Εθισμός στην Οθόνη: Οδηγίες για παιδιά και γονείς

Οι πηγές

Παρά την χρησιμότητα των μέσων της οθόνης, τα παιδιά σήμερα βομβαρδίζονται καθημερινά με πολλαπλούς τρόπους από τα αρνητικά μηνύματα της:

·       Ταινίες-θρίλερ στην τηλεόραση ή σε DVD, που εθίζουν τα παιδιά στην αδρεναλίνη της παρακολούθησης βίας και θανάτου.

·       Bιντεοκλιπ τραγουδιών με υπερβολική προβολή της σεξουαλικής ελευθεριότητας, συχνά διαφημίζοντας παραφιλικές συμπεριφορές.

·       «Παιδικά» κινούμενα σχέδια, τα οποία μέσα από δήθεν αθώα αστεία, εξοικειώνουν τα μικρά παιδιά σε μηνύματα λεκτικής και σωματικής βίας.

·       Ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο Διαδίκτυο: πέρα από τον εθιστικό χαρακτήρα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου το παιδί έχει μια ψευδαίσθηση δημοτικότητας και «φιλίας», η ανωνυμία δίνει το περιθώριο σε κάποιους να εκφράσουν όλο το μίσος τους μέσα από σχόλια, ή ακόμη και σελίδες που προωθούν την νευρική ανορεξία, την αυτοκτονία και τον αυτοτραυματισμό.

·       Διαφημίσεις για δήθεν παιδικά παιχνίδια, τα οποία, μέσω ανθρωποειδών μορφών, προάγουν επίσης τη βία, τον αρνητισμό, την αυτοκαταστροφή.

·       Show και reality προγράμματα στην τηλεόραση, που βασίζονται στην ειρωνεία, το σαρκασμό, το κουτσομπολιό και την «ηδονοβλεψία» της καθημερινότητας των άλλων.

·      Βιντεοπαιχνίδια, που είναι από τους πιο συστηματικούς τρόπους χειραγώγησης στη βία.

Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι τα μηνύματα αυτά δεν περιορίζονται μόνο στην εικονική πραγματικότητα, αλλά πολλές φορές προωθούνται και μέσα από βιβλία, τα οποία διαφημίζονται υπέρμετρα ως προϊόντα μαζικής κατανάλωσης, με στόχο να περάσουν τα ίδια μηνύματα μέσα από έναν πιο «ποιοτικό» τρόπο.

Τα στοιχεία

Η συσχέτιση μεταξύ έκθεσης σε τηλεοπτική βία και επιθετικότητας στα παιδιά και τους νέους έχει πολλάκις επιβεβαιωθεί εδώ και 40 χρόνια σε περισσότερες από 3.000 έρευνες (Johnson-Reid Mellissa, 1998). Σύμφωνα με τον Huseman (2007), η συσχέτιση αυτή είναι η δεύτερη πιο ισχυρή συσχέτιση σε ολόκληρο το χώρο της ιατρικής και κοινωνικής επιστήμης μετά τη συσχέτιση καπνίσματος και καρκίνου των πνευμόνων. Το γεγονός αυτό οδηγεί τους ερευνητές να αναφέρονται στην έκθεση παιδιών στην τηλεοπτική βία ως «κίνδυνο για τη δημόσια υγεία». Οι Centerwall et all. (1989) βρήκαν ότι η εισαγωγή της τηλεόρασης σε Αμερικανικές κοινότητες οδήγησε σε διπλασιασμό των δολοφονιών, ενώ ή Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρία (1993) ποσοτικοποίησε το φαινόμενο, συμπεραίνοντας ότι η τηλεόραση είναι υπεύθυνη για το 15% της επιθετικής συμπεριφοράς των εφήβων στην Αμερική. Οι Calvert and Tan (1996) βρήκαν ότι ο εθισμός των εφήβων σε βιντεοπαιχνίδια αυξάνει τη βίαιη συμπεριφορά, ιδιαίτερα όταν έχει ξεκινήσει σε ηλικία μικρότερη των 8 ετών, όπου η διάκριση μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας είναι πιο ασαφής. Ο Platoni K. (1999), αναφέρει χαρακτηριστικά πως στις στρατιωτικές εκπαιδεύσεις χρησιμοποιούνται βίαια βιντεοπαιχνίδια (σαν αυτά που παίζουν τα παιδιά), για να εκπαιδεύσουν τους στρατιώτες στη χρήση βίας και να μειώσουν τη συμπόνια για τα θύματά τους. Ο Kirsh Steven (2006) περιγράφει το μηχανισμό της άρσης αναστολών (disinhibition), όπου η συστηματική θέαση βίαιων σκηνών σε βιντεοπαιχνίδια, καρτούν ή ταινίες, αφαιρεί από τους νέους τις αναστολές που θα είχαν να ασκήσουν βία. Ο Husemann L. (2007) περιγράφει τα καταστροφικά αποτελέσματα της θέασης βίας στα παιδιά (μέσω των διαδικασιών διέγερσης, μίμησης, παρατηρησιακής μάθησης, αναισθητοποίησης) συμπεραίνοντας ότι ‘διαδικασίες κοινωνικής σύγκρισης οδηγούν τα παιδιά να αποζητούν στην πραγματική ζωή ανθρώπους με αντίστοιχα βίαιους τρόπους’. Από τις πιο δραματικές εκδηλώσεις της μαθημένης βίας είναι η περίπτωση μαζικών πυροβολισμών στο σχολείο Columbine το 1999: Οι δύο νεαροί δράστες είχαν εμμονή με ένα βίαιο βιντεοπαιχνίδι όπου κέρδιζε εκείνος που «σκότωνε» περισσότερους. Έπαιζαν φανατικά και ανταγωνιστικά μεταξύ τους κάθε απόγευμα για μεγάλο χρονικό διάστημα (Glick & Keene-Osborn, 1999) μέχρι που αποφάσισαν να ανταγωνιστούν και στην πραγματικότητα.

Για τους γονείς

Δεν μπορούμε να απομονώσουμε τα παιδιά από την πραγματικότητα, ούτε να τα περιορίσουμε σε μια αποστειρωμένη γυάλα. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τα παιδιά θα εκτεθούν σε αυτά τα μηνύματα (αν όχι στο σπίτι, τότε με κάποιον συμμαθητή, στο Διαδίκτυο κλπ.). Οπότε, το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να κάνουμε θα είναι να τα ενημερώσουμε, να σχολιάσουμε το περιεχόμενο των θεαμάτων και να απαξιώσουμε τα αρνητικά μηνύματα μπροστά στα παιδιά. Το λεκτικό μήνυμα του γονέα και του εκπαιδευτικού είναι πολύ ισχυρό κι έτσι το παιδί θα μάθει να απαξιώνει τα μηνύματα αρνητικότητας και να μην τα υιοθετεί, ακόμη κι αν εκτίθεται σε αυτά. Μακροπρόθεσμα, ο στόχος μας είναι να μπορεί το ίδιο το παιδί να διακρίνει και να απορρίπτει όσα «σκουπίδια» που του παρουσιάζουν.

·       Θα πρέπει να έχουμε τον έλεγχο στον υπολογιστή, μέσα από φίλτρα γονεϊκού ελέγχου και ο υπολογιστής να είναι σε κοινό χώρο (όχι στο δωμάτιο).

·       Θα πρέπει να μπορούμε να ελέγχουμε τους λογαριασμούς του παιδιού και στο διαδίκτυο και στο κινητό (αφού εξηγήσουμε στο παιδί τους λόγους).

·       Θα πρέπει να γνωρίζουμε τις αξιολογήσεις των βιντεοπαιχνιδιών, ανάλογα με την καταλληλότητα της ηλικίας. Για παράδειγμα, η σήμανση PEGI 3+ θεωρεί το παιχνίδι κατάλληλο για παιδιά. Η σήμανση PEGI 7+ σημαίνει βία «μη ρεαλιστική» (και συνεπώς λιγότερο πιστευτή από τα παιδιά). Η σήμανση PEGI 12+ περιέχει σκηνές βίας προς ανθρώπινους χαρακτήρες, αλλά σχετικά μη ρεαλιστικές, δηλαδή τα σώματα εξαφανίζονται όταν σκοτώνονται και δεν βγαίνουν αίματα μετά τα χτυπήματα. Η σήμανση PEGI 16+  περιέχει βία προς ανθρώπινους χαρακτήρες, που αντιδρούν στα χτυπήματα όπως και στην πραγματική ζωή (δηλαδή με αίμα και τα σώματα παραμένουν). Η σήμανση PEGI 18+ περιλαμβάνει σκηνές ρεαλιστικής βίας που προκαλούν φρίκη, όπως ακρωτηριασμούς με αλυσοπρίονα, βιασμούς και μαζικές εκτελέσεις.

·       Δεν μπορούμε όμως να απομονώσουμε τα παιδιά εντελώς από τα βιντεοπαιχνίδια, για αυτό το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε, αφού εξηγήσουμε στο παιδί την επιλογή ενός παιχνιδιού, να παίξουμε μαζί του και να σχολιάσουμε οτιδήποτε αρνητικό ή θετικό προκύπτει σε ένα παιχνίδι. Η τυφλή, χωρίς εξηγήσεις, απαγόρευση δεν ενδείκνυται, καθώς η περιέργεια για το απαγορευμένο θα οδηγήσει το παιδί να το αναζητήσει αλλού, με μεγαλύτερο ζήλο.

·       Θα πρέπει επίσης να εξηγήσουμε στα παιδιά τους κινδύνους από τον εθισμό στα βιντεοπαιχνίδια και το διαδίκτυο γενικά (π.χ. έχουν βρεθεί αλλαγές στις συνάψεις νευρώνων στους εθισμένους από μικρή ηλικία παίκτες, ενώ εθισμένοι ενήλικες παίκτες συχνά καταστρέφουν την προσωπική, κοινωνική κι επαγγελματική τους ζωή εξαιτίας της εξάρτησής τους). Δεν είναι ασυνήθιστο για βαριά εθισμένους παίκτες να περνούν 30 ώρες συνεχόμενα στον υπολογιστή με όλες τις συνέπειες που μπορεί αυτό να έχει για την υγεία τους, σωματική και ψυχική.

·       Δώστε συγκεκριμένα όρια χρόνου, μέσα στα οποία μπορεί το παιδί να μείνει στον υπολογιστή ή στην τηλεόραση και μην επιτρέπετε να τα υπερβεί (έστω κι αν το ‘παρκάρισμα’ στην οθόνη «εξυπηρετεί» τον κατάκοπο γονιό).

·       Φροντίστε να περνάτε ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά σας και να τους κινείτε το ενδιαφέρον με δημιουργικές, ευχάριστες δραστηριότητες. Είναι δύσκολο για ένα παιδί να συγκινηθεί από την καθημερινότητα, όταν τη συγκρίνει την αδρεναλίνη που του προσφέρει ένα βιντεοπαιχνίδι, όμως η καθημερινότητα είναι η πραγματική ζωή, όχι το βιντεοπαιχνίδι… Καλλιτεχνικές, αθλητικές δραστηριότητες, όπως επίσης και η φυσιολατρία μπορούν να προσφέρουν πολύ μεγάλη ευχαρίστηση, ταυτόχρονα με την κοινωνικοποίηση και την παρέα άλλων ανθρώπων, που είναι απολύτως απαραίτητη για την ψυχική εκπλήρωση και ικανοποίηση του ανθρώπου. Μην ξεχνάτε ότι μια από τις πιο σοβαρές συνέπειες του εθισμού στην οθόνη (τηλεόραση, διαδίκτυο, βίντεο, κινητό) είναι η κοινωνική απομόνωση, η έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων και η μοναξιά σε ένα φαύλο, αλλητροφοδοτούμενο κύκλο με τον εθισμό. Μελέτες έχουν δείξει ότι μετά από συμμετοχή σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι συμμετέχοντες ένιωθαν πιο μόνοι, παρά τη φαινομενική ‘επικοινωνία’.

·       Να είστε ο ίδιος ένα θετικό πρότυπο μίμησης για τα παιδιά. Τα παιδιά μαθαίνουν αυτά που κάνουμε, όχι αυτά που λέμε, οπότε φροντίστε να αντιμετωπίσετε τους δικούς σας εθισμούς και τη δική σας ποιότητα ζωής. Ένας υγιής, χαρούμενος ενήλικας με λειτουργικές κοινωνικές σχέσεις, ο οποίος νιώθει καλά με τον εαυτό του είναι το πιο ισχυρό πρότυποι για ένα παιδί.

·       Διδάξτε στο παιδί μια ουσιώδη αισθητική: πολλά από τα θεάματα, παιχνίδια, καρικατούρες στα οποία εκτίθενται είναι απλώς αποκρουστικά και σκοτεινά. Είναι αυτή η μορφή κάτι όμορφο να βλέπει; Προσπαθήστε να εισάγετε στα παιδιά την έννοια της πραγματικής ομορφιάς και ζούμε σε μια χώρα που έφτασε την έννοια της ωραιότητας και της αισθητικής στο απόγειό της.

·       Μιλήστε στα παιδιά, ανάλογα με την ηλικία, με κατάλληλο τρόπο, για την υγιή σεξουαλικότητα και τις σχέσεις. Τα παιδιά αργά ή γρήγορα θα αναρωτηθούν. Αν δεν τα μάθουν από μια υγιή πηγή, θα τα μάθουν από το Διαδίκτυο, τους συμμαθητές, ή την πορνογραφία. Πολλά από τα μηνύματα στα παραπάνω μέσα διδάσκουν μια διαστρεβλωμένη έννοια της σεξουαλικότητας, με συχνή την έλλειψη σεβασμού ανάμεσα στα δύο φύλα και τη χρήση τους ενός από τον άλλο ως αντικείμενο. Ο υπέρμετρος πουριτανισμός και η αποφυγή συζήτησης είναι πιθανόν να στρέψουν τα παιδιά σε μη υγιείς πηγές πληροφόρησης και σε μη υγιή πρότυπα. Η αγωγή υγιών διαφυλικών σχέσεων θα έπρεπε να είναι στο υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών και να βοηθούσε να προληφθεί ένα σημαντικό ποσοστό κακοποίησης, θυματοποίησης, αλλά και ψυχικού πόνου στις διαφυλικές σχέσεις.

·      Όταν το παιδί επιμένει ότι «θέλω αυτό το παιχνίδι, γιατί το έχει ο φίλος μου», διαπραγματευτείτε μαζί του. Αν το παιχνίδι είναι ακατάλληλο, δώστε εναλλακτικές λύσεις. Μην υποχωρείτε σε όλες τις απαιτήσεις των παιδιών και προπαντός ενημερωθείτε για το περιεχόμενό τους.

Για παιδιά

Θυμήσου:

·       Αυτά που λέγονται και γράφονται στο Διαδίκτυο μπορεί να είναι ή και να μην είναι αλήθεια. Μη θεωρείς δεδομένο ότι το κάθε τι λαμβάνει δημοσιότητα είναι αληθινό ή καλοπροαίρετο. Συχνά συμβαίνει το αντίθετο-χρησιμοποίησε την κρίση σου.

·       Ο βομβαρδισμός από μηνύματα αρνητισμού, βίας, αγένειας και σεξουαλικής εξαθλίωσης στα ΜΜΕ, στο Διαδίκτυο, στα βιντεοπαιχνίδια, ακόμη και στα κινούμενα σχέδια, δεν μπορεί να είναι τυχαίος. Αναλογίσου για το πλαίσιο αξιών που προσπαθούν να εδραιώσουν και σκέψου κατά πόσον θες εσύ θες να υιοθετήσεις το πλαίσιο αυτό. Δεν είσαι υποχρεωμένος να αποδέχεσαι τα μηνύματα κανενός, όσο κι αν οι άλλοι τα ακολουθούν.

·       Βάλε ο ίδιος όρια στον εαυτό σου, πόσο χρόνο θες να αφιερώσεις στα βιντεοπαιχνίδια, στην τηλεόραση ή στο Διαδίκτυο και φρόντισε να τον τηρήσεις, ακόμη και όταν μπαίνεις στον πειρασμό να τον υπερβείς. Θυμήσου ότι η αυτό-εκτίμηση ενισχύεται όταν υπάρχει αυτό-έλεγχος κι αυτό-οριοθέτηση. Είναι μια δεξιότητα ζωής, που αν την καλλιεργήσεις σωστά, θα σε βοηθήσει να νιώσεις ασφαλής κι άνετα με τον εαυτό σου.

·       Θυμήσου ότι οι πραγματικοί φίλοι βρίσκονται σε πραγματικό χρόνο και τόπο, στην πραγματική ζωή-με σάρκα και οστά. Πολλές φορές, οι συνομιλίες μέσω διαδικτύου δίνουν μια ψευδαίσθηση σχέσης, όμως υπάρχει μεγάλη διαφορά με την άμεση επικοινωνία. Όταν μπορείς να δεις τους φίλους σου δια ζώσης, προτίμησέ το.

·       Η πραγματική διασκέδαση βρίσκεται επίσης στον πραγματικό κόσμο-όχι στον εικονικό. Βρες τρόπους να διασκεδάζεις, χωρίς να ξεφεύγεις από την πραγματικότητα μέσω μιας οθόνης.

·       Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολλά παιδιά συχνά αναρτούν προσωπικές πληροφορίες και φωτογραφίες νομίζοντας ότι οι μόνοι που τις βλέπουν είναι οι καλοπροαίρετοι «φίλοι». Θυμήσου πως ό,τι αναρτάς στο διαδίκτυο αφήνει ίχνη και μπορεί να ανασυρθεί, ακόμη κι αν το σβήσεις. Μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τη μελλοντική σου επαγγελματική πορεία, ενώ οι φωτογραφίες παιδιών μπορούν να χρησιμοποιηθούν από οποιονδήποτε προς παραποίηση και παράνομη χρήση. Θυμήσου επίσης πως, παρά τη μόδα της εποχής να βιντεοσκοπούμε τα πάντα, κάποιες φορές τα πολύτιμα πράγματα παραμένουν πολύτιμα όταν παραμένουν ιδιωτικά.

·       Σε κάθε μήνυμα της τηλεόρασης/διαδικτύου κλπ. αναρωτήσου: Τι πιστεύω εγώ για το θέμα; Τι μου λέει η διαίσθησή μου; Είναι αλήθεια ή όχι; Με βοηθά ή μου κάνει κακό; Απέρριψε τα μηνύματα όταν ‘κάτι δεν σου πάει καλά’ και μην καταπίνεις ότι σου παρουσιάζεται, ακόμη κι αν αυτός που το λέει είναι διάσημος ή μορφωμένος. Εμπιστεύσου την κρίση σου και μην τρως αμάσητη τροφή. Μη ξεχνάς ότι στο Διαδίκτυο υπάρχουν όλων των ειδών οι κακεντρεχείς σχολιαστές που με έντεχνο τρόπο, φτάνουν σε σημείο να θυματοποιούν παιδιά σεξουαλικά, ή ακόμη και να τα ενθαρρύνου να κάνουν κακό στον εαυτό τους. Επίσης αναρωτήσου ποιος ο σκοπός να αναδημοσιεύονται όλα αυτά τα βίντεο στο Διαδίκτυο αρνητικών περιστατικών, όπως ατυχήματα, εγκλήματα, κακοποιήσεις παιδιών, ζώων κλπ. Η παρακολούθησή τους δεν συμβάλλει στην ενημέρωση, συμβάλλει όμως στην εξοικείωση- σε σημείο αναισθητοποίησης- με τον πόνο των άλλων. Μην τα παρακολουθείς και μην τα αναδημοσιεύεις- η θέαση του πόνου των άλλων δεν μπορεί να είναι αντικείμενο περιέργειας ή αργόσχολης 'ψυχαγωγίας'.

·       Διάλεξε μια πιο πρωτότυπη και πιο θετική αισθητική. Τα συνήθη γκράφιτι και οι μορφές σε πολλά κινούμενα σχέδια και βιντεοπαιχνίδια εκφράζουν αρνητισμό, δυσμορφία, μίσος και σκοτεινότητα. Δεν είναι ούτε ‘cool’, ούτε πρωτοποριακά και στην τελική ανάλυση, αναρωτήσου αν είναι ευχάριστο να τα βλέπεις. Επέλεξε τη δική σου αισθητική-μην ακολουθείς τυφλά ότι προτάσσει η κάθε μόδα.

·       Θυμήσου πως η ανωνυμία στις συνομιλίες στο Διαδίκτυο επιτρέπει στον κάθε θρασύδειλο (ή επιτήδειο) να εκφράσει όλη την κρυμμένη επιθετικότητα, τον χειρότερο εαυτό του, χωρίς να αναλαμβάνει ευθύνες. Όταν βλέπεις ότι η συνομιλία ολισθαίνει σε τέτοιο επίπεδο, σταμάτησέ την. Θέλεις να εισπράττεις ή να συμμετέχεις σε κάτι τέτοιο;

·       Τα βιντεοπαιχνίδια και οι γνωριμίες με αγνώστους μέσω διαδικτύου έχει γίνει ο νέος τρόπος διέγερσης και παραγωγής αδρεναλίνης. Ο πραγματικός ενθουσιασμός όμως μπορεί να έρθει μόνο από την πραγματική ζωή. Σύμφωνα με τον αμερικανό καθηγητή ψυχολογίας Philip Zimbardo οι σημερινοί νέοι προσπαθούν να αποδείξουν την αξία τους νικώντας στα βιντεοπαιχνίδια. Έξω στην πραγματική ζωή νιώθουν ντροπαλοί και ανύπαρκτοι. Στην οθόνη όμως μπορούν να νικήσουν τον πιο τρομερό εχθρό. Τελειοποιούν την επιδεξιότητα στις κινήσεις των δακτύλων, όμως οι κοινωνικές τους δεξιότητες χειροτερεύουν με την ατελείωτη απομόνωση πάνω από μια οθόνη. Αυτό τους κάνει ακόμη πιο ντροπαλούς, με συνέπεια  να καταφεύγουν ακόμη περισσότερη ώρα στον υπολογιστή. Είναι αυτός ο τρόπος ζωής που επιθυμείς;

·      Η γενιά σου βομβαρδίζεται από μηνύματα που σε ωθούν (είτε είσαι αγόρι ή κορίτσι) να ξεκινήσεις σεξουαλική δραστηριότητα όσο νωρίτερα γίνεται, όσο πιο ακραία γίνεται, και με όσο λιγότερο συναίσθημα κι αξιοπρέπεια γίνεται. Τα νεανικά περιοδικά βρίθουν από δημοσιεύματα που δίνουν συμβουλές πώς να χειριστείς, να εκμεταλλευτείς το άλλο άτομο σαν να ήταν αντικείμενο. Διδάσκουν τον κυνισμό, και τον εγωκεντρισμό στις σχέσεις, και μετά οι νέοι απορούν γιατί στις σχέσεις νιώθουν κενοί. Αν θες να βρεις αξία στις συντροφικές σχέσεις, πρέπει να τους δώσεις αξία. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν ξεκινήσεις τη σεξουαλική δραστηριότητα όταν εσύ νιώσεις σωματικά και ψυχικά έτοιμος με ένα άτομο που εμπιστεύεσαι, αγαπάς, και σέβεσαι. Ο ευτελισμός της εμπειρίας σύμφωνα με τις επιταγές των ΜΜΕ, θα ευτελίσει τη σχέση, το σύντροφο και τον εαυτό σου. Αξίζεις κάτι τέτοιο;

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr

 

Σχολικός εκφοβισμός:ένας αόρατος ένοχος

Έχω ασχοληθεί σε πολλά άρθρα για τη σχολική βία και τη νεανική παραβατικότητα. Όσο περνούν τα χρόνια και μέσα στη σχολική μου εμπειρία, τείνω να μετατοπίζω το βάρος της αιτιότητας από την ενδο-οικογενειακή βία  προς τη βία ως «μαθημένη συμπεριφορά». Έχω γράψει επίσης στο παρελθόν για το ρόλο της θέασης τηλεοπτικής και διαδικτυακής βίας στην υιοθέτηση επιθετικών συμπεριφορών από τα παιδιά, μια σχέση αιτιότητας, που σύμφωνα με το διάσημο Αμερικανό ερευνητή James Garbarino έχει αποδειχθεί  πέρα πάσης αμφισβητήσεως με χιλιάδες έρευνες. Είναι η δεύτερη πιο ισχυρή σχέση συσχετισμού στις κοινωνικές και ιατρικές επιστήμες, μετά από τη συσχέτιση μεταξύ καπνίσματος-καρκίνου του πνεύματος.

Κι ενώ η βία μεταξύ τηλεθέασης βίαιων θεαμάτων έχει ενοχοποιηθεί πέραν αμφισβήτησης, υπάρχει δυστυχώς το αμέσως επόμενο στάδιο, αυτό των βιντεοπαιχνιδιών, που εμπλέκει το παιδί σε πιο συμμετοχικό κι ενεργό ρόλο στη βία μέσα από  προσομοιώσεις βίαιων καταστάσεων. Η απλή λογική λέει ότι αν η παθητική τηλεθέαση αυξάνει την επιθετικότητα, τότε η ενεργητική τηλεθέαση θα πρέπει να την αυξάνει ακόμη περισσότερο. Τα βιντεοπαιχνίδια τελευταίας γενιάς έχουν εξελιχθεί ραγδαία, όχι μόνο στα γραφικά εφέ και στις πολλαπλές επιλογές του παίκτη στη διάδραση, αλλά και στην ένταση, το είδος και τον κυνισμό της βίας, την οποία διδάσκουν πλέον στα παιδιά με έναν «βιωματικό» τρόπο και της οποίας τις μακροπρόθεσμες συνέπειες είναι πολύ νωρίς να κατανοήσουμε.

Βέβαια οι υποστηρικτές αυτής της κερδοφόρας  επιχείρησης παρελαύνουν με το δήθεν θριαμβευτικό επιχείρημα «Δεν υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις ότι το συγκεκριμένο παιχνίδι αυξάνει τη βία στα παιδιά». Και δυστυχώς, βρίσκονται «ερευνητές» που παρουσιάζουν «έρευνες», όπου λένε ότι «δεν βρέθηκε απόδειξη συσχέτισης ή αιτιότητας».  Όπως έχει συμβεί και με κάθε υψηλά κερδοφόρα ανακάλυψη, τουλάχιστον στην αρχή της π.χ. κινητά τηλέφωνα, κάπνισμα, γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα κλπ, λένε "δεν έχει αποδειχθεί ότι κάνει κακό" . Από την άλλη όμως δεν μπορούν να αποδείξουν ότι ΔΕΝ κάνει κακό. Όσον αφορά στην πρόληψη, το μόνο ‘ημίμετρο’ που έχει υπάρξει είναι η προειδοποιητική σήμανση στο κάλυμμα των βιντεοπαιχνιδιών, ανάλογα με την ηλικιακή καταλληλότητα των θεαμάτων. Για παράδειγμα, η σήμανση PEGI 3+ θεωρεί το παιχνίδι  κατάλληλο για παιδιά. Η σήμανση PEGI 7+ περιέχει βία «μη ρεαλιστική» (και συνεπώς λιγότερο πιστευτή από τα παιδιά). Η σήμανση PEGI 12+ περιέχει σκηνές βίας προς ανθρώπινους χαρακτήρες, αλλά σχετικά μη ρεαλιστικές, δηλαδή τα σώματα εξαφανίζονται όταν σκοτώνονται και δεν βγαίνουν αίματα μετά τα χτυπήματα. Η σήμανση PEGI 16+  περιέχει βία προς ανθρώπινους χαρακτήρες, που αντιδρούν στα χτυπήματα όπως και στην πραγματική ζωή (δηλαδή με αίμα και τα σώματα παραμένουν. Η σήμανση PEGI 18+ περιλαμβάνει σκηνές ρεαλιστικής βίας που προκαλούν φρίκη, όπως ακρωτηριασμούς με αλυσοπρίονα, βιασμούς και μαζικές εκτελέσεις.

Κατά πόσον αποτελεί ‘παιχνίδι’ να κλικάρει ο ανήλικος μαζικές εκτελέσεις και ακρωτηριασμούς με αλυσοπρίονα είναι ένα άλλο θέμα, αλλά κανείς δεν διερωτάται «γιατί» να βγαίνουν μαζικά στο εμπόριο και να προωθούνται από ξένους και ντόπιους έμπορους τέτοια παιχνίδια. Φυσικά και θα πρέπει οι γονείς να προσέχουν πάρα πολύ τα παιχνίδια με τα οποία ασχολούνται τα παιδιά τους, αλλά πόσοι γονείς μπορούν στην πράξη να το κάνουν; Πολλοί γονείς δεν γνωρίζουν τίποτα για βιντεοπαιχνίδια. Ακόμη κι αν γνωρίζουν, ακόμη κι αν τα απαγορέψουν, τα παιδιά θα τα βρουν αλλού: στο Ίντερνετ καφέ, μέσα από φίλους, στο διαδίκτυο. Πολλοί γονείς δεν έχουν το χρόνο, ούτε τη γνώση να περιπολούν τις βιντεοπεριπέτειες των παιδιών τους. Και πολλά παιδιά απλά δεν έχουν παρόντες γονείς (ή καθόλου γονείς!) Το ερώτημα είναι: γιατί τόσο απροκάλυπτα βίαια θεάματα επιτρέπονται τόσο εύκολα, γιατί διατίθενται τόσο απλόχερα και γιατί είναι προσβάσιμα τόσο άμεσα; Εδώ φυσικά θα παρελαύνει αμέσως το άλλο κολοσσιαίο επιχείρημα της δήθεν «ελευθερίας του λόγου», όμως –συγνώμη- αυτή είναι μια πολύ μονομερής ελευθερία του λόγου. Στην πραγματικότητα, ζούμε μια διαρκή λογοκρισία, αλλά μόνο ως προς τα θετικά! Γιατί δεν υπάρχει ούτε ένα βιντεοπαιχνίδι που να προάγει τις θετικές συμπεριφορές, τη συνεργασία, την αλληλεγγύη, τη βοήθεια; Ούτε ένα. Αυτό δεν είναι λογοκρισία;

Ένα απόλυτα σοκαριστικό άρθρο είναι αυτό νεαρού συγγραφέα Tom Bisell, ο ίδιος ακραία εθισμένου στα βιντεοπαιχνίδια, εξιστορεί με ανατριχιαστική ειλικρίνεια τον εθισμό του, αλλά και τις «επιδόσεις», ειδικά στο παιχνίδι Grand Theft Auto: καθημερινά από το πρωί μέχρι το βράδι η μόνη του ασχολία ήταν να παίζει με τις ώρες, ενώ όταν βγήκε η τελευταία έκδοση του παιχνιδιού, έπαιζε 30 ώρες ασταμάτητα. Το παιχνίδι εκτυλίσσεται ως προσομοίωση ενός ανθρώπινου χαρακτήρα σε μια πόλη που μοιάζει πολύ με τη Νέα Υόρκη και σου επιτρέπει  (με έπαινο εικονικά χρήματα) να κάνεις ακραία βίαιες πράξεις, όπως: να σκοτώνεις οδηγούς ταξί, να σκοτώνεις μαγαζάτορες, να σκοτώνεις αστυνομικούς, να σκοτώνεις περαστικούς (από τους οποίους ενίοτε πέφτουν λεφτά-οι δημιουργοί του παιχνιδιού γνωρίζουν πολύ καλά ότι η μερική κι απρόβλεπτη επιβράβευση είναι πιο εθιστική από την συνεχή και προβλέψιμη). Αλλά επειδή βέβαια αυτοί είναι 'βαρετοί σκοτωμοί', το παιχνίδι φρόντισε να το κάνει  ακόμη πιο ενδιαφέρον: μπορείς να πηγαίνεις με μια πόρνη, την οποία μετά μπορείς να σκοτώσεις και να της πάρεις τα λεφτά, αλλά μπορείς επίσης και να πουλάς τα πτώματα αυτών που σκότωσες σε διεφθαρμένους γιατρούς στη μαύρη αγορά εμπορίου οργάνων. Αν αυτό το βιντεοπαιχνίδι δεν είναι η πιο άρτια κι επιστημονικά μελετημένη διαδραστική εκπαίδευση στην εγκληματική δραστηριότητα, δεν ξέρω τι θα μπορούσε να είναι!

Άλλα βιντεοπαιχνίδια, όπως το Call of Duty, εκπαιδεύει τον παίκτη στον χειρισμό όπλων, που είναι επακριβή αντίγραφα προηγμένων όπλων που κυκλοφορούν είτε στην αμερικανική αγορά είτε στον αμερικανικό στρατό. Αν λοιπόν πέσουν πραγματικά όπλα στα χέρια τους, τα παιδιά  θα είναι έτοιμα! Αυτό εξάλλου έχει ήδη συμβεί σύμφωνα με τον J. Garbarino, καθώς σε μαζικές εκτελέσεις σε αμερικανικά σχολεία, (π.χ. Columbine, Sandy Hook) βρέθηκε ότι οι δράστες ήταν μανιακοί παίκτες τέτοιων παιχνιδιών. Γνωρίζουμε ότι σε κάθε εθισμό υπάρχει και το φαινόμενο της ανοχής: δηλαδή από κάποιο σημείο και μετά δεν αρκεί ο ίδιος αριθμός ή τύπος ‘φόνων’ για να παράγει το ίδιο ποσό αδρεναλίνης στον παίκτη, αλλά χρειάζεται κάτι ακόμη πιο δραστικό. Δεν αποκλείεται λοιπόν οι δράστες να αναζήτησαν πραγματικό αίμα αντί για εικονικό, στο κενό παιχνίδι που είχε γίνει η ζωή τους.   

Γνωρίζουμε ότι το αντίκτυπο τέτοιων διαδραστικών θεαμάτων είναι πιο έντονο, όταν τα παιδιά εκτίθενται από μικρές ηλικίες, ιδιαίτερα κάτω από τα 7, όπου η διάκριση μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας είναι πιο νεφελώδης. Η ενεργός συμμετοχή και επιβράβευση (μέσω πόντων ή εικονικών χρημάτων) του παιδιού στις εικονικές βίαιες επιθέσεις τα καθιστά αναμφισβήτητα πιο επικίνδυνα από την παθητική τηλεθέαση. Η έκθεση του BBFC’s 2007 “Video Games Report” αναφέρει ειδικά ότι η συνεχής ανάγκη του παίκτη για ανάληψη δράσης κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού μπλοκάρει τη δυσπιστία και την αμφισβήτηση των βίαιων θεαμάτων. Έτσι, υπό τη συνθήκη αδρεναλίνης για κέρδος πόντων,  οι ανθρώπινες φιγούρες που βγάζουν αίματα, δεν είναι παρά εμπόδια που πρέπει να φύγουν από τη μέση, Ο παίκτης δεν θα κάτσει να σκεφτεί ούτε τι κάνει, ούτε το νόημα αυτού που κάνει, ούτε τι αντίκτυπο έχει στον ίδιο.  Το μόνο ζητούμενο είναι οι πόντοι. Όσο πιο πολλά πτώματα, τόσοι πιο πολλοί πόντοι. Αυτή είναι η διασκέδαση.

Μια μεγάλη παράλειψη στην όποια ακαδημαϊκή συζήτηση για το αν τα βιντεοπαιχνίδια κάνουν τα παιδιά πιο βίαια ή όχι, είναι ότι πειράματα έχουν διεξαχθεί μόνο σε ανεπτυγμένες χώρες, σε περιόδους ειρήνης, σχετικής ευημερίας και τήρησης της δημόσιας τάξης. Τι θα συνέβαινε αλήθεια, αν μέσω κάποιας ξαφνικής κρίσης (λόγω περιβαλλοντικών ή άλλων παράγοντων), όλα αυτά ξαφνικά καταλυθούν; Ο εθισμένος νεαρός στο Grand Theft Auto ανέφερε ότι η πιο διεστραμμένη όψη στο παιχνίδι ήταν ‘αυτά που σου επέτρεπε να κάνεις’. Τι θα συνέβαινε λοιπόν αν ξαφνικά όλοι εκείνοι που έχουν εκπαιδευτεί για χρόνια στο Grand Theft Auto  είχαν το ελεύθερο να κάνουν όλα αυτά που έκαναν στο παιχνίδι χωρίς συνέπειες; Μήπως, με την άρση του πέπλου της νομιμοφάνειας και κανονικότητας θα βλέπαμε μια νεολαία βαρβάρων να κάνει πράγματα που θα τρίβαμε τα μάτια μας; Θυμάται κανείς τι έχει γίνει πριν κάποια καλοκαίρια στις ταραχές στο Λονδίνο;  Έκπληκτοι οι κάτοικοι παρακολουθούσαν μια απρόσμενη φρενίτιδα, αγριότητα και παραλογισμό από τη νεολαία σε μια από τις πιο πολιτισμένες πόλεις του κόσμου… Είναι πολύ απλό. Πίσω από τον φαινομενικό πολιτισμό, αυτά είναι τα μηνύματα στα οποία εκπαιδεύονται για πολλές ώρες καθημερινά η πλειοψηφία της νεολαίας σήμερα. Το Grand Theft Auto ήταν πρώτο σε πωλήσεις την προηγούμενη χρονιά, με κοντά 50 εκατομμύρια αντίτυπα. Κάποιοι έχουν φροντίσει για το είδος των ανθρώπων που θέλουν να δημιουργήσουν.

Τέλος, μιας και μιλάμε ξανά για το bullying, να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με τα δημοσιεύματα ετοιμάζεται νέο, ειδικό βιντεοπαιχνίδι, το Bully, όπου ο παίκτης παίρνει πόντους ανάλογα με το είδος και ποσό των μαρτυρίων που προτίθεται να επιβάλλει στο θύμα του σε ένα εικονικό σχολείο. Και μετά, θα μαζευόμαστε όλοι εμείς οι εκπαιδευτικοί και οι ψυχολόγοι και θα φιλοσοφούμε…  ‘μα γιατί άραγε να έχει αυξηθεί το bullying στις μέρες μας...’

Βεβαίως χρειάζεται άμεσα εκπαίδευση των ίδιων των παιδιών και απαξίωση αυτών των θεαμάτων  από τους γονείς κι εκπαιδευτικούς. Αν το παιδί γνωρίζει ότι αυτό που προσπαθούν να του κάνουν είναι να τον μετατρέψουν σε βίαιο πολίτη κι ότι υπάρχει  πρόθεση σε όλα αυτά τα διαστρεβλωμένα μηνύματα, είναι πιο πιθανό να αντισταθεί με τις νοητικές του άμυνες, έστω κι αν συνεχίζει να παίζει. Θα πρέπει να τα έχει απαξιώσει τουλάχιστον μέσα του. Αλλά να μπει επίσης κι ένας φραγμός μέσα από την πολιτεία στην διακίνηση αυτών των απαράδεκτων θεαμάτων, π.χ. μέσα από προειδοποιητικές σημάνσεις, ακριβώς όπως στα τσιγάρα. Αυτά τα άθλια θεάματα, να μην μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα παρά μόνο με επισημάνσεις αυτό-απαξίωσης, που θα προειδοποιούν τα παιδιά για τις συνέπειές τους. Από εκεί και πέρα, μόνο η συνεχής προσοχή κι ενδιαφέρον προς το παιδί, και η διδασκαλία θετικών αξιών μέσα από το ζωντανό μας παράδειγμα, μπορεί να το προστατεύσει. Το ελπιδοφόρο όμως είναι ότι το μήνυμα που έρχεται από έναν ενήλικο με αγάπη (που είναι ζωντανός κι όχι εικονικός!) είναι εκατομμύρια φορές πιο ισχυρό από τα χιλιάδες  διαστρεβλωμένα μηνύματα που μοναχικά κι αποπροσανατολισμένα παιδιά εισπράττουν μέσα από τις ατελείωτες ώρες του εικονικού εθισμού τους.

 

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 18/4/2015

 Πηγές

http://www.theguardian.com/technology/2014/jun/04/video-games-violence-parents-guide-pegi-call-of-duty-grand-theft-atuo

http://www.theguardian.com/technology/2012/dec/30/games-first-person-shooter-vaughan-bell

http://www.theguardian.com/technology/2006/mar/01/games.politics

http://www.theguardian.com/science/head-quarters/2013/sep/19/neuroscience-psychology

http://www.theguardian.com/theobserver/2010/mar/21/tom-bissell-video-game-cocaine-addiction

Λέλα Καραγιάννη: Πώς μπορούμε να βρούμε λίγη από αυτή τη δύναμη;

Είναι μια ομιχλώδης 25^η Μαρτίου, τόσο ομιχλώδης, όσο και ο δρόμος μπροστά για το μέλλον της χώρας. Μέσα στην αβεβαιότητα όμως, μέσα στο άγνωστο, υπάρχουν κάποιοι λαμπροί πυροστάτες, φανοί αληθινού φωτός, που αν τους ακολουθήσουμε σίγουρα θα μας βγάλουν από το σκοτάδι.

Ένας από αυτούς τους αιώνιους φάρους αλήθειας, είναι η Λέλα Καραγιάννη, το όνομα της οποίας γνώριζα από καιρό, όμως δεν γνώριζα τις λεπτομέρειες της ιστορίας της-και ιστορίας μας. Εντελώς συμπτωματικά έτυχε εχθές να βρεθώ σε μια εκδήλωση του Δήμου Αθηναίων στην μνήμη της Λέλας Καραγιάννη και πραγματικά έφυγα συγκλονισμένη. Υπάρχει ένα πολύ συγκινητικό ημίωρο βίντεο με συνέντευξη του γιου της, το οποίο διαπεραστικά βοηθά να μας αγγίξει η αλήθεια εκείνη, η οποία καθοδηγούσε την Καραγιάννη. (Θα το πρότεινα σε οποιοδήποτε εκπαιδευτικό να το παρουσιάσει στην τάξη του). Μόνο αφού το δει κάποιος μπορεί να καταλάβει και να αναλογιστεί. Και είναι απολύτως σημαντικό να αναλογιστεί, γιατί η ιστορία της Λέλας Καραγιάννη δεν είναι μια παρωχημένη, επετειακή, ξύλινη υμνολογία για σχολικές εορτές. Η ιστορία της, η ουσία της, η αλήθεια που την καθοδηγούσε, είναι απολύτως απαραίτητη για εμάς σήμερα, πολύ περισσότερο από το οξυγόνο που αναπνέουμε. Αν νομίζουμε ότι δεν μας αφορά, κάνουμε μεγάλο λάθος.  Αν νομίζουμε ότι τα σημερινά μας ζητούμενα είναι άλλα, αυτά της καθημερινής πρακτικής επιβίωσης, θα σπάσουμε τα μούτρα μας στην ελεύθερη πτώση προς την εξαθλίωση (η οποία είναι πρώτα πνευματική και μετά υλική) μέχρι να καταλάβουμε ότι μόνο αν αναζητήσουμε την πηγή του θάρρους, της αγάπης, της φιλοπατρίας και του αλτρουισμού που έδωσε δύναμη σε εκείνην μπορούμε να επιβιώσουμε.

Ακούγοντας την ιστορία της, είναι αναγκαίο κανείς να αναλογιστεί….Τα γεγονότα της ζωής της, μας καλούν να αναλογιστούμε, ο καθένας ξεχωριστά, και να βρούμε τις επιτακτικές, επείγουσες για την επιβίωσή μας απαντήσεις.

Πρώτα από όλα το πρόσωπό της. Τι κρύβεται πίσω από το αγέρωχο, γενναίο πρόσωπο αυτής της όμορφης γυναίκας;

Ποια ήταν εκείνη η δύναμη που την κράτησε να ΜΗΝ καταδώσει τους συνεργάτες της, όχι μόνο όταν την βασάνιζαν, αλλά όταν βασάνιζαν τα πέντε της παιδιά μπροστά της; Ποιος από εμάς θα μπορούσε να το κάνει αυτό; Κι αφού δεν μπορούμε, πρέπει, οφείλουμε να αναζητήσουμε. Να αναλογιστούμε και να αναζητήσουμε την πηγή της υπεράνθρωπης δύναμης της, γιατί μας είναι απολύτως αναγκαία σήμερα, την εποχή της απόλυτης δουλοπρέπειας και υποταγής.

Ποια ήταν εκείνη η δύναμη που την κράτησε να μείνει εκεί στο νοσοκομείο και να περιμένει τη σύλληψή της, παρότι μπορούσε να φύγει; Με συνειδητή αυτοθυσία έμεινε να συλληφθεί (γνωρίζοντας τις συνέπειες), για να ξεσπάσει όλη η λύσσα των Γερμανών πάνω της και να μην προχωρήσουν σε άλλους συνεργάτες της.

Ποια ήταν εκείνη η φλόγα, που έδινε απλόχερα την αγάπη της σε όλα τα παιδιά της γειτονιάς και σε όλους τους κατατρεγμένους,  ακόμη και τους πρώην εχθρούς της χώρας, για να τους βοηθήσει, να τους σώσει από το θάνατο και την εξαθλίωση;

Ποια ήταν εκείνη η ώθηση που την έκανε να ξεκινήσει από το πουθενά την αντίσταση, μια απλή νοικοκυρά; Ποια ήταν εκείνη η ανίκητη πεποίθηση ότι ακόμη κι αν δεν είχε πείρα ή «επαφές» ή πτυχία, ΕΠΡΕΠΕ να ξεκινήσει από το μηδέν; Ότι, όπως έλεγε, έπρεπε να ελευθερωθούμε μόνοι μας και να μην περιμένουμε κανένα σωτήρα σύμμαχο να μας ελευθερώσει; Κι έφτασε, μια απλή νοικοκυρά, από το «τίποτα», να ηγείται ολόκληρης μυστικής οργάνωσης, που προκάλεσε ζημιά στον εχθρό σε πολύ υψηλά κλιμάκια.

Ποια ήταν εκείνη η φλόγα που φύσηξε στην ψυχή των παιδιών της κι έγιναν όλα γενναία, δε λιποψύχησε κανένα; Ποια ήταν εκείνη η φλόγα που λείπει σήμερα από τις ελληνίδες μανάδες, που το μόνο που εμφυσούν στα παιδιά τους είναι ο φόβος τους και η εξάρτησή τους;

Ποια ήταν η δύναμη εκείνη που όπλισε τη ψυχή και τη φωνή της όταν είχε καρφώσει ο Γερμανός το πιστόλι στον κρόταφο του γιου της και την απειλούσε ότι αν δε μιλήσει θα τινάξει τα μυαλά του παιδιού της στον αέρα; Ποια ήταν η φωνή εκείνη που είπε: «Τα παιδιά τα γέννησα, αλλά δεν ανήκουν σε εμένα, ανήκουν στην Ελλάδα»…

Ποια είναι εκείνη η αγάπη που την ώθησε να δώσει όλα της τα χρήματα, ακόμη και το τελευταίο της μονόπετρο –χωρίς δεύτερη σκέψη- σε μια εποχή όπου πεθαίναν από την πείνα, για να φυγαδευθούν οι άγγλοι στρατιώτες με τα καϊκια;

Ποια ήταν εκείνη η αλήθεια που την οδήγησε να αψηφήσει χωρίς δεύτερη κουβέντα την τέλεια οικογενειακή ευτυχία που είχε και να δώσει τα πάντα, ακόμη και τα επτά της παιδιά, για τον αγώνα; Ποια ήταν εκείνη η ουσία της Ελλάδας, πώς την ένιωθε, πώς σκίρτησε μέσα στην ψυχή της για να την οδηγήσει να κάνει τα πάντα για αυτή τη χώρα;

Πώς μπορούμε να βρούμε κι εμείς αυτή τη δύναμη Λέλα Καραγιάννη;

Πώς μπορούμε να λυτρωθούμε από τη γλυκιά λήθη του ευδαιμονισμού, που κατάφερε να αποδυναμώσει τον άνθρωπο πιο πολύ κι από τα χειρότερα βασανιστήρια;

Πώς μπορούμε να αφήσουμε τα διδάγματα να μας αλλοιώσουν θετικά, εμείς που έχουμε αποκτήσει ανοσία σε οποιοδήποτε ερέθισμα ή πληροφορία, ο εγκέφαλος τρύπια κούπα από την υπερ-παρα-πληροφόρηση, που δεν μπορεί πια να συγκρατήσει τίποτα ουσιαστικό; 

Πώς μπορούμε να βρούμε εκείνη τη δύναμη που να αψηφά το θάνατο για το ανώτερο ιδεώδες; Τη στιγμή που κυνηγούμε συνεχώς το θάνατο μέσω της αυτοκαταστροφής, όμως τρέμουμε το θάνατο για το ανώτερο ιδεώδες… Πολύ περισσότερο δε όταν αυτό το ανώτερο ιδεώδες ονομάζεται Ελλάδα και το οποίο μας έχουν απαγορέψει πια να το βλέπουμε ως ιδεώδες. Κι όμως είναι. Πώς μπορούμε να ξανα-ανακαλύψουμε την ουσία του, αυτή τη λαμπερή ουσία πίσω από το παχύ πουρί εθνικισμού-αντιεθνικισμού, που έχουν χτίσει οι ντόπιοι προδότες από όλες τις πολιτικές κατευθύνσεις; Πώς μπορούμε να  ανακαλύψουμε την ουσία της Ελλάδας ξανά; Μόλις μια μέρα πριν την απόλυτα ουσιώδη επέτειο της 25ης Μαρτίου,  ο πρωθυπουργός της χώρας δεν ήταν εδώ, αλλά στη Γερμανία, χαριετιζόμενος με ‘ελληνογερμανικές φιλίες’ -λες και μπορεί να υπάρξει ποτέ φιλία μεταξύ βιαστή και βιαζόμενου-, και όταν τα νέα παιδιά δεν κάνουν σήμερα  παρέλαση μη τυχόν και λιώσουν από τη βροχή- πώς μπορούμε να ανακαλύψουμε αυτή τη δύναμη ξανά;

Σε απόλυτη αντίθεση των μηνυμάτων της συγκινητικής αυτής βραδιάς, ακριβώς έξω από το πνευματικό κέντρο του Δήμου Αθηναίων ήταν καμιά εικοσαριά τοξικομανείς, νέα παιδιά, τα οποία ‘βάραγαν’ ενέσεις κανονικά στα σκαλιά. Αυτή η γενιά, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας, που δεν μπορεί να διανοηθεί να δώσει –όχι τη ζωή της- αλλά ούτε καν σκόρπια κέρματα για να σωθεί η χώρα, κι όμως άνετα δίνει τη ζωή της για χάρη της ηρωίνης, ή οποιουδήποτε άλλου σκοτεινού εθισμού, νόμιμου ή παράνομου. Ή για χάρη οποιασδήποτε άλλης δύναμης που αργά κι εξίσου βασανιστικά στραγγαλίζει ολόκληρη τη χώρα και το μέλλον όσων ζουν σε αυτήν. Ο θάνατος από υποταγή δεν μας τρομάζει. Ο θάνατος από εναντίωση, ναι.

Δεν είναι λοιπόν ότι δεν πιστεύουμε σε τίποτα. Όλοι σε κάτι πιστεύουμε, αλλά για κάποιο λόγο έχουμε επιλέξει να πιστεύουμε, ακόμη και να δίνουμε τη ζωή μας, σε κάτι αρνητικό, σε κάτι αυτοκαταστροφικό. Τι έχει πάει λάθος; Ποιος είναι εκείνος ο καταλύτης για να κάνουμε την επιλογή να δοθούμε ολοκληρωτικά σε κάτι θετικό κι ανώτερο; Ας αναλογιστούμε το παράδειγμα της Λέλας Καραγιάννη, κι ας ζητήσουμε τον καταλύτη της αλλαγής για εμάς τους ίδιους. Δεν μπορεί. Ακόμη κι αν δεν φτάσουμε στα δικά της ύψη γενναιότητας, δεν μπορεί, κάποια από αυτή τη δύναμη θα είναι διαθέσιμη και για εμάς. Τη θέλουμε; Θέλουμε να έχουμε έστω και λίγη από τη δύναμη να αποφασίσουμε το θάνατό μας για κάποιο ανώτερο σκοπό όπως εκείνη;  Ή θέλουμε το θάνατό μας να τον αποφασίζει αργά και βασανιστικά η δύναμη του κακού, όπως οι νεαροί με τη βελόνα στα χέρια έξω από το πνευματικό κέντρο;

 

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 25/3/2015

Ο σχολικός εκφοβισμός που δεν είναι μόνο "σχολικός"...

Από τη πρώτη στιγμή που διάβασα για την εξαφάνιση του Βαγγέλη Γιακουμάκη, για κάποιο λόγο απέφευγα να μάθω περισσότερα ή να αναλογιστώ, γιατί είχα ένα αίσθημα ότι κάτι πολύ επώδυνο, πολύ άσχημο συνέβαινε. Τώρα πλέον που ο Βαγγέλης βρέθηκε νεκρός, νομίζω ότι είναι ο ελάχιστος φόρος τιμής στο πρόσωπό του να αναλογιστούμε για το μήνυμα αυτής της ιστορίας. Όπως πριν περίπου μια δεκαετία ο φόνος του Άλεξ συγκλόνισε το πανελλήνιο και ξύπνησε η Ελλάδα στο φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού (κι έχει γίνει τεράστια πρόοδος ευαισθητοποίησης από τότε μέχρι σήμερα), έτσι και τώρα, ο θάνατος του Βαγγέλη (και επιτρέψτε μου να έχω τις αμφιβολίες μου σχετικά με το αν ήταν αυτοκτονία) ξανα-ξυπνά την ελληνική κοινωνία σε ένα φαινόμενο, ακόμη βαθύτερο, ακόμη νοσηρότερο, ακόμη πιο περίπλοκο.  Ένα πρόβλημα που δεν περιορίζεται μόνο στη σχολική τάξη, αλλά αρχίζει σαν κακόβουλος ιός να σαπίζει όλα τα αντανακλαστικά ψυχικής υγείας της κοινωνίας. Ένα πρόβλημα, όπου η βία για τη βία δεν χρειάζεται πια καμία αφορμή, ούτε καν σαν πρόσχημα. Την ασκούν γιατί έτσι «τη βρίσκουν» κι είναι ΟΚ να το παραδέχονται δημοσίως. Στις άδειες τους ζωές, στη σαπίλα που έχει καταφάει κάθε αίσθηση αξιοπρέπειας στο νου και τη ψυχή τους, το μόνο που τους έχει απομείνει είναι το: «Κακοποιώ, άρα υπάρχω».

Ένα πολύ καλό κι εύστοχο άρθρο για τη συγκεκριμένη σαπίλα βρήκα από τον Κ.  Βαξεβάνη, ενώ έχουν γραφεί πολλά περισσότερα, καθώς, ανεξάρτητα από το γεγονός αυτό καθαυτό, το πρόσωπο αυτού του νέου ανθρώπου άγγιξε πολύ βαθιά όλη την Ελλάδα. Όλα τα παιδιά στο σχολείο και με όσους μιλώ  συζητούν το ίδιο πράγμα: είδες τις έγινε με το Βαγγέλη; Ο άδικος θάνατος του συντάραξε συνειδήσεις-αν όχι των φυσικών και ηθικών αυτουργών (οι τελευταίοι είναι πολύ περισσότεροι και ηλικιακά μεγαλύτεροι)- σίγουρα των υπολοίπων από εμάς. Για μια ακόμη φορά, ο τραγικός θάνατος ενός νέου, ευαίσθητου και προικισμένου ανθρώπου, όπως του Άλεξ και του Παύλου Φύσσα, γίνεται ο καταλύτης για να ξυπνήσουν συνειδήσεις, να δούμε άβολες αλήθειες και να ταρακουνηθούμε από το βαλτώδη λήθαργο στον οποίο αφεθήκαμε να βυθιστούμε.

Δεν το συζητώ ότι πίσω από τους 20χρονους, υπάρχουν γονείς που έχουν μέγιστη ευθύνη για το ότι τα παιδιά τους έγιναν έτσι («Κακοποιώ άρα υπάρχω»), και ίσως υπάρχουν και άλλοι μεγαλύτεροι σε ηλικία οι οποίοι με τον τρόπο τους ενθάρρυναν αυτή τη συμπεριφορά. Ο μέγιστος κίνδυνος για αυτή την γενιά είναι ο εξής εκρηκτικός συνδυασμός:

1)Η υπερβολική έλλειψη ορίων από τους γονείς, αν όχι η προώθηση της βίας ως φιλοσοφίας ζωής (όπως αναφέρω αναλυτικά στο προηγούμενο άρθρο),

2)Ο εκφοβισμός από νταήδες γονείς εναντίον εκπαιδευτικών, όταν οι τελευταίοι προσπαθούν να οριοθετήσουν το παιδί τους (η πλούσια εμπειρία μάλιστα δείχνει την εξής κλιμάκωση: ξεκινά από οδυρμούς τύπου «στοχοποιείτε το παιδί μου!», που εξελίσσεται σε «και ποια είσαι συ που θα μου πεις για το παιδί μου εμένα!», που προχωρά  «θα σας κάνω μήνυση!» και «θα το πάω το θέμα πολύ ψηλά!», μέχρι «θα φύγεις εσύ κι όχι το παιδί μου, έχω τα πολιτικά μέσα και θα σε διώξω!»),

3) η ακραία τοξική έκθεση αυτής της γενιάς στην βία και το bullying που διαφημίζεται ανοιχτά από το σύνολο σχεδόν τους σκουπιδο-θεαμάτων της τηλεόρασης, του διαδικτύου και των βιντεοπαιχνιδιών.

Με αυτά τα τρία δεδομένα, η γενιά που έρχεται θα ηδονίζεται με τη βία και μόνο, θα βιντεοσκοπεί με το κινητό όταν ένας ληστής χτυπά μια γιαγιούλα, και θα ξεκαρδίζεται στα γέλια όταν κάποιον τον χτυπά ένα αυτοκίνητο. Αυτά δεν τους μαθαίνουν τα αρρωστημένα καρτούν που βλέπουν από μωρά; Αυτό θα γίνουν. «Κακοποιώ άρα υπάρχω». Σαν καλοί μαθητές όλων των νοσηρών καναλιών που βάσει σχεδίου και μεθοδευμένα προβάλλουν και διαφημίζουν τη βία σε κάθε της μορφή δεκαετίες τώρα. Αυτούς ποιος θα τους δικάσει; Ποιος θα τους ελέγξει για άθλια ποιότητα θεάματος κι εσκεμμένο προγραμματισμό των μικρών παιδιών στην ειδωλοποίηση της βίας; Οι διαπλεκόμενοι που τους επέτρεψαν να λειτουργούν χωρίς άδεια για χρόνια;

Είναι η καλλιέργεια μια κουλτούρας βίας, ηθικής και πνευματικής εξαθλίωσης, ένας ηδονισμός από τη βία, και στόχος τους είναι να διαποτίσει κάθε όψη ανθρωπίνων σχέσεων. Από τις πιο στενές σχέσεις (δεν είναι τυχαίο που οι 50 αποχρώσεις της διαστροφής προβλήθηκαν φάτσα μούρη σε όλα τα κιόσκια και βιβλιοπωλεία στον πλανήτη από την πρώτη μέρα και το πρεμούρησαν μανιωδώς ως ταινία πριν του Αγίου Βαλεντίνου), μέχρι τις οικογενειακές σχέσεις, την ανατροφή των παιδιών, τη σχολική ζωή,  τις σχέσεις κοινωνικών ομάδων και εθνών. Δεν είναι τυχαίο που σε μια χθεσινή αυτοκτονία στην Αγγλία ενός ατόμου από ψηλό κτίριο, είχαν μαζευτεί έφηβοι από κάτω και γελώντας βιντεοσκοπούσαν και του φώναζαν «πέσε, πέσε», γελώντας. Όσο εμετική κι αν ακούγεται η σκηνή, σας πληροφορώ ότι αντίστοιχη είχα δει κι εγώ προσωπικά στην Ελλάδα στην Κάνιγγος, όταν ήμουν μαθήτρια. Μόνο που δεν υπήρχαν τότε κινητά και αυτοί που φωνάζαν από κάτω «πέσε ρε μ…» ήταν κάμποσοι πενηντάρηδες «άντρες»…. Η σαπίλα σε όλο της το μεγαλείο.

Οι δράστες σήμερα όχι απλά δεν θα έχουν μετανοήσει, αλλά πολύ πιθανόν να γελούν με την κατάληξη της αυτοκτονίας, όπως τόσο συχνά έχει διαπιστωθεί να συμβαίνει στις αυτοκτονίες από bullying στην Αγγλία. Όσο η ελληνική πολιτεία θα το φιλοσοφεί αν θα πρέπει να ποινικοποιήσει τον τραμπουκισμό ή να τους αφήνει να τη σκαπουλάρουν ανενόχλητοι, όσο επιτρέπουμε στα σχόλια μίσους (hate speech)  να βρίθουν στο διαδίκτυο και κυρίως, όσο αφήνουμε την τηλεόραση να προβάλλει όλους τους σαπισμένους μέχρι το μεδούλι «αστέρες» της TV που έχτισαν την καριέρα τους βρίζοντας, σαρκάζοντας και χλευάζοντας κι όσο οι δήθεν ειδήσεις προβάλλουν ξανά και ξανά βίντεο με ζωντανές δολοφοφονίες, λυντσαρίσματα κι αποκεφαλισμούς (όχι φυσικά για ενημέρωση, γιατί η ενημέρωση δε χρειάζεται βίντεο, αλλά για σκόπιμη διαφήμιση των εν λόγω πράξεων και αποτύπωσή τους στο υποσυνείδητο των θεατών, κυρίως των νεαρών), τότε μην μας εκπλήσσει που σε λίγο θα βλέπουμε -όχι έφηβους- αλλά πεντάχρονα -όχι να τρομάζουν- αλλά να λύνονται κάτω στα γέλια όταν συμβαίνει μπροστά τους ένα αιματηρό τροχαίο. Τότε ίσως και ξυπνήσουμε και καταλάβουμε ότι με δικαιολογία της δήθεν ελευθερίας του λόγου κάποιοι πίσω από τα ΜΜΕ έχουν διαπράξει το πιο σκοτεινό και αόρατο έγκλημα. Αυτό της εξαθλίωσης των συνειδήσεων μέσω της πορνογραφίας της δυστυχίας των άλλων. Και της ενθάρρυνσης να μιμηθούν αναλόγως. «Κακοποιώ, άρα υπάρχω».

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 16/3/2015

 Υ.Γ. Σε ένα πιο πρακτικό επίπεδο, αναρωτιόμουν τι θα μπορούσε να είχε γίνει στη Σχολή του Βαγγέλη. Κάποιες πρώτες σκέψεις είναι οι εξής.

1)Θα πρέπει να υπάρχει 24ωρη συμβουλευτική υπηρεσία μέσω τηλεφωνικής γραμμής και δια ζώσης σε όλες τις Σχολές και να μπορούν οι φοιτητές ανά πάσα στιγμή να αποτανθούν.

2)Θα πρέπει να υπάρξει ευαισθητοποίηση κι ενημέρωση των διδασκόντων στις Σχολές για το θέμα του bullying το οποίο βεβαίως δεν εξαντλείται στα σχολεία. Θα πρέπει επίσης να υπάρχει εμπιστευτική υπηρεσία παραπόνων, όπου θα μπορούν και οι παρατηρητές να αποκαλύπτουν τους τραμπουκισμούς, με ασφάλεια. Όχι δεν είναι κάρφωμα και όπως και στα σχολεία, δεν μπορεί να υπάρχει το «δεν είδα, δεν ξέρω, δεν με ενδιαφέρει».

3)Θα πρέπει να υπάρχει συνεργασία με την αστυνομία σε σοβαρές περιπτώσεις bullying, οι φοιτητές-νταήδες είναι ενήλικες, απειλούν και  μπορεί να είναι και οπλισμένοι. Θα πρέπει να παρεμβαίνει η αστυνομία για να προστατέψει θύματα ή μάρτυρες. Πού θα καταφύγουν αν φοβούνται για τη ζωή τους;

4)Θα πρέπει να υπάρχει η πρόνοια για μεταγραφή αν το θύμα κινδυνεύει: Αυτός είναι ο πιο σοβαρός λόγος για μεταγραφή σε αντίστοιχη Σχολή άλλης πόλης, όχι τα βύσματα που έδιναν κι έπαιρναν τόσα χρόνια.   

Αυτο-εκτίμηση ή εγωισμός-ο ρόλος του επαίνου

Με ενδιαφέρον διάβασα μια πρόσφατη μελέτη για το ρόλο του υπερβολικού επαίνου στη δημιουργία ναρκισιστικών κι εγωκεντρικών παιδιών. Το άρθρο έφερε ξανά για προβληματισμό το λεπτό όριο μεταξύ υγιούς αυτό-εκτίμησης και υπεροψίας-αυταρέσκειας. Ένα από τα βασικά θέματα στο συγγραφικό μου έργο μου (βιβλίων και άρθρων) είναι η ανάπτυξη της υγιούς αυτό-εκτίμησης, στην αξία της οποίας πιστεύω ακράδαντα. Πότε όμως η αυτό-εκτίμηση μπορεί να διαστρεβλωθεί σε υπεροψία ή αίσθηση παντοδυναμίας, πότε μετατρέπεται σε έλλειψη ενδιαφέροντος για τους άλλους, πότε ο έπαινος λειτουργεί θετικά και πότε  ο ψεύτικος ή κακοπροαίρετος έπαινος παραπλανεί ή χρησιμοποιεί το παιδί; Πνευματικά μιλώντας, πότε πιστεύουμε στον εαυτό μας, σεβόμενοι τα όρια της ανθρώπινης φύσης και πότε όχι; Πότε έχουμε την ταπείνωση να αναγνωρίσουμε ότι η δύναμη είναι σε εμάς, αλλά όχι από εμάς;

Ο έπαινος με θετικά επίθετα σε δεύτερο ενικό είναι πολύ σημαντικός για όλα τα παιδιά, αρκεί  να μην τους μεταδίδει το μήνυμα ότι είναι καλύτερα από τα άλλα παιδιά. Εκεί που ξεκινά η υπεροχή, σταματά η υγιής αυτοεκτίμηση  (και ξεκινά αυτό που πολύ εύστοχα αναγνωρίζουν οι έφηβοι μεταξύ τους ως  ‘το ψώνιο’…). Η τοποθέτηση του παιδιού σε κάποιο βάθρο υπεροχής απέναντι στους άλλους (συνήθως για να φουσκώσει το εγώ του γονιού ή για να αποκομίσει οφέλη από το παιδί, όπως παρέα ή φροντίδα) είναι πολύ βλαβερή για το παιδί. Η βάση στην οποία ξενικά τις σχέσεις του θα είναι μιας βάση μοναχικότητας: η βάση του πρώτου. Ουσιαστικές σχέσεις μπορούν να δημιουργηθούν μόνο μεταξύ ίσων και είτε δεν θα καταφέρνει να δημιουργήσει σχέσεις καθόλου, είτε θα τον εγκαταλείπουν (μη ανεχόμενοι το σύμπλεγμα ανωτερότητάς του ) είτε θα τους εγκαταλείπει (μη ανεχόμενος την κατωτερότητά τους). Σε κάθε περίπτωση, καλύτερος και μόνος. Όταν ανακαλύψει ότι έξω στη ζωή, οι άλλοι δεν έχουν τη διάθεση να τον βλέπουν σαν κάτι ξεχωριστό κι ανώτερο, αρχίζει η ματαίωση και η καταρράκωση, μέσα από την ανώμαλη προσγείωση στην πραγματικότητα. Όταν δε δύο ναρκισιστές συνάπτουν συντροφική σχέση (και οι δύο υπεροπτικά καλομαθημένοι από τους γονείς τους) τότε έχουμε τα πιο εκρηκτικά διαζύγια, ο πόλεμος για την πρώτη θέση στο γάμο είναι ανηλεής. Τολμώ να πω ότι είναι προτιμότερη  η ελαφρά παραμέληση επαίνου, παρά η τροφοδότηση υπεροψίας στο παιδί. Είναι σχεδόν κακοποιητική για το παιδί γιατί το προετοιμάζει να «σπάσει τα μούτρα» του , κι αν όχι στην ενήλικη ζωή, πολύ πιθανότερο μετά τη μέση ηλικία, όπου θέλοντας και μη έρχεται κανείς αδυσώπητα αντιμέτωπος με την πραγματικότητα των χρονικών και σωματικών περιορισμών της ανθρώπινης ζωής,

 Ο έπαινος που δίνουμε στα παιδιά πρέπει να τους δείχνει ότι είναι επιθυμητά, αξιαγάπητα, ότι η αγάπη μας είναι χωρίς όρους  και πρέπει να έρχεται από την ειλικρινή κι ανιδιοτελή αγάπη από την πλευρά του γονιού. Αυτό που βλέπω πολύ συχνά  είναι ότι η γονεϊκή αγάπη  δεν είναι ανιδιοτελής. Το παιδί χρησιμοποιείται για να νιώσουν οι γονείς ότι κάνουν κάτι σημαντικό στη ζωή τους, για να αντλήσουν αυτό-εκτίμηση οι ίδιοι, για να αποδείξουν κάτι στην κοινωνία, ή πιο πεζά ακόμη, γιατί κάποιες γυναίκες το βλέπουν ως μέσο οικονομικής αποκατάστασης. Χρησιμοποιούνται επίσης ως επένδυση φροντίδας για τα γηρατειά ή μέσο εκπλήρωσης των δικών τους ανικανοποίητων ονείρων. Οι γονείς αυτοί εκτός από τον έλεγχο, είναι πολύ πιθανόν να θρέψουν την υπεροψία στο παιδί τους, μέσω του ψευδούς επαίνου καθώς είναι κι αυτή μια μορφή χειρισμού: πού αλλού θα βρει να τον εκθειάζουν; άρα θα γυρίσει πάλι στο μπαμπά και στη μαμά. Κάποιες άλλες φορές μιλούν στο παιδί τους λες κι είναι το 8^ο θαύμα του κόσμου, γιατί έτσι αντλούν οι ίδιοι την ψευδαίσθηση αυτο-εκτίμησης.

Ο έπαινος λοιπόν πρέπει να είναι ειλικρινής, ανιδιοτελής, να μην χρησιμοποιείται ως αποζημίωση για την παραμέληση από τον γονέα σε άλλους τομείς. Το άρθρο είναι ξεκάθαρο ότι μαζί με τον έπαινο είναι απαραίτητη η έμπρακτη αγάπη . Επίσης ο έπαινος καλό είναι συχνά να  σχετίζεται με συγκεκριμένες πράξεις ή πλευρές του χαρακτήρα του παιδιού. Να δίνουμε στο παιδί την ευκαιρία να δοκιμάσει, αλλά με έναν τρόπο που να μπορεί έστω με λίγη βοήθεια να τα καταφέρει. Τότε ο έπαινος πραγματικά ριζώνει στο παιδί, γιατί βλέπει το αποτέλεσμα. Αυτό όμως προϋποθέτει ότι θα αφιερώσουμε το χρόνο και την  ενέργεια ώστε να κάνουμε τη δραστηριότητα ούτε πολύ εύκολη, ούτε πολύ δύσκολη, ώστε με λίγη βοήθεια να την πετύχει και να βιώνει την αίσθηση της αυτό-αποτελεσματικότητας, που θα του είναι πολύ χρήσιμη αργότερα. Πολλές φορές όμως γονείς που δεν έχουν χρόνο ή παραμελούν τα παιδιά τους (ή ακόμη και τα κακοποιούν σε άλλες περιπτώσεις) βρίσκουν βολικό να πετάξουν ένα γενικόλογο «είσαι καλύτερος από όλους, μπορείς να κάνεις τα πάντα», για να αποζημιώσουν για την έλλειψη ενδιαφέροντος. Βεβαίως αργά ή γρήγορα το παιδί θα νιώσει εξαπατημένο. Άρα το κίνητρο του γονιού και η συνεπής στάση του είναι πολύ σημαντικά.

Σχετικά με την επίδοση του παιδιού υπάρχει τα τελευταία χρόνια σε γονείς και εκπαιδευτικούς μια αυξανόμενη τάση της υπερβολικής επιβράβευσης για την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια. Η απαίτηση για υψηλούς βαθμούς είναι τόσο πιεστική από πολλούς γονείς (σχεδόν εκφοβιστική προς τον εκπαιδευτικό), ακόμη και στο γυμνάσιο, για λόγους που μόνο η μαζική ψυχανάλυση μπορεί να εξηγήσει. Ίσως με τα μεγάλα νούμερα στους βαθμούς νιώθουν οι γονείς να ανεβαίνει η αξία τους. Έτσι όμως κάνουμε μεγάλο κακό σε μια ολόκληρη γενιά. Βγάζουμε μια γενιά σχεδόν αναλφάβητη, λόγω πολύ χαμηλών απαιτήσεων, η οποία αναρωτιέμαι πώς και πού θα οδηγήσει τη χώρα. Το βιβλίο «the smartest kids in the world» για το οποίο θα μιλήσω αναλυτικά σε άλλο άρθρο, και στο οποίο συγκρίνονται τα εκπαιδευτικά συστήματα διαφορετικών χωρών, βγάζει ξεκάθαρα συμπεράσματα. Η Φιλανδία έχει τα καλύτερα αποτελέσματα, όχι γιατί δίνει τα περισσότερα λεφτά (όπως θα βιαστεί να πει σύσσωμη η ελληνική αριστερά) αλλά γιατί έχει απαράμιλλα υψηλές απαιτήσεις από όλους τους μαθητές. Υπάρχει η προσδοκία δηλαδή να κάνουν τα παιδιά το καλύτερο που μπορούν σε σχέση με το δυναμικό τους. Στη χώρα μας συμβαίνει το αντίθετο. Έχουμε την ελάχιστη δυνατή προσδοκία από τα παιδιά μοιράζοντας έπαινο τόσο απλόχερα, που σχεδόν τα εξαπατούμε. Και ταυτόχρονα σπαταλάμε μια ολόκληρη γενιά επιβραβεύοντας την ήσσονα προσπάθεια.

Ακόμη και σε θέματα συμπεριφοράς, είναι πλέον κοινή εμπειρία η επιθετικότητα πολλών γονιών απέναντι σε εκπαιδευτικούς. Ακόμη και η παραμικρή ποινή για τις πιο κραυγαλέες συμπεριφορές σχολικού εκφοβισμού ακολουθείται από έξαλλους, μαινόμενους γονείς να βρίζουν και απειλούν διευθυντές και εκπαιδευτικούς με τις γνωστές ατάκες «και ποιος είσαι συ που θα μου πεις για το παιδί μου εμένα», «θα το πάω το θέμα πολύ ψηλά», «έχω γνωστούς στο υπουργείο και θα σου δείξω εγώ», «θα σου κάνω μήνυση» κλπ κλπ. Πολλοί συνάδελφοι προκειμένου να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο κάνουν τα στραβά μάτια στους νταήδες γονείς, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει μια γενιά που επιβραβεύεται για να εκφοβίζει τους συνομιλήκους και να καταβάλλει την ελάχιστη δυνατή (ή καθόλου) προσπάθεια στα μαθήματα. Παρατηρώ μάλιστα ότι αυτή η επιθετικότητα τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί. Πιθανές εξηγήσεις μπορεί να είναι οι εξής: Πολλοί γονείς δεν νιώθουν καλά λόγω κρίσης, νιώθουν ταπεινωμένοι και βγάζουν όλη τους την εκδικητικότητα απέναντι σε αυτούς που βλέπουν ως εκπροσώπους του κράτους, τους εκπαιδευτικούς, αλλά φυσικά στους εκπροσώπους εκείνους που τους παίρνει (ενώ στον εφοριακό δεν τους παίρνει!…).Ένας άλλος λόγος είναι ότι νιώθουν ότι οποιαδήποτε κριτική απέναντι στο παιδί είναι κριτική απέναντι στους ίδιους ως γονείς και δεν αντέχουν άλλη κριτική. Παρά πάντως τους λεονταρισμούς υπεράσπισης του κανακάρη στο γραφείο του διευθυντή,  είναι πιθανόν ότι οι γονείς να κακοποιούν, το παιδί στο σπίτι όταν ενοχλήσει τους ίδιους (αλλά να το επιβραβεύουν όταν ενοχλήσει άλλους)! Τέλος υπάρχει και η απευθείας επιβράβευση των αντικοινωνικών συμπεριφορών, καθώς αυτό για κάποιους γονείς αυτό αποτελεί «φιλοσοφία ζωής» (τύπου «έτσι επιβιώνει κανείς στη ζούγκλα σήμερα»).

Μια άλλη όψη του μη βοηθητικού επαίνου είναι η απαίτηση άμεσης άντλησης ικανοποίησης και  μη ανοχή της αναβολής. Θέλουν να εισπράξουν (δώρα και επαίνους) αμέσως, πριν καν ολοκληρώσουν την προσπάθεια. Καλό είναι να δίνουμε ενθάρρυνση σε κάθε στάδιο, αλλά για τις υλικές επιβραβεύσεις να περιμένουμε να ολοκληρώσει το παιδί την εργασία του. Τονίζεται και πάλι, ότι πρέπει να μάθει το παιδί να εσωτερικεύει την επιβράβευση, αλλιώς αν είναι κάτι ξένο από εκείνο και ασυνάρτητο με την πραγματικότητα, θα έχουμε απλώς δημιουργήσει έναν approval addict, που θα προσπαθεί να ευχαριστήσει τους πάντες μήπως και εισπράξει λίγο από τον έπαινό τους. Αυτό βέβαια δεν είναι αυτοεκτίμηση αλλά ετεροεκτίμηση.

Τέλος, ο αλτρουισμός, η ευγένεια το ενδιαφέρον για τον άλλον είναι αξίες και συμπεριφορές που μαθαίνονται. Θα έπρεπε σε όλα τα σχολεία  ο αλτρουισμός να αποτελεί μάθημα, με έμπρακτα παραδείγματα. Θα πρέπει να  μάθουν τα παιδιά από μικρά να μην περιμένουν από κάποιον να τους ζητήσει βοήθεια, αλλά να αναπτύξουν την ενσυναίσθηση, ώστε να βλέπουν πότε μπορεί κάποιος να χρειάζεται βοήθεια και να έχουν το ρεπερτόριο λέξεων και συμπεριφορών που θα μπορούσε να βοηθήσει. Να αναρωτούνται: πώς θα μπορούσα να βοηθήσω , τι θα μπορούσα να κάνω;

Αυτή στάση ζωής πρέπει να είναι το πρώτιστο αντικείμενο εκπαίδευσης και αποτελεί την πραγματική παιδεία. Δεν θα ξεχάσω έναν άστεγο μια μέρα στο φανάρι. Αφού του έδωσα τα χρήματα για το χαρτομάντηλο, έφυγε, κοντοστάθημε και ξαναγύρισε. Μήπως θέλει κι άλλα λεφτά, αναρωτήθηκα. Μου είπε όμως: «Σας παρακαλώ προσευχηθείτε για μια κυρία που έχει το παιδί της άρρωστο με λευχαιμία».  Απαντώ «Πώς το λένε;» και μου λέει «Δεν ξέρω, δεν πρόλαβα να τη ρωτήσω». Κι επειδή το φανάρι έγινε πράσινο, έφυγα.

Προφανώς θα ήταν κάποια άλλη οδηγός στο φανάρι. Παρά την κατάσταση του, σκέφτηκε τον πόνο του άλλου. Κι όχι μόνο αυτό, ζήτησε κι από τρίτους να κάνουν κάτι. Αυτός ο άνθρωπος μου έδειξε την πραγματική έννοια της γενναιοδωρίας και του αλτρουισμού και πολλά καλομαθημένα και παραχαϊδεμένα  παιδιά μας σήμερα θα είχαν πολλά να διδαχθούν από το παράδειγμά του.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 13/3/2015