Σεβασμός. Σκέφτομαι τους άλλους. Δεν ενοχλώ με θόρυβο. Μαζεύω τα πράγματά μου από τη διπλανή θέση του λεωφορείου, πριν μου το ζητήσουν. Σέβομαι τα συναισθήματα του άλλου. Σέβομαι τα δημόσια αγαθά. Οι λέξεις που χρησιμοποιώ να δείχνουν σεβασμό προς τους άλλους. Δεν κάνω ό,τι μου έρθει, αλλά σκέφτομαι τις συνέπειες στους άλλους. Δεν κάνω αυτό που δεν θα ήθελα να μου κάνουν!
Υπομονή. Έχω υπομονή στις ουρές, στην κίνηση κλπ. Ποτέ δεν ξεσπώ τον εκνευρισμό μου στους άλλους. Έχω υπομονή, όταν οι άλλοι ανταποκρίνονται πιο αργά από όσο θα ήθελα. Υπομονή στις δυσκολίες της ζωής. Δεν χρειάζεται να έχω πάντα την «αμοιβή» τώρα- η ζωή δεν είναι fast food! Η προσπάθεια έχει τη δική της αξία, ακόμη κι αν δεν έρθει το αποτέλεσμα που επιθυμώ. Μαθαίνω μέσα από τις εμπειρίες. Ζω το τώρα, όχι την προσδοκία!
Επιμονή στο στόχο που αξίζει. Δέσμευση σε ανθρώπους που αξίζουν. Για να αποδώσει μια προσπάθεια καρπούς, χρειάζεται χρόνο, αφοσίωση, επιμονή. Όταν αναλαμβάνω μια ευθύνη, δεσμεύομαι να την ολοκληρώσω… Δεν αφήνω τις περιστασιακές απογοητεύσεις να με καταβάλουν! Επιμένω να κάνω το καλύτερο που μπορώ κι έχω πίστη ότι κάτι καλό θα προκύψει στο τέλος!
Ευγένεια. Οι κανόνες της ευγένειας είναι σημαντικοί για τη ζωή μας, κάνουν τη ζωή μας αξιοπρεπή και πολιτισμένη. Εκφράσεις, όπως «καλημέρα», «με συγχωρείτε», «ευχαριστώ», «παρακαλώ» δεν είναι παλιομοδίτικες, αλλά απαραίτητες για την ποιότητα της ζωής μας. Δε σπρώχνω στην πολυκοσμία. Όταν διαμαρτύρομαι, το κάνω με ευγένεια και στον πληθυντικό (είναι και πιο αποτελεσματικό!). Δε χρειάζεται να περιμένω να είναι ο άλλος ευγενικός, αλλά δίνω εγώ το παράδειγμα ενός πολιτισμένου ανθρώπου, που σέβεται τον εαυτό του!
Ειλικρίνεια. Είμαι ειλικρινής στον εαυτό μου. Παραδέχομαι τις αληθινές μου σκέψεις και συναισθήματα, πρώτα από όλα στον εαυτό μου. Μόνο μέσα από την ειλικρινή παραδοχή, μπορώ να αλλάξω. Δε φοβάμαι να παραδεχτώ τα λάθη μου. Τα λάθη δεν σημαίνουν ότι δεν έχω αξία! Αυτός που δεν κάνει λάθη, είναι αυτός που δεν κάνει τίποτα! Όταν νιώθω ασφαλής με τον εαυτό μου, τότε δε φοβάμαι να πω την αλήθεια και στους άλλους. Όταν είμαι ειλικρινής, οι άλλοι με εμπιστεύονται κι εγώ εμπιστεύομαι τον εαυτό μου!
Αυτό-εκτίμηση είναι όλα όσα πιστεύω και νιώθω για τον εαυτό μου. Επαινώ τον εαυτό μου. Εκτιμώ καθημερινά αυτά που κάνω και αυτό που είμαι. Αναγνωρίζω όλα τα καλά σημεία του χαρακτήρα μου, όλα μου τα ταλέντα και τις δυνάμεις. Αποδέχομαι τις αδυναμίες μου, χωρίς να συγκρίνω τον εαυτό μου με τους άλλους. Ο καθένας είναι μοναδικός. Επαινώ τον εαυτό μου σε κάθε μου προσπάθεια να γίνω ο καλύτερος εαυτός μου, να εκπληρώσω το δυναμικό μου, που για όλους μας είναι απεριόριστο. Αρνούμαι τις αρνητικές σκέψεις κατάκρισης (π.χ. «είμαι κουτός») και τις αντικαθιστώ με θετικές σκέψεις αποδοχής («είμαι έξυπνος, μπορώ να τα καταφέρω»). Όταν πιστεύω στον εαυτό μου, τότε ανοίγω το δρόμο για να προχωρήσω μπροστά!
Διαίσθηση. Πιστεύω στη διαίσθηση και στην προσωπική μου αλήθεια. Δεν παρασύρομαι από τις γνώμες των άλλων. Δεν αφήνω τους άλλους, να με κάνουν ό,τι θέλουν. Παρότι ακούω τη γνώμη των ατόμων που εμπιστεύομαι, δεν θεωρώ τους άλλους πιο ικανούς ή πιο έξυπνους από εμένα. Κανείς δεν κατέχει το αλάνθαστο και κανείς δεν μπορεί να καθορίσει το μέλλον μου. Πιστεύω στην προσωπική μου αλήθεια, ακούω τη διαίσθησή μου και αναλαμβάνω την ευθύνη για τη ζωή μου!
Ακρόαση. Ακούω τους άλλους, προσεκτικά, χωρίς να διακόπτω, χωρίς να σκέπτομαι τι θα πω μετά. Ενδιαφέρομαι ειλικρινά να μάθω την πραγματικότητα των άλλων. Ακούω επίσης τα μηνύματα του εαυτού μου, των συναισθημάτων, του σώματός μου. Δε χρειάζεται να λέω πολλά, αλλά αυτά που λέω να έχουν ουσία. Εκτιμώ την αξία της σιωπής και της ακρόασης!
Αποδοχή. Αποδέχομαι τους άλλους. Δεν κατακρίνω τους άλλους, γιατί ποτέ δεν έχω όλα τα δεδομένα. Ποιος είμαι για να κρίνω; Δεν υιοθετώ τις κατακρίσεις (ή τα κουτσομπολιά) άλλων γα τρίτο πρόσωπο, αλλά περιμένω να το γνωρίσω ο ίδιος. Επιλέγω να βλέπω το καλό στους άλλους. Όταν υπάρχει κάτι αρνητικό, κριτικάρω την πράξη, όχι το άτομο. Θυμάμαι πάντα ότι οι άνθρωποι αλλάζουν. Μια αρνητική πράξη στο παρελθόν δε χαρακτηρίζει κάποιον, ούτε στο σύνολό του, ούτε για πάντα. Προσέχω τις λέξεις που χρησιμοποιώ για τους άλλους. Αν δεν έχω να πω κάτι καλό για κάποιον, δε λέω τίποτα! Προσπαθώ να βλέπω τα κοινά με τους άλλους, παρά τις διαφορές μας. Δεν κρίνω, για να μην κριθώ!
Συμπόνια. Προσπαθώ να μπω στη θέση των άλλων και να γνωρίσω πώς μπορεί να νιώθουν. Τα πιο προσωπικά συναισθήματα είναι και τα πιο κοινά. Όλους μας έχουμε κοινή την ανάγκη αποφυγής του πόνου και την επιδίωξη της ευτυχίας. Η συμπόνια που νιώθω για όλα τα ζωντανά πλάσματα έχει πίστη κι αισιοδοξία, όχι οίκτο. Αντί για τον εκφυλισμό της συμπόνιας στις σαπουνόπερες, προτιμώ τη συμπόνια στην πράξη μέσα από την εθελοντική προσφορά!
Γενναιοδωρία. Ο πλούτος δεν είναι συσσώρευση αγαθών, αλλά στάση ζωής. Δεν πιστεύω στην έλλειψη. Όσα περισσότερα δίνω (όχι μόνο υλικά αγαθά, αλλά το χρόνο μου, τη διάθεσή μου, τον καλό μου λόγο, το χαμόγελό μου, τη βοήθειά μου), τόσα περισσότερα η ζωή μου φέρνει, με πολλούς τρόπους. Σκέφτομαι τους άλλους σε κάθε ευκαιρία. Όσο πιο δοτικός είμαι, τόσο πλουσιότερος νιώθω!
Ευγνωμοσύνη. Αρνούμαι τον κυνισμό και τη γκρίνια. Είμαι καθημερινά ευγνώμων, για όσα καλά έχω στη ζωή μου, χωρίς να τα θεωρώ δεδομένα: υγεία, αρτιμέλεια, το ότι η χώρα μου δε βρίσκεται σε καιρό πολέμου, έχω να φάω, υπάρχει η όμορφη φύση γύρω μου, μπορώ να αλλάξω, υπάρχουν άνθρωποι που με αγαπούν, έχω τη δυνατότητα να μάθω, μπορώ να επικοινωνήσω και να μιλήσω ελεύθερα. Όσα καλά δεν εκτιμώ, ελαττώνονται. Όσα εκτιμώ, αυξάνονται. Έχω εκτίμηση ακόμη και στις δυσκολίες, γιατί φέρνουν οφέλη που δεν φαίνονται αμέσως (π.χ. δύναμη και υπομονή). Μαθαίνω να εκτιμώ τα καλά που έχω τώρα, κι όχι να γκρινιάζω για το άπιαστο όνειρο του μέλλοντος!
Συνεργασία. Αντί να είμαι πρώτος στους άλλους, προτιμώ να είμαι μαζί με τους άλλους. Μαθαίνω να μοιράζομαι, να διεκδικώ και να υποχωρώ, όπου χρειάζεται. Η αξία της ομαδικής εργασίας είναι μεγαλύτερη από τη αξία της πρωτιάς!
Συγχώρεση. Μιλώ σε άτομο εμπιστοσύνης για ό,τι με πλήγωσε, αλλά προχωρώ τη ζωή μου. Δεν αναλώνομαι να σκέφτομαι ξανά και ξανά το λυπηρό γεγονός, ούτε σενάρια «αν είχε γίνει αυτό, κλπ». Γνωρίζω πότε μου έχουν φερθεί άδικα, αλλά αυτό έχει να κάνει με εκείνους. Λέω αυτό που με πείραξε, όταν είμαι ψύχραιμος, όμως δεν έχω ανάγκη για εκδίκηση. Εμπιστεύομαι τον εαυτό μου -ίσως όλα συμβαίνουν για κάποιο λόγο- θρηνώ για τις απώλειες, μαθαίνω ό,τι μπορώ από την εμπειρία και προχωρώ μπροστά!
Πρεκατέ Βικτωρία, 12/4/11
Τα ακόλουθα άρθρα έχουν γραφεί από την ψυχολόγο και συγγραφέα Πρεκατέ Βικτωρία, πολλά εκ των οποίων έχουν αποσταλεί στον τύπο (όπου είναι γνωστό, αναφέρεται η πηγή δημοσίευσης).Το υλικό εκφράζει τις προσωπικές απόψεις της συγγραφέως και δεν εκπροσωπεί κάποιο φορέα ή οργανισμό. Παρακαλείσθε αν αναδημοσιεύετε κάποιο άρθρο, να αναφέρετε ως πηγή αυτό το ιστολόγιο.
Τα διδάγματα της Φουκουσίμα
Η κρίση στους πυρηνικούς σταθμούς φαίνεται ότι θα διαρκέσει περισσότερο από όσο μπορεί κανείς να υπολογίσει, ακόμη και αν κάποια στιγμή υπαναχωρήσει από τα πρώτα φώτα της δημοσιότητας. Τα διδάγματα που εξακολουθούμε να λαμβάνουμε, αν έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά, είναι πολλά.
Μας διδάσκει σχετικά με την υπερβολική αυτοπεποίθηση της ανθρωπότητας στις ικανότητές της, τεχνολογικές και διαχειριστικές. Δεν είναι τυχαίο, που έγινε στην Ιαπωνία, το υψηλότερα τεχνολογικά ανεπτυγμένο κράτος στον κόσμο, σε πυρηνική και αντισεισμική τεχνολογία και ταυτόχρονα, σε επαγγελματισμό, εργατικότητα και συνέπεια. Και παρόλα αυτά, παρόλα τα μοντέλα, τις προσομοιώσεις, τους υπολογισμούς, είδαμε την αμηχανία, είδαμε τους Ιάπωνες και άλλους διεθνείς ατομικούς επιστήμονες, να πειραματίζονται. Να μην ξέρουν τι να κάνουν.Η εταιρία που διαχειρίζεται τον πυρηνικό σταθμό είναι ιδιωτική και είχαν προειδοποιηθεί επανειλημμένα ότι οι συγκεκριμένοι αντιδραστήρες σε αυτό το σημείο είναι επισφαλείς. Το αγνόησαν. Αν όμως το έκαναν αυτό οι Ιάπωνες, πώς θα έπραττε οποιοσδήποτε άλλος λαός;
Ένα δίδαγμα είναι αυτό της αυτογνωσίας. Των ορίων μας. Τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε. Δεν μπορούμε να τα βάλουμε με τις δυνάμεις της φύσης. Με αυτές τις δυνάμεις της φύσης και με αυτόν τον τρόπο. Υπάρχει ένα όριο σεβασμού, ένα όριο ταπεινοφροσύνης, που θα πρέπει να τηρήσει ο άνθρωπος. Παραδόξως, τα καρκινικά κύτταρα που αναπτύσσονται στον άνθρωπο, μετά από την υπερβολική έκθεση στη ραδιενέργεια, δείχνουν ακριβώς την ίδια υπεροψία. Ξεχνούν ότι έχουν ημερομηνία λήξης, ότι πρέπει να φύγουν, αφήνοντας χώρο στους άλλους, και πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, φιλοδοξώντας να κατακτήσουν όλα το σώμα.
Αυτογνωσία των ορίων μας. Στον Ίκαρο, έλιωσαν τα φτερά, γιατί πήγε πολύ κοντά στον Ήλιο. Τουλάχιστον ο Ίκαρος έσφαλε από τον υπερβολικό ενθουσιασμό. Εδώ ο λόγος είναι άλλος. Η απληστία. Ο άνθρωπος γνωρίζει πώς να εξοικονομήσει ενέργεια και γνωρίζει πώς να την παράγει με τρόπους που να μην προσβάλλουν κανέναν. Όμως ήθελε πολλή ενέργεια και γρήγορα. Όμως οι ενέργειες που περικλείονται μόνο μέσα στον πυρήνα του ατόμου είναι σε συχνότητες μη συμβατές με τη ζωή στη Γη. Μπορεί αυτές οι συχνότητες να είναι απόλυτα κατάλληλες για το εσωτερικό ενός άστρου, δεν είναι όμως συμβατές με τη ζωή στον πλανήτη μας, για αυτό και η επιφάνειά του προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό από αυτές. Ο άνθρωπος, πειράζοντας τον πυρήνα του ατόμου, ανοίγει και πειραματίζεται με περιοχές συχνοτήτων, πολύ ισχυρές και ξένες. Ανοίγει το κουτί της Πανδώρας. Η πυρηνική σχάση που επιτυγχάνεται μέσα στον αντιδραστήρα είναι σαν μια ελεγχόμενη ατομική βόμβα. Ο άνθρωπος πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει μια ‘ελεγχόμενη’ ατομική βόμβα, ώστε να αποκομίσει την ενέργεια με το ρυθμό που εκείνος θέλει. Η Φουκουσίμα μας δείχνει ότι δεν μπορεί. Έχοντας επίσης την ιδιότητα της φυσικού, έχει ενδιαφέρον για μένα να παρατηρώ τις στάσεις των μαθητών μου. «Μα, κυρία, δεν μπορούν απλά να το κλείσουν;» ήταν η εύλογη απορία ενός μαθητή. Όχι δεν μπορούν. Από τη στιγμή, που έχεις ενεργοποιήσει ραδιενεργά υλικά, δεν μπορείς να τα σταματήσεις από το να παράγουν ραδιενέργεια. Δεν μπορείς απλά να το "κλείσεις".
Η πυρηνική ενέργεια, με τους 439 σταθμούς που λειτουργούν στη Γη σήμερα, δεν ήταν ποτέ ασφαλής. Οι 100 από αυτούς είναι κτισμένοι σε σεισμογενή ρήγματα, αλλά μικρής έκτασης ατυχήματα και διαρροές συμβαίνουν συχνά κατά καιρούς, ακόμη και αν δεν φτάνουν στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Υπάρχουν λάθη που ίσως δεν θα μάθουμε ποτέ. Αλλά και χωρίς τα ατυχήματα, η έκλυση ραδιενέργειας είναι υπαρκτή, ακόμη κι όταν δεν είναι μετρήσιμη. Ο άνθρωπος γνωρίζει μόνο για το 25% της ύλης κι ενέργειας που υπάρχει στο Σύμπαν. Για το υπόλοιπο 75% δεν γνωρίζει απολύτως τίποτα. Δεν γνωρίζει ποιοι νόμοι της φυσικής το διέπουν. Δεν γνωρίζει ποια στοιχειώδη σωματίδια το αποτελούν, ούτε ποιες μορφές ενέργειας περιλαμβάνει. Είναι κάτι παντελώς άγνωστο. Πώς είναι λοιπόν ο άνθρωπος τόσο υπεροπτικά σίγουρος ότι αυτό που παράγεται όταν σπάει ο πυρήνας του ατόμου, είναι κάτι που μπορεί να το μετρήσει, με τα μικρά του εξαρτήματα; Δεν μπορεί να είναι σίγουρος, επειδή ακριβώς μετράει σύμφωνα μόνο με αυτά που ήδη γνωρίζει.
Αλλά ακόμη και σύμφωνα με αυτά που ήδη γνωρίζει, τα ραδιενεργά απόβλητα συνεχίζουν να εκλύουν ραδιενέργεια για χιλιάδες χρόνια. Υπάρχουν τόνοι ραδιενεργών αποβλήτων ανά τον κόσμο και βέβαια το πρόβλημα είναι ότι κάτι πρέπει να γίνουν με αυτά. Στην πραγματικότητα, σε διάστημα πολλών ετών, κανένα μέρος στη Γη δεν είναι απόλυτα ασφαλές για να θαφτούν και να μην ενοχλήσουν ξανά. Η Γη αλλάζει συνέχεια. Είναι σαν να έχουμε ένα δηλητήριο στο σώμα μας, σε κάποιο σημείο, και να πιστεύουμε ότι το υπόλοιπο σώμα δεν θα επηρεαστεί. Αργά ή γρήγορα όμως, το ίδιο το σώμα θα κυκλοφορήσει το δηλητήριο παντού. Δεν μπορεί να βρεθεί αυτή απόλυτα ασφαλής κρυψώνα. Διαρροές, διάβρωση, πλημμύρες, σεισμοί μπορούν ανά πάσα στιγμή να ανοίξουν τις κρυψώνες των αποβλήτων, όπως εξάλλου έγινε και στη Φουκουσίμα.
Η άλλη όψη της ανθρώπινης υπεροψίας είναι ότι οι μετρήσεις ραδιενέργειας: Απασχολούν μόνο στο πώς θα επηρεαστεί ο άνθρωπος και η τροφική του αλυσίδα. Η φύση; Το έδαφος; Τα χορτάρια που πεθαίνουν; Τα ζώα και τα ψάρια; Στο Τσερνομπίλ, 25 χρόνια μετά, το έδαφος είναι ακόμη μολυσμένο. Ραδιενεργά κατάλοιπα έχουν καθίσει στον πάτο μιας τοπικής λίμνης, η οποία τροφοδοτείται το καλοκαίρι με νερό, μη τυχόν κι εξατμιστεί και εκτεθούν τα κατάλοιπα στον αέρα. Δεν είμαστε μόνοι εμείς που κατοικούμε τον πλανήτη. Κανένα έμβιο ον δεν οφείλει στον άνθρωπο να υποφέρει. Το έδαφος, το νερό, ο αέρας, η φύση "νιώθουν" πολύ έντονα τη ‘φάλτσα’ ραδιενέργεια. Παρατηρώντας τις αναφορές στα ΜΜΕ, μετά το ατύχημα, βλέπω ότι το μόνο μέλημα είναι πώς η ραδιενέργεια θα επηρεάσει τον άνθρωπο. Σαν να μην μετράει η φύση ή τα άλλα πλάσματα, σαν να μην έχουν τη δική τους αξία και δικαίωμα να υπάρχουν. Υπεροψία.
Η μόλυνση του νερού ήρθε κάποιες εβδομάδες μετά το ατύχημα. Παρότι αρκετοί ηγέτες κρατών άρχισαν να το ξανασκέφτονται και να το ξανασυζητούν για τα πυρηνικά εργοστάσια, αρκετοί άλλοι φάνηκαν ακάθεκτοι. Προκλητικά άρθρα αναρτήθηκαν σε κεντρικά κανάλια της παγκόσμιας ενημέρωσης για το πώς η πυρηνική ενέργεια είναι ασφαλής και θα έπρεπε μάλιστα τα επιτρεπτά όρια να γίνουν πιο ελαστικά. «Ειδήμονες» δημοσίευσαν ότι στο Τσέρνομπιλ πέθαναν μόνο 31 άνθρωποι, χωρίς να υπολογίζουν τους θανάτους από καρκίνο που οφείλονταν στο ατύχημα και το οποίο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει στους 4.000 και η Greenpeace στους 200.000. Στην πραγματικότητα, μπορεί να είναι περισσότεροι, καθώς ο καρκίνος είναι δύσκολο να αποδοθεί ερευνητικά σε μια συγκεκριμένη αιτία. Πριν ακόμη η κρίση της Φουκουσίμα τελειώσει, βρέθηκαν οι υπερασπιστές της πυρηνικής ενέργειας, στις πρώτες γραμμές της δημοσιότητας. Άλλοι ηγέτες δήλωναν αποφασισμένοι να πάρουν το ρίσκο, δηλώνοντας ότι ‘αν είναι να πεθάνεις, θα πεθάνεις’. Προκαλούμε τη μοίρα μας. Όσο το συνεχίζουμε, θα έρχονται κι άλλες υπενθυμίσεις από τα στοιχεία της φύσης για ταπεινότητα. Κάποιοι θα σκεφτούν ότι « η φύση εκδικείται». Η φύση είναι ζωντανός οργανισμός, όμως δεν είναι εκδικητική. Αν ήταν, θα είχε καταπνίξει τον άνθρωπο εδώ και καιρό. Παρ’ όλα αυτά την έχουμε στρεσάρει σε υπερβολικό βαθμό, και η ένταση δεν γνωρίζουμε πώς θα την οδηγήσει να συμπεριφερθεί. Ίσως είναι ο μόνος τρόπος για να μάθει τελικά ο άνθρωπος.
Ένα ψευδο-επιχείρημα, που χρησιμοποιείται τελευταία, ακόμη και σε περιβαλλοντολογικούς κύκλους είναι ότι η πυρηνική ενέργεια δεν εκπέμπει αέρια του θερμοκηπίου, κι άρα είναι καλύτερη λύση για την κλιματική αλλαγή. Δηλαδή πολεμούμε το ένα κακό με ένα άλλο, πιθανώς χειρότερο. Προστασία του περιβάλλοντος και πυρηνική ενέργεια δεν μπορούν να συνυπάρχουν, καθώς είναι δυο αντι-διαμετρικά αντίθετες φιλοσοφίες. Αυτή η παράδοξη διχογνωμία σε περιβαλλοντικούς κύκλους αντανακλά τη σύγχυση της ανθρωπότητας σχετικά με τις προτεραιότητές της. Που θα δοθούν τα χρήματα; Για νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες οι οποίοι είναι εξαιρετικά δαπανηροί, παίρνουν πολύ καιρό να χτιστούν κι είναι επικίνδυνοι; Σύμφωνα με υπολογισμούς, ακόμη και χτίζονται δύο νέοι πυρηνικοί σταθμοί την εβδομάδα, τα αέρια του θερμοκηπίου, δεν θα μειωθούν πάνω από 6%. Ή θα δοθούν χρήματα άμεσα σε μικρο-ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως φωτο-βολταϊκά στις στέγες, σε συνδυασμό με συντήρηση ενέργειας και μια λιτότερη ζωή; Είναι εντελώς διαφορετικές φιλοσοφίες. Χρειάζεται άμεσα αλλαγή του τρόπου ζωής ώστε να σπαταλάμε λιγότερο, να ζούμε απλούστερα και να είμαστε ενεργειακά αυτάρκεις, σε μικρές μονάδες, όπως οι οικίες. Οι μικρο-ανανεώσιμες είναι η πιο γρήγορη κι αποτελεσματική επένδυση, που μπορεί να γίνει τα επόμενα 10 χρόνια, καθώς δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε περισσότερο. Εξάλλου, αν χρησιμοποιούμε το ουράνιο όπως σήμερα, ακόμη και χωρίς νέους πυρηνικούς σταθμούς, θα εξαντληθεί σε 50 χρόνια, οπότε το ενεργειακό πρόβλημα δε λύνεται. Τέλος, σε μια πολιτικά ασταθή περίοδο, οι πυρηνικοί σταθμοί και χώροι διάθεσης πυρηνικών αποβλήτων μπορούν να αποτελέσουν πόλο έλξης για τρομοκρατικά χτύπηματα.
Η επιρροή της ραδιενέργειας στο οικοσύστημα είναι κάτι που κανείς δεν κατανοεί πλήρως. Οι σχέσεις των φυσικών στοιχειών είναι περίπλοκες και απρόβλεπτες και για αυτό δεν μπορούμε να παρεμβαίνουμε στη φύση με τόσο καταλυτικό τρόπο, γιατί δεν την ελέγχουμε. Το νερό, το έδαφος, ο αέρας δεν έχουν σύνορα. Τα στοιχεία της Γης νιώθουν την καταστροφή παντού.
Πρεκατέ Βικτωρία, 12/4/11
Μας διδάσκει σχετικά με την υπερβολική αυτοπεποίθηση της ανθρωπότητας στις ικανότητές της, τεχνολογικές και διαχειριστικές. Δεν είναι τυχαίο, που έγινε στην Ιαπωνία, το υψηλότερα τεχνολογικά ανεπτυγμένο κράτος στον κόσμο, σε πυρηνική και αντισεισμική τεχνολογία και ταυτόχρονα, σε επαγγελματισμό, εργατικότητα και συνέπεια. Και παρόλα αυτά, παρόλα τα μοντέλα, τις προσομοιώσεις, τους υπολογισμούς, είδαμε την αμηχανία, είδαμε τους Ιάπωνες και άλλους διεθνείς ατομικούς επιστήμονες, να πειραματίζονται. Να μην ξέρουν τι να κάνουν.Η εταιρία που διαχειρίζεται τον πυρηνικό σταθμό είναι ιδιωτική και είχαν προειδοποιηθεί επανειλημμένα ότι οι συγκεκριμένοι αντιδραστήρες σε αυτό το σημείο είναι επισφαλείς. Το αγνόησαν. Αν όμως το έκαναν αυτό οι Ιάπωνες, πώς θα έπραττε οποιοσδήποτε άλλος λαός;
Ένα δίδαγμα είναι αυτό της αυτογνωσίας. Των ορίων μας. Τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε. Δεν μπορούμε να τα βάλουμε με τις δυνάμεις της φύσης. Με αυτές τις δυνάμεις της φύσης και με αυτόν τον τρόπο. Υπάρχει ένα όριο σεβασμού, ένα όριο ταπεινοφροσύνης, που θα πρέπει να τηρήσει ο άνθρωπος. Παραδόξως, τα καρκινικά κύτταρα που αναπτύσσονται στον άνθρωπο, μετά από την υπερβολική έκθεση στη ραδιενέργεια, δείχνουν ακριβώς την ίδια υπεροψία. Ξεχνούν ότι έχουν ημερομηνία λήξης, ότι πρέπει να φύγουν, αφήνοντας χώρο στους άλλους, και πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, φιλοδοξώντας να κατακτήσουν όλα το σώμα.
Αυτογνωσία των ορίων μας. Στον Ίκαρο, έλιωσαν τα φτερά, γιατί πήγε πολύ κοντά στον Ήλιο. Τουλάχιστον ο Ίκαρος έσφαλε από τον υπερβολικό ενθουσιασμό. Εδώ ο λόγος είναι άλλος. Η απληστία. Ο άνθρωπος γνωρίζει πώς να εξοικονομήσει ενέργεια και γνωρίζει πώς να την παράγει με τρόπους που να μην προσβάλλουν κανέναν. Όμως ήθελε πολλή ενέργεια και γρήγορα. Όμως οι ενέργειες που περικλείονται μόνο μέσα στον πυρήνα του ατόμου είναι σε συχνότητες μη συμβατές με τη ζωή στη Γη. Μπορεί αυτές οι συχνότητες να είναι απόλυτα κατάλληλες για το εσωτερικό ενός άστρου, δεν είναι όμως συμβατές με τη ζωή στον πλανήτη μας, για αυτό και η επιφάνειά του προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό από αυτές. Ο άνθρωπος, πειράζοντας τον πυρήνα του ατόμου, ανοίγει και πειραματίζεται με περιοχές συχνοτήτων, πολύ ισχυρές και ξένες. Ανοίγει το κουτί της Πανδώρας. Η πυρηνική σχάση που επιτυγχάνεται μέσα στον αντιδραστήρα είναι σαν μια ελεγχόμενη ατομική βόμβα. Ο άνθρωπος πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει μια ‘ελεγχόμενη’ ατομική βόμβα, ώστε να αποκομίσει την ενέργεια με το ρυθμό που εκείνος θέλει. Η Φουκουσίμα μας δείχνει ότι δεν μπορεί. Έχοντας επίσης την ιδιότητα της φυσικού, έχει ενδιαφέρον για μένα να παρατηρώ τις στάσεις των μαθητών μου. «Μα, κυρία, δεν μπορούν απλά να το κλείσουν;» ήταν η εύλογη απορία ενός μαθητή. Όχι δεν μπορούν. Από τη στιγμή, που έχεις ενεργοποιήσει ραδιενεργά υλικά, δεν μπορείς να τα σταματήσεις από το να παράγουν ραδιενέργεια. Δεν μπορείς απλά να το "κλείσεις".
Η πυρηνική ενέργεια, με τους 439 σταθμούς που λειτουργούν στη Γη σήμερα, δεν ήταν ποτέ ασφαλής. Οι 100 από αυτούς είναι κτισμένοι σε σεισμογενή ρήγματα, αλλά μικρής έκτασης ατυχήματα και διαρροές συμβαίνουν συχνά κατά καιρούς, ακόμη και αν δεν φτάνουν στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Υπάρχουν λάθη που ίσως δεν θα μάθουμε ποτέ. Αλλά και χωρίς τα ατυχήματα, η έκλυση ραδιενέργειας είναι υπαρκτή, ακόμη κι όταν δεν είναι μετρήσιμη. Ο άνθρωπος γνωρίζει μόνο για το 25% της ύλης κι ενέργειας που υπάρχει στο Σύμπαν. Για το υπόλοιπο 75% δεν γνωρίζει απολύτως τίποτα. Δεν γνωρίζει ποιοι νόμοι της φυσικής το διέπουν. Δεν γνωρίζει ποια στοιχειώδη σωματίδια το αποτελούν, ούτε ποιες μορφές ενέργειας περιλαμβάνει. Είναι κάτι παντελώς άγνωστο. Πώς είναι λοιπόν ο άνθρωπος τόσο υπεροπτικά σίγουρος ότι αυτό που παράγεται όταν σπάει ο πυρήνας του ατόμου, είναι κάτι που μπορεί να το μετρήσει, με τα μικρά του εξαρτήματα; Δεν μπορεί να είναι σίγουρος, επειδή ακριβώς μετράει σύμφωνα μόνο με αυτά που ήδη γνωρίζει.
Αλλά ακόμη και σύμφωνα με αυτά που ήδη γνωρίζει, τα ραδιενεργά απόβλητα συνεχίζουν να εκλύουν ραδιενέργεια για χιλιάδες χρόνια. Υπάρχουν τόνοι ραδιενεργών αποβλήτων ανά τον κόσμο και βέβαια το πρόβλημα είναι ότι κάτι πρέπει να γίνουν με αυτά. Στην πραγματικότητα, σε διάστημα πολλών ετών, κανένα μέρος στη Γη δεν είναι απόλυτα ασφαλές για να θαφτούν και να μην ενοχλήσουν ξανά. Η Γη αλλάζει συνέχεια. Είναι σαν να έχουμε ένα δηλητήριο στο σώμα μας, σε κάποιο σημείο, και να πιστεύουμε ότι το υπόλοιπο σώμα δεν θα επηρεαστεί. Αργά ή γρήγορα όμως, το ίδιο το σώμα θα κυκλοφορήσει το δηλητήριο παντού. Δεν μπορεί να βρεθεί αυτή απόλυτα ασφαλής κρυψώνα. Διαρροές, διάβρωση, πλημμύρες, σεισμοί μπορούν ανά πάσα στιγμή να ανοίξουν τις κρυψώνες των αποβλήτων, όπως εξάλλου έγινε και στη Φουκουσίμα.
Η άλλη όψη της ανθρώπινης υπεροψίας είναι ότι οι μετρήσεις ραδιενέργειας: Απασχολούν μόνο στο πώς θα επηρεαστεί ο άνθρωπος και η τροφική του αλυσίδα. Η φύση; Το έδαφος; Τα χορτάρια που πεθαίνουν; Τα ζώα και τα ψάρια; Στο Τσερνομπίλ, 25 χρόνια μετά, το έδαφος είναι ακόμη μολυσμένο. Ραδιενεργά κατάλοιπα έχουν καθίσει στον πάτο μιας τοπικής λίμνης, η οποία τροφοδοτείται το καλοκαίρι με νερό, μη τυχόν κι εξατμιστεί και εκτεθούν τα κατάλοιπα στον αέρα. Δεν είμαστε μόνοι εμείς που κατοικούμε τον πλανήτη. Κανένα έμβιο ον δεν οφείλει στον άνθρωπο να υποφέρει. Το έδαφος, το νερό, ο αέρας, η φύση "νιώθουν" πολύ έντονα τη ‘φάλτσα’ ραδιενέργεια. Παρατηρώντας τις αναφορές στα ΜΜΕ, μετά το ατύχημα, βλέπω ότι το μόνο μέλημα είναι πώς η ραδιενέργεια θα επηρεάσει τον άνθρωπο. Σαν να μην μετράει η φύση ή τα άλλα πλάσματα, σαν να μην έχουν τη δική τους αξία και δικαίωμα να υπάρχουν. Υπεροψία.
Η μόλυνση του νερού ήρθε κάποιες εβδομάδες μετά το ατύχημα. Παρότι αρκετοί ηγέτες κρατών άρχισαν να το ξανασκέφτονται και να το ξανασυζητούν για τα πυρηνικά εργοστάσια, αρκετοί άλλοι φάνηκαν ακάθεκτοι. Προκλητικά άρθρα αναρτήθηκαν σε κεντρικά κανάλια της παγκόσμιας ενημέρωσης για το πώς η πυρηνική ενέργεια είναι ασφαλής και θα έπρεπε μάλιστα τα επιτρεπτά όρια να γίνουν πιο ελαστικά. «Ειδήμονες» δημοσίευσαν ότι στο Τσέρνομπιλ πέθαναν μόνο 31 άνθρωποι, χωρίς να υπολογίζουν τους θανάτους από καρκίνο που οφείλονταν στο ατύχημα και το οποίο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει στους 4.000 και η Greenpeace στους 200.000. Στην πραγματικότητα, μπορεί να είναι περισσότεροι, καθώς ο καρκίνος είναι δύσκολο να αποδοθεί ερευνητικά σε μια συγκεκριμένη αιτία. Πριν ακόμη η κρίση της Φουκουσίμα τελειώσει, βρέθηκαν οι υπερασπιστές της πυρηνικής ενέργειας, στις πρώτες γραμμές της δημοσιότητας. Άλλοι ηγέτες δήλωναν αποφασισμένοι να πάρουν το ρίσκο, δηλώνοντας ότι ‘αν είναι να πεθάνεις, θα πεθάνεις’. Προκαλούμε τη μοίρα μας. Όσο το συνεχίζουμε, θα έρχονται κι άλλες υπενθυμίσεις από τα στοιχεία της φύσης για ταπεινότητα. Κάποιοι θα σκεφτούν ότι « η φύση εκδικείται». Η φύση είναι ζωντανός οργανισμός, όμως δεν είναι εκδικητική. Αν ήταν, θα είχε καταπνίξει τον άνθρωπο εδώ και καιρό. Παρ’ όλα αυτά την έχουμε στρεσάρει σε υπερβολικό βαθμό, και η ένταση δεν γνωρίζουμε πώς θα την οδηγήσει να συμπεριφερθεί. Ίσως είναι ο μόνος τρόπος για να μάθει τελικά ο άνθρωπος.
Ένα ψευδο-επιχείρημα, που χρησιμοποιείται τελευταία, ακόμη και σε περιβαλλοντολογικούς κύκλους είναι ότι η πυρηνική ενέργεια δεν εκπέμπει αέρια του θερμοκηπίου, κι άρα είναι καλύτερη λύση για την κλιματική αλλαγή. Δηλαδή πολεμούμε το ένα κακό με ένα άλλο, πιθανώς χειρότερο. Προστασία του περιβάλλοντος και πυρηνική ενέργεια δεν μπορούν να συνυπάρχουν, καθώς είναι δυο αντι-διαμετρικά αντίθετες φιλοσοφίες. Αυτή η παράδοξη διχογνωμία σε περιβαλλοντικούς κύκλους αντανακλά τη σύγχυση της ανθρωπότητας σχετικά με τις προτεραιότητές της. Που θα δοθούν τα χρήματα; Για νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες οι οποίοι είναι εξαιρετικά δαπανηροί, παίρνουν πολύ καιρό να χτιστούν κι είναι επικίνδυνοι; Σύμφωνα με υπολογισμούς, ακόμη και χτίζονται δύο νέοι πυρηνικοί σταθμοί την εβδομάδα, τα αέρια του θερμοκηπίου, δεν θα μειωθούν πάνω από 6%. Ή θα δοθούν χρήματα άμεσα σε μικρο-ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως φωτο-βολταϊκά στις στέγες, σε συνδυασμό με συντήρηση ενέργειας και μια λιτότερη ζωή; Είναι εντελώς διαφορετικές φιλοσοφίες. Χρειάζεται άμεσα αλλαγή του τρόπου ζωής ώστε να σπαταλάμε λιγότερο, να ζούμε απλούστερα και να είμαστε ενεργειακά αυτάρκεις, σε μικρές μονάδες, όπως οι οικίες. Οι μικρο-ανανεώσιμες είναι η πιο γρήγορη κι αποτελεσματική επένδυση, που μπορεί να γίνει τα επόμενα 10 χρόνια, καθώς δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε περισσότερο. Εξάλλου, αν χρησιμοποιούμε το ουράνιο όπως σήμερα, ακόμη και χωρίς νέους πυρηνικούς σταθμούς, θα εξαντληθεί σε 50 χρόνια, οπότε το ενεργειακό πρόβλημα δε λύνεται. Τέλος, σε μια πολιτικά ασταθή περίοδο, οι πυρηνικοί σταθμοί και χώροι διάθεσης πυρηνικών αποβλήτων μπορούν να αποτελέσουν πόλο έλξης για τρομοκρατικά χτύπηματα.
Η επιρροή της ραδιενέργειας στο οικοσύστημα είναι κάτι που κανείς δεν κατανοεί πλήρως. Οι σχέσεις των φυσικών στοιχειών είναι περίπλοκες και απρόβλεπτες και για αυτό δεν μπορούμε να παρεμβαίνουμε στη φύση με τόσο καταλυτικό τρόπο, γιατί δεν την ελέγχουμε. Το νερό, το έδαφος, ο αέρας δεν έχουν σύνορα. Τα στοιχεία της Γης νιώθουν την καταστροφή παντού.
Πρεκατέ Βικτωρία, 12/4/11
Προσκόληση στα βρέφη κι αίσθηση του εαυτού
Η βρεφική ηλικία είναι κρίσιμης σημασίας για το πώς θα νιώθει ένα άτομο για τον εαυτό του στο μέλλον, για το πόσο θα φροντίσει τον εαυτό του, καθώς και για το είδος των σχέσεων που θα αναπτύξει με τους άλλους. Η ασφαλής προσκόληση στο σημαντικό πρόσωπο-παροχό-τροφό (συνήθως τη μητέρα) βοηθά το βρέφος να αναπτύξει μια ασφαλή αίσθηση του εαυτού, ως υπαρκτό πρόσωπο. Βρέφη που αγνοούνται από τους ενήλικες, αναρωτιούνται σε ασυνείδητο επίπεδο κατά πόσον υπάρχουν, κατά πόσο είναι ορατά προς τους άλλους. Αυτή η αίσθηση μπορεί να ακολουθεί το άτομο σε όλη του τη ζωή. Βρέφη που παραμελούνται αδυνατούν να νιώσουν ότι έχουν αρκετή αξία, ώστε να φροντίσουν τον εαυτό τους αργότερα. Αυτό μπορεί να είναι τόσο έντονο, σε σημείο που να παραμελούν τον εαυτό τους στην ενήλικη ζωή, να ζουν εντελώς απομονωμένοι, άπλυτοι, αφρόντιστοι κλπ. Βρέφη που απορρίπτονται ως ανεπιθύμητα, ακόμη κι όταν η απόρριψη δεν είναι έκδηλη με λόγια, είναι εύκολο να απορρίπτουν τον εαυτό τους ως ανεπιθύμητα στη ζωή. Είναι πιθανόν να βιώνουν αλλεπάλληλες απορρίψεις στις σχέσεις τους, οι οποίες τους είναι ιδιαίτερα επώδυνες, σε σημείο να σκέφτονται την αυτοκτονία. Βρέφη που αντιμετωπίζονται ως βάρος, με τις ανάγκες και τις απαιτήσεις τους, είναι πολύ πιθανόν να μεγαλώσουν νιώθοντας ενοχή και ντροπή που έχουν ανάγκες, νιώθοντας ανάξια να ζητήσουν από τη ζωή αυτά που για τους περισσότερους ανθρώπους είναι δεδομένα. Βρέφη που κακοποιούνται μπορεί να βιώσουν όλα τα παραπάνω, μαζί με το θυμό, που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να τείνει να εκραγεί εναντίον του εαυτού ή εναντίον άλλων.
Για τις σκέψεις αυτές, αφορμή ήταν οι παρατηρήσεις μου σε ανθρώπους παραμελημένους, άστεγους, μοναχικούς. Ακόμη κι όταν έχουν σπίτι, πανεπιστημιακή μόρφωση, γνωριμίες, ιστορικό επαγγελματικής σταθερότητας, κάποιοι άνθρωποι αδυνατούν να φροντίσουν τον εαυτό τους. Μπορεί να είχαν ολόκληρη τη ζωή τους δουλειά, ακόμη κι οικογένεια, όμως στο τέλος καταλήγουν μόνοι, χωρίς καμιά επαφή με τα παιδιά τους ή τους συγγενείς, ατημέλητοι, άπλυτοι, χωρίς να προσέχουν την υγεία τους. Η τρυφερότητα, η στοργή και η φροντίδα με την οποία αντιμετωπίζει ο άνθρωπος τον εαυτό του σε δύσκολες στιγμές ή στα χρόνια ασθένειας ή γήρατος, δεν θα εξαρτηθεί από την πανεπιστημιακή του μόρφωση. Δεν θα εξαρτηθεί από τις συμβουλές που του δίνει το περιβάλλον «κάνε αυτό, κάνε εκείνο». Δεν θα εξαρτηθεί από τις γνώμες των ειδικών στη τηλεόραση. Θα εξαρτηθεί από την τρυφερότητα, την στοργή και τη φροντίδα, που έχει εισπράξει το παιδί στη μικρή ηλικία κι ιδιαίτερα στην βρεφική ηλικία. Αν δεν έχει βιώσει το βρέφος την εμπειρία της αξίας που δίνει η γεμάτη στοργή κι ενδιαφέρον φροντίδα του σημαντικού ενήλικα, οι συμβουλές «φάε, πλύσου, πάρε τα φάρμακά σου» δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα Απεναντίας ορισμένοι ηλικιωμένοι, κατά την παλινδρόμηση σε βρεφικές ανάγκες, αρνούνται να συνεργαστούν, σε μια προσπάθεια ίσως να «εκδικηθούν» για τις απώλειες της βρεφικής ηλικίας και να προκαλέσουν την προσοχή, καλύπτοντας τις ανικανοποίητες από παλιά ναρκισιστικές τους ανάγκες.
Αν το άτομο δεν έχει εισπράξει κατά τη βρεφική ηλικία την επικύρωση και τη φροντίδα, είναι πολύ σημαντικό να θεραπευτεί μαθαίνοντας να φροντίζει και να αγαπά τον εαυτό του στην πράξη κατά την ενήλικη ζωή. Το να διαβάζει βιβλία αυτοβοήθειας ή να ακούει θεωρητικές συμβουλές δεν αρκεί. Οφείλει να μάθει πρακτικά τι σημαίνει φροντίζω την υγεία μου, το σπίτι μου, τα οικονομικά μου, την εμφάνισή μου, τις φιλίες μου κλπ. Για πολλούς ανθρώπους είναι αυτόματο κι αυτονόητο, για πολλούς άλλους όμως θέλει δουλειά και μπορεί αν είναι μια επίπονη εργασία, καθώς δεν έχουν μάθει να την κάνουν. Αξίζει όμως τον κόπο να γίνει η φροντίδα του εαυτού συνήθεια. Είναι μια συνήθεια που θα ακολουθεί το άτομο σε όλη του τη ζωή κι ιδιαίτερα στα χρόνια του γήρατος.
Τι μπορούμε να κάνουμε οι υπόλοιποι για να βοηθήσουμε άτομα γύρω μας, που ίσως έχουν παραμεληθεί?
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πάντα ότι οι άνθρωποι έχουν σημασία για αυτό που είναι. Όχι για αυτό που κάνουν, ούτε για την ταυτότητα που έχουν αποκτήσει στην μεταβλητή διαρκώς κοινωνία μας. Η σημασία των ανθρώπων δεν έχει σχέση με την εργασία που κάνουν, με την οικογενειακή κατάσταση, με τα ενδιαφέροντά τους, με τον πλούτο, ή με τις γνωριμίες. Παρατηρεί κανείς στη σημερινή οικονομική κρίση ανθρώπους να χάνουν ξαφνικά τα πάντα: εργασία, σύντροφο, οικογένεια, χρήματα, χόμπι, σπίτι. Ποια είναι η ταυτότητα του ατόμου μετά? Είναι δύσκολο το ίδιο το άτομο να τη δει και θα πρέπει πραγματικά να έχει πολύ ισχυρά ψυχικά αποθέματα για να το καταφέρει.Πώς ξεκινά κανείς από το μηδέν, όταν νιώθει ότι έχει ξαφνικά χάσει τα πάντα κι όταν οι γύρω του τον απορρίπτουν επειδή ακριβώς τους τρομάζει η απώλεια όλων αυτών που η κοινωνία μας θεωρεί ότι δίνουν αξία και σημασία σε ένα άτομο?
Κάποιοι άνθρωποι μπορούν να εκτιμούν την ουσία των άλλων καλύτερα και πιο αυθόρμητα από άλλους. Είναι εκείνοι που έχουν διατηρήσει την παιδική τους ευαισθησία κι αθωότητα σε μεγάλο βαθμό. Πότε εκτιμούμε την ουσία του άλλου κι όχι τις λεπτομέρειες της προσωπικότητας? Μπορούμε να το καταλάβουμε από το συναίσθημα που έχουμε, έστω και στιγμιαία, όταν κάποιος πεθαίνει…Τότε νιώθουμε εκείνη τη θλίψη, γιατί στην οριστική απώλεια θυμόμαστε, νιώθουμε την ουσία της ψυχής του-πέρα από τις κατακρίσεις που μας έχει γεμίσει ο ανθρώπινος νους, πέρα από τα λάθη και τις αδυναμίες του ατόμου. Γιατί όμως χρειάζεται να πεθάνει κάποιος για να άρουμε τις κατακρίσεις και να δούμε αυτό που πραγματικά είναι?
Δίνουμε στους ανθρώπους σημασία με τη στάση μας…Με το χαμόγελο, με το βλέμμα, με την ακρόαση, με το να βλέπουμε το καλό σε αυτούς…Δε χρειάζεται κάτι ακραίο ή υπερβολικό. Όταν βλέπουμε το καλό στους άλλους, αυτό που είναι μοναδικό στον καθένα και δεν αφήνουμε το νου μας να παρασυρθεί από τα φαινόμενα, τους βοηθούμε να δουν κι εκείνοι το καλό στον εαυτό τους. Συνήθως δεν βλέπουμε το καλό στους άλλους είτε γιατί δεν το βλέπουμε στον εαυτό μας, είτε γιατί είμαστε πολύ απασχολημένοι με τις δικές μας σκέψεις, απορροφημένοι, η προσοχή μας αποσπάται, κουρασμένοι…και βλέπουμε τους άλλους ανθρώπους, όπως βλέπουμε ένα αντικείμενο στο δρόμο…δε σημαίνουν τίποτα….
Είναι σημαντικό να βλέπουμε το καλό στους άλλους, ειδικά όταν εκείνοι είναι λιγότερο ελκυστικοί…Είναι εύκολο να κανακέψουμε ένα παιδί ή έναν ενήλικα που έχει αυτοπεποίθηση ή φαίνεται να ξέρει που πηγαίνει και νιώθει καλά με τον εαυτό του…. Εκείνος όμως που το έχει περισσότερο ανάγκη είναι εκείνος που φαίνεται κλεισμένος στον εαυτό του, φοβισμένος, επιθετικός, αδύναμος, βαρετός, οτιδήποτε τον κάνει μη ελκυστικό…Εκείνα τα παιδιά το έχουν περισσότερο ανάγκη. Αν πούμε τον καλό λόγο, αν δώσουμε την αγκαλιά σε αυτά ακριβώς τα παιδιά, είμαστε οι καταλύτες για να αλλάξουν, να νιώσουν καλά και να γίνουν ελκυστικά. Θα πρέπει να είμαστε εμείς που θα κάνουμε το πρώτο βήμα. Όλες οι συναντήσεις με τους ανθρώπους, όσο καθημερινές ή τετριμμένες κι αν είναι έχουν σημασία: όχι σε τι θα καταλήξουν, όχι το πάρουμε, αλλά πώς θα νιώσουμε με τους ανθρώπους και πώς θα τους κάνουμε να νιώσουν. Το να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον να νιώσει καλά, είναι εύκολο… δε χρειάζεται χρήματα, ούτε υπερβολική προσπάθεια…χρειάζεται απλά καλή διάθεση….
Πρεκατέ Βικτωρία, 8/3/2011
Για τις σκέψεις αυτές, αφορμή ήταν οι παρατηρήσεις μου σε ανθρώπους παραμελημένους, άστεγους, μοναχικούς. Ακόμη κι όταν έχουν σπίτι, πανεπιστημιακή μόρφωση, γνωριμίες, ιστορικό επαγγελματικής σταθερότητας, κάποιοι άνθρωποι αδυνατούν να φροντίσουν τον εαυτό τους. Μπορεί να είχαν ολόκληρη τη ζωή τους δουλειά, ακόμη κι οικογένεια, όμως στο τέλος καταλήγουν μόνοι, χωρίς καμιά επαφή με τα παιδιά τους ή τους συγγενείς, ατημέλητοι, άπλυτοι, χωρίς να προσέχουν την υγεία τους. Η τρυφερότητα, η στοργή και η φροντίδα με την οποία αντιμετωπίζει ο άνθρωπος τον εαυτό του σε δύσκολες στιγμές ή στα χρόνια ασθένειας ή γήρατος, δεν θα εξαρτηθεί από την πανεπιστημιακή του μόρφωση. Δεν θα εξαρτηθεί από τις συμβουλές που του δίνει το περιβάλλον «κάνε αυτό, κάνε εκείνο». Δεν θα εξαρτηθεί από τις γνώμες των ειδικών στη τηλεόραση. Θα εξαρτηθεί από την τρυφερότητα, την στοργή και τη φροντίδα, που έχει εισπράξει το παιδί στη μικρή ηλικία κι ιδιαίτερα στην βρεφική ηλικία. Αν δεν έχει βιώσει το βρέφος την εμπειρία της αξίας που δίνει η γεμάτη στοργή κι ενδιαφέρον φροντίδα του σημαντικού ενήλικα, οι συμβουλές «φάε, πλύσου, πάρε τα φάρμακά σου» δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα Απεναντίας ορισμένοι ηλικιωμένοι, κατά την παλινδρόμηση σε βρεφικές ανάγκες, αρνούνται να συνεργαστούν, σε μια προσπάθεια ίσως να «εκδικηθούν» για τις απώλειες της βρεφικής ηλικίας και να προκαλέσουν την προσοχή, καλύπτοντας τις ανικανοποίητες από παλιά ναρκισιστικές τους ανάγκες.
Αν το άτομο δεν έχει εισπράξει κατά τη βρεφική ηλικία την επικύρωση και τη φροντίδα, είναι πολύ σημαντικό να θεραπευτεί μαθαίνοντας να φροντίζει και να αγαπά τον εαυτό του στην πράξη κατά την ενήλικη ζωή. Το να διαβάζει βιβλία αυτοβοήθειας ή να ακούει θεωρητικές συμβουλές δεν αρκεί. Οφείλει να μάθει πρακτικά τι σημαίνει φροντίζω την υγεία μου, το σπίτι μου, τα οικονομικά μου, την εμφάνισή μου, τις φιλίες μου κλπ. Για πολλούς ανθρώπους είναι αυτόματο κι αυτονόητο, για πολλούς άλλους όμως θέλει δουλειά και μπορεί αν είναι μια επίπονη εργασία, καθώς δεν έχουν μάθει να την κάνουν. Αξίζει όμως τον κόπο να γίνει η φροντίδα του εαυτού συνήθεια. Είναι μια συνήθεια που θα ακολουθεί το άτομο σε όλη του τη ζωή κι ιδιαίτερα στα χρόνια του γήρατος.
Τι μπορούμε να κάνουμε οι υπόλοιποι για να βοηθήσουμε άτομα γύρω μας, που ίσως έχουν παραμεληθεί?
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πάντα ότι οι άνθρωποι έχουν σημασία για αυτό που είναι. Όχι για αυτό που κάνουν, ούτε για την ταυτότητα που έχουν αποκτήσει στην μεταβλητή διαρκώς κοινωνία μας. Η σημασία των ανθρώπων δεν έχει σχέση με την εργασία που κάνουν, με την οικογενειακή κατάσταση, με τα ενδιαφέροντά τους, με τον πλούτο, ή με τις γνωριμίες. Παρατηρεί κανείς στη σημερινή οικονομική κρίση ανθρώπους να χάνουν ξαφνικά τα πάντα: εργασία, σύντροφο, οικογένεια, χρήματα, χόμπι, σπίτι. Ποια είναι η ταυτότητα του ατόμου μετά? Είναι δύσκολο το ίδιο το άτομο να τη δει και θα πρέπει πραγματικά να έχει πολύ ισχυρά ψυχικά αποθέματα για να το καταφέρει.Πώς ξεκινά κανείς από το μηδέν, όταν νιώθει ότι έχει ξαφνικά χάσει τα πάντα κι όταν οι γύρω του τον απορρίπτουν επειδή ακριβώς τους τρομάζει η απώλεια όλων αυτών που η κοινωνία μας θεωρεί ότι δίνουν αξία και σημασία σε ένα άτομο?
Κάποιοι άνθρωποι μπορούν να εκτιμούν την ουσία των άλλων καλύτερα και πιο αυθόρμητα από άλλους. Είναι εκείνοι που έχουν διατηρήσει την παιδική τους ευαισθησία κι αθωότητα σε μεγάλο βαθμό. Πότε εκτιμούμε την ουσία του άλλου κι όχι τις λεπτομέρειες της προσωπικότητας? Μπορούμε να το καταλάβουμε από το συναίσθημα που έχουμε, έστω και στιγμιαία, όταν κάποιος πεθαίνει…Τότε νιώθουμε εκείνη τη θλίψη, γιατί στην οριστική απώλεια θυμόμαστε, νιώθουμε την ουσία της ψυχής του-πέρα από τις κατακρίσεις που μας έχει γεμίσει ο ανθρώπινος νους, πέρα από τα λάθη και τις αδυναμίες του ατόμου. Γιατί όμως χρειάζεται να πεθάνει κάποιος για να άρουμε τις κατακρίσεις και να δούμε αυτό που πραγματικά είναι?
Δίνουμε στους ανθρώπους σημασία με τη στάση μας…Με το χαμόγελο, με το βλέμμα, με την ακρόαση, με το να βλέπουμε το καλό σε αυτούς…Δε χρειάζεται κάτι ακραίο ή υπερβολικό. Όταν βλέπουμε το καλό στους άλλους, αυτό που είναι μοναδικό στον καθένα και δεν αφήνουμε το νου μας να παρασυρθεί από τα φαινόμενα, τους βοηθούμε να δουν κι εκείνοι το καλό στον εαυτό τους. Συνήθως δεν βλέπουμε το καλό στους άλλους είτε γιατί δεν το βλέπουμε στον εαυτό μας, είτε γιατί είμαστε πολύ απασχολημένοι με τις δικές μας σκέψεις, απορροφημένοι, η προσοχή μας αποσπάται, κουρασμένοι…και βλέπουμε τους άλλους ανθρώπους, όπως βλέπουμε ένα αντικείμενο στο δρόμο…δε σημαίνουν τίποτα….
Είναι σημαντικό να βλέπουμε το καλό στους άλλους, ειδικά όταν εκείνοι είναι λιγότερο ελκυστικοί…Είναι εύκολο να κανακέψουμε ένα παιδί ή έναν ενήλικα που έχει αυτοπεποίθηση ή φαίνεται να ξέρει που πηγαίνει και νιώθει καλά με τον εαυτό του…. Εκείνος όμως που το έχει περισσότερο ανάγκη είναι εκείνος που φαίνεται κλεισμένος στον εαυτό του, φοβισμένος, επιθετικός, αδύναμος, βαρετός, οτιδήποτε τον κάνει μη ελκυστικό…Εκείνα τα παιδιά το έχουν περισσότερο ανάγκη. Αν πούμε τον καλό λόγο, αν δώσουμε την αγκαλιά σε αυτά ακριβώς τα παιδιά, είμαστε οι καταλύτες για να αλλάξουν, να νιώσουν καλά και να γίνουν ελκυστικά. Θα πρέπει να είμαστε εμείς που θα κάνουμε το πρώτο βήμα. Όλες οι συναντήσεις με τους ανθρώπους, όσο καθημερινές ή τετριμμένες κι αν είναι έχουν σημασία: όχι σε τι θα καταλήξουν, όχι το πάρουμε, αλλά πώς θα νιώσουμε με τους ανθρώπους και πώς θα τους κάνουμε να νιώσουν. Το να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον να νιώσει καλά, είναι εύκολο… δε χρειάζεται χρήματα, ούτε υπερβολική προσπάθεια…χρειάζεται απλά καλή διάθεση….
Πρεκατέ Βικτωρία, 8/3/2011
Παιδόφιλοι και θεραπεία
Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
Ακούμε κατά καιρούς στα ΜΜΕ, για πολίτες υπεράνω πάσης υποψίας, οι οποίοι κατέχουν και διακινούν υλικό παιδικής πορνογραφίας. Η χρήση του υλικού αυτού τους καθιστά ευάλωτους στην έκθεση και σύλληψη, όμως σπάνια γνωρίζουν οι αρχές αν οι άνθρωποι αυτοί έχουν επίσης κακοποιήσει παιδιά στην πράξη και ακόμη σπανιότερα αποκαλύπτονται οι πράξεις άλλων παιδόφιλων, οι οποίοι εγκληματούν εναντίον παιδιών, χωρίς να αφήνουν κανένα ίχνος, εκτός από το αόρατο αλλά τεράστιο τραύμα στην ψυχή του παιδιού.
Το ευρύ κοινό αντιδρά με αποτροπιασμό και οργή, όμως σπάνια υπάρχει η επιστημονική ενημέρωση για τη φύση και τα αίτια αυτής της διαταραχής, καθώς και πώς μπορεί να αντιμετωπισθεί και να προληφθεί. Η άγνοια, το στίγμα και η αποσιώπηση αποτρέπουν τον εκκολαπτόμενο παιδόφιλο από το να αναζητήσει ψυχιατρική/ψυχολογική βοήθεια, ώστε να μην προχωρήσει στις αποτρόπαιες πράξεις του. Όμως γνωρίζουμε ότι πάνω από το ένα τέταρτο των δραστών (Elizabeth Lovell, NSPCC Public Policy Group, 2002, www.nspcc.org.uk) δείχνουν τα πρώτα σημάδια παιδοφιλικών τάσεων από την εφηβεία ακόμη. Έτσι, κατανοούμε την αναγκαιότητα να υπάρχει η ανάλογη ενημέρωση στο ευρύ κοινό, ώστε να αναζητηθεί θεραπεία όσο το δυνατόν νωρίτερα, πριν εδραιωθεί η έντονα εθιστική παιδοφιλική διαταραχή.
Τι οδηγεί κάποιον σε αυτή τη συμπεριφορά; Χωρίς να μπορεί να απομονωθεί ένας και μόνο παράγοντας, έχει πάντως βρεθεί ερευνητικά ότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002), συχνά με προτιμώμενη ηλικία επιλογής θύματος, την ηλικία στην οποία οι ίδιοι κακοποιήθηκαν. Άλλες φορές μπορεί αν έχουν κακοποιηθεί με άλλους τρόπους ή αν έχουν ταπεινωθεί ακόμη κι από συνομιλήκους. Συχνά συνυπάρχουν στην παιδική του ηλικία στοιχεία παραμέλησης, υποτίμησης και ταπείνωσης καθώς κι επιβολής ισχύος. Αν λάβουμε υπόψη δε ότι συχνά το τραύμα της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης απωθείται και ο δράστης δεν έχει συνειδητή επίγνωση για το τι του είχε συμβεί ως παιδί, το ποσοστό των δραστών που είχαν υπάρξει θύματα οι ίδιοι, μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερο από ότι παρουσιάζουν οι μελέτες. Είτε υπάρχει συνειδητή επίγνωση είτε όχι, η επανάληψη του δικού τους τραύματος σε άλλο θύμα λειτουργεί σε πολλούς δράστες εθιστικά, ως μια δυσλειτουργική κι εντέλει εγκληματική προσπάθεια να ‘υπερβούν’ τη δική τους απώλεια. Η επανάληψη του τραύματος ίσως είναι ο μόνος τρόπος που γνωρίζουν για να «νιώσουν ζωντανοί», ή να προσπαθήσουν να έρθουν σε επαφή με το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, το οποίο έχει «παγώσει» για χρόνια σε εκείνη τη χρονική στιγμή. Κάποιες φορές τα παιδιά που κακοποιούνται, μην αντέχοντας την φρίκη της εμπειρίας, διασχίζονται από τον δικό τους εαυτό, (ώστε να μην αισθάνονται) και ταυτίζονται με το δράστη (απορροφούν τη στιγμή του τραύματος τα συναισθήματα και τις σκέψεις του δράστη). Μεγαλώνοντας, αν δεν υπάρξει θεραπεία του πρωταρχικού τραύματος, ώστε να μπορέσουν να ανακτήσουν το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, είναι πιθανό να επαναλάβουν το τραύμα, με τον ίδιο συχνά τρόπο που συμπεριφέρθηκε ο δράστης σε εκείνους. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει το στοιχείο της εκδίκησης, της επιβολής δύναμης κι ελέγχου, της ταπείνωσης, της κακόβουλης καταστροφής της αξίας και της αθωότητας του παιδιού-θύματος. Οι περιπτώσεις που ο δράστης είναι ιδιαίτερα επιθετικός, σαδιστής ή κακόβουλος, είναι και οι δυσκολότερες να αντιμετωπισθούν θεραπευτικά.
Η επανάληψη του τραύματος, παρά τη στιγμιαία ευφορία που φέρνει στο δράστη, βέβαια δε λειτουργεί, απεναντίας ενισχύει την ενοχή του, το αίσθημα ανημπόριας, αναξιότητας, αθλιότητας που τον κάνει να πιστεύει ότι η μόνη του επιλογή πια είναι να κάνει μια από τα ίδια. Όσο περισσότερο περνά το δικό του αίσθημα ντροπής στο αθώο θύμα, τόσο περισσότερο ενισχύεται η δική του ντροπή. Όσο περισσότερο μειώνει την αξία του παιδιού μέσω της ταπείνωσης, τόσο πιο ανάξιος νιώθει ο ίδιος. Είναι ένας ολοένα βαθύτερος φαύλος κύκλος ενοχής κι απαξίωσης, όπου θύτης και θύμα χάνουν, όλο και περισσότερο-με αποκλειστική όμως ευθύνη του θύτη.
Έχοντας να αναφέρει τα παραπάνω, πρέπει να τονιστεί ότι παρότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί ως παιδιά, το αντίστροφο δεν ισχύει. Η πλειοψηφία των κακοποιημένων παιδιών καταφέρνει να θεραπευτεί και συχνά είναι ευαισθητοποιημένοι ως ενήλικες και βοηθούν, συμπαραστέκονται σε άλλους που είναι ευάλωτοι. Επίσης, η θεραπεία του δράστη δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δεν θα πρέπει να τιμωρηθεί ποινικά. Η ποινική τιμωρία είναι αναπόσπαστο τμήμα της θεραπείας, καθώς ο δράστης οφείλει να αναλάβει την ευθύνη και να πληρώσει το κοινωνικά αποδεκτό τίμημα για την παραβατική του πράξη.
Οι παιδόφιλοι συχνά αναφέρονται ως συναισθηματικά απομονωμένα άτομα, χωρίς αυτοπεποίθηση, με μικρή ικανότητα να αντιμετωπίσουν συναισθηματικό στρες ή να κατανοήσουν τα συναισθήματα των άλλων. Πολλούς από αυτούς βρίσκεται να έχουν διαστρεβλωμένες απόψεις σχετικά με το τραύμα που προκαλεί η κακοποίηση στα παιδιά (το ελαχιστοποιούν) ή ακόμη και να κατηγορούν τα παιδιά ότι επιθυμούν την κακοποίηση (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002). Στην πραγματικότητα όμως, η κακοποίηση δεν είναι ποτέ ευθύνη ή επιθυμία του παιδιού, αλλά μόνο ευθύνη και επιθυμία του δράστη, η οποία μάλιστα μπορεί να ελεγχθεί από τον ίδιο. Δεν υπάρχει κάποιος βιολογικός παράγοντας που καθιστά το δράστη ανήμπορο έρμαιο των ορμών του. Η σεξουαλική κακοποίηση εμπεριέχει στοιχεία επιβολής ισχύος κι εκδίκησης και σίγουρα το κίνητρό της δεν είναι μόνο η βιολογική «ανάγκη». Ο δράστης νιώθει εντελώς αδύναμος απέναντι στον εθισμό του κι έτσι έχει την ανάγκη να επιβάλλει δύναμη στους άλλους. Το γεγονός ότι επιλέγει αδύναμα θύματα-παιδιά- δείχνει πόσο αδύναμος νιώθει ο ίδιος.
Το παιδί που κακοποιείται σεξουαλικά είναι ανίσχυρο και χωρίς άμυνα. Το στοιχείο του φόβου είναι εξαιρετικά έντονο σε κάθε περίπτωση κακοποίησης, καθώς το παιδί δεν έχει κανέναν έλεγχο στο σώμα του ή σε ό,τι μπορεί να ακολουθήσει. Η ενοχή, η ντροπή, η υποτίμηση, η περιφρόνηση, ο αποτροπιασμός που φέρει ο δράστης για τον εαυτό του, περνούν στο παιδί και μπορούν να το τραυματίσουν για μια ζωή, αν δεν θεραπευτεί ώστε να απαιτήσει να επανακτήσει την αθωότητά του. Τα δηλητηριώδη συναισθήματα του δράστη περνούν στο παιδί μέσα από την πράξη της κακοποίησης, παρότι το παιδί δεν ευθύνεται για αυτήν.
Όμως το παιδί, δεν θα είναι ένα ανήμπορο παιδί για πάντα. Μπορεί να θεραπευτεί και να διώξει αυτή τη «μελανιά» της ντροπής, που τοποθετήθηκε στην ψυχή του από το δράστη. Παρότι συνήθως αυτή είναι μια θεραπευτική διαδικασία που ολοκληρώνεται στην ενήλικη ζωή, το «εσωτερικό παιδί» παραμένει πάντα παιδί μέσα μας και η αθωότητά μας μπορεί να ανακτηθεί ανά πάσα στιγμή. Είναι πηγή ανακούφισης να γνωρίζουν τα θύματα της παιδικής κακοποίησης ότι «δεν είναι ποτέ αργά για μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία». Η αθωότητα δεν μπορεί να καταστραφεί, παρά μόνο να «παγώσει», ακίνητη, σε κάποιο σημείο στην άκρη του νου. Όταν το άτομο είναι έτοιμο να θεραπευτεί, μπορεί να διώξει το λάθος της ντροπής που του έχει επιβληθεί και να ξαναζεστάνει την αίσθηση της αθωότητας στην καρδιά του. Το θύμα μπορεί να ανακτήσει τη δύναμή του και να νιώσει ασφαλές με τη δύναμή του.
Ο δράστης μπορεί επίσης να θεραπευτεί. Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να παραδεχτεί ότι αυτό που κάνει είναι εγκληματικό, με καταστροφικές συνέπειες στο θύμα, να αναλάβει την ευθύνη για τη συμπεριφορά και τις σκέψεις του, να παραδεχτεί ότι μπορεί να τα ελέγξει, να δεχτεί να μιλήσει ανοιχτά στη θεραπεία και να δεσμευτεί στη θεραπεία του. Να δεχτεί την ταπεινότητα που χρειάζεται η θεραπεία κάθε εθισμού. Στις ομάδες 12 βημάτων (12 step programs) για τις θεραπείες των εθισμών, η βασική παραδοχή είναι ότι ο θεραπευόμενος μπορεί να μην έχει τη δύναμη να θεραπεύσει τον εθισμό του από μόνος του, αλλά έχει την ταπεινότητα να ζητήσει βοήθεια από την ανώτερη δύναμη στην οποία πιστεύει, ή από τον ανώτερο μέρος του εαυτού του, ώστε να μπορέσει να κάνει για εκείνον, εκείνο που δεν μπορεί να κάνει ο ίδιος για τον εαυτό του. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί παιδόφιλοι φοβούνται να ζητήσουν βοήθεια, είτε από την ανώτερη δύναμη, είτα από άλλους ανθρώπους, καθώς, λόγω της ενοχής, δεν πιστεύουν ότι την αξίζουν, πιστεύουν ότι το μόνο που τους αξίζει είναι να τιμωρηθούν. Έτσι συνεχίζουν να τιμωρούν τον εαυτό τους και τους άλλους με ακόμη πιο πολλή κακοποίηση. Όμως, ανεξάρτητα από τις ποινικές συνέπειες, αξίζει σε κάθε άνθρωπο, όποιο κι αν είναι το αδίκημα, να θεραπευτεί. Να σημειωθεί ότι ενοχή υπάρχει πάντα στο δράστη, παρότι ο βαθμός της ενσυνείδητης ενοχής διαφέρει. Πάντα καθορίζει τη ζωή του και τον τρόπο που αισθάνεται για τον εαυτό του.
Η κατανόηση και η θεραπεία (συνήθως γνωσιακής-συμπεριφοριστικής προσέγγισης, και σε κάποιες περιπτώσεις χημικής) βοηθούν στην αποδυνάμωση του κύκλου της κακοποίησης (φαντασιώσεις-διέγερση-κακοποίηση-ενοχή-απόδραση από την ενοχή με περισσότερες φαντασιώσεις) και στον τερματισμό της φάσης της πράξης (κακοποίηση προς άλλους). Η κατανόηση και η θεραπεία του αρχικού του τραύματος μπορούν επίσης να τον βοηθήσουν να μην επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά. Η ανάληψη της ευθύνης για τις πράξεις του όμως είναι κάτι ανεξάρτητο από την θεραπεία των δικών του προσωπικών τραυμάτων. Το γεγονός ότι κακοποιήθηκε ενδεχομένως σεξουαλικά ως παιδί δεν δικαιολογεί το να κακοποιεί στη συνέχεια άλλους. Σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, η ενημέρωση για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση, η γνώση των τρόπων προστασίας, η κατανόηση ότι τα πρώτα σημάδια της παιδοφιλικής διαταραχής εμφανίζονται συχνά στην εφηβεία κι η αναγνώριση της ανάγκης θεραπείας σε αυτήν την περίπτωση, μπορούν να συνεισφέρουν στη μείωση των ποσοστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης στη χώρα μας, όπως έχει συμβεί σε άλλες χώρες.
5/3/2011
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
Ακούμε κατά καιρούς στα ΜΜΕ, για πολίτες υπεράνω πάσης υποψίας, οι οποίοι κατέχουν και διακινούν υλικό παιδικής πορνογραφίας. Η χρήση του υλικού αυτού τους καθιστά ευάλωτους στην έκθεση και σύλληψη, όμως σπάνια γνωρίζουν οι αρχές αν οι άνθρωποι αυτοί έχουν επίσης κακοποιήσει παιδιά στην πράξη και ακόμη σπανιότερα αποκαλύπτονται οι πράξεις άλλων παιδόφιλων, οι οποίοι εγκληματούν εναντίον παιδιών, χωρίς να αφήνουν κανένα ίχνος, εκτός από το αόρατο αλλά τεράστιο τραύμα στην ψυχή του παιδιού.
Το ευρύ κοινό αντιδρά με αποτροπιασμό και οργή, όμως σπάνια υπάρχει η επιστημονική ενημέρωση για τη φύση και τα αίτια αυτής της διαταραχής, καθώς και πώς μπορεί να αντιμετωπισθεί και να προληφθεί. Η άγνοια, το στίγμα και η αποσιώπηση αποτρέπουν τον εκκολαπτόμενο παιδόφιλο από το να αναζητήσει ψυχιατρική/ψυχολογική βοήθεια, ώστε να μην προχωρήσει στις αποτρόπαιες πράξεις του. Όμως γνωρίζουμε ότι πάνω από το ένα τέταρτο των δραστών (Elizabeth Lovell, NSPCC Public Policy Group, 2002, www.nspcc.org.uk) δείχνουν τα πρώτα σημάδια παιδοφιλικών τάσεων από την εφηβεία ακόμη. Έτσι, κατανοούμε την αναγκαιότητα να υπάρχει η ανάλογη ενημέρωση στο ευρύ κοινό, ώστε να αναζητηθεί θεραπεία όσο το δυνατόν νωρίτερα, πριν εδραιωθεί η έντονα εθιστική παιδοφιλική διαταραχή.
Τι οδηγεί κάποιον σε αυτή τη συμπεριφορά; Χωρίς να μπορεί να απομονωθεί ένας και μόνο παράγοντας, έχει πάντως βρεθεί ερευνητικά ότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002), συχνά με προτιμώμενη ηλικία επιλογής θύματος, την ηλικία στην οποία οι ίδιοι κακοποιήθηκαν. Άλλες φορές μπορεί αν έχουν κακοποιηθεί με άλλους τρόπους ή αν έχουν ταπεινωθεί ακόμη κι από συνομιλήκους. Συχνά συνυπάρχουν στην παιδική του ηλικία στοιχεία παραμέλησης, υποτίμησης και ταπείνωσης καθώς κι επιβολής ισχύος. Αν λάβουμε υπόψη δε ότι συχνά το τραύμα της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης απωθείται και ο δράστης δεν έχει συνειδητή επίγνωση για το τι του είχε συμβεί ως παιδί, το ποσοστό των δραστών που είχαν υπάρξει θύματα οι ίδιοι, μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερο από ότι παρουσιάζουν οι μελέτες. Είτε υπάρχει συνειδητή επίγνωση είτε όχι, η επανάληψη του δικού τους τραύματος σε άλλο θύμα λειτουργεί σε πολλούς δράστες εθιστικά, ως μια δυσλειτουργική κι εντέλει εγκληματική προσπάθεια να ‘υπερβούν’ τη δική τους απώλεια. Η επανάληψη του τραύματος ίσως είναι ο μόνος τρόπος που γνωρίζουν για να «νιώσουν ζωντανοί», ή να προσπαθήσουν να έρθουν σε επαφή με το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, το οποίο έχει «παγώσει» για χρόνια σε εκείνη τη χρονική στιγμή. Κάποιες φορές τα παιδιά που κακοποιούνται, μην αντέχοντας την φρίκη της εμπειρίας, διασχίζονται από τον δικό τους εαυτό, (ώστε να μην αισθάνονται) και ταυτίζονται με το δράστη (απορροφούν τη στιγμή του τραύματος τα συναισθήματα και τις σκέψεις του δράστη). Μεγαλώνοντας, αν δεν υπάρξει θεραπεία του πρωταρχικού τραύματος, ώστε να μπορέσουν να ανακτήσουν το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, είναι πιθανό να επαναλάβουν το τραύμα, με τον ίδιο συχνά τρόπο που συμπεριφέρθηκε ο δράστης σε εκείνους. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει το στοιχείο της εκδίκησης, της επιβολής δύναμης κι ελέγχου, της ταπείνωσης, της κακόβουλης καταστροφής της αξίας και της αθωότητας του παιδιού-θύματος. Οι περιπτώσεις που ο δράστης είναι ιδιαίτερα επιθετικός, σαδιστής ή κακόβουλος, είναι και οι δυσκολότερες να αντιμετωπισθούν θεραπευτικά.
Η επανάληψη του τραύματος, παρά τη στιγμιαία ευφορία που φέρνει στο δράστη, βέβαια δε λειτουργεί, απεναντίας ενισχύει την ενοχή του, το αίσθημα ανημπόριας, αναξιότητας, αθλιότητας που τον κάνει να πιστεύει ότι η μόνη του επιλογή πια είναι να κάνει μια από τα ίδια. Όσο περισσότερο περνά το δικό του αίσθημα ντροπής στο αθώο θύμα, τόσο περισσότερο ενισχύεται η δική του ντροπή. Όσο περισσότερο μειώνει την αξία του παιδιού μέσω της ταπείνωσης, τόσο πιο ανάξιος νιώθει ο ίδιος. Είναι ένας ολοένα βαθύτερος φαύλος κύκλος ενοχής κι απαξίωσης, όπου θύτης και θύμα χάνουν, όλο και περισσότερο-με αποκλειστική όμως ευθύνη του θύτη.
Έχοντας να αναφέρει τα παραπάνω, πρέπει να τονιστεί ότι παρότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί ως παιδιά, το αντίστροφο δεν ισχύει. Η πλειοψηφία των κακοποιημένων παιδιών καταφέρνει να θεραπευτεί και συχνά είναι ευαισθητοποιημένοι ως ενήλικες και βοηθούν, συμπαραστέκονται σε άλλους που είναι ευάλωτοι. Επίσης, η θεραπεία του δράστη δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δεν θα πρέπει να τιμωρηθεί ποινικά. Η ποινική τιμωρία είναι αναπόσπαστο τμήμα της θεραπείας, καθώς ο δράστης οφείλει να αναλάβει την ευθύνη και να πληρώσει το κοινωνικά αποδεκτό τίμημα για την παραβατική του πράξη.
Οι παιδόφιλοι συχνά αναφέρονται ως συναισθηματικά απομονωμένα άτομα, χωρίς αυτοπεποίθηση, με μικρή ικανότητα να αντιμετωπίσουν συναισθηματικό στρες ή να κατανοήσουν τα συναισθήματα των άλλων. Πολλούς από αυτούς βρίσκεται να έχουν διαστρεβλωμένες απόψεις σχετικά με το τραύμα που προκαλεί η κακοποίηση στα παιδιά (το ελαχιστοποιούν) ή ακόμη και να κατηγορούν τα παιδιά ότι επιθυμούν την κακοποίηση (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002). Στην πραγματικότητα όμως, η κακοποίηση δεν είναι ποτέ ευθύνη ή επιθυμία του παιδιού, αλλά μόνο ευθύνη και επιθυμία του δράστη, η οποία μάλιστα μπορεί να ελεγχθεί από τον ίδιο. Δεν υπάρχει κάποιος βιολογικός παράγοντας που καθιστά το δράστη ανήμπορο έρμαιο των ορμών του. Η σεξουαλική κακοποίηση εμπεριέχει στοιχεία επιβολής ισχύος κι εκδίκησης και σίγουρα το κίνητρό της δεν είναι μόνο η βιολογική «ανάγκη». Ο δράστης νιώθει εντελώς αδύναμος απέναντι στον εθισμό του κι έτσι έχει την ανάγκη να επιβάλλει δύναμη στους άλλους. Το γεγονός ότι επιλέγει αδύναμα θύματα-παιδιά- δείχνει πόσο αδύναμος νιώθει ο ίδιος.
Το παιδί που κακοποιείται σεξουαλικά είναι ανίσχυρο και χωρίς άμυνα. Το στοιχείο του φόβου είναι εξαιρετικά έντονο σε κάθε περίπτωση κακοποίησης, καθώς το παιδί δεν έχει κανέναν έλεγχο στο σώμα του ή σε ό,τι μπορεί να ακολουθήσει. Η ενοχή, η ντροπή, η υποτίμηση, η περιφρόνηση, ο αποτροπιασμός που φέρει ο δράστης για τον εαυτό του, περνούν στο παιδί και μπορούν να το τραυματίσουν για μια ζωή, αν δεν θεραπευτεί ώστε να απαιτήσει να επανακτήσει την αθωότητά του. Τα δηλητηριώδη συναισθήματα του δράστη περνούν στο παιδί μέσα από την πράξη της κακοποίησης, παρότι το παιδί δεν ευθύνεται για αυτήν.
Όμως το παιδί, δεν θα είναι ένα ανήμπορο παιδί για πάντα. Μπορεί να θεραπευτεί και να διώξει αυτή τη «μελανιά» της ντροπής, που τοποθετήθηκε στην ψυχή του από το δράστη. Παρότι συνήθως αυτή είναι μια θεραπευτική διαδικασία που ολοκληρώνεται στην ενήλικη ζωή, το «εσωτερικό παιδί» παραμένει πάντα παιδί μέσα μας και η αθωότητά μας μπορεί να ανακτηθεί ανά πάσα στιγμή. Είναι πηγή ανακούφισης να γνωρίζουν τα θύματα της παιδικής κακοποίησης ότι «δεν είναι ποτέ αργά για μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία». Η αθωότητα δεν μπορεί να καταστραφεί, παρά μόνο να «παγώσει», ακίνητη, σε κάποιο σημείο στην άκρη του νου. Όταν το άτομο είναι έτοιμο να θεραπευτεί, μπορεί να διώξει το λάθος της ντροπής που του έχει επιβληθεί και να ξαναζεστάνει την αίσθηση της αθωότητας στην καρδιά του. Το θύμα μπορεί να ανακτήσει τη δύναμή του και να νιώσει ασφαλές με τη δύναμή του.
Ο δράστης μπορεί επίσης να θεραπευτεί. Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να παραδεχτεί ότι αυτό που κάνει είναι εγκληματικό, με καταστροφικές συνέπειες στο θύμα, να αναλάβει την ευθύνη για τη συμπεριφορά και τις σκέψεις του, να παραδεχτεί ότι μπορεί να τα ελέγξει, να δεχτεί να μιλήσει ανοιχτά στη θεραπεία και να δεσμευτεί στη θεραπεία του. Να δεχτεί την ταπεινότητα που χρειάζεται η θεραπεία κάθε εθισμού. Στις ομάδες 12 βημάτων (12 step programs) για τις θεραπείες των εθισμών, η βασική παραδοχή είναι ότι ο θεραπευόμενος μπορεί να μην έχει τη δύναμη να θεραπεύσει τον εθισμό του από μόνος του, αλλά έχει την ταπεινότητα να ζητήσει βοήθεια από την ανώτερη δύναμη στην οποία πιστεύει, ή από τον ανώτερο μέρος του εαυτού του, ώστε να μπορέσει να κάνει για εκείνον, εκείνο που δεν μπορεί να κάνει ο ίδιος για τον εαυτό του. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί παιδόφιλοι φοβούνται να ζητήσουν βοήθεια, είτε από την ανώτερη δύναμη, είτα από άλλους ανθρώπους, καθώς, λόγω της ενοχής, δεν πιστεύουν ότι την αξίζουν, πιστεύουν ότι το μόνο που τους αξίζει είναι να τιμωρηθούν. Έτσι συνεχίζουν να τιμωρούν τον εαυτό τους και τους άλλους με ακόμη πιο πολλή κακοποίηση. Όμως, ανεξάρτητα από τις ποινικές συνέπειες, αξίζει σε κάθε άνθρωπο, όποιο κι αν είναι το αδίκημα, να θεραπευτεί. Να σημειωθεί ότι ενοχή υπάρχει πάντα στο δράστη, παρότι ο βαθμός της ενσυνείδητης ενοχής διαφέρει. Πάντα καθορίζει τη ζωή του και τον τρόπο που αισθάνεται για τον εαυτό του.
Η κατανόηση και η θεραπεία (συνήθως γνωσιακής-συμπεριφοριστικής προσέγγισης, και σε κάποιες περιπτώσεις χημικής) βοηθούν στην αποδυνάμωση του κύκλου της κακοποίησης (φαντασιώσεις-διέγερση-κακοποίηση-ενοχή-απόδραση από την ενοχή με περισσότερες φαντασιώσεις) και στον τερματισμό της φάσης της πράξης (κακοποίηση προς άλλους). Η κατανόηση και η θεραπεία του αρχικού του τραύματος μπορούν επίσης να τον βοηθήσουν να μην επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά. Η ανάληψη της ευθύνης για τις πράξεις του όμως είναι κάτι ανεξάρτητο από την θεραπεία των δικών του προσωπικών τραυμάτων. Το γεγονός ότι κακοποιήθηκε ενδεχομένως σεξουαλικά ως παιδί δεν δικαιολογεί το να κακοποιεί στη συνέχεια άλλους. Σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, η ενημέρωση για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση, η γνώση των τρόπων προστασίας, η κατανόηση ότι τα πρώτα σημάδια της παιδοφιλικής διαταραχής εμφανίζονται συχνά στην εφηβεία κι η αναγνώριση της ανάγκης θεραπείας σε αυτήν την περίπτωση, μπορούν να συνεισφέρουν στη μείωση των ποσοστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης στη χώρα μας, όπως έχει συμβεί σε άλλες χώρες.
5/3/2011
Η έξοδος από την κακοποιητική συντροφική σχέση
Η κακοποίηση στη συντροφική σχέση είναι μια ιδιαίτερα επώδυνη και περίπλοκη διαδικασία, συχνά με στοιχεία εξαρτητικότητας ή/και εθισμού, στην διατήρηση της οποίας η άρνηση παίζει σημαντικό ρόλο. «Θύτης» και «θύμα» εμπλέκονται σε ένα ολοένα βαθύτερο φαύλο κύκλο βίας, ενοχής, «δράματος», αισθήματος ανημποριάς, απομόνωσης κι απαξίωσης. Παρότι η κακοποίηση μπορεί να συμβαίνει στον σύντροφο οποιουδήποτε φύλου, το θύμα της σωματικής κακοποίησης είναι, ως επί το πλείστον, η γυναίκα.
Τα αίτια και οι παράγοντες επικινδυνότητας ποικίλουν. Ο θύτης, όπως και το θύμα, συχνά προέρχονται από οικογένειες στις οποίες υπήρχε βία, και στις οποίες πιθανότατα είχαν κακοποιηθεί ή παραμεληθεί ως παιδιά. Η απουσία πατρικής στοργής στο κορίτσι, καθώς και η κακοποίηση από τη μητέρα στο αγόρι, η θέαση από τα παιδιά συντροφικής βίας μεταξύ των γονιών, καθιστούν τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα στο να επαναλάβουν το σενάριο της βίας στο μέλλον. Ταυτόχρονα, η άγνοια για τα προειδοποιητικά σημάδια και την δυναμική της κακοποιητικής σχέσης, η απομόνωση που εγκαθίσταται σιγά σιγά ως μέρος της κακοποίησης, τα πολιτιστικά πρότυπα που θέλουν τη γυναίκα να υπομένει υπομονετικά την κακοποίηση ως φυσιολογικό μέρος οποιασδήποτε σχέσης, η άρνηση της πραγματικότητας, ο εθισμός στον κακοποιητικό κύκλο, οι πρακτικές δυσκολίες και οι απατηλές ελπίδες ότι κάποια στιγμή ο σύντροφος θα αλλάξει, κρατούν τη γυναίκα δέσμια για χρόνια σε έναν επώδυνο φαύλο κύκλο, ολοένα βαθύτερης βίας κι απόγνωσης.
Ποιος είναι ο δρόμος για να μπορέσει η κακοποιημένη γυναίκα να ξεφύγει από τη δίνη της κακοποιητικής συντροφικής σχέσης;
Το πρώτο και κυριότερο είναι ο θρυμματισμός της άρνησης. Τα θύματα συχνά διαστρεβλώνουν τόσο τη δική τους αντίληψη της πραγματικότητας, ώστε να πιστεύουν ότι «μερικές μελανιές δεν είναι και τίποτα σπουδαίο, προκειμένου να σώσεις το σπίτι σου…» Εξιδανικεύουν το θύτη, θεωρώντας ότι έχει καταπληκτικό δυναμικό κι εξακολουθούν να ελπίζουν, παρά τις απανωτές ματαιώσεις, σε αυτό που ο θύτης μπορεί κάποια μέρα να γίνει…Υιοθετούν συχνά τις απόψεις του θύτη ότι εκείνες φταίνε που προκαλούν την κακοποίηση, αγνοώντας το γεγονός ότι δεν υπάρχει δικαιολογία για τη βία κι ότι ο βίαιος άνθρωπος είναι ακέραια υπεύθυνος για τη βία που ασκεί. Με τον καιρό αναπτύσσεται ανοχή και στις πιο απαξιωτικές συμπεριφορές. Συμπεριφορές, που το περιβάλλον, και ίσως και οι ίδιες στο παρελθόν, θεωρούν απαράδεκτες, μαθαίνουν σιγά σιγά να τις αποδέχονται ως φυσιολογικές και μάλιστα να κατηγορούν τον εαυτό τους για αυτές. Αν η γυναίκα θέλει να δυναμώσει τον εαυτό της αρκετά, ώστε να μπορέσει να βγει από το φαύλο κύκλο της κακοποίησης, θα πρέπει να σταματήσει να αρνείται, να σταματήσει να ελπίζει ότι η συγκεκριμένη σχέση θα φτιάξει στο μέλλον και να αναρωτηθεί «Θα ανεχόμουν τέτοια συμπεριφορά από μια φίλη;» Αν όχι, δεν υπάρχει λόγος να την ανεχτεί από το σύντροφο.
Έπειτα χρειάζεται να θρυμματιστεί η συμπεριφορά διευκόλυνσης, δηλαδή το να καλύπτει το θύμα τα λάθη και τις συμπεριφορές του θύτη στους άλλους. Υπάρχουν κακοποιημένες γυναίκες, οι οποίες είναι οικονομικά εξαρτημένες από τον κακοποιητικό σύντροφο, αλλά υπάρχουν και άλλες, που όχι μόνο δεν τον χρειάζονται οικονομικά, αλλά τον στηρίζουν κιόλας! Παρόλα αυτά παραμένουν στη σχέση.
Η γυναίκα οφείλει να απενοχοποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Οφείλει στον εαυτό της να αποβάλλει όσες κατηγορίες κι ενοχές της έχουν επιρρίψει ο δράστης, ή συχνά και το οικογενειακό περιβάλλον, ότι «εκείνη προκαλεί την κακοποίηση», ή τις βαθύτερες ενοχές ότι δεν της αξίζει κάτι καλύτερο. Βοηθά να επαναλαμβάνει στον εαυτό της, όσο πιο συχνά γίνεται, ότι «Μου αξίζει να με σέβονται», «Μου αξίζει να με αγαπούν», μέχρις ότου να το πιστέψει. Αν δεν το πιστέψει, θα είναι πολύ δύσκολο να βρει την κινητήριο δύναμη να αγωνιστεί ψυχικά με την εξάρτησή της και την τάση του δράστη να την κρατήσει πίσω. Η αυτό-εκτίμηση είναι το πρώτο και πιο απαραίτητο βήμα για να φύγει. Να πιστέψει πραγματικά ότι της αξίζει κάτι καλύτερο.
Να πιστέψει ότι δε χρειάζεται να θυσιαστεί για να κερδίσει μια αξιοπρεπή ζωή, για να κερδίσει αγάπη. Να πιστέψει ότι ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η κακοποίηση δεν είναι να καλοπιάσει το δράστη, αλλά να πιστέψει μέσα της «όχι, αρκετά» και να φύγει. Γενικότερα, δε χρειάζεται να ενοχοποιεί τον εαυτό της, επειδή μια σχέση δεν περπατά, ακόμη κι αν αυτή δεν είναι κακοποιητική. Κάποιες φορές, κάποια πράγματα στη ζωή δεν πηγαίνουν όπως θα θέλαμε. Δε χρειάζεται να κατηγορηθεί κάποιος και σίγουρα, όχι ο εαυτός της.
Η γυναίκα είναι σημαντικό να θυμάται ότι με το να μένει στη σχέση και να ανέχεται καλοσυνάτα την υποτίμηση δε βοηθά το δράστη, δε βοηθά τον σχέση, δε βοηθά τον εαυτό της. Ο δράστης, με κάθε λεκτική ή σωματική επίθεση, νιώθει όλο και πιο έντονη ενοχή, ενώ περνά τη δική του ενοχή και στη γυναίκα, η οποία νιώθει όλο και πιο ανάξια και τιποτένια. Και οι δύο χάνουν. Αυτό που περιμένει ο δράστης από τη γυναίκα, είναι να μπορέσει να πει «όχι», να σταματήσει να δέχεται την υποτίμηση. Αυτό στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν επιτυγχάνεται με το να του εξηγεί τι κάνει λάθος και να παραμένει. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος να σταματήσει πραγματικά να δέχεται την κακοποίησης είναι να απομακρυνθεί, να φύγει. Έτσι θα βοηθήσει και εκείνον και τον εαυτό της. Αλλά για να καταφέρει να το κάνει, θα πρέπει οριστικά μέσα της να εγκαταλείψει την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα τον αλλάξει.
Αντί να πολεμά να αλλάξει το θύτη ή να αναλώνεται με αυτά που κάνει ή δεν κάνει ο θύτης, είναι πολύ σημαντικό για τη γυναίκα να χρησιμοποιήσει όλη την ενέργειά της για:
• Nα φροντίσει τον εαυτό της
• Nα αναζητά ενεργά να ασχολείται με τα πράγματα εκείνα που την κάνουν να νιώθει καλά
• Nα μιλά στον εαυτό της με τρυφερότητα
• Nα ακούει τη διαίσθησή της
• Nα αναγνωρίζει τα δώρα που προσφέρει και έχει να προσφέρει
• Nα προσπαθεί ξανά και ξανά να ξεκινά από την αρχή: όσα λάθη κι αν έχουν γίνει, δεν είναι ποτέ αργά, να ξεκινά ξανά και ξανά, γιατί κάθε μέρα είναι μια νέα αρχή
• Να φροντίζει το σώμα και το χώρο της, καθώς και οι λεπτομέρειες μπορούν να κάνουν τη διαφορά
• Να γνωρίζει ότι αξίζει να είναι γυναίκα! Το να είναι γυναίκα δεν είναι ούτε βάρος, ούτε δυστυχία, παρά τους αιώνες κακοποίησης που αμέτρητες γενιές γυναικών έχουν δεχθεί ανά τον κόσμο. Να γνωρίζει ότι ακόμη κι αν δεν τη τιμά κάποιος, μπορεί εκείνη να τιμήσει τον εαυτό της. Όσο περισσότερο χτίζει τον εαυτό της, τόσο ευκολότερο θα είναι για εκείνη να φύγει από την κακοποίηση.
• Στην περίπτωση που υπάρχουν πρακτικές ή οικονομικές δυσκολίες για να φύγει η γυναίκα, ή που η φυγή ενδέχεται να περιλαμβάνει κίνδυνο για την ακεραιότητά της ή των παιδιών της, η γυναίκα μπορεί να αναζητήσει συμβουλευτική στήριξη από το Εθνικό Κέντρο Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας, τηλέφωνο 197, καθώς και να ενημερώνει σχετικά το τοπικό αστυνομικό τμήμα.
Πρεκατέ Βικτωρία, 26/2/2011
Τα αίτια και οι παράγοντες επικινδυνότητας ποικίλουν. Ο θύτης, όπως και το θύμα, συχνά προέρχονται από οικογένειες στις οποίες υπήρχε βία, και στις οποίες πιθανότατα είχαν κακοποιηθεί ή παραμεληθεί ως παιδιά. Η απουσία πατρικής στοργής στο κορίτσι, καθώς και η κακοποίηση από τη μητέρα στο αγόρι, η θέαση από τα παιδιά συντροφικής βίας μεταξύ των γονιών, καθιστούν τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα στο να επαναλάβουν το σενάριο της βίας στο μέλλον. Ταυτόχρονα, η άγνοια για τα προειδοποιητικά σημάδια και την δυναμική της κακοποιητικής σχέσης, η απομόνωση που εγκαθίσταται σιγά σιγά ως μέρος της κακοποίησης, τα πολιτιστικά πρότυπα που θέλουν τη γυναίκα να υπομένει υπομονετικά την κακοποίηση ως φυσιολογικό μέρος οποιασδήποτε σχέσης, η άρνηση της πραγματικότητας, ο εθισμός στον κακοποιητικό κύκλο, οι πρακτικές δυσκολίες και οι απατηλές ελπίδες ότι κάποια στιγμή ο σύντροφος θα αλλάξει, κρατούν τη γυναίκα δέσμια για χρόνια σε έναν επώδυνο φαύλο κύκλο, ολοένα βαθύτερης βίας κι απόγνωσης.
Ποιος είναι ο δρόμος για να μπορέσει η κακοποιημένη γυναίκα να ξεφύγει από τη δίνη της κακοποιητικής συντροφικής σχέσης;
Το πρώτο και κυριότερο είναι ο θρυμματισμός της άρνησης. Τα θύματα συχνά διαστρεβλώνουν τόσο τη δική τους αντίληψη της πραγματικότητας, ώστε να πιστεύουν ότι «μερικές μελανιές δεν είναι και τίποτα σπουδαίο, προκειμένου να σώσεις το σπίτι σου…» Εξιδανικεύουν το θύτη, θεωρώντας ότι έχει καταπληκτικό δυναμικό κι εξακολουθούν να ελπίζουν, παρά τις απανωτές ματαιώσεις, σε αυτό που ο θύτης μπορεί κάποια μέρα να γίνει…Υιοθετούν συχνά τις απόψεις του θύτη ότι εκείνες φταίνε που προκαλούν την κακοποίηση, αγνοώντας το γεγονός ότι δεν υπάρχει δικαιολογία για τη βία κι ότι ο βίαιος άνθρωπος είναι ακέραια υπεύθυνος για τη βία που ασκεί. Με τον καιρό αναπτύσσεται ανοχή και στις πιο απαξιωτικές συμπεριφορές. Συμπεριφορές, που το περιβάλλον, και ίσως και οι ίδιες στο παρελθόν, θεωρούν απαράδεκτες, μαθαίνουν σιγά σιγά να τις αποδέχονται ως φυσιολογικές και μάλιστα να κατηγορούν τον εαυτό τους για αυτές. Αν η γυναίκα θέλει να δυναμώσει τον εαυτό της αρκετά, ώστε να μπορέσει να βγει από το φαύλο κύκλο της κακοποίησης, θα πρέπει να σταματήσει να αρνείται, να σταματήσει να ελπίζει ότι η συγκεκριμένη σχέση θα φτιάξει στο μέλλον και να αναρωτηθεί «Θα ανεχόμουν τέτοια συμπεριφορά από μια φίλη;» Αν όχι, δεν υπάρχει λόγος να την ανεχτεί από το σύντροφο.
Έπειτα χρειάζεται να θρυμματιστεί η συμπεριφορά διευκόλυνσης, δηλαδή το να καλύπτει το θύμα τα λάθη και τις συμπεριφορές του θύτη στους άλλους. Υπάρχουν κακοποιημένες γυναίκες, οι οποίες είναι οικονομικά εξαρτημένες από τον κακοποιητικό σύντροφο, αλλά υπάρχουν και άλλες, που όχι μόνο δεν τον χρειάζονται οικονομικά, αλλά τον στηρίζουν κιόλας! Παρόλα αυτά παραμένουν στη σχέση.
Η γυναίκα οφείλει να απενοχοποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Οφείλει στον εαυτό της να αποβάλλει όσες κατηγορίες κι ενοχές της έχουν επιρρίψει ο δράστης, ή συχνά και το οικογενειακό περιβάλλον, ότι «εκείνη προκαλεί την κακοποίηση», ή τις βαθύτερες ενοχές ότι δεν της αξίζει κάτι καλύτερο. Βοηθά να επαναλαμβάνει στον εαυτό της, όσο πιο συχνά γίνεται, ότι «Μου αξίζει να με σέβονται», «Μου αξίζει να με αγαπούν», μέχρις ότου να το πιστέψει. Αν δεν το πιστέψει, θα είναι πολύ δύσκολο να βρει την κινητήριο δύναμη να αγωνιστεί ψυχικά με την εξάρτησή της και την τάση του δράστη να την κρατήσει πίσω. Η αυτό-εκτίμηση είναι το πρώτο και πιο απαραίτητο βήμα για να φύγει. Να πιστέψει πραγματικά ότι της αξίζει κάτι καλύτερο.
Να πιστέψει ότι δε χρειάζεται να θυσιαστεί για να κερδίσει μια αξιοπρεπή ζωή, για να κερδίσει αγάπη. Να πιστέψει ότι ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η κακοποίηση δεν είναι να καλοπιάσει το δράστη, αλλά να πιστέψει μέσα της «όχι, αρκετά» και να φύγει. Γενικότερα, δε χρειάζεται να ενοχοποιεί τον εαυτό της, επειδή μια σχέση δεν περπατά, ακόμη κι αν αυτή δεν είναι κακοποιητική. Κάποιες φορές, κάποια πράγματα στη ζωή δεν πηγαίνουν όπως θα θέλαμε. Δε χρειάζεται να κατηγορηθεί κάποιος και σίγουρα, όχι ο εαυτός της.
Η γυναίκα είναι σημαντικό να θυμάται ότι με το να μένει στη σχέση και να ανέχεται καλοσυνάτα την υποτίμηση δε βοηθά το δράστη, δε βοηθά τον σχέση, δε βοηθά τον εαυτό της. Ο δράστης, με κάθε λεκτική ή σωματική επίθεση, νιώθει όλο και πιο έντονη ενοχή, ενώ περνά τη δική του ενοχή και στη γυναίκα, η οποία νιώθει όλο και πιο ανάξια και τιποτένια. Και οι δύο χάνουν. Αυτό που περιμένει ο δράστης από τη γυναίκα, είναι να μπορέσει να πει «όχι», να σταματήσει να δέχεται την υποτίμηση. Αυτό στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν επιτυγχάνεται με το να του εξηγεί τι κάνει λάθος και να παραμένει. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος να σταματήσει πραγματικά να δέχεται την κακοποίησης είναι να απομακρυνθεί, να φύγει. Έτσι θα βοηθήσει και εκείνον και τον εαυτό της. Αλλά για να καταφέρει να το κάνει, θα πρέπει οριστικά μέσα της να εγκαταλείψει την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα τον αλλάξει.
Αντί να πολεμά να αλλάξει το θύτη ή να αναλώνεται με αυτά που κάνει ή δεν κάνει ο θύτης, είναι πολύ σημαντικό για τη γυναίκα να χρησιμοποιήσει όλη την ενέργειά της για:
• Nα φροντίσει τον εαυτό της
• Nα αναζητά ενεργά να ασχολείται με τα πράγματα εκείνα που την κάνουν να νιώθει καλά
• Nα μιλά στον εαυτό της με τρυφερότητα
• Nα ακούει τη διαίσθησή της
• Nα αναγνωρίζει τα δώρα που προσφέρει και έχει να προσφέρει
• Nα προσπαθεί ξανά και ξανά να ξεκινά από την αρχή: όσα λάθη κι αν έχουν γίνει, δεν είναι ποτέ αργά, να ξεκινά ξανά και ξανά, γιατί κάθε μέρα είναι μια νέα αρχή
• Να φροντίζει το σώμα και το χώρο της, καθώς και οι λεπτομέρειες μπορούν να κάνουν τη διαφορά
• Να γνωρίζει ότι αξίζει να είναι γυναίκα! Το να είναι γυναίκα δεν είναι ούτε βάρος, ούτε δυστυχία, παρά τους αιώνες κακοποίησης που αμέτρητες γενιές γυναικών έχουν δεχθεί ανά τον κόσμο. Να γνωρίζει ότι ακόμη κι αν δεν τη τιμά κάποιος, μπορεί εκείνη να τιμήσει τον εαυτό της. Όσο περισσότερο χτίζει τον εαυτό της, τόσο ευκολότερο θα είναι για εκείνη να φύγει από την κακοποίηση.
• Στην περίπτωση που υπάρχουν πρακτικές ή οικονομικές δυσκολίες για να φύγει η γυναίκα, ή που η φυγή ενδέχεται να περιλαμβάνει κίνδυνο για την ακεραιότητά της ή των παιδιών της, η γυναίκα μπορεί να αναζητήσει συμβουλευτική στήριξη από το Εθνικό Κέντρο Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας, τηλέφωνο 197, καθώς και να ενημερώνει σχετικά το τοπικό αστυνομικό τμήμα.
Πρεκατέ Βικτωρία, 26/2/2011
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
