Αυτοπροστασία του παιδιού από τη λεκτική βία

Με αφορμή την χθεσινή παγκόσμια ημέρα για τα δικαιώματα του παιδιού, αναρτώ αυτό το άρθρο σχετικά με την αυτό-προστασία του παιδιού από τη λεκτική βία-και κυρίως τη λεκτική-συναισθηματική βία που προέρχεται από τους γονείς. Μέσα σε όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα, το συμπέρασμά μου ως ψυχολόγος είναι ότι η μεγαλύτερη αιτία ανθρώπινου πόνου εξακολουθεί να προέρχεται από τις λαβωμένες σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, ιδιαίτερα των κοντινών σχέσεων, που σχεδόν πάντα ανάγονται σε προβλήματα στην παιδική ηλικία. Οι λαβωμένες σχέσεις με τους γονείς επίσης επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού, το οποίο αποτελεί τη ρίζα για προβλήματα σε πολλούς διαφορετικούς τομείς στη μελλοντική ζωή του παιδιού. Κι επειδή, η λεκτική-συναισθηματική βία είναι η συνηθέστερη μορφή κακομεταχείρισης και η πιο παραγνωρισμένη, αποφάσισα να γράψω αυτές τις σύντομες οδηγίες αυτό-προστασίας για το παιδί.

Αν οι γονείς σου σε μειώνουν, σε υποτιμούν ή σε βρίζουν, θυμήσου:

Η λεκτική βία (βρισιές, ταπεινώσεις, ειρωνείες, απειλές) δεν δικαιολογείται –ό,τι κι αν έχει κάνει ένα παιδί.

Το κάθε παιδί δικαιούται να σέβονται την αξία και την προσωπικότητά του.

Άλλο κριτική στην πράξη, άλλο κριτική στο άτομο. Οι ενήλικες έχουν δικαίωμα να κριτικάρουν τις πράξεις και τα λάθη σου. Αλλά κανείς δε δικαιούται να σε μειώνει ως άτομο, π.χ. με αρνητικά κοσμητικά επίθετα σε δεύτερο ενικό ή γενικόλογες φράσεις που σε καταδικάζουν (όπως «ποτέ σου δεν θα καταφέρεις τίποτα», «όλα λάθος τα κάνεις» κλπ.)

Αν σε υποτιμούν και σε ταπεινώνουν, μην πιστεύεις τους χαρακτηρισμούς αυτούς για τον εαυτό σου. Μην κάνεις τις αρνητικές λέξεις κτήμα σου. Δεν σε αντιπροσωπεύουν.

Είναι πολύ δύσκολο για ένα παιδί να μην πιστέψει το γονιό του όταν εκείνος βρίζει το παιδί, γιατί πολύ απλά αγαπά το γονιό του. Μπορείς όμως να αγαπάς κάποιον, χωρίς να δέχεσαι τη γνώμη του για το άτομό σου-ακόμη κι αν αυτό το άτομο είναι ο γονιός σου.

Αν νιώθεις θυμό και πίκρα (για τις βρισιές και ταπεινώσεις από τους γονείς σου) κατανόησε ότι είναι φυσιολογικό να έχεις αντικρουόμενα συναισθήματα όταν κάποιον που αγαπάς σε πληγώνει. Το να είσαι θυμωμένος μαζί του για κάτι που θεωρείς άδικο, δεν σημαίνει ότι είσαι «κακό παιδί», ούτε ότι δεν τον αγαπάς πια.

Θυμήσου ότι πολλές από τις βρισιές-ειρωνείες ή ταπεινώσεις που εκστομίζουν οι γονείς σου, δεν τις πιστεύουν καν οι ίδιοι. Συχνά δεν τις παίρνουν καν σοβαρά, απλά όταν είναι εκνευρισμένοι και κουρασμένοι τους ξεφεύγουν κουβέντες που δεν τις εννοούν –αλλά δυστυχώς πληγώνουν.

Θυμήσου επίσης ότι οι γονείς σου  απλά αναπαράγουν τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι ανατράφηκαν, ίσως έχουν μάθει ότι έτσι πρέπει να διαπαιδαγωγούνται τα παιδιά. Η σημερινή επιστήμη δεν αποδέχεται τη λεκτική βία ως σωστό τρόπο διαπαιδαγώγησης, αλλά πολλοί γονείς (και πολλά παιδιά) δεν το γνωρίζουν αυτό. Οι γονείς σου, όσο κι αν τους αγαπάς, δεν είναι αλάνθαστοι!

Αξίζεις πάρα πολλά, είσαι ένα δώρο σε αυτόν τον κόσμο. Η αξία σου δεν μπορεί να αλλάξει, όσα λάθη κι αν έχεις κάνει, όσες άσχημες κουβέντες κι αν σου έχουν πει.

Αν σου έχουν πει κουβέντες που πληγώνουν, να επαναλαμβάνεις μέσα σου το αντίθετο, δηλαδή θετικές φράσεις. Αν λοιπόν σου έχουν πει «είσαι άχρηστος», εσύ μέσα σου να επαναλαμβάνεις «είμαι χρήσιμος». Αν σου λένε «είσαι βλάκας», εσύ να λες από μέσα σου «είμαι έξυπνος». Η σχέση με τους γονείς σου είναι πολύ σημαντική, σημαντικότερη όμως είναι η σχέση με τον εαυτό σου- ζεις μαζί του κάθε στιγμή όλης σου της ζωής!

Πρόσεξε να μην παγιδευτείς στον φαύλο κύκλο της χαμηλής αυτοεκτίμησης: τα παιδιά που τα υποτιμούν οι γονείς τους, νιώθουν μειονεκτικά και ίσως απομονώνονται ή εκτονώνουν το θυμό τους και την ανασφάλειά τους, μειώνοντας άλλα παιδιά. Στην τελευταία περίπτωση τιμωρούνται από τους εκπαιδευτικούς και οι γονείς τους τα μαλώνουν ακόμη περισσότερο. Έτσι λοιπόν εγκλωβίζονται σε μια αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, που συνεχώς επιβεβαιώνει την αρνητική εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.

Θυμήσου ότι η ταπείνωση από ένα πρόσωπο που αγαπάμε –ιδιαίτερα αν είναι γονείς- είναι αρκετά επώδυνη από μόνη της. Μην πληγώνεις ακόμη περισσότερο τον εαυτό σου, με το να πιστεύεις τα λεγόμενά τους.

Έχεις δικαίωμα να σε αγαπούν, να σε στηρίζουν και να έχουν υπομονή με τα λάθη σου. Έχεις δικαίωμα να αγαπάς τον εαυτό σου και να πιστέψεις στον εαυτό σου, ότι κι αν έχουν πει οι άλλοι, ακόμη κι αν είναι ενήλικες, ακόμη κι αν τους αγαπάς, ακόμη κι αν τους χρειάζεσαι. Την αυτοεκτίμησή σου δεν μπορεί να την ελέγξει κανείς. Επέλεξε να πιστέψεις στον εαυτό σου. Θα σε βοηθήσει για μια ολόκληρη ζωή.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 21/11/2013

Μιλάμε στα παιδιά για την κρίση;τα παιδιά δικαιούνται να γνωρίζουν

Με αφορμή τις πρόσφατες σχολικές εορτές για επετείους της 28^ης Οκτωβρίου και 17^ης Νοεμβρίου, πολλοί γονείς, εκπαιδευτικοί, αλλά και μαθητές, προβληματίστηκαν, με θλίψη, για την έλλειψη αναφοράς στη σχέση του τότε και του τώρα.  Είναι σχεδόν ειρωνικός ο τρόπος που και οι δύο επέτειοι τιμούν μεν τους θριάμβους του παρελθόντος, αποσιωπούν δε τις ταπεινώσεις του παρόντος. Πολλοί εκπαιδευτικοί αποφεύγουν –με σιωπηλή ενοχή- τους «επικίνδυνους»  παραλληλισμούς με το σήμερα… Υπάρχουν βεβαίως και θαρραλέες εξαιρέσεις, ενώ πολλές φορές τα ίδια τα παιδιά εγείρουν το ερώτημα: «Καλά με το ‘ψωμί-παιδεία-ελευθερία’ τότε. Με το ‘ψωμί-παιδεία-ελευθερία’ σήμερα τι γίνεται;».  Πέρα από τις πολιτικές τοποθετήσεις  εκπαιδευτικών ή γονιών, υπάρχει ένα τεράστιο ηθικό, πολιτικό κι εκπαιδευτικό ζήτημα, σχετικά με το δικαίωμα των παιδιών, κυρίως στη δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, να γνωρίζουν τι πραγματικά συμβαίνει στην πατρίδα τους σήμερα. Κάποιες φορές, οι εκπαιδευτικές ομιλίες στις εθνικές εορτές, φαντάζουν στα μάτια των παιδιών σαν ταινίες επιστημονικής φαντασίας, σαν ένα παραμύθι αποκομμένο από τη σημερινή τους πραγματικότητα. Οφείλουν όμως να γνωρίζουν (και εμείς, υποχρεούμαστε να τους διδάσκουμε) ότι τα ιδανικά της ελευθερίας, δημοκρατίας, ελευθερίας του λόγου, παιδείας, αξιοπρέπειας, εθνικής κυριαρχίας και ανεξαρτησίας, για τα οποία αγωνίστηκαν οι πρόγονοί μας, δεν θα πρέπει να τα θεωρούμε δεδομένα, αλλά να τα διεκδικούμε κάθε στιγμή.

Τα παιδιά μαθαίνουν για τις εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες νεκρούς της Κατοχής από λιμό. Βεβαίως, οι συγκυρίες σήμερα είναι πολύ διαφορετικές…Δεν θα πρέπει όμως να γνωρίζουν ότι τα τελευταία τρία χρόνια των μνημονίων έχουμε αθροιστικά 20.000 θανάτους περισσότερους από τον ετήσιο  μέσο όρο θανάτων της τελευταίας δεκαετίας;  Τα παιδιά μαθαίνουν για τις ανυπολόγιστες υλικές καταστροφές, την κλοπή χρυσού και το κατοχικό δάνειο, που οδήγησαν τελικά στην κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας. Δεν θα πρέπει επίσης να γνωρίζουν ότι μετά από τρία έτη έξωθεν επιβεβλημένων «διασώσεων», η ελληνική οικονομία διανύει το έκτο έτοςακραίας ύφεσης (το 2011, -7%), που αγγίζει τα όρια μιας άλλης κατάρρευσης; Δεν θα πρέπει επίσης να γνωρίζουν ότι η ανεργία στους νέους έχει ξεπεράσει το 60%, στο μέσο πληθυσμό το 28%, ενώ το χρέος έχει εκτοξευθεί σε δυσθεώρητα ύψη; Σίγουρα, οι εποχές και οι συγκυρίες είναι πολύ διαφορετικές και δεν μιλούμε για τα ίδια καθεστώτα. Δεν θα πρέπει όμως τα παιδιά (που μάλιστα διδάσκονται Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή) να γνωρίζουν ότι στα χρόνια του μνημονίου έχουν περάσει, με έξωθεν πίεση,  πολλές αντισυνταγματικές διατάξεις, με μορφή πράξεων νομοθετικού περιεχομένου, συχνά σε ένα μόνο άρθρο, που αφορούν σε καίρια εθνικά ζητήματα;  Ίσως τα παιδιά γνωρίζουν ότι οι Γερμανοί κατακτητές κατάσχεσαν τόνους βαμβάκι, καπνού, ελαιόλαδου, αργύρου, χρωμίου, βωξίτη και άλλων μεταλλευμάτων, την περίοδο της κατοχής.  Δεν θα πρέπει όμως επίσης να γνωρίζουν ότι  η Ελλάδα μέσα από την απόλυτη, άνευ όρων και αμετάκλητη δικαιοδοσία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, κινδυνεύει να χάσει την κυριότητα όλης της ακίνητης περιουσίας του ελληνικού δημοσίου;  Στην τελική ανάλυση είναι η δική τους γη, που πάνε να πάρουν κάτω από τα πόδια τους...

Αυτές είναι λίγες μόνο από τις «άβολες» αναφορές. Οι σχολικές εθνικές εορτές θα πρέπει φυσικά να συνεχίσουν – αν μη τι άλλο, για να δώσουν έμπνευση, έγνοια για το κοινό καλό και κουράγιο σε μια γενιά που προσπαθεί να συνέλθει από τον τυφώνα της απάθειας και του εγωκεντρισμού που σάρωσε την προηγούμενη… Αλλά με επίγνωση της διαχρονικότητας των αγώνων, με επίγνωση ότι ο αγώνας μεταμφιέζεται, με επίγνωση ότι οφείλουμε να διατηρήσουμε εκείνα που με αίμα κέρδισαν οι παλαιότεροι. Και ποιος ξέρει; Μπορεί σε μερικά χρόνια τα σχολεία μας να γιορτάζουν μια τέταρτη εθνική επέτειο…Εκείνη της απελευθέρωσης από τον αόρατο εχθρό ενός παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού ιστού, που ελέγχει κυβερνήσεις κι εξοντώνει λαούς…

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 21/11/2013


Βλέπε επίσης άρθρο Χρήστου Κάτσικα "Η επέτειος του ΟΧΙ στην εποχή του ναι"

Πώς να βοηθήσουμε τα απομονωμένα παιδιά

Η εικόνα του παιδιού που είναι μόνο του στο μάθημα, μόνο του στο διάλειμμα, μόνο του στην εκδρομή, μόνο του στα πάρτυ (αν το προσκαλούν…), μόνο του πάντα, ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα, που παίζουν και ξεφωνίζουν… Η εικόνα του μόνου παιδιού δεν μπορεί παρά να προκαλεί πόνο σε κάθε ενήλικα που νοιάζεται έστω και ελάχιστα για τα παιδιά. Η απομόνωση του παιδιού από τους συνομιλήκους είναι ένα ιδιαίτερα λεπτό θέμα, στο οποίο όμως μπορούν να βοηθήσουν οι ενήλικες, με διακριτικό χειρισμό. Συχνά, η απομόνωση του παιδιού, υπάγεται στη σφαίρα του σχολικού εκφοβισμού- αλλά όχι πάντα. Αν η απομόνωση συνοδεύεται από κουτσομπολιά, κοροϊδίες, συγκεκριμένη καθοδήγηση «νταήδων» προς τα υπόλοιπα να μην το κάνουν παρέα, τότε πράγματι υπάρχει σχολικός εκφοβισμός και είναι πολύ σημαντικό να παρέμβουν οι εκπαιδευτικοί για να σταματήσει. Σε άλλες περιπτώσεις όμως, δεν υπάρχει σχολικός εκφοβισμός ή τουλάχιστον δεν είναι η πρωτογενής αιτία της απομόνωσης του παιδιού (αν και συχνά τα μοναχικά παιδιά στιγματίζονται εκ των υστέρων ως «παράξενα» κι «αντικοινωνικά» κι ο εκφοβισμός έρχεται δευτερογενώς). Στην περίπτωση, που το παιδί δυσκολεύεται να δημιουργήσει φιλίες, πώς μπορεί να βοηθήσει ο ενήλικας; Ακολουθούν κάποιες προτάσεις-ιδέες για τον εκπαιδευτικό και τον γονιό:

Ας βοηθήσουμε τα παιδιά να αποκτήσουν ένα αξιοπρεπές ρεπερτόριο θεμάτων για συζήτηση, που μπορούν να αναπτύξουν με συνομιλήκους, π.χ. για τα μαθήματα, για τα χόμπι τους, για τις διακοπές τους, για τη μουσική που τους αρέσει, για τον αθλητισμό. Να μάθουν να συνομιλούν για πράγματα που είναι ενδιαφέροντα και στους άλλους ή την κοινή σχολική ζωή. Πολλά παιδιά μιλούν μόνο για τον εαυτό τους ή δε μιλούν καθόλου. Άλλοτε πάλι, εκμυστηρεύονται μονομιάς πάρα πολλές λεπτομέρειες για τον εαυτό τους, σε συνομιλήκους που γνωρίζουν ελάχιστα, σαν να έχουν ανάγκη για βοήθεια και αυτό τρομάζει τα άλλα παιδιά. Άλλοτε πάλι, μεταφέρουν με κομπασμό, διάφορα κατορθώματα ή υπερβολές σχετικά με τις ικανότητές τους, κάτι που επίσης απωθεί τα άλλα παιδιά. Σε σπάνιες περιπτώσεις, κάποια πολύ ανασφαλή παιδιά, μπορεί να παρουσιάζουν μια επιτηδευμένα αρνητική εικόνα,   σαν να έχουν την ικανότητα να γίνουν βίαια ή ότι έχουν δύναμη πάνω στους άλλους. Νομίζουν ότι έτσι θα εντυπωσιάσουν, όμως το αποτέλεσμα είναι συχνά αντίθετο. Τα άλλα παιδιά  τρομάζουν, θυμώνουν κι  απορρίπτουν το παιδί.

Είναι σημαντικό να διδάξουμε, ιδιαίτερα στα ανασφαλή παιδιά, ότι χρειάζεται μια ευγενής ισορροπία στα θέματα συζήτησης, πόσο ακούω, πόσο μιλάω -και τι λέω. Ακόμη και σε μια σταθερά εγκατεστημένη φιλία, θα πρέπει να είναι προσεκτικά σε όσα θα εκμυστηρευτούν. Ιδιαίτερα στην εφηβεία, έχουν την τάση να βγάζουν χειμαρρωδώς όλα τους τα εσώψυχα (δυστυχώς και στο διαδίκτυο), με την ελπίδα ότι θα τα προκαλέσουν συμπόνια κι αγάπη στους συνομιλήκους. Δεν δουλεύει. Στη χειρότερη περίπτωση, κάποια κακοπροαίρετα παιδιά ίσως χρησιμοποιήσουν τις εκμυστηρεύσεις εναντίον τους (π.χ. ως διαστρεβλωμένα κουτσομπολιά κλπ.). Την ψυχολογική  υποστήριξη τα παιδιά πρέπει να την αναζητήσουν σε έμπιστους ενήλικες. Οι συνομήλικοι είναι για να μοιραστούν καθημερινά, κοινά πράγματα, όχι για να κάνουν ψυχοθεραπεία. Καλό είναι να προετοιμάσουμε το παιδί ότι οι άλλοι άνθρωποι δεν είναι τέλειοι, ώστε να μην έχουν υπερβολικές προσδοκίες από τους νεαρούς υποψήφιους φίλους τους.

Ας διδάξουμε στα παιδιά να είναι σχετικά ευχάριστα στην συζήτηση, στην παρέα και την οπτική ζωής που προσφέρουν. Παιδιά που είναι συνεχώς σαρκαστικά, ειρωνικά, θλιμμένα, γκρινιάρικα δύσκολα έλκουν φίλους. Το πρόβλημα με κάποια χρονίως απομονωμένα παιδιά συχνά ανάγεται σε δυσκολίες στο σπίτι. Αν η καθημερινότητα στο σπίτι αποτελείται από φωνές βρισιές, κακοποίηση ή παραμέληση (π.χ. απουσία οποιασδήποτε επικοινωνίας με το παιδί), το παιδί (πέρα από την αρνητική αυτό-εικόνα) συχνά δεν κατέχει τις λέξεις ή τα ερεθίσματα για να αναπτύξει μια ευγενική, ισορροπημένη συζήτηση με συνομιλήκους. «Δεν ξέρουν πώς να μιλήσουν» είναι μια κοινή, αλλά ακριβής διατύπωση. Βασικές κοινωνικές δεξιότητες πρέπει τότε να διδαχθούν από την αρχή (πώς χαιρετάμε, πώς ξεκινούμε τη συζήτηση, πώς υποστηρίζουμε, πώς εκφράζουμε τη γνώμη μας, πώς ζητούμε κάτι, πώς ζητάμε συγνώμη, πώς ρωτούμε κ.ο.κ). Οι κοινωνικές δεξιότητες δεν διδάσκονται στο σχολείο, γιατί θεωρούμε δεδομένο ότι τις έχουν διδαχθεί στο σπίτι. Δεν είναι όμως δεδομένο.

Βιωματικές δραστηριότητες σε ομάδες στο σχολείο βοηθούν, όπως επίσης να βάζουμε τα απομονωμένα παιδιά να δουλέψουν μαζί με κοινωνικά, καλοπροαίρετα παιδιά. Δεν θεωρώ ότι είναι αρνητική η παρέμβαση να παροτρύνουμε κάποια καλοπροαίρετα παιδιά της τάξης να προσεγγίσουν το απομονωμένο παιδί. Δεν μπορούμε βέβαια ούτε να επιπλήξουμε, ούτε να υποχρεώσουμε τα άλλα παιδιά να το κάνουν παρέα αν δεν θέλουν (η πίεση θα είχε τα αντίθετα αποτελέσματα). Μπορούμε όμως να τους εξηγήσουμε ότι με λίγη βοήθεια, μπορεί το απομονωμένο παιδί να αποδειχθεί πολύτιμος φίλος κι ότι η παρέμβασή μας είναι από ενδιαφέρον για το παιδί, αλλά και τη σχολική κοινότητα. Τα παιδιά το καταλαβαίνουν αυτό και είναι συνήθως πρόθυμα- εκτός από εκείνα που πιθανώς έχουν εκφοβιστική, απαξιωτική  στάση απέναντι στο απομονωμένο παιδί. Σε αυτήν την περίπτωση δεν ωφελεί να τα παροτρύνουμε να επιδιώξουν φιλία με το απομονωμένο παιδί, καθώς η δική μας παρότρυνση μπορεί να τα οδηγήσει σε εκφράσεις ακόμη μεγαλύτερης σκληρότητας -απλά να απαιτήσουμε να μην το ενοχλούν.

Ας μην ξεχνούμε ότι η κοινωνική απομόνωση είναι μια ιδιαίτερα ανεπιθύμητη κι ευάλωτη κατάσταση, που μπορεί να ενεργοποιήσει μνήμες φόβου εγκατάλειψης κι απόρριψης στους άλλους. Επειδή φοβούνται ακριβώς μην βρεθούν και οι ίδιοι στην απομόνωση, αποφεύγουν ή ακόμη κατηγορούν το παιδί που την υφίσταται, π.χ. ότι είναι «κομπλεξικός», «ούφο», «χλεμπονιάρης» κλπ. Δεν είναι παρά η προβολή του φόβου τους. Αυτό συμβαίνει και στους ενήλικες και στην κοινωνία μας ολόκληρη. Απορρίπτουμε εύκολα και με μεγάλη σκληρότητα εκείνον που υποφέρει μια κατάσταση που μας τρομάζει: σταματούν τα τηλέφωνα στον άνεργο ή στη γυναίκα που μόλις πήρε διαζύγιο. Κοιτάμε αλλού, όταν συναντούμε άστεγο και δεν μιλούμε στο συγγενή που διαγνώστηκε με βαριά ασθένεια. Η  αποστειρωμένη κοινωνία μας είναι άκρως  ρατσιστική απέναντι στον πόνο του άλλου και οι έφηβοι αντικατοπτρίζουν με ακόμη μεγαλύτερη σκληρότητα τις δικές μας στάσεις.

Ας διδάξουμε στα παιδιά, να καταλαβαίνουν τη γλώσσα του σώματος των άλλων, πότε κάποιος δείχνει ότι κουράζεται, ή ότι δυσαρεστείται, ώστε να μην γίνονται πιεστικά. Η συναισθηματική νοημοσύνη θα έπρεπε να διδάσκεται σε όλα τα παιδιά, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν συναισθήματα στον εαυτό τους και στους άλλους και να ξέρουν πώς να τα διαχειριστούν, χωρίς να κατακλύζονται από αυτά. Π.χ, το παρορμητικό, υπερκινητικό παιδί θα πρέπει να μάθει να ελέγχει το θυμό του στις ματαιώσεις και τις απορρίψεις. Αν πούμε «δεν είναι τίποτα» σε ένα παιδί που έχει πληγωθεί από απόρριψη, το απορρίπτουμε κι εμείς με τη σειρά μας. Αναγνωρίζουμε στο παιδί ότι η απόρριψη πληγώνει, αλλά επίσης ότι είναι πολύ συχνή, είναι μέρος της ζωής, ότι συμβαίνει σε όλα τα παιδιά, ότι μπορεί να ξεπεραστεί κι ότι θα βρεθούν άλλοι φίλοι με τους οποίους θα ταιριάξει καλύτερα. (Ο Richard Lavoie στο βιβλίο του  “It’s so much work to be your friend” αναφέρει ότι το 60% των πρωτοβουλιών των παιδιών για φιλία πέφτει στο κενό. Ακόμη και για τα λεγόμενα «δημοφιλή παιδιά», το ποσοστό αυτό είναι 30%).Ας μην παίρνουν την κριτική πολύ προσωπικά και ας μην υπερ-αντιδρούν σε κάθε ασυνήθιστο κοίταγμα ή πράξη του συνομιλήκου. Ας μην ξεχνούν ότι και οι συνομήλικοι είναι κι εκείνοι σε μια διαδικασία εκμάθησης κοινωνικών δεξιοτήτων και θα κάνουν λάθη. Θα πρέπει να υπάρχει μια ανεκτικότητα. Όχι όμως να φτάνουμε στο άλλο άκρο, όπου απελπισμένα απομονωμένα παιδιά, θεωρούν φίλους τους «νταήδες», που τους κοροϊδεύουν νυχθημερόν, αλλά κάθονται μαζί τους προκειμένου να μη μείνουν μόνα τους. Σε αυτήν την περίπτωση, θα πρέπει το παιδί να βοηθηθεί να βρει έστω κι έναν συνομήλικο φίλο που θα το σέβεται, έστω και εκτός σχολείου. Ας προσπαθήσουμε να το φέρουμε σε επαφή με ένα παιδί (ίσως από το φιλικό μας περιβάλλον), που είναι γενικά πιο ευδιάθετο και καλοπροαίρετο (εξατομικευμένη επαφή είναι η καλύτερη προσέγγιση- αν πιέσουμε ένα απομονωμένο παιδί να «μπει» σε μια παγιωμένη κλίκα-ομάδα άλλων παιδιών, αυτό θα είναι πολύ δύσκολο, αλλά και αγχωτικό για το μοναχικό παιδί). Σε κάθε περίπτωση, δεν πρέπει να συνεχίσει την παρέα με τους θύτες του. Είναι πολύ καταστροφικό για την αυτοεκτίμησή του να συνεχίσει να συναναστρέφεται με την «αγέλη» , αναζητώντας αγάπη και εισπράττοντας ταπείνωση.

Ο γονιός μπορεί να διερευνήσει το λόγο για τον οποίο το παιδί του είναι απομονωμένο. Υπάρχει κάτι λάθος στη συμπεριφορά του παιδιού; Είναι υπερβολικά αγχωμένο και συνεσταλμένο; Είναι παντού έτσι; Πώς είναι η αυτοεκτίμησή του; Πώς είναι οι σχέσεις του με ξαδέρφια ή γειτονόπουλα; Βοηθά πολύ να ενισχύσει ο γονιός την αυτοεκτίμηση του παιδιού και να το βοηθήσει να πιστέψει στον εαυτό του, όπως επίσης να μάθει το παιδί το ίδιο να ενισχύει τον εαυτό του.  Όποια κι αν είναι η συμπεριφορά των άλλων, το παιδί θα επαναλαμβάνει στον εαυτό του «Είμαι αρκετά καλός έτσι όπως είμαι. Μου αξίζει η αγάπη, ακριβώς όπως είμαι. Μου αξίζουν οι καλοί φίλοι κι έρχονται στη ζωή μου».

Αν δεν υπάρχει κάποιο εμφανές πρόβλημα στην οικογένεια ή στη συμπεριφορά του παιδιού, θα πρέπει να εξεταστεί η περίπτωση του σχολικού εκφοβισμού από άλλα παιδιά. Δυστυχώς, τα παιδιά σήμερα έχουν μάθει να είναι πολύ σκληρά και κάθετα απορριπτικά προς οτιδήποτε είναι έστω κι ελαφρά διαφορετικό από αυτό που τους παρουσιάζει η τηλεόραση ως πρότυπο «μαγκιάς» (και δυστυχώς πολλές σειρές σε τηλεόραση, βιβλία, κόμικς διαφημίζουν αυτήν ακριβώς τη γελιοποίηση της εφηβικής αθωότητας). Αν ένα παιδί δείχνει μια ευαισθησία, αδυναμία ή αφέλεια παραπάνω, γίνεται αμέσως αντικείμενο περίγελου. Είναι ευθύνη του εκπαιδευτικού να σταματήσει αυτού του είδους τον εκφοβισμό άμεσα και να θυμίσει στα παιδιά ότι μπορεί κι εκείνα σε οποιαδήποτε στιγμή της ζωής τους να γίνουν «διαφορετικά». Είναι επίσης σημαντικό να σταματήσουν να συμπεριφέρονται με τη λογική της «αγέλης», όπου ο αρχηγός (συνήθως ο πιο θρασύς) υπαγορεύει τη στάση όλης της ομάδας απέναντι σε συγκεκριμένα παιδιά.

Όλο και περισσότερα παιδιά μας έρχονται με  όλο και μεγαλύτερα ψυχικά βάρη από το οικογενειακό περιβάλλον -φαίνονται σαν να μεγαλώνουν πριν την ώρα τους... Η συμπεριφορά τους, αλλά και η σκέψη τους αναγκαστικά θα διαφέρει από αυτή του μέσου όρου. Κάποιες φορές, το ψυχικό φορτίο θα εκφραστεί προς τα έξω με έναν ίσως αδέξιο τρόπο. Δεν χρειάζεται η τάξη να αποκλείσει το φορτισμένο παιδί, αλλά να είναι προετοιμασμένη να αγκαλιάσει το κάθε παιδί με την διαφορετικότητά του και με τις δυσκολίες του. Δεν υπάρχει η πολυτέλεια για άλλη μια γενιά με «δήθεν», επιφανειακές και κοινωνικά ρατσιστικές σχέσεις, ταυτόχρονα απόλυτα υποτακτικές στα δημοσιοσχεσίτικα lifestyle προτάγματα του κάθε «νταή» της τηλεόρασης. Είναι καιρός να μάθουμε την αληθινή αποδοχή στις μεταξύ μας σχέσεις και πάνω από όλα να τη διδάξουμε στα παιδιά μας.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogsp[ot.gr, 17/10/2013

Ψυχολογική αντιμετώπιση της ανεργίας στους νέους

Με το ποσοστό της ανεργίας των νέων να ξεπερνά το 60%, το πρόβλημα είναι βέβαια πρωτίστως πολιτικό. Η ανεργία θα αντιμετωπισθεί ψυχολογικά, μόνο όταν πάψει να υπάρχει… Στο μεταξύ όμως, μπορούν να εφαρμοστούν κάποιες ιδέες, οι οποίες -χωρίς να παραβλέπουν την αιτία του προβλήματος- βοηθούν,  ώστε ο χρόνος του νέου στην ανεργία να γίνει ίσως λιγότερο επώδυνος.

«Νιώθουμε ανασφάλεια. Δεν ξέρουμε τι θα γίνει, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε τη ζωή μας». Για όσο διάστημα αναζητείς εργασία, προσπάθησε να δημιουργήσεις μια σταθερή ρουτίνα από δραστηριότητες (π.χ. αθλητισμός, διάβασμα, κοινωνική ζωή, αναζήτηση εργασίας, χόμπι, εθελοντισμός κλπ.), όπου θα βγαίνεις από το σπίτι τουλάχιστον μία φορά την ημέρα. Προσπάθησε να δομήσεις το χρόνο σου σύμφωνα με ένα πρόγραμμα που εσύ θα σχεδιάσεις στην ατζέντα σου:  θα σε βοηθήσει να αποφύγεις την ακινητοποίηση και την κατάθλιψη, στην οποία «βαλτώνουν» πολλοί άνεργοι. Θα σε βοηθήσει επίσης να αποφύγεις τους εθισμούς, που συχνά σχετίζονται με τη μακροχρόνια ανεργία, όπως ουσίες, υπερφαγία, αλκοόλ, εθισμός στο διαδίκτυο και την τηλεόραση.

«Έχω κάνει τόσα σεμινάρια, αλλά πού δουλειά, βαρέθηκα!». Μη χάνεις την επαφή με τη μάθηση, ακόμη κι αν δεν μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις άμεσα-θα μπορέσεις να τη χρησιμοποιήσεις αργότερα. Συνέχισε να επενδύεις στην εκπαίδευσή σου: ξένες γλώσσες, υπολογιστές, αλλά και μελέτη από το διαδίκτυο σχετικά με το αντικείμενό που σπούδασες ή σε ενδιαφέρει. Να θυμάσαι ότι τίποτα δεν πάει χαμένο.  Φρόντισε να παίρνεις πάντα συστατική επιστολή ή βεβαίωση εργασίας, από όπου και με όποιο τρόπο έχεις απασχοληθεί. Πολλοί νέοι πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης, όπου δεν τους πληρώνουν και φεύγουν σε άσχημο κλίμα, χωρίς να ζητήσουν τίποτα. Ακόμη σε τέτοιες συνθήκες όμως, δικαιούσαι συστατική επιστολή, ζήτησέ την. Θα σου χρειαστεί, γιατί πολλοί εργοδότες ζητούν αποδεικτικά προϋπηρεσίας.

Η συνοχή της ελληνικής οικογένειας είναι από τους βασικότερους παράγοντες ψυχικής ανθεκτικότητας στην κρίση. Από την άλλη μεριά, μοτίβα συνεξάρτησης μπορεί να ενταθούν όταν το ενήλικο παιδί εξακολουθεί να μένει με τους γονείς του για μεγάλο χρονικό διάστημα. Φρόντισε να οριοθετήσεις οικονομικά, ψυχολογικά και πρακτικά τη σχέση με τους γονείς σου. Δε βοηθά αν σε βλέπουν ακόμη ως μικρό παιδί - μη μοιράζεσαι αυτή την οπτική. Φρόντισε να δίνεις κι εσύ κάτι πίσω στους γονείς σου (π.χ. βοήθεια στις δουλειές), ώστε να νιώσεις πιο ισορροπημένα στη σχέση.

Χρησιμοποίησε τα ταλέντα και τις γνώσεις σου όσο μπορείς. Ο εθελοντισμός, παρά την κριτική που του έχει ασκηθεί, μπορεί να είναι μια δημιουργική διέξοδος, αν επιλεχθεί το κατάλληλο πλαίσιο (π.χ. σε πληθυσμούς που έχουν πραγματικά ανάγκη), ο κατάλληλος ρόλος (π.χ. κρατώ συντροφιά σε εγκαταλελειμμένους ασθενείς) και το κατάλληλο χρονικό όριο (π.χ. 1-2 ώρες την εβδομάδα). Μπορείς επίσης να δραστηριοποιηθείς σε ένα από τα πολλά δίκτυα αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας, ώστε να λαμβάνεις κι εσύ κάποιο αντάλλαγμα για την προσφορά σου. Και οι δύο περιπτώσεις προσφέρουν εργασιακή εμπειρία, σε ένα ίσως πιο χαλαρό και καλοδιάθετο πλαίσιο. Μείνε ενεργός με τον τρόπο που εσύ θεωρείς πιο κατάλληλο -εθελοντικά, συνεργατικά, κοινωνικά, πολιτικά, όπως νομίζεις -αλλά μείνε ενεργός. Μην αποσυρθείς στην καφετέρια…

Κράτα τις σκέψεις ανταγωνισμού μακριά: «Οι πρώην συμφοιτητές μου στο μεταπτυχιακό δεν έδιναν πληροφορίες ο ένας στον άλλον (π.χ. για προσόντα, εταιρίες, μετεκπαίδευση κλπ.). Ο καθένας κρατούσε όσες πληροφορίες έβρισκε για την πάρτη του, ο θάνατός σου η ζωή μου, ένα τέτοιο πράμα. Προς το τέλος του μεταπτυχιακού, έγινε ένας τεράστιος τσακωμός στο φόρουμ από τους απόφοιτους της Α σχολής με τους απόφοιτους της Β σχολής, σχετικά με το ποιος δικαιούται πιο πολλά μόρια. Τέτοιες βρισιές κι απειλές, που από το Πανεπιστήμιο έκλεισαν το φόρουμ για κάποιο διάστημα. Ε, όχι ρε φίλε κι έτσι. Τουλάχιστον αν βγω στην ανεργία, να βγω με το κεφάλι ψηλά…»

Μη σταματάς να ονειρεύεσαι. Όσο αρνητικά κι αν ακούγονται τα προγνωστικά και οι στατιστικές, έχεις δικαίωμα στα όνειρά σου. Συνέχισε να πιστεύεις ότι θα βρεθεί ο τρόπος, με τη συλλογική και ατομική προσπάθεια, να γίνουν πραγματικότητα. Δεν είσαι ένας ακόμη αριθμός, που εκλιπαρεί για μια ‘δουλίτσα’... Είσαι ένα μοναδικό δώρο σε αυτόν τον κόσμο που έχει πολλά να προσφέρει και να δημιουργήσει. 

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 14/10/2013
Δημοσιεύτηκε στο www.athensvoice.gr

Σκέψεις για τον πατριωτισμό μας

Μετά μία πρόσφατη επίσκεψη σε ιστορικό τόπο και μαθαίνοντας κάποια στοιχεία για το παρελθόν μας, πραγματικά θαύμασα την προτεραιότητα που έδιναν οι πρόγονοί μας στην άμυνα, ακεραιότητα κι ελευθερία της πατρίδας μας. Η άμυνα ήταν  υπόθεση τιμής και θα πέθαιναν ευχαρίστως για να προστατεύσουν την ιερή αυτή  πανάρχαια γη. Δεν ήταν μόνο θέμα έθνους ή θέμα επιβίωσης, αλλά, ίσως όχι συνειδητά, και θέμα πνευματικό. Η πνευματικότητα ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα με κάθε σπιθαμή αυτής της ευλογημένης χώρας κι εξακολουθεί να είναι. Δεν είναι τυχαίο που έχουν βρεθεί τόσες θαυματουργές εικόνες σε συγκεκριμένα σημεία μέσα στην ελληνική γη, μετά από οράματα. Δεν πρέπει να υπάρχουν πολλοί τόποι στη Γη, που να έχουν τόσο μεγάλη πυκνότητα θαυμαστών σημείων. Άρα, η άμυνα της πατρίδας είχε και πνευματική διάσταση, ίσως ήταν κάτι σαν πνευματική άμυνα απέναντι στις δυνάμεις του κακού. Και σήμερα, η πατρίδα απειλείται περισσότερο ίσως από ποτέ, γιατί απειλείται ύπουλα και γιατί οι φύλακές της (δηλαδή εμείς), είμαστε πολύ απασχολημένοι με τις δικές μας ζωές και τη δική μας βόλεψη. Απειλείται από μηχανισμούς, παγκόσμιους, που δεν έχουν ούτε ιερό ούτε όσιο, παρά μόνο το χρήμα των λίγων, το οποίο εμείς έχουμε επιτρέψει. Δεν φαινόμαστε διατεθειμένοι να χάσουμε ούτε ένα χιλιοστό από τη βόλεψή μας. Εδώ θεωρούμε βαθυστόχαστη τέχνη να λέμε «όπου κι αν πάω, η Ελλάδα με πληγώνει», λες και είναι υποχρεωμένη η Ελλάδα να μας ικανοποιεί όλα τα καπρίτσια, χωρίς ποτέ να σκεφτόμαστε πόσο την πληγώνουμε εμείς. Αναρωτιέμαι τι θα σκέφτονταν οι πρόγονοί μας αν μας έβλεπαν τώρα.

 Όταν η Παναγιά και οι Άγιοι εμφάνιζαν εικόνες μέσα σε σπήλαια, μέσα στη γη, μέσα στη θάλασσα, αν μη τι άλλο εκτιμούν αυτή τη γη, αλλιώς δεν θα το έκαναν. Θα έβρισκαν άλλο τόπο. Εκείνοι κάτι ξέρουν, αλλά εμείς φαίνεται δεν έχουμε συνειδητοποιήσει τη βαρύτητα και τη σημασία αυτών των μηνυμάτων. Για εμάς η ελληνική γη είναι απλά οι ωραίες παραλίες για φραπέ και μπανάκι. Χάσαμε την επαφή με τον Θεό και το νόημα της ζωής μας εκφυλίστηκε σε μια ατέρμονη αναζήτηση για την προσωπική μας ευχαρίστηση. Μόνο που οι απολαύσεις δεν μπορούν ποτέ να δώσουν νόημα στη ζωή. Μόνο η πνευματικότητα μπορεί, γιατί, πριν από ανθρώπινα, είμαστε πρωτίστως πνευματικά όντα. Οι πρόγονοί μας λοιπόν είχαν ως προτεραιότητα να υπερασπιστούν το καλό και αγαθό, όπως το κατανοούσαν τότε. Από εκεί αντλούσαν δύναμη και νόημα για να παλέψουν και πράγματι, χάρη στη βοήθεια του Θεού, κατάφερε μια μικρή σε μέγεθος χώρα, ένας ολιγοπληθής  λαός, να επιβιώσει ανά τις χιλιετίες.

Τώρα τι γίνεται; Τώρα δεν μπορούμε ούτε καν να διανοηθούμε ότι θα δίναμε, όχι τη ζωή μας, αλλά ούτε και τα ψιλά στο πορτοφόλι μας, για να ελευθερωθεί η χώρα. Και τι αλήθεια έχουμε να κερδίσουμε; Άντε να ζήσουμε μερικά χρόνια παραπάνω, μέσα από τη διαδικασία ενός καταθλιπτικού γήρατος, στο τέλος μια ζωής κενής από νόημα. Άντε και ζήσαμε μερικά χρόνια παραπάνω. Άντε και ζήσαμε λίγες χαρές ακόμη με τα μικρά, δικά μας παιδιά (άσχετα με το μέλλον που τους κληροδοτούμε). Άντε και απολαύσαμε μερικό φαγητό/ διακοπές/ σεξ/ διασκέδαση/αναγνώριση λίγο ακόμη. Και λοιπόν; Όλα αυτά θα είναι το τίποτα, αν δεν δώσουμε αξία σε αυτά που πραγματικά έχουν αξία. 

Δεν υποστηρίζω βέβαια την βία. Συνήθως οι λεονταρισμοί, που προπαγανδίζουν τη βία, είναι είτε εκ του πονηρού, ή φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Ούτε ή άλλως, ο «πόλεμος» σήμερα διεξάγεται σε διαφορετικό επίπεδο. Πάνω από όλα να αλλάξει η νοοτροπία μας, η ιεράρχηση των αξιών μας. Πώς θα αποκτήσουμε την αποφασιστικότητα και τη δέσμευση των προγόνων μας για την υπεράσπιση εκείνων που έχουν αξία; Δεσμευόμαστε στο Θεό, που έχει ποτίσει με το φως Του αυτή τη γη. Γνωρίζουμε ότι αν χάσουμε τη γη αυτή, έχουμε χάσει τον εαυτό μας. Θεού θέλοντος, γεννηθήκαμε εδώ σε αυτή την κρίσιμη φάση της ιστορίας της χώρας μας. Από αυτό και μόνο, η Ελλάδα έγινε μέρος της ψυχής μας και μας επιφορτίζει με τη ευθύνη της υπεράσπισής της. Να μιλήσουμε στους γύρω μας. Να σταματήσουμε να συναλλασσόμαστε με διεφθαρμένα άτομα εξουσίας αναζητώντας πρόσκαιρα ατομικά ανταλλάγματα, από εκείνους που βάζουν την προσωπική τους φιλοδοξία πάνω από όλα. Να βρούμε άλλους ανθρώπους με αντίστοιχες αξίες. Να βάλουμε το εγώ μας κάτω, γιατί η πατρίδα είναι πιο σημαντικά από το εγώ μας. Να προσευχηθούμε για την Ελλάδα και να προσευχηθούμε, ρωτώντας πώς μπορούμε να βοηθήσουμε, ο καθένας από το χώρο του. Όπως αναφέρει ο Δ. Καζάκης, οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ δεξιάς και αριστεράς φαίνονται αστείες, μπροστά στην απόλυτη ρευστοποίηση όλης της ακίνητης και κινητής περιουσίας της χώρας. Αυτό πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσουμε, ώστε η αλλαγή να γίνει πρώτα εσωτερικά –και δεν είναι λίγο.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 9/10/2013

Υ.Γ. Η εθνική υπεροψία είναι παγίδα από την οποία καλό είναι να ξεφύγουμε. Άλλο εθνική αυτοεκτίμηση, άλλο εθνική υπεροψία. Δε χρειαζόμαστε διαπιστευτήρια ελληνικότητας του DNA μας. Και μόνο ότι γεννηθήκαμε είναι ευθύνη. Και με τη βοήθεια του Θεού, έχουμε τη δυνατότητα.