Τσιγκουνιά, η πολυπρόσωπη

Η τσιγκουνιά έχει πολλά πρόσωπα. Δεν αφορά μόνο τα χρήματα ή τα υλικά αγαθά. Η τσιγκουνιά ( όπως και το αντίθετό της, η γενναιοδωρία), μπορεί να εκφράζεται μέσω του χρόνου, της προσοχής, της ευγένειας, της καλοσύνης, του ενδιαφέροντος, ή των πληροφοριών, που έχουμε (ή δεν έχουμε) τη διάθεση να μοιραστούμε με κάποιον άλλον. Η τσιγκουνιά, όπως και η γενναιοδωρία, είναι στάσεις ζωής. Είναι επιλογές της κάθε στιγμής-από τις πιο θεμελιώδεις επιλογές! Και ανάλογα καθορίζουν την ποιότητα της ζωής που ζούμε.

Δύο περιστατικά, ιδιαίτερα αιχμηρά, μας περιγράφουν το δίλημμα, με πολύ παραστατικό τρόπο::

Α) Πρόσφατα, στο κέντρο στήριξης αστέγων που βοηθώ εθελοντικά, συνοδέψαμε έναν άστεγο στον ‘τόπο’ που μένει (στοά καταστήματος στο κέντρο της Αθήνας). Μετά από λίγη ώρα, ξαναγυρίσαμε να του φέρουμε μια κουβέρτα που ζήτησε. Εκεί είδαμε κι έναν άλλο άστεγο, τον κύριο Α. Δεν θυμόμουν να είχα ξαναδεί τον Α. στο κέντρο. Θεώρησα, ότι εφόσον ήταν φίλοι με τον πρώτο άστεγο, τον κύριο Β., θα γνώριζε για το κέντρο μας, ή τέλος πάντων, θα είχε βρει κάποια άλλα μέσα ανακούφισης κι ίσως να γινόμουν αδιάκριτη να του μιλήσω για το κέντρο. Με την πείρα της, η άλλη εθελόντρια, ρώτησε το καινούριο πρόσωπο, τον κύριο Α: «Κι εσείς άστεγος είστε;». «Ναι». «Έχετε έρθει ποτέ στο κέντρο μας, να, εδώ απέναντι είναι». «Όχι, δεν το ήξερα». «Πώς όχι; Δεν σας το είπε ο κύριος  Β; Εκείνος έρχεται χρόνια σε εμάς». «Όχι, δεν μου είπε τίποτα, τον Β ξέρω χρόνια, δεν ήξερα όμως για το κέντρο». Στην πορεία βρέθηκε κι ένας τρίτος άστεγος, που επίσης έρχεται στο κέντρο μας πολύ καιρό, ο οποίος επίσης δεν είχε πει τίποτα στον Α., παρόλο που οι τρεις κοιμούνται μαζί. «Ελάτε κύριε Α., σε εμάς, λειτουργούμε τάδε μέρα και ώρα, θα χαρούμε πολύ να σας δούμε». «Εντάξει». Ο κύριος Α. χαμογέλασε με το πιο γλυκό και πονετικό χαμόγελο του κόσμου κι εμείς φύγαμε, ομολογουμένως, με την καρδιά κομμάτια.

Γιατί οι δύο άστεγοι Β. και Γ. δεν είχαν πει τίποτα στον συμπάσχοντά τους; Τον γνώριζαν πολύ καιρό. Υπέφερε, όπως εκείνοι.  Δεν επρόκειτο να έχαναν κάτι, στο κέντρο υπάρχει αρκετό φαγητό για όλους. Ο μόνος τρόπος που μπορώ να το εξηγήσω είναι ο εξής: Όταν οι άνθρωποι έχουν στερηθεί τόσο πολύ, τόσα πολλά, από τα πιο βασικά της στοιχειώδους ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ίσως ο μόνος τρόπος να δώσουν στον εαυτό τους μια ψευδαίσθηση ότι έχουν κι αυτοί κάτι παραπάνω από κάποιον άλλον, είναι να στερήσουν από κάποιον τρίτο, εκείνο που θα μπορούσαν να δώσουν- σε αυτήν την περίπτωση μια απλή, αλλά σωτήρια, πληροφορία. Οι ίδιοι δεν επρόκειτο να κερδίσουν κάτι, όμως στο νου τους είχαν την αυταπάτη ότι  ‘μπορεί σε σχέση με όλη την κοινωνία να μην έχω τίποτα, όμως να, σε σχέση με τον Α., έχω κάτι παραπάνω που αυτός δεν έχει, κι αυτό θα είναι μόνο δικό μου, όλο δικό μου’. Το απατηλό γράπωμα της τσιγκουνιάς.

Πριν βιαστούμε όμως να τους κατακρίνουμε για έλλειψη ανθρωπιάς… στοπ!  Εμείς δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να κατακρίνουμε. ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕΝΑ ΦΑΝΤΑΣΤΟΥΜΕ πώς είναι να είσαι άστεγος. Αυτούς τους ανθρώπους, δεν είναι μόνο η στέγη, το μπάνιο, η ασφάλεια, είναι ότι η κοινωνία τους έχει πετάξει εντελώς στα σκουπίδια. Ζουν δίπλα στα σκουπίδια. Ο δήμος τους πετάει τις κουβέρτες και τα πράγματά τους στα σκουπίδια, όταν λείπουν, γιατί βεβαίως στην λαμπίκο κοινωνία μας, τα πράγματα ενός άστεγου στο δρόμο, θεωρούνται σκουπίδια και πετιούνται.  Είναι η πιο ακραία κατάσταση εξαθλίωσης που επιβάλλει η κοινωνία μας στα πιο αδύναμα μέλη της και συνεπώς κάνει τους ανθρώπους αγρίμια. Όταν οι άνθρωποι εξαθλιώνονται σε τέτοιο ακραίο βαθμό, μην μας κάνει εντύπωση που κάποιες συμπεριφορές τους μπορεί να είναι ακραία «μικρές»…. Δεν γνωρίζουμε πώς θα αντιδρούσαμε εμείς στη θέση τους…. (Από την άλλη βέβαια, αν μην στερεοτυπήσουμε εναντίον των αστέγων, καθώς υπάρχουν και πολλά παραδείγματα αλληλεγγύης μεταξύ τους).

Και μιας και μιλάμε για τσιγκουνιά, ας έρθουμε στο δεύτερο δίλημμα τσιγκουνιάς, που είναι πιο ‘κομμένο και ραμμένο’ στα δικά μέτρα:  Πριν αρκετά χρόνια, είχα πάει σε μια συνέντευξη για κάποιες ώρες μερικής απασχόλησης σε κέντρο ψυχολογικής υποστήριξης. Στην συνέντευξη, είχαμε κληθεί καμιά δεκαριά ψυχολόγοι, με τη φαεινή ιδέα να περιμένουμε όλες στην ίδια μικρή αίθουσα για μισή ώρα.  Η ατμόσφαιρα ήταν εντελώς τεταμένη και απόλυτα σιωπηλή. Λες κι ο ανταγωνισμός είχε ηλεκτρίσει από τα κόκκαλα των παρευρισκόμενων, μέχρι τα έπιπλα και τις μύγες που είχαν φρικάρει να πετούν δεξιά κι αριστερά. Η αλήθεια ήταν ότι για εμένα αυτή η μερική απασχόληση δεν ήταν τόσο ζωτικής σημασίας, όποτε παρακολουθούσα τη σκηνή αρκετά χαλαρή και κάπως αποστασιοποιημένα. Εκεί ήταν μια κοπέλα που ήξερα φυσιογνωμικά από τη σχολή. Της έπιασα την κουβέντα, για να σπάσει ο πάγος. Ένιωσα ότι κάποια πληροφορία θα της ήταν χρήσιμη, ένα κέντρο στο οποίο δούλευα παλαιότερα, ίσως εκεί να δοκίμαζε να βρει δουλειά. Της έδωσα την πληροφορία.

Η πράξη μου δεν ήταν τόσο δείγμα γενναιοδωρίας, όσο απλής ευγένειας, δεν ρίσκαρα τίποτα, καθώς, ούτε η συγκεκριμένη δουλειά μου ήταν κρίσιμη, ούτε στο προηγούμενο κέντρο ενδιαφερόμουν  να ξαναδοκιμάσω. Δεν δίνω λοιπόν εύσημα στον εαυτό μου. Τώρα, λοιπόν, μια ερώτηση κρίσεως (την έκανα στον εαυτό μου και ας την κάνει ο καθένας στον εαυτό του επίσης!): «Αν είχα απεγνωσμένη ανάγκη για δουλειά, όπως οι άλλες κοπέλες, (καλή ώρα όπως πολύς κόσμος σήμερα), θα μοιραζόμουν με τις άλλες υποψήφιες, (που ήξερα ότι επίσης ψάχνουν απεγνωσμένα για δουλειά), πληροφορίες για κάποια άλλα κέντρα που εγώ έκανα αίτηση κι εκείνες ίσως δεν γνώριζαν;»  Ή θα σκεφτόμουν «Άσε καλύτερα να μη το μάθουν, λιγότερος ανταγωνισμός, ας ψάξουν μόνες τους, όπως έψαξα κι εγώ».... Στην πράξη το δίλημμα είναι ζόρικο, κι ας είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας. Σήμερα, πιστεύω ότι εγώ μάλλον θα μοιραζόμουν την πληροφορία, αλλά αυτό οφείλεται χάρη στην επεξεργασία, σκέψη και φιλοσοφία που έχω στο μεταξύ αναπτύξει. Η απόφαση δηλαδή έχει έρθει ύστερα από εσωτερική δουλειά και καλλιέργεια, όχι αυτόματα. Αν δεν είχα κάνει τη συγκεκριμένη εσωτερική δουλειά, πιθανό κι εγώ να έπεφτα στην παγίδα της τσιγκουνιάς και του γραπώματος (στην συγκεκριμένη περίπτωση τσιγκουνιά στην κατακράτηση πληροφοριών). Ας αναρωτηθεί ο καθένας για το δικό του εαυτό.

Ποια είναι λοιπόν αυτή η φιλοσοφία;

Όσο πιο πολύ γραπώνεις και τσιγκουνεύεσαι, τόσο λιγότερα έχεις. Όσο πιο γενναιόδωρος είσαι, (όχι θύμα, αλλά αυθεντικά γενναιόδωρος), τόσα περισσότερα σου δίνει η ζωή. Στο κάτω κάτω, όλα όσα έχουμε είναι του Θεού και όλα είναι δανεικά. Οι νόμοι αυτού κόσμου λένε «Όσα πιο πολλά γραπώνεις,  τόσα πιο πολλά έχεις». Και οι θείοι νόμοι, λένε «Όσα πιο πολλά δίνεις, τόσα πιο πολλά έχεις». Δηλαδή ακριβώς το αντίθετο! Το κέντρο συσσιτίων λειτουργεί, χάρη Θεού. Κι ο Θεός αυτό που θέλει, είναι λίγο να ανοίξουμε στην καρδιά μας και στον διπλανό κι Εκείνος θα μεριμνήσει για εμάς (Το είπε ο Κύριος «Μην μεριμνάτε!»). Ο άστεγος που νομίζει ότι θα κερδίσει, στερώντας πληροφορία από τον συν-άστεγο, ψυχολογικά όμως χάνει πολλά περισσότερα από όσα νομίζει ότι κερδίζει. Χάνει τον ίδιο του τον αυτοσεβασμό. Στο κάτω κάτω, οι δουλειές και τα αγαθά που μοιράζονται, είναι ελέω Θεού, γιατί όλα δίνονται ελέω Θεού. Αν συνεργαστούμε με το Θεό, θα μας οδηγήσει στο κατάλληλο μέρος, θα μας ανοίξει δρόμους κι εργασία, θα στείλει τον καθένα στο κατάλληλο πόστο. Κι αν για εμάς αυτό το πόστο καθυστερεί, υπάρχει κάποιος λόγος, ίσως μας ετοιμάζει κάτι καλύτερο, ας Τον εμπιστευτούμε. Ο άνεργος λοιπόν που τσιγκουνεύεται, πλημμυρίζει από ακόμη μεγαλύτερη αγωνία κι ενοχή κι οι εσωτερικές απώλειες είναι πολύ μεγάλες. Ενώ, αν πει: «Ας πω εγώ τον καλό το λόγο, κι ας το χειριστεί ο Θεός όπως νομίζει… Έχει ο Θεός και για μένα και για όλους… Θα μας στείλει εκεί που είναι για τον καθένα, η αποστολή του»,  τότε αλαφραίνει και αγαλλιάζει τόσο πολύ, που μη μας κάνει εντύπωση αν θέλουν να τον προσλάβουν παντού!

Η τσιγκουνιά, ο φόβος και το τραύμα της έλλειψης μας αγγίζει όλους. Όλοι λίγο ως πολύ έχουμε κάποιον τομέα στον νιώθουμε ότι στερηθήκαμε, ότι αδικηθήκαμε, ότι απορριφθήκαμε. Ιδιαίτερα δύσκολο και επώδυνο είναι να προσπαθούμε να είμαστε δοτικοί στον τομέα που νιώθουμε ότι έχουμε στερηθεί περισσότερο. Κλασσικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του γονιού, που, παρά τους θεατρινισμούς γονεϊκής τρυφερότητας στις κοινωνικές εξόδους, νιώθει διαρκή εσωτερική αντίσταση να δώσει στοργή στο παιδί του, επειδή εκείνος δεν την εισέπραξε ποτέ από τους δικούς του γονείς (ή/και σύντροφο). Εκεί χρειάζεται να ζητήσουμε βοήθεια από το Θεό. Το να κατηγορούμε τον εαυτό μας δεν βοηθά, αλλά να προσευχηθούμε να μας θεραπεύσει το τραύμα. Έστω με λίγη διάθεση δοτικότητας, θεραπευόμαστε εμείς οι ίδιοι.

Η πνευματική μοναξιά

Ξαναγυρνώ στον άστεγο Α. Εκείνο που πραγματικά μας σπάραξε την καρδιά ήταν το εξής ερώτημα: «Πόσο μόνος μπορεί να νιώθει αυτός ο άνθρωπος… όταν εκτός από την απόλυτη απόρριψη από οικογενειακό περιβάλλον, κοινωνία κλπ., ούτε οι συνάστεγοί του, δεν του έλεγαν για το συσσίτιο; Πόσο μόνος και προδομένος μπορεί να ένιωθε;»

Η ανθρώπινη αγάπη σε οποιαδήποτε ανθρώπινη σχέση, είναι ατελής, φθαρτή. Λόγω της ανθρώπινης φύσης, αργά ή γρήγορα, ο άλλος άνθρωπος θα μας απογοητεύσει, έστω και σε μικρό βαθμό. Αυτό δεν είναι αρνητική σκέψη, αλλά αναγνώριση ότι η ματαίωση των προσδοκιών από ανθρώπους είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Οι άνθρωποι έχουν αδυναμίες και η αγάπη τους είναι ατελής, όπως είναι η δική μας. Υπάρχει όμως μια αγάπη που και τέλεια είναι και δεν προδίδει ποτέ. Αυτή είναι η αγάπη του Θεού προς εμάς, η οποία ποτέ δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την αγάπη ενός ανθρώπινου πλάσματος. Ένα από τα θεμελιώδη λάθη στις σημερινές ανθρώπινες σχέσεις είναι ότι περιμένουμε από τον σύντροφο-γονιό-παιδί να μας αγαπήσει σαν Θεός, πράγμα αδύνατον. Ακόμη και όταν δεν το καταλαβαίνουμε , ακόμη κι όταν δεν το αναγνωρίζουμε, υπάρχει ο Χριστός, που μας αγαπά με τον τέλειο τρόπο και δεν μας εγκαταλείπει ποτέ. Όσο και αν τα δεδομένα της ζωής μας βάζουν σε πειρασμό να πούμε το αντίθετο, ότι προδοθήκαμε από το Θεό, Εκείνος είναι πάντα κοντά μας και θα παρέμβει μόνο όταν είναι καλό για την ψυχή μας, μόνο όταν πρέπει, και έχει παρέμβει πολλές φορές, που εμείς δεν θα μάθουμε ποτέ. Ακόμη και στις πιο ακραίες περιπτώσεις π.χ. των αστέγων, όταν όλοι τους έχουν εγκαταλείψει, ο Θεός είναι εκεί. Και είναι συγκινητικό να βλέπει κανείς πόσοι από εκείνους είναι πολύ πιο ανοιχτοί στο Θεό, από ότι εμείς, που έχουμε πολλά περισσότερα.

Έχουμε εκπαιδευτεί στη μοναξιά. Έχουμε εκπαιδευτεί να αποκοβόμαστε από τον αληθινό εαυτό μας, που είναι ο άδολος, αυθόρμητος  εαυτός της αθωότητας και της αγάπης και έχουμε εκπαιδευτεί να ειδωλοποιούμε τον ψεύτικο εαυτό μας, που είναι ο εαυτός των ‘αναγκών’ και του συμφεροντολογισμού. Αποκομμένοι από τον αληθινό εαυτό μας, αδυνατούμε να συνάψουμε αληθινές σχέσεις με τους αληθινούς εαυτούς των άλλων. Ο ψεύτικος εαυτός είναι αδύνατον να συνάψει ουσιαστική σχέση με έναν άλλο ψεύτικο εαυτό. Η σχέση αυτή, στα πλαίσια των «κοινωνικών επαφών και δημόσιων σχέσεων», είναι εντελώς επιφανειακή, φθαρτή και εφήμερη. Οι άστεγοι και άνεργοι το αποδεικνύουν περίτρανα, από τον αριθμό των ανθρώπων που τους εγκατέλειψαν, όταν βρέθηκαν σε ανάγκη. Μην παρασυρόμαστε από τα «κονέ» και τις κοινωνικές συναθροίσεις σε βαφτίσια και γάμους. Οι άνθρωποι δεν ήταν ποτέ τόσο μόνοι όσο σήμερα...

Ας είμαστε όσο πιο γενναιόδωροι μπορούμε, όσο πιο καλοί μπορούμε, κι ας έχουμε πίστη στο Θεό. Όταν οι άλλοι μας θεωρούν ‘βλάκες’, που είμαστε καλοί, ο Θεός βλέπει και ακούει και παρατηρεί. Η δική Του ανταμοιβή είναι η μεγαλύτερη που μπορεί να υπάρχει και θα την καταλάβουμε, γιατί είναι η μόνη που μας γεμίζει με πραγματική εσωτερική γαλήνη και πλήρωση, η οποία εξαφανίζει κάθε μοναξιά, κάθε απώλεια και κάθε στέρηση.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blosgpot.gr, 7/11/2012

Κοινωνικο-Συναισθηματικές δυσκολίες σε παιδιά με υπο-επίδοση

Υπο-επίδοση (output failure) είναι όρος που έχει εισαχθεί από τον αμερικανό παιδοψυχίατρο Mel Levine και χαρακτηρίζει τις περιπτώσεις, όπου το παιδί δεν παράγει το παράγει το μαθησιακό και δημιουργικό αποτέλεσμα για το οποίο είναι ικανό. Με άλλα λόγια, όταν το δυναμικό του δεν αξιοποιείται πλήρως και δεν μεταφράζεται σε πράξη. Αυτό ίσως ισχύει για την πλειοψηφία των παιδιών σήμερα, όμως θα ήθελα να σταθώ ειδικά στα παιδιά, που χρονίως αποτυγχάνουν στα μαθήματα, με ή χωρίς μαθησιακές δυσκολίες. Στόχος είναι να τονιστεί το αρνητικό συναισθηματικό αντίκτυπο της αρνητικής σχολικής εμπειρίας, που συχνά παγιώνεται ως μίσος προς το σχολείο και πώς μπορεί να υπερνικηθεί.

Η σχέση των μαθησιακών δυσκολιών με προβλήματα συμπεριφοράς στα παιδιά, έχει ερευνητικά διαπιστωθεί αρκετές φορές. Σύμφωνα με την M. Prior et al.,1990: «Η συμπεριφορική δυσπροσαρμογή σε πολλούς τομείς σχετίζεται ισχυρά με τις μαθησιακές δυσκολίες, ακόμη και όταν οι κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες ελέγχονται». Αρνητική συμπεριφορά και υπο-επίδοση (με ή χωρίς μαθησιακές δυσκολίες) οδηγούν ένα φαύλο κύκλο, μέσα στον οποίο εμπλέκονται με περίπλοκο τρόπο άλλοι ενδιάμεσοι παράγοντες. Η υπο-επίδοση επηρεάζεται από  τις μαθησιακές δυσκολίες, αλλά και από τα προβλήματα συμπεριφοράς. Ένα παιδί με Μ.Δ., οι οποίες συνήθως ελάχιστα αντιμετωπίζονται στη σχολική τάξη, δεν μπορεί να μάθει και να προοδεύσει, άρα η επίδοσή του παραμένει χαμηλότερη από αυτό που θα μπορούσε να είναι. Αφού δεν μπορεί να παρακολουθήσει το μάθημα, θα πρέπει να κάνει κάτι μέσα στην τάξη. Αυτό το ‘κάτι’ μπορεί να είναι η διαταρακτική συμπεριφορά, η ‘φασαρία’, η πρόκληση. Από την άλλη μεριά, όταν η διαταρακτική συμπεριφορά παγιωθεί, λειτουργεί από μόνη της ως τροχοπέδη για να παρακολουθήσει το παιδί μάθημα. Το παιδί έχει χάσει την επαφή με την ύλη και τη διαδικασία, και δεν πια είναι μόνο οι Μ.Δ. που το εμποδίζουν, αλλά και η ίδια η συμπεριφορά του. Σε όσες απόπειρες κάνει να ‘κάτσει ήσυχο και να συγκεντρωθεί’, βρίσκει ότι και πάλι δεν καταλαβαίνει τίποτα, ότι έχει μείνει ανεπανόρθωτα πίσω και απελπίζεται. Και τότε αρχίζει πάλι να ‘ενοχλεί’ και να κάνει φασαρία.

Τότε, εμφανίζονται και άλλοι ενδιάμεσοι παράγοντες, όπως  ‘έλλειψη κινήτρων’ και ‘χαμηλή αυτό-εκτίμηση’. Μετά από επαναλαμβανόμενες απογοητεύσεις, το παιδί εγκαταλείπει την προσπάθεια, δεν θέλει να ξαναβιώσει μια ακόμη μεγαλύτερη απογοήτευση και υιοθετεί μια στάση βαθιάς προσωπικής ανεπάρκειας και αποτυχίας. Συμπεραίνει ότι είναι ανίκανος για το οτιδήποτε (και δυστυχώς, ενίοτε, τέτοια ακατάλληλα συμπεράσματα εκσφενδονίζονται ευθέως από γονείς και εκπαιδευτικούς). Το βιβλίο γίνεται φοβικό αντικείμενο, σχεδόν τον τσουρουφλίζει να το ακουμπά, γιατί θυμάται όλες εκείνες τις φορές, που δοκίμασε, και πάλι, ξανά και ξανά, απέτυχε. Άρα σταματά να το ανοίγει, σταματά να το φέρνει στο σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί βιάζονται να συμπεράνουν ‘είναι αδιάφορος’. Όμως, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Το βιβλίο των μαθηματικών μόνο αδιάφορο δεν του είναι. Απλά του προκαλεί τρόμο.

Η χαμηλή αυτό-εικόνα που αρχίζει και παγιώνεται, έχει κατασταλάξει στο υποσυνείδητο του παιδιού δύο θεμελιώδη μηνύματα: «Είμαι χαζός» ή «Είμαι τεμπέλης» (ή και τα δύο!). Αυτές οι δύο πεποιθήσεις δεν αποτελούν καθόλου καλό ξεκίνημα για τη ζωή και το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα φύγουν από μόνες τους. Θα ελέγχουν το υποσυνείδητο του παιδιού για την υπόλοιπη σχολική του ζωή (όπου απλά θα σέρνεται από τάξη σε τάξη, μέχρι να βγάλει αυτό το πολυπόθητο απολυτήριο), αλλά δυστυχώς θα το συνοδεύει και στην επαγγελματική του ζωή αργότερα-και εκεί έγκειται η πραγματική ζημιά που μπορεί να κάνει το σχολείο στην ψυχή και πορεία ενός παιδιού. Μαζί με το ορατό χαρτί που λέει «Απολύεται με βαθμό Μέτρια 11», αφήνει το σχολείο και με ένα εσωτερικό απολυτήριο που λέει «Είμαι χαζός». Και σύμφωνα με την θεωρία της αυτό-εκπληρούμενης προφητεία, το εσωτερικό απολυτήριο θα καθορίσει τη ζωή του, σιωπηλά και ύπουλα σε πολλούς τομείς, ειδικά στον επαγγελματικό.

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση σε συνδυασμό με την υπο-επίδοση, μπορεί να οδηγήσει το μαθητή να δείξει προκλητική συμπεριφορά, ούτως ώστε να αποκτήσει έναν ‘ηρωικό’ ρόλο μέσα στην τάξη, ακόμη κι αν είναι αυτός του ‘κακού ήρωα’. Ειδικά οι μαθητές με Μ.Δ. έχουν την τάση να είναι πιο απομονωμένοι από τους συμμαθητές τους, καθώς συχνά δεν έχουν το κατάλληλο ρεπερτόριο κοινωνικών δεξιοτήτων  για να απαντήσουν στις προκλήσεις, ενώ με μεγαλύτερη συχνότητα ερμηνεύουν λανθασμένα τις συμπεριφορές των άλλων. Οι κακές κοινωνικές σχέσεις, η κοινωνική απομόνωση από την άλλη επιδεινώνουν τη βίαιη συμπεριφορά στους νέους, σύμφωνα με την Dahlberg, Linda .(1998). Άρα εδώ δημιουργείται ένας δεύτερος φαύλος κύκλος: Η έλλειψη παρέας μειώνει την αυτό-εκτίμηση, αλλά και η χαμηλή αυτό-εκτίμηση οδηγεί το παιδί σε ακόμη πιο βίαιες συμπεριφορές και απόσυρση, οδηγώντας το σε ακόμη μεγαλύτερη απομόνωση και ακόμη πιο έντονα εσωτερικά διαπιστευτήρια τύπου: «Εμένα κανείς δεν με θέλει». Καθώς ο χώρος του σχολείου είναι ο χώρος που για αυτό το παιδί συνυπάρχουν και η σχολική αποτυχία και η κοινωνική απομόνωση, το παιδί αποφοιτά (ή εγκαταλείπει) πιστεύοντας ότι είναι θεμελιωδώς άχρηστος κι ανεπιθύμητος. Κατά αυτήν την έννοια, νιώθει ότι η προκλητική συμπεριφορά, είναι η μόνη του επιλογή. Δεν γνωρίζει τι άλλο να κάνει, παρά μόνο μια από τα ίδια.

Αν μάλιστα, συνυπάρχουν οικογενειακά προβλήματα και ιδιαίτερα γονεϊκή απώλεια, ή απόρριψη, οι δυσκολίες πολλαπλασιάζονται. Μεγάλο και μη επαρκώς αναγνωρισμένο πρόβλημα, ειδικά στους άρρενες εφήβους με προβληματική συμπεριφορά, αποτελεί η έλλειψη πατρικού προτύπου. Ο όρος ‘πατρική πείνα’ αναφέρεται στην έλλειψη πατέρα στο σπίτι (λόγω θανάτου, διαζυγίου, εγκατάλειψης, ή συναισθηματικής απόστασης). Αυτός ο ρόλος δεν μπορεί να αντικατασταθεί από καμία γυναίκα, όσο ικανή και στοργική κι αν είναι. Γνωρίζουμε από τη θεωρία του Bowlby ότι η αποτυχία δημιουργίας μιας σταθερής σχέσης προσκόλλησης με ένα άτομο-παροχό φροντίδας στη βρεφική και παιδική ηλικία είναι από τις βασικές αιτίες κοινωνικο-συναισθηματικών προβλημάτων στο παιδί. Όσοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας και αν δουν το εγκαταλελειμμένο παιδί, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την σταθερή  σχέση προσκόλλησης με τη γονεϊκή φιγούρα.

Δεν θα ξεχάσω την περίπτωση του Χ, παιδιού με μεγάλη υπο-επίδοση και έντονα προβλήματα απόσυρσης: Παρόλη τη φροντίδα από παιδοψυχιάτρους, κοινωνικούς λειτουργούς, εκπαιδευτικούς ψυχολόγους, είχε νιώσει βαθιά στο πετσί του ότι όλοι οι επαγγελματίες είναι παροδικοί-«φευγάτοι». ‘Ηξερε ότι όσο καλοί κι αν είναι, για εκείνους, δεν αποτελούσε, παρά μέρος της δουλειάς τους. Όταν τελείωνε το ωράριό τους ή το ραντεβού, οι επαγγελματίες θα ξαναγυρνούσαν στις δικές τους οικογένειες, στα δικά τους παιδιά, στη δική τους ζωή. Ο Χ. μεγάλωσε σε ίδρυμα από τα 3 του. Οι άνθρωποι που τον μεγάλωσαν, όσο καλοί και αν ήταν, όλοι στο τέλος εξαφανίστηκαν. Άλλοι με μετάθεση, άλλοι με προαγωγή, άλλοι πήγαν για μεταπτυχιακά, άλλοι μετακόμισαν. Όλοι συνέχιζαν τη ζωή τους, μέρος της οποίας ο Χ. ΔΕΝ ήταν. Ο Χ. έμενε πάντα μόνος και μπερδεμένος. Νέοι επαγγελματίες έρχονταν να τον διαγνώσουν ξανά, ενθουσιώδεις να δοκιμάσουν τις νέες τους θεραπείες κι εκείνος δεν ήθελε να ανοιχτεί άλλο, δεν άντεχε άλλη εγκατάλειψη. Όλα τα προβλήματα του Χ. οφείλονταν στην έλλειψη σταθερής γονεϊκής σχέσης. Το παιδί χρειαζόταν ένα γονιό, αυτό ήταν όλο! Όταν, με τον ρου της ζωής, ήρθαν τα πράγματα έτσι, ώστε ο Χ.  αν μπορέσει αν επιστρέψει στον ένα γονιό που του είχε απομείνει στη ζωή, τη μητέρα του, τα προβλήματά του μειώθηκαν δραστικά.

Ο εκπαιδευτικός είναι επίσης παροδικός στη ζωή του παιδιού. Πώς θα μπορούσε να έχει όσο το δυνατόν θετικότερο αντίκτυπο. Πέρα από την δική του ενθαρρυντική στάση και χωρίς όρους, θετική αποδοχή, ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει πάρα πολύ τα παιδιά αυτά, να αποκτήσουν αυτό-εκτίμηση, κοινωνικές δεξιότητες, ικανότητα να διαχειρίζονται ματαιώσεις και δύσκολα συναισθήματα, μέσα από τα πακέτα κοινωνικο-συναισθηματικής αγωγής των μαθημάτων αγωγής υγείας, τα οποία θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου να ανήκουν στο υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών σε όλη την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Τα προγράμματα κοινωνικο-συναισθηματικής αγωγής βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν τη συναισθηματική τους νοημοσύνη, να αυξήσουν το ρεπερτόριο πιθανών αποκρίσεων σε προκλήσεις, μα επιλέξουν κατάλληλη συμπεριφορά ανάλογα με τις περιστάσεις, να ζητούν με κατάλληλο τρόπο αυτό που έχουν ανάγκη, να εκφράζουν κατάλληλα το συναίσθημα. Η αγωγή υγείας λειτουργεί ως προληπτική, αλλά και διορθωτική στρατηγική σε σχέση με προβλήματα συμπεριφοράς στους εφήβους (Hurrelman, 1990) και είναι πολύ σημαντικότερη από πολλά άλλα αντικείμενα και πληροφορίες που τους διδάσκουμε, που περισσότερο τους παιδεύουν και πολύ λιγότερο τους χρησιμεύουν.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 3/11/2012

Dahlberg, Linda L., (1998). Youth Violence in the United States: Major Trends, Risk Factors, and Prevention Approaches.  American Journal of Preventive Medicine,  Vol.14(4), pp.259-272).

Levine, Mel (2004). The Myth of Laziness. Simon &Schuster Ltd, London, UK

Prior M. et al. (1999).  Relationships Between Learning Difficulties and Psychological Problems in Preadolescent Children From a Longitudinal Sample,  J. Am. Acad. Child Adolesc. Psychiatry, 38(4):429–436

Αλλαγή και απόλυτη σκέψη

Αλλαγή συμβαίνει διαρκώς. Η αλλαγή έρχεται κάθε στιγμή και, είτε μαθαίνουμε να ζούμε με αυτήν δημιουργικά, είτε την αντιμετωπίζουμε με υστερία. Μία από τις υστερίες των καιρών είναι το ρατσιστικό παραλήρημα, για το οποίο έχω επανειλημμένα ξαναγράψει. Ξαφνικά, ένα ποσοστό του ελληνικού λαού, θεώρησε ότι, λόγω φτώχειας, απέκτησε τη νομιμοποίηση να εγκρίνει οποιαδήποτε μέθοδο επίθεσης εναντίον των αλλοδαπών, καταπατώντας κάθε λογική, ανθρωπιά, έννοια ανθρώπινου δικαιώματος, αλλά και χριστιανικού μηνύματος. Οι λογικές ανακολουθίες, τύπου 1+2=103, έγιναν μόδα και οι (έντονα παραπληροφορημένες) κοσμοθεωρίες περί  ‘λαθρομετανάστευσης’, με όποια αυθαίρετη λογική ασυνέχεια βολεύει, έφτασαν να χρησιμοποιούνται για να δικαιολογούν τις απρόκλητες βίαιες επιθέσεις εναντίον μεταναστών και μάλιστα, τα επιχειρήματα-δικαιολογίες από ανθρώπους και μορφωμένους. Όση επαφή με την πραγματικότητα είχε το άλλοτε μαινόμενο πλήθος του «Σταύρωσον Αυτόν», άλλη τόση έχουμε κι εμείς όταν ξεσπούμε στο ρατσιστικό παραλήρημα. Στα συσσίτια που βοηθώ εθελοντικά, οι ωφελούμενοι είναι από πολλές χώρες και φυσικά, και πολλοί Έλληνες -δεν υπάρχει καμία διάκριση. Ο μόνος παράγοντας είναι να βοηθήσουμε τον άνθρωπο και το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα στην αξιοπρέπεια. Το ενδιαφέρον είναι πώς οι Έλληνες άποροι και άστεγοι ΔΕΝ είναι ρατσιστές. Μοιράζονται με τους αλλοδαπούς συνανθρώπους τους, γίνονται φίλοι  κι έχουν πολλή μεγαλύτερη συμπόνια, γιατί ξέρουν πώς είναι να είσαι παραγκωνισμένος, πεινασμένος και στο δρόμο. Ρατσιστές είναι οι απέξω, οι οποίοι συχνά δεν έχουν καν οικονομικό πρόβλημα, αλλά αυτοαποκαλούνται υπερασπιστές των φτωχών Ελλήνων, για τους δικούς τους λόγους. Λες και ήθελαν ευθύς εξαρχής να ξεσπάσουν σε κάποιον και τώρα τους βρέθηκε η τέλεια ευκαιρία.

Υπεροψία… Χάνουμε την επαφή με την πραγματικότητα και με τη βασική ανθρώπινη φύση… Στο παραλήρημά μας περί ανωτερότητας, ξαφνικά πιστέψαμε ότι εμάς δεν μπορεί να μας αγγίξει ο θάνατος. Ότι εμάς δεν μπορεί να μας αγγίξει η αλλαγή κι ότι εμείς δεν πρόκειται ποτέ να βρεθούμε ακριβώς στην ίδια θέση με εκείνον που τώρα κατακεραυνώνουμε. Κρίση!... Βρήκαμε την τέλεια ευκαιρία να κάνουμε αυτό που πάντα θέλαμε να κάνουμε, να το παίξουμε θεοί! Όταν το κυνήγι μαγισσών τελειώσει, όταν η κρίση έχει περάσει, όταν η παράκρουση δεν μας ‘φτιάχνει’ άλλο (όλα τα ‘φτιαξίματα’ έχουν και το τέλος τους...), τότε θα επιστρέψουμε στην καθημερινότητα και θα ξεχάσουμε αυτά που είπαμε και κάναμε. Με μια διαφορά. Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να σβήσουμε τα εγκλήματα που έγιναν στο μεταξύ. Όσοι δολοφονήθηκαν, όσοι κακοποιηθήκαν, σωματικά, λεκτικά, σεξουαλικά, όλη αυτή η βία που πραγματοποιήθηκε, δεν μπορεί να αντιστραφεί και θα καταδιώκει τη συνείδησή μας για πολύ καιρό. 

Ενώ στις ευρωπαϊκές χώρες, το να πει κανείς ότι είναι ‘ρατσιστής’ είναι εντελώς πολιτικά ανορθόδοξο, εδώ έχει καταλήξει το αντίθετο. Πάλι, η απόλυτη σκέψη μαύρο-άσπρο: Αν μιλήσουμε εναντίον του ρατσισμού, τότε αναγκαστικά σημαίνει ότι υποστηρίζουμε ένα συγκεκριμένο πολιτικό κόμμα, ότι θέλουμε να έρθουν όλοι οι φτωχοί του κόσμου μόνιμα στην Ελλάδα κι ότι δεν αγαπάμε την πατρίδα μας! Ενδιάμεση σκέψη δεν μπορεί να υπάρχει! Ότι ναι, η λαθρομετανάστευση είναι προβληματική, αλλά πρέπει να ερευνηθούν τα αίτια κι ότι δεν φταίνε οι ίδιοι οι ταλαίπωροι πρόσφυγες για αυτό, αλλά όλοι οι άλλοι από πάνω που τους μεταχειρίζονται ως εμπορεύσιμο υλικό. Ότι ναι, αγαπάμε την πατρίδα μας και για αυτό δεν θέλουμε να την δούμε να γίνεται η φωλιά του φασισμού και του μίσους.Ότι ναι, είμαστε χριστιανοί και για αυτό ακολουθούμε το μήνυμα του Χριστού, που μίλησε «αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν» .Ο ίδιος στη ζωή Του δεν έκανε διακρίσεις, ούτε εθνικού, ούτε φυλετικού, ούτε κοινωνικού χαρακτήρα. Ότι ναι, είμαστε περήφανοι για την αρχαία Ελλάδα, αλλά δεν την αγιοποιούμε, έγιναν και τότε πολλά λάθη, από τα οποία μαθαίνουμε. Αν ο Θεός αγαπά και βλέπει όλα τα παιδιά Του ίσα, ακόμη κι εκείνα που δεν πιστεύουν Σε Εκείνον, τότε ποιοι είμαστε εμείς, να ορίσουμε τον εαυτό μας ανώτερο από τους αδερφούς μας;

Λένε, ‘μας παίρνουν οι ξένοι τις δουλειές’. Μας παίρνουν τι; Όλα όσα υπάρχουν, όλα όσα έχουμε, είναι του Θεού. Όλα όσα έχουμε είναι δανεικά από το Θεό. Αν θέλει, λίγο να κουνήσει με το μικρό του δαχτυλάκι, μας τα έχει πάρει όλα -και ας χτυπιόμαστε όσο θέλουμε. Αν θέλει, λίγο να κουνήσει το μικρό Του δαχτυλάκι, μας έχει ξαναδώσει τα πάντα. Δεν υπάρχει έλλειψη αφθονίας στο σύμπαν του Θεού. Την έλλειψη εμείς τη βιώνουμε ως συνέπεια των δικών μας φτωχών σκέψεων και πράξεων. Εκείνο που θέλει ο Θεός από εμάς είναι λίγη πίστη και λίγη ανοιχτή καρδιά. Να κρατήσουμε λίγο ανοιχτή την καρδιά μας τώρα που δοκιμαζόμαστε. Αν θέλουμε να ουρλιάζουμε για το πώς κάποιοι ταλαίπωροι εξαθλιωμένοι, κυνηγημένοι από τον πόλεμο πρόσφυγες, μας παίρνουν τα ψίχουλα που έχουν απομείνει, μπορούμε να το κάνουμε , αλλά μετά μην μας κάνει εντύπωση, που δεν λαμβάνουμε καμία ανταμοιβή από το Θεό.

Η αλλαγή συμβαίνει κάθε στιγμή. Ίσως είναι μικρή, ίσως είναι σταδιακή, ίσως δεν την βλέπουμε, όμως συμβαίνει. Τα πάντα ρει και το η μόνη επιλογή μας είναι  να κατευθύνουμε την αλλαγή προς θετική ή αρνητική κατεύθυνση. Δεν μπορούμε όμως να τη σταματήσουμε. Φοβόμαστε την αλλαγή; Ας ζητήσουμε από το Θεό  να μας πάρει από το χέρι και να μας οδηγήσει βήμα βήμα μέσα από την ομίχλη. Έχει το σχέδιό Του και για εμάς προσωπικά. Ίσως τα πράγματα χρειάζεται να γίνουν λίγο χειρότερα πριν γίνουν καλύτερα.Πολλοί από εμάς λέμε ότι θέλουμε να αλλάξει η ζωή μας. Όταν όμως η αλλαγή έρχεται, αντιστεκόμαστε. Δεν κάνουμε εκείνα που πρέπει  για να βοηθηθούμε. Σαμποτάρουμε. Καθυστερούμε. Ξεχνάμε. Γκρινιάζουμε που δεν αλλάζει τίποτα στη ζωή μας, αλλά ενδόμυχα προσκολλούμαστε με νύχια κι δόντια στο γνώριμο και οικείο, καθώς το φοβόμαστε λιγότερο από το άγνωστο. Και πάλι η μόνη απάντηση, για το φόβο του αγνώστου είναι ο Θεός. Για να μπορέσουμε να κάνουμε εκείνο το μετέωρο βήμα, με μόνο κράτημα την εμπιστοσύνη. Αλλαγή έρχεται, αλλά ίσως όχι με τον τρόπο που εμείς με το μικρό δικό μας θέλημα, προσδοκούμε. Έρχεται με άλλο τρόπο. Λίγο λίγο, ίσως λίγο διαφορετικά, αλλά αν παρατηρήσουμε, βλέπουμε ότι πάντα είναι για καλό. Χρειάζεται να αλλάξουμε εμείς πρώτα μέσα μας. Δεν μπορούμε να απαιτούμε να κάνει ο Θεός με ένα μαγικό ραβδί τις εξωτερικές αλλαγές που επιθυμούμε, αλλά εμείς μέσα μας να παραμείνουμε ίδιοι. Ξανά και ξανά θα παρατηρούμε τον εαυτό μας να ξαναγυρνά στα γνωστά του μοτίβα. Ο καθένας έχει το δικό του δύσκολο μοτίβο. Εκεί, ας προσευχηθούμε να μας δώσει τη δύναμη να αλλάξουμε, να απελευθερωθούμε από την ανάγκη για το συγκεκριμένο μοτίβο στη ζωή μας. Δεν χρειάζεται να αυτομαστιγωνόμαστε με ενοχή, αλλά να καταλάβουμε και να  προχωρήσουμε μπροστά. Τότε η αλλαγή μέσα μας αποκτά θετική κατεύθυνση και η θετική κατεύθυνση δεν μπορεί παρά, αργά ή γρήγορα, να εμφανιστεί και στην καθημερινή μας ζωή.

Πρεκατέ Βικτωρία, 1/11/2012, www.brightplanet.blogspot.gr

Εκπαίδευση Ειρήνης-Δάσκαλοι Χωρίς Σύνορα

Η πρόσφατη ενασχόλησή μου με την Εκπαίδευση Ειρήνης, μέσα από το σχετικό εξαιρετικό εκπαιδευτικό πακέτο της διεθνούς οργάνωσης  ‘Δάσκαλοι Χωρίς Σύνορα’, μου θύμισε ότι σχετικές δράσεις είναι πιο επίκαιρες από ποτέ για τη χώρα μας. Το άρθρο αυτό είναι μια γόνιμη συζήτηση σε κάποια σημαντικά σημεία του πακέτου, που βρίσκουν ιδιαίτερη εφαρμογή στη χώρα μας και στοχεύει στην επισήμανση της αναγκαιότητας της Εκπαίδευσης Ειρήνης στα ελληνικά σχολεία και στην σχετική επιμόρφωση όλων των εκπαιδευτικών.

Η Εκπαίδευση Ειρήνης είναι μια γενική ομπρέλα που περιλαμβάνει όλους τους επιμέρους τομείς, όπως πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού, βία εφήβων σε συμμορίες, ανθρώπινα δικαιώματα, προστασία περιβάλλοντος, καταπολέμηση των διακρίσεων και του ρατσισμού. Η εκπαίδευση Ειρήνης όμως στοχεύει σε κάτι παραπάνω από την απουσία βίας. Η έννοια της Θετικής Ειρήνης, όπως αναφέρεται στο υλικό των Δασκάλων Χωρίς Σύνορα, προάγει το σεβασμό, την ισότητα, τη δικαιοσύνη, τη συμπόνια. Πρόσφατα κάποιος μαθητής μου ανέφερε: «Είμαι πολύ ρατσιστής, αλλά δεν το εκφράζω, το κρατάω μέσα μου», θεωρώντας ότι αυτό δείχνει ανωτερότητα και άρα είναι απόλυτα εντάξει. Μπορεί ο μαθητής να μην εξωτερικεύει τη βία, όμως είναι αυτή κατάσταση που προάγει τη Θετική Ειρήνη; Είναι εξαιρετικά εύθραυστη και ασταθής. Αυτό που δεν εξωτερικεύεται τώρα, μπορεί με κάποιο ελάχιστο μελλοντικό έναυσμα ή στρεσογόνο παράγοντα  να εκραγεί. Η προαγωγή της Θετικής Ειρήνης στοχεύει στον εκ βάθους   και συνειδητό προσανατολισμό της προσωπικότητας  προς το σεβασμό και τις αξίες που συνοδεύουν τη Θετική Ειρήνη, όχι απλά στην απουσία βίας.

Δεν αρκεί απλά να διδάσκουμε εναντίον της βίας, σε κάποια στιγμή της σχολικής χρονιάς ή με αφορμή κάποια παγκόσμια ημέρα. Ούτε χρειάζεται να περιμένουμε να προκύψει κάποιο αρνητικό γεγονός. Η προαγωγή της Θετικής Ειρήνης πρέπει να γίνεται συνεχώς. Ο σεβασμός, η δικαιοσύνη, η ισότητα προάγονται μέσα από μια ατέρμονη διδακτική διαδικασία, που διδάσκεται σε κάθε ευκαιρία και κάθε στιγμή μέσα από τη λέξη, πράξη και το παράδειγμά μας. Εμείς οι εκπαιδευτικό δεν θα πρέπει να το ξεχνούμε αυτό και να μην επαναπαυόμαστε, καθώς η βία δεν χάνει την ευκαιρία να ξεπροβάλλει, σε προσωπικό, ομαδικό ή κοινωνικό επίπεδο.

Η Ειρήνη ξεκινά από μέσα μας. Αν υπάρχει εσωτερικός πόλεμος, δεν μπορεί, παρά αργά ή γρήγορα, η σύγκρουση να επεκταθεί προς τα έξω, μεταξύ των μελών της οικογένειας, της σχολικής κοινότητας, μεταξύ κοινωνικών ή εθνικών ομάδων. Αυτός είναι ο λόγος που πολλοί έφηβοι που προέρχονται από δυσλειτουργικά οικογενειακά περιβάλλοντα, με συχνές συγκρούσεις (ορατές ή αόρατες), έλκονται σε ομάδες που ασκούν και στηρίζουν τη βία (συμμορίες, χουλιγκανισμός, εξτρεμιστικές πολιτικές οργανώσεις κλπ.). Εξωτερικεύουν αυτό που ήδη βιώνουν μέσα τους.

Από την άλλη μεριά, η Θετική Ειρήνη μαθαίνεται. Μαθαίνεται και ως προς τη σχέση με τον εαυτό (για αυτό και η Εκπαίδευση Αυτό-εκτίμησης είναι τόσο σημαντική –κάνει Ειρήνη με τον εαυτό), αλλά και ως προς τη σχέση με τους άλλους. Κάποιες βασικές αρχές που ίσως εμείς θεωρούμε αυτονόητες, όπως «δεν έχουμε δικαίωμα να ασκούμε βία στους άλλους για καμιά αφορμή» ή «η βία φέρνει βία», για πολλά παιδιά δεν είναι καθόλου αυτονόητες. Απεναντίας, συχνά ακούν ακριβώς τα αντίθετα μηνύματα. Θα πρέπει εμείς οι εκπαιδευτικοί να θυμόμαστε να ξαναγυρνάμε ξανά και ξανά στην αλφαβήτα της Ειρήνης. Κι ας τα έχουνε ξανακούσει τα παιδιά, δεν πειράζει. Ένας θετικός λόγος, κάθε φορά που θα ειπωθεί, θα αποκαλύπτει κι ένα καινούργιο νόημα, μια νέα πτυχή.

Πολλά παιδιά χρησιμοποιούν την υποτιθέμενη ανάγκη ‘αυτό-άμυνας’ ως δικαιολογία για τη βία (ακόμη και αν η απειλή είναι φαντασιωσική ή στην αφηρημένη σφαίρα της προκατάληψης και των στερεοτύπων, π.χ. «οι ξένοι μας παίρνουν τις δουλειές» ή «οι γυναίκες μόνο έτσι υπακούν», άρα «πρέπει να τρώνε ξύλο»). Η δικαιολογία της αυτό-άμυνας έχει εξάλλου καταχρηστικά χρησιμοποιηθεί πάμπολλες φορές, από τις πιο απλές και καθημερινές περιπτώσεις σχολικού εκφοβισμού, μέχρι την κήρυξη παγκόσμιων πολέμων. Είναι σημαντικό να τονίζεται ξανά και ξανά  ότι «στη βία δεν υπάρχουν νικητές», ότι «αυτός που σκάβει το λάκκο του άλλου,  σκάβει και το δικό του»  κι ότι πρέπει να εξαντληθούν όλοι οι άλλοι τρόποι επίλυσης διαφορών.  Το εκπαιδευτικό πακέτο των Δασκάλων Χωρίς σύνορα αναφέρει παραδείγματα από την παγκόσμια ιστορία όπου η μη-βία λειτούργησε ως πολύ πιο αποτελεσματική αυτό-άμυνα, με κλασσικό παράδειγμα το Μαχάτμα Γκάντι. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν τα παιδιά τέτοια παραδείγματα. Επίσης, ακόμη και στην ακραία περίπτωση της σωματικής αυτό-άμυνας, υπάρχει η φιλοσοφία των πολεμικών τεχνών: «Πώς αποκρούω μια επίθεση χωρίς να αντεπιτίθεμαι». Αν είναι δυνατόν να αποκρούσω μια σωματική επίθεση χωρίς να επιτεθώ (αντίθετα με την στάση πολλών παιδιών και γονιών: ‘βάρα, για να μην σε βαρέσει’), τότε θα είναι πολύ πιο εύκολο να αποκρούσω μια μη-σωματική επίθεση, και έχω πολλές μη-βίαιες επιλογές. Ας συγκεντρώσουν τα παιδιά  πληροφορίες για αυτή τη φιλοσοφία, ίσως έχουν να διδαχθούν και από εκεί. Οι Δάσκαλοι Χωρίς Σύνορα αναφέρονται πολύ εύστοχα στη γνωσιακή διαστρέβλωση ΤΙΝΑ (There Is No Alternative), η οποία έχει χρησιμοποιηθεί σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης ξανά και ξανά για να δικαιολογήσει τη χρήση βίας.

Τα παιδιά έχουν γαλουχηθεί σχεδόν από τα γενοφάσκια τους με υπερβολική έκθεση στην τηλεοπτική βία. Δεν νομίζω να έχει υπάρξει άλλη γενιά την ιστορία του ανθρώπινου γένους που να έχει δει τόση βία από τόση μικρή ηλικία! Δεν είναι να μας εκπλήσσει που ο σχολικός εκφοβισμός έχει αυξηθεί τόσο. Πρέπει να διδάξουμε στα παιδιά την κριτική τηλεθέαση και την αποφυγή οποιωνδήποτε θεαμάτων προάγουν τη βία. Πρέπει να βρούμε εναλλακτικά θεάματα που θα ελκύσουν τα παιδιά, αλλά που θα προάγουν τη Θετική Ειρήνη. Ο εκπαιδευτικός που εμπνέει έχει σημαντικό ρόλο να παίξει σε αυτό. Μία εργασία ή εκπαιδευτική ταινία ή ντοκιμαντέρ που θα δοθεί με ζέση, ενθουσιασμό και πίστη από τον εκπαιδευτικό μπορεί  να ακυρώσει μυριάδες άλλα αρνητικά μηνύματα. Ενώ τα παιδιά κάνουν ζάπινγκ από σκοτωμό σε σκοτωμό, πόσα παιδιά γνωρίζουν για τη δουλειά της Μαρίας Μοντεσόρι; Για τη Σύμβαση των Δικαιωμάτων Του Παιδιού ; Για την Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου από τα Ηνωμένα Έθνη; Αν δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους, πώς θα τα υπερασπιστούν στον εαυτό τους και στους άλλους; Ο ρόλος αυτός είναι δικός μας. Αν δεν τον εκπληρώσουμε εμείς, δεν θα το κάνει κανείς. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο εκπαιδευτικό πακέτο: «Αν δεν διδάξουμε εμείς στα παιδιά την Ειρήνη, κάποιος άλλος θα τους διδάξει τη βία» (Coleman McCarthy).

Τι είναι αυτό που μπορεί να έλκει τα παιδιά προς τη βία; Σύμφωνα με μια πολύ εύγλωττη κι εύστοχη μαρτυρία μαθήτριας Λυκείου, σχετικά με συμμαθητές της που οργανώνονται σε ομάδες ρατσιστικής βίας: «Τα παιδιά δεν γνωρίζουν και πολλά για τις ιδεολογίες αυτές, ούτε τα πολυενδιαφέρει. Απλά βρίσκουν μια ευκαιρία να παίξουν ξύλο!». Δεν θα μπορούσε να ειπωθεί πιο παραστατικά. Άρα λοιπόν, η βαθύτερη αιτία είναι η ανάγκη  να ‘παίξουν ξύλο’ και μια ‘βολική’ ιδεολογία βρίσκεται στην πορεία ‘ως πλατφόρμα’. Αν δεν είναι αυτή, θα εφευρεθεί μια άλλη. Όπως στο σχολικό εκφοβισμό, δεν είναι η αφορμή εκείνη που τον προκαλεί, αλλά οι εσωτερικές συγκρούσεις στο παιδί που θυματοποιεί-χωρίς αυτό να μειώνει την καταστροφική επίδραση των ατόμων ή παραγόντων που διδάσκουν ή ενθαρρύνουν τη βία. Γιατί όμως τα παιδιά θέλουν «να παίξουν ξύλο»; Μα, με αυτά τα θεάματα έχουν μεγαλώσει. Ως καλοί μαθητές, αναπαράγουν αυτό ακριβώς που τα διδάσκουμε. Η πολιτεία μπορεί να οργανώνει παρεμβάσεις και προγράμματα κατά της βίας (όσο λιγοστά κι αν είναι αυτά) κι από την άλλη επιτρέπει, ακόμη και σε παιδικά κανάλια, ατελείωτες ώρες προβολής  κινούμενων σχεδίων, με κύριο συστατικό την ατελείωτη βία. Υπάρχουν βεβαίως πολλοί και περίπλοκοι παράγοντες σχετικά με την οργανωμένη ομαδική βία στους εφήβους, όπως: η ανάγκη να έχουν μια ισχυρή ταυτότητα ομάδας, να ανήκουν κάπου, ο αρχηγός της ομάδας αντικαθιστά την πατρική φιγούρα που ίσως λείπει, η ψευδαίσθηση δύναμης κι ελέγχου μέσω της βίας, όταν νιώθουν ότι δεν έχουν κανένα έλεγχο στη δική τους ζωή. Aλλά, η βία ως μαθημένη αντίδραση είναι από τους πιο σημαντικούς.

Για να μην έλκονται τα παιδιά προς τη βία, η εσωτερική εμπειρία Θετικής Ειρήνης είναι εκείνη που θα μετρήσει. Ποια βιώματα πραγματικής, λειτουργικής Ειρήνης έχει το παιδί από το οικογενειακό περιβάλλον και από το σχολείο; Πώς μπορούμε να διδάξουμε στο παιδί την Θετική Ειρήνη, όταν έστω και με έμμεσο ή πλάγιο τρόπο, εμείς οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί τα χλευάζουμε, τα ειρωνευόμαστε, βρίζουμε, ή είμαστε συνεχώς σε εμφανή εκνευρισμό και σε σύγκρουση με τον εαυτό μας; Όλα αυτά παίζουν το ρόλο τους. Ακούγεται συχνά η θέση ότι ‘το σπίτι είναι η αιτία, ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να κάνει παρά ελάχιστα’. Δεν συμφωνώ. Ο εκπαιδευτικός είναι πολύ σημαντική μορφή για τα παιδιά και τα θετικά μηνύματα απορροφώνται από τα παιδιά σαν σφουγγάρι, καταλύοντας πολλές ώρες αντίθετων μηνυμάτων. Όπως σοφά αναφέρει ο Γκάντι: ‘πρέπει εμείς να γίνουμε η αλλαγή που θέλουμε να δούμε στον κόσμο’.

Μία πολύ σημαντική αξία και διαπροσωπική δεξιότητα είναι εκείνη της ενσυναίσθησης: πώς είναι να βρίσκεσαι στη θέση του άλλου. Τα θεατρικά παιχνίδια και τα παιχνίδια ρόλων είναι πολύ σημαντικά για την καλλιέργεια αυτής της δεξιότητας. Θα έπρεπε όλα τα παιδιά να έχουν την ευκαιρία να συμμετέχουν για παράδειγμα σε παιχνίδι ρόλων, όπου θα κληθούν εναλλάξ να πάρουν το ρόλο του θύτη, του θύματος και του παρατηρητή, ώστε να κατανοήσουν καλύτερα πώς μπορεί να νιώθει ο άλλος. Αντίστοιχες δραστηριότητες υπάρχουν και για άλλα σχετικά θέματα, όπως ρατσισμός κλπ. Ομαδικές βιωματικές ασκήσεις κοινωνικοσυναισθηματικής αγωγής, όπου τα παιδιά μοιράζονται στοιχεία τον εσώτερο εαυτό τους είναι επίσης πολύ σημαντικές, καθώς δείχνουν στην πράξη στα παιδιά ότι κατά βάθος η φύση μας είναι κοινή, ότι αυτό που είναι πιο προσωπικό είναι και πιο γενικό κι ότι τα κοινά που μας συνδέουν είναι περισσότερα από αυτά που μας χωρίζουν.

Μία άλλη σημαντική δεξιότητα είναι εκείνη της αποτελεσματικής επικοινωνίας που ξεκινά πάντα με το πρώτο ενικό «Εγώ νιώθω…, όταν συμβαίνει αυτό κι αυτό…», αντί για «εσύ φταις, εσύ είσαι κλπ…». Αυτή η δεξιότητα δεν είναι αποτελεσματική μόνο για την επίλυση συγκρούσεων, αλλά βοηθά τα παιδιά στην αυτογνωσία αλλά και να αναλαμβάνουν την ευθύνη για το συναίσθημά τους. Στη χώρα μας, ελάχιστα  έχουμε εξασκηθεί στην ανάληψη ευθύνης: με το πρώτο δυσάρεστο συναίσθημα,  ορμούμε κατευθείαν στον άλλον (παιδί, γείτονα ή τυχαίο οδηγό στο δρόμο) προβάλλοντας την αρνητικότητα σε εκείνον: «Εσύ φταις!». Ένα παιδί που έχει εξασκηθεί να εξετάζει το συναίσθημά του ψύχραιμα, πριν το ‘ξεσπάσει’ στους άλλους, είναι λιγότερο πιθανό να πεισθεί από το ρατσιστικό τροπάρι «οι ξένοι φταίνε για όλα» και να δει ποιες ανεκπλήρωτες δικές του ανάγκες προσπαθεί (ανεπιτυχώς) να ικανοποιήσει με τη βία και τη στοχοποίηση (π.χ. μήπως νιώθω εγώ ανεπαρκής και απογοητευμένος; Αδύναμος και φοβισμένος; ) Δυστυχώς, η αυτόματη κι ανεξέταστη προβολή στον άλλο είναι πολύ συνηθισμένο μοτίβο στις σχέσεις μας, συντροφικές, γονεϊκές, κοινωνικές.

Σύμφωνα με τη Μαρία Μοντεσόρι, η ηλικία 12-18 είναι η περίοδος δόμησης του κοινωνικού/ηθικού επιπέδου της προσωπικότητας. Αντί, να δώσουμε όμως προτεραιότητα σε αυτού του είδους την ανάπτυξη, τότε ακριβώς η εκπαιδευτική συζήτηση κυριαρχείται από τεχνικά θέματα ή αποστειρωμένες γνώσεις με σκοπό να περάσουν τα παιδιά τις εξετάσεις, χάνεται δηλαδή η πολυτιμότερη περίοδος προαγωγής Θετικής Ειρήνης μέσα από τη βιωματική μάθηση. Μαθήματα, όπως η γεωγραφία και η ιστορία μπορούν κάλλιστα να δώσουν πολλές αφορμές για συζήτηση σχετικά με τη Θετική Ειρήνη και το σχετικό δωρεάν πακέτο από τους Δασκάλους Χωρίς Σύνορα  έχει πολλά παραδείγματα, όπως και σχέδια μαθημάτων. Τα πνευματικά διδάγματα, που δίνονται μέσω του μαθήματος των Θρησκευτικών μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν στην εκπαίδευση Ειρήνης, όπως «αγάπησε τον πλησίον σου ως εαυτόν», «μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θες να σου κάνουν», «μην κρίνεις για να μην κριθείς».

Ο διάλογος με τους μαθητές, αλλά και η Σωκρατική μέθοδος, που θα τους φέρει σε σύγκρουση με αυθαίρετες γενικεύσεις και αρνητικά στερεότυπα είναι σημαντικό να γίνεται συχνά στην τάξη. Ένας από τους τρόπους που διαιωνίζεται η βία είναι η έλλειψη γνωσιακής επεξεργασίας των χονδροειδών  αυθαίρετων προκαταλήψεων, π.χ. «-Όλοι οι ξένοι είναι κλέφτες. -Τους έχεις γνωρίσει όλους; -Όχι, αλλά οι περισσότεροι είναι. -Έχεις κάνει στατιστική; Με ποια μεθοδολογία;». Η προαγωγή της Θετικής Ειρήνης μέσω της χρήσης της κριτικής σκέψης και της επιστημονικής μεθόδου. Οι μαθητές χρειάζεται να μάθουν ούτως ή άλλως να ακούν κριτικά και να φιλτράρουν τις πληροφορίες, με αυτοπεποίθηση στην δική τους κρίση και αντίληψη, όσο κι αν έχουν εξιδανικεύσει την πηγή από την οποία εισπράττουν την πληροφορία. Έτσι δεν θα είναι έρμαια χειραγώγησης και δημαγωγών από οποιοδήποτε χώρο, συμπεριλαμβανομένων και των ΜΜΕ, που ενδέχεται, με έμμεσο ή άμεσο τρόπο, να προπαγανδίζουν τη βία. Για να μπορέσουν να το κάνουν όμως αυτό, θα πρέπει να τους αφήσουμε ουσιαστικό χώρο να διαφωνήσουν και με εμάς τους εκπαιδευτικούς (που λόγω θέσης είμαστε φιγούρα εξουσίας για εκείνα). Αν ακούσουμε τη διαφωνία τους με σεβασμό, τους έχουμε προσφέρει την αυτοπεποίθηση να το κάνουν και αλλού, με ενδεχομένως λιγότερο καλοπροαίρετους ανθρώπους… Επίσης, για κάποια μειοψηφία παιδιών, η βία είναι κάτι που υποστηρίζεται από το οικογενειακό περιβάλλον. Ας μη φοβόμαστε να συγκρουστούν οι απόψεις του σχολείου με αυτές κάποιων γονιών. Δεν είναι κακό να έρθει και το παιδί σε γνωσιακή σύγκρουση με ιδεολογίες που εκφράζουν οι γονείς του, όταν αυτές δεν προάγουν τη Θετική Ειρήνη. Θέλουμε παιδιά με τυφλή υπακοή σε ό,τι πουν οι γονείς, μόνο και μόνο επειδή είναι γονείς, ή θέλουμε παιδιά με ανεξάρτητη σκέψη που μπορούν αν διαφωνήσουν ακόμη και με κάποιον που αγαπούν; Μην ξεχνάμε ότι η στάση που κρατούμε απέναντι στους γονείς μεταβιβάζεται αργότερα σε άλλες μορφές εξουσίας…

Τα παιδιά χρειάζονται πρότυπα Θετικής Ειρήνης που θα τα εμπνεύσουν. Όταν δεν υπάρχουν αυτά τα πρότυπα, ή όταν βαρετά μηρυκάζουν κάποιες κοινότυπες ιδέες, ενώ στην πραγματικότητα νιώθουν και εκπέμπουν άλλα πράγματα, τότε τα παιδιά θα αναζητήσουν τον ενθουσιασμό και την έμπνευση αλλού. Ίσως η αδρεναλίνη που προσφέρει μια βίαιη ομάδα με δικαιολογία την ανωτερότητά της εναντίον άλλων ομάδων, μπορεί  να τους ελκύσει, προσφέροντας μια ψευδαίσθηση δύναμης (ενώ η άσκηση βίας είναι η απόλυτη αδυναμία και δειλία). Υπάρχουν άλλα παραδείγματα ήρεμης δύναμης, όπως η Μητέρα Τερέζα, ο Γκάντι, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, και χιλιάδες άλλοι, που μετακινούν βουνά με το καλοπροαίρετο έργο τους. Μπορεί να μην προσφέρουν στα παιδιά την φθηνή αδρεναλίνη, που προσφέρει το νταηλίκι κι ο τσαμπουκάς, όμως ποιος χρειάζεται τη φθηνή αδρεναλίνη, όταν έχει θαυμάσει με δέος τέτοιες προσωπικότητες και γνωρίζει ότι μπορεί και ο ίδιος με το δικό του, μικρό  αλλά σημαντικό τρόπο, να γίνει ένας ανώνυμος ήρωας ; Δυστυχώς τέτοια πρότυπα-βιογραφίες δεν προβάλλονται σχεδόν καθόλου, ούτε από τα ΜΜΕ ούτε από τη σχολικό πρόγραμμα σπουδών.

Δεν συμφωνώ με κάποιες ψυχαναλυτικές θέσεις περί ενστίκτου θανάτου ή ενστίκτου επιθετικότητας. Αν θέλουμε όμως να μιλήσουμε για κάποιο ένστικτο, αυτό θα ήταν σίγουρα της δημιουργικότητας. Η δημιουργικότητα είναι ανάγκη, όχι επιθυμία ή πολυτέλεια, αλλά ανάγκη. Όσο τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τη δημιουργικότητά τους, η πλήρωση που θα νιώθουν,  θα κάνει άλλες διεξόδους, όπως βία προς τους άλλους ή βία εναντίον του εαυτού (π.χ. μέσω εθισμών) μη ελκυστικές. Δυστυχώς το σχολείο δεν προσφέρει δημιουργικές διεξόδους στα παιδιά στο βαθμό που θα μπορούσε. Ταυτόχρονα, η εκπαίδευση αυτό-εκτίμησης δείχνει στα παιδιά ότι εκείνος που νιώθει καλά με τον εαυτό του δεν έχει ανάγκη να πληγώσει κάποιον άλλον για να νιώσει καλύτερα, προστατεύει τα παιδιά από την απελπισία, την απαισιοδοξία, την αίσθηση ότι δεν μπορούν να κάνουν καμία διαφορά.

Τέλος, ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία αυτής της εκπαίδευσης είναι η δυναμική της πυραμίδας του μίσους (‘ladder of hate’), της Sheryl Duckworth, Ph.D, η οποία έχει παρατηρηθεί επανειλημμένα σε πολλές εμπόλεμες συρράξεις στον κόσμο. Η πυραμίδα του μίσους παρουσιάζεται πιο κάτω σε ελεύθερη απόδοση. Ξεκινά από κάτω προς τα πάνω. Μπορεί να δει κανείς τις διαστρεβλώσεις και τα αυθαίρετα συμπεράσματα από βήμα σε βήμα. Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι όταν φτάσει μια κοινωνία στο επικίνδυνο βήμα του «αποδιοπομπαίου τράγου», η μετάβαση στη γενοκτονία είναι πολύ εύκολο να γίνει. Με άλλα λόγια αυτό το βήμα είναι ίσως το πιο επικίνδυνο. Η ίδια ερευνήτρια παρουσιάζει επίσης την πυραμίδα της Ειρήνης, δηλαδή τους δομικούς λίθους για να χτιστεί Θετική Ειρήνη.

Γενοκτονία

Ι

Αποδιοπομπαίος τράγος (Εκείνοι φταίνε για όλα μου τα προβλήματα)

Ι

Στερεότυπο (Όλοι από Εκείνους έχουν το αρνητικό χαρακτηριστικό)

Ι

Κατάκριση (Ένα αρνητικό χαρακτηριστικό μου δημιουργεί πρόβλημα)

Ι

Προκατάληψη (Εκείνοι είναι όλοι ίδιοι και τους ξέρω όλους πριν τους γνωρίσω)

 

Υ.Γ. Πολύ ενδιαφέρον έχει το εκπαιδευτικό πακέτο, με σχέδια μαθημάτων, του Υπουργείου για την Αιεφόρο Ανάπτυξη και Ανθρώπινα Δικαιώματα

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 19/10/2012, δημοσιεύτηκε στην εκπαιδευτική πύλη αλφαβήτα


Υ.Γ.2 Διαχείριση ρατσιστικών δηλώσεων στην τάξη

Σχετικά με τη διαχείριση εκείνων των περιστατικών στα ελληνικά σχολεία, όπου μαθητές δηλώνουν ότι είναι ρατσιστές (άθελά τους ή εσκεμμένα, είναι κάτι που συμβαίνει). Θα πρέπει, ως εκπαιδευτικοί να δηλώσουμε ξεκάθαρα και χωρίς περιστροφές ότι ο ρατσισμός δεν επιτρέπεται στο ελληνικό σχολείο. Ανεξάρτητα από τις προσωπικές απόψεις και κοσμοθεωρίες του καθενός, το σχολείο δεν είναι ανώνυμο διαδικτυακό φόρουμ έκθεσης απόψεων, αλλά μια ζωντανή σχολική κοινότητα, που οφείλει να προάγει τα ιδανικά της ισότητας, της δημοκρατίας και της ελευθερίας κι εμείς οι εκπαιδευτικοί είμαστε οι εκπρόσωποι αυτής της κοινότητας. Όλοι οι μαθητές είναι παιδιά μας και όλα τα παιδιά τα βλέπουμε, τα αγαπούμε, τους συμπεριφερόμαστε ως ίσα. Δεν νοείται να αυτό-αποκαλούμαστε εκπαιδευτικοί και να βλέπουμε το ένα παιδάκι κατώτερο από το άλλο, επειδή έχει διαφορετική εθνικότητα, ή επειδή το ένα είναι κορίτσι και το άλλο αγόρι, ή επειδή το ένα είναι πλούσιο και το άλλο φτωχό, ή επειδή το ένα έχει μαθησιακές δυσκολίες και το άλλο όχι, ή επειδή έχουν διαφορές ακόμη και στη συμπεριφορά: Ακόμη κι ένα παιδί που συμπεριφέρεται αρνητικά αξίζει την αγάπη μας όσο και τα άλλα παιδιά-κριτικάρουμε την πράξη, όχι το άτομο! Όλες αυτές είναι διαφορετικές όψεις του ίδιου νομίσματος. Ο ρατσισμός είναι στάση ζωής και δεν σταματά σε μία κατηγορία-αργά ή γρήγορα, θα βρει κάποια άλλη.

Αν λοιπόν ένα παιδί μας δηλώσει ‘ρατσιστής’ ή πει ρατσιστικά σχόλια, ο εκπαιδευτικός, που αντιπροσωπεύει το σχολείο, πρέπει να πάρει θέση: «Δεν μας αφορούν οι πολιτικές πεποιθήσεις της οικογενείας σας, όμως ο ρατσισμός δεν είναι αποδεκτός στο σχολείο μας. Όλα τα παιδιά τα βλέπουμε ως ίσα. Πώς θα ένιωθες εσύ, αν ήσουν στη θέση της συμμαθήτριας σου, που είναι από άλλη χώρα και άκουγες ρατσιστικά σχόλια από τους συμμαθητές σου;» Αν αφήνουμε ρατσιστικές δηλώσεις απλά να περάσουν, χωρίς να τις σχολιάσουμε, τότε κάνουμε κακό στα παιδιά, καθώς η αποφυγή μας ερμηνεύεται το πιθανότερο ως σιωπηλή επιβεβαίωση-συμφωνία με το σχόλιο.

Και αυτό ζημιώνει όλα τα παιδιά, όχι μόνο εκείνα που  βάλλονται, αλλά όλα. Τα παιδιά μας δεν έχουν να κερδίσουν τίποτα όταν βλέπουν τον εαυτό τους ανώτερο από κάποιον άλλον. Ο ρατσισμός είναι στάση ζωής κι όταν βλέπεις τον εαυτό σου ανώτερο, αργά ή γρήγορα -είναι θέμα χρόνου- θα βρεθεί κάποιος άλλος, σε σύγκριση με τον οποίο θα είσαι κατώτερος. Πώς αλήθεια θα προετοιμάσουμε τα παιδιά μας, ώστε να μην πέσουν τα ίδια θύματα ρατσισμού, αν χρειαστεί να μεταναστεύσουν π.χ. στην Β. Ευρώπη; Τι θα πουν εκεί; Μόνο τα παιδιά που έχουν διδαχθεί κι έχουν κάνει βίωμα την ισότητα, μόνο τότε θα έχουν την αυτοπεποίθηση να αντισταθούν σε οποιαδήποτε προσπάθεια διάκρισης και ρατσισμού εναντίον τους. Για αυτό, ας τα προσγειώσουμε στην πραγματικότητα. Πέρα από το σωστό (‘όλοι οι άνθρωποι έχουν την ίδια αξία’) είναι το πιο απλό και το πιο λειτουργικό.

Γαύδος, αρκούδες και Σομαλία

Α) Σύμφωνα με τελευταίες ανακοινώσεις, ετοιμάζονται για δοκιμαστικές γεωτρήσεις πετρελαίου στο Ιόνιο και νότια της Κρήτης, κοντά στη Γαύδο. Δυστυχώς πολλοί συμπολίτες μας πιστεύουν ότι το πετρέλαιο θα λύσει μαγικά την οικονομική κρίση, και θα κολυμπήσουμε ξαφνικά μέσα στο χρήμα. Ξεχνούν ότι τα αίτια της οικονομικής κρίσης, είναι η απληστία και η διαφθορά, και η κρίση δεν θα φύγει, αν αυτά τα αίτια δεν αντιμετωπιστούν στη ρίζα τους. Ο λαός θα ωφεληθεί από την εξόρυξη πετρελαίου, όσο οι Νιγηριανοί στο δέλτα του Νίγηρα (ας θυμηθούμε και την καθόλου τυχαία παρομοίωση της κ. Λαγκάρντ!). Τα όποια οικονομικά οφέλη προκύψουν, ούτως ή άλλως δεν πρόκειται ποτέ να φθάσουν στον ελληνικό λαό, καθώς θα τα αποκομίσουν οι ξένες εταιρείες και οι ημέτεροι μεσάζοντες. Δεν έχουμε δικαίωμα να καταστρέψουμε την τελευταία καθαρή κοιτίδα φύσης που έχει απομείνει, δηλαδή τις πανάρχαιες ελληνικές θάλασσες, επειδή τα ‘θαλασσώσαμε’ στην οικονομική και πολιτική ζωή του τόπου. Αντί να κολυμπήσουμε στο χρήμα, το πιο πιθανό είναι να κολυμπήσουμε στα πετρελαιοειδή απόβλητα! Συλλογή υπογραφών: http://www.change.org/petitions/save-gavdos-save-mediterranean?utm_campaign=new_signature&utm_medium=email&utm_source=signature_receipt#

Β) Τα ζώα υπέφεραν πάντα από αμέλεια και κακομεταχείριση στη χώρα μας, αλλά φαίνεται ότι ειδικά τώρα πληρώνουν το πιο ακριβό τίμημα. Η αρκούδα κοντεύει να εξαφανιστεί από την Ελλάδα και μωρά αρκουδάκια σκοτώνονται συνεχώς στην Εγνατία οδό, φόρος αίματος για τη δική μας άνεση. Μέσα στο 2012, οκτώ αρκούδες σκοτώθηκαν στους δρόμους της Β. Ελλάδας σε τροχαία. Από το 2003, πάνω από 30 αρκούδες έχουν σκοτωθεί σε δρόμους, που διασχίζουν τον οικότοπό τους. Όμως αυτός ο χρόνος ήταν πολύ ανησυχητικός, γιατί οι περισσότερες από τις αρκούδες ήταν ενός ή δύο ετών, αρκούδες-μωρά, στη φάση εκπαίδευσης από τη μητέρα τους. Τα βουνά της βόρειας Πίνδου είναι από τα τελευταία εναπομείναντα οικοσυστήματα στην Ευρώπη που φιλοξενούν αρκούδες (με πληθυσμό περίπου 200 ζώα). Οι αρκούδες γεννούν ένα ή δύο μικρά κάθε δύο ή τρία χρόνια, άρα καταλαβαίνουμε ότι με τον τωρινό ρυθμό ατυχημάτων, απειλείται μια ολόκληρη γενιά αρκούδων! Οι αρκούδες δυσκολεύονται να βρουν αρκετή τροφή να επιβιώσουν, καθώς ο άνθρωπος έχει καταλάβει, για δική του χρήση, τη γη ή έχει καταστρέψει τα δάση από τα οποία τρέφονται. Έτσι αναγκάζονται να περπατούν πολλά χιλιόμετρα και να διασχίζουν την εθνική οδό με τραγικά αποτελέσματα. Συνέταξα μια συλλογή υπογραφών προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και το Ευρωπαϊκό Πρακτορείο Περιβάλλοντος, ώστε να φραχθούν επιτέλους τα επικίνδυνα σημεία αυτών των δρόμων ειδικά ο επαρχιακός Σιάτιστα Κρυσταλλοπηγή, και να επιβληθούν (με σαμαράκια) μειώσεις στην ταχύτητα των διερχόμενων οχημάτων. Οι αρκούδες έχουν το ίδιο δικαίωμα στη γη με εμάς, οφείλουμε να αφήσουμε ικανό μέρος της γης ελεύθερο για να μπορούν να τραφούνε εκείνοι που ζουν μαζί μας... Είναι έγκλημα, ένα ζώο ιστορία πάνω από 30 εκατομμύρια χρόνια να εξαφανιστεί στα χρόνια μας από τη δική μας απληστία και αδιαφορία.
http://www.change.org/petitions/greek-ministry-of-environment-european-environment-agency-protect-baby-bears-in-greece

Γ) Πρόσφατα διάβασα για την τραγική περίπτωση ενός Σομαλού, που απελπισμένος, ύστερα από μέρες ασιτίας, έπεσε μπροστά στις ρόδες λεωφορείου, για να του δώσουν επιτέλους κάτι να φάει. Για όσους βιαστούν κατευθείαν να πιάσουν τα κλισέ για τη λαθρομετανάστευση, η Σομαλία είναι η πιο φτωχή χώρα του κόσμου και σε εμπόλεμη κατάσταση. Η Ελλάδα υποχρεούται βάσει διεθνών συνθηκών που η ίδια έχει υπογράψει να παρέχει άσυλο σε όσους κινδυνεύει η ζωή τους στη χώρα προέλευσης, όπως σήμερα είναι η Σομαλία, η Συρία, το Αφγανιστάν. Πέρα όμως αυτό. Η εξαθλίωση αυτή συνέβη επί ελληνικού εδάφους. Δεν έφτασε στην εξαθλίωση μόνος του. Συμβάλλαμε όλοι οι υπόλοιποι. Το ότι χρειάστηκε κάποιος να πέσει στις ρόδες του λεωφορείου -και δεν έχει σημασία από ποια χώρα προέρχεται- μπας και συγκινηθεί κάποιος να του δώσει φαγητό, σε μια πόλη που αναμφίβολα πετιούνται τόνοι φαγητό κάθε μέρα, αυτό λέει πολλά, πάρα πολλά ΓΙΑ ΕΜΑΣ. Είναι ντροπή να συμβαίνουν αυτά επί ελληνικού εδάφους. Βαρύτητα δεν έχουν μόνο οι κακές πράξεις που κάνουμε. Βαρύτητα έχουν και οι καλές πράξεις που ΔΕΝ κάνουμε. Η αδράνεια και η αδιαφορία είναι εξίσου καταστροφικές. Θυμάμαι ένας γνωστός που μου ανέφερε «Μέχρι τώρα δίναμε από το περίσσευμά μας. Θα καταφέρουμε να δώσουμε και από το υστέρημα;». Ερώτημα για όλους μας. Τα συσσίτια έκλεισαν το καλοκαίρι για να πάμε οι εθελοντές διακοπές. Δεν αρκεί πια αυτό. Δεν αρκεί. Δεν αρκεί η φιλανθρωπία ως χόμπι. Η ανάγκη για επιβίωση του άλλου προέχει από την τη δική μας ανάγκη για ξεκούραση. Πρέπει να προχωρήσουμε, και στη σκέψη και στο επίπεδο συνείδησης.  Το τραγικό παράδειγμα του Σομαλού μας το δίδαξε ξεκάθαρα.

Γαύδος, αρκούδες και Σομαλία… Τι κοινό έχουν τα παραπάνω; Λίγο να νοιαστεί κανείς.

Πρεκατέ Βικτωρία, 8/9/2012