Αντιμετωπίζοντας το χρόνιο θυμό και τον καθημερινό εκνευρισμό

Υπήρχαν πάντοτε οι λεγόμενοι ‘νευρικοί’ άνθρωποι, εκείνοι που ξεσπούν με το παραμικρό στους γύρω τους και είναι μόνιμα σε κακή διάθεση. Όμως τα τελευταία χρόνια με την κρίση, πολλοί άνθρωποι παρατηρούν τα καθημερινά ξεσπάσματα εκνευρισμού να έχουν επιδεινωθεί, να γίνονται συχνότερα, ενώ δυσκολεύονται πολύ να διατηρήσουν την καλή διάθεση για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο συσσωρευμένος χρόνιος θυμός που μπορεί να εκτονώνεται σε μικρότερες ή μεγαλύτερες δόσεις σε καθημερινή βάση, μπορεί να γίνει σοβαρό πρόβλημα, πολύ σοβαρότερο από ό,τι το αρχικό πρόβλημα που προκάλεσε το θυμό. Υποφέρει το ίδιο το άτομο, καθώς η κατάσταση θυμού είναι από τις χειρότερεςσυναισθηματικές καταστάσεις, αλλά και το περιβάλλον του -  ο θυμός εύκολα μπορεί να γίνει κακοποιητικός. Τι μπορεί να κάνει το άτομο που αντιλαμβάνεται ότι τα ‘νεύρα’ του ξεφεύγουν από το φυσιολογικό;

1)       Δείτε τη ρίζα του θυμού. Μόνο αν αντιμετωπίσετε κατάματα το βαθύτερο αίτιο και το βαθύτερο συναίσθημα που συνοδεύει αυτό το αίτιο, θα μπορέσετε να μειώσετε αποτελεσματικά τις εκρήξεις θυμού. Ακόμη και αν δεν μπορείτε να αλλάξετε το αντικειμενικό πρόβλημα που προκαλεί το θυμό (π.χ. οικονομική ανέχεια), μπορείτε να αλλάξετε τα συναισθήματα και τις σκέψεις που σχετίζονται με αυτό (π.χ. φόβος, ντροπή, αυτό-κατηγορία, απαισιοδοξία κλπ.). Αποφεύγουμε να ασχοληθούμε με τη ρίζα του θυμού, είτε μέσω εθισμών, ακόμη και απόσπασης της προσοχής (όπως π.χ. εθσιμός στο διαδίκτυο) , είτε λόγω υπερκόπωσης, όμως έτσι το συναίσθημα πίσω από το θυμό απλά φουντώνει και ξεπηδάει σε μικρές καθημερινές ‘κρίσεις’. Η συνήθης αναλογία με το ηφαίστειο όμως δεν είναι ακριβής. Μικρές καθημερινές εκρήξεις δεν ‘γλυτώνουν’ μια μεγάλη και καταστροφική. Απεναντίας, το απωθημένο συναίσθημα εντείνεται (συχνά λόγω της ενοχής μετά τις εκρήξεις θυμού), για αυτό και πρέπει να αντιμετωπισθεί άμεσα. Πάντα υπάρχει κάποιο άλλο συναίσθημα πίσω από το θυμό, ή κάποια βασική σκέψη (π.χ. «Είναι άδικο» ή «Ο Θεός με ξέχασε», ή «Νιώθω ότι η ζωή μου τελείωσε»). Αυτή η βασική γραμμή σκέψης είναι που χρειάζεται αλλαγή.

2)       Η χρόνια απογοήτευση, η προδοσία, η αίσθηση ανημπόριας, η αίσθηση απώλειας ελέγχου, όλα ατυτά προκαλούν χρόνιο θυμό. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πολύ σημαντικό να αλλάξουμε τον τρόπο που νοηματοδοτούμε και ερμηνεύουμε τις καταστάσεις. Ίσως βοηθήσει να αναγνωρίσουμε ότι ούτως ή άλλως δεν έχουμε μεγάλο έλεγχο σε ό,τι συμβαίνειστη ζωή μας, γιατί αναρίθμητοι άλλοι παράγοντες συνεισφέρουν στη ροή των γεγονότων. Αυτό δεν σημαίνει παράδοση και απάθεια. Όμως χρειάζεται να αναγνωρίσουμε ότι μια κατάσταση ίσως έχει ευρύτερο νόημα (και εδώ ο θυμός πάντα θα προτείνει «και ποιο είναι αυτό το νόημα;»,  όμως αν του το αποκαλύψεις, ποτέ δεν θα του αρέσει). Οπότε η δική μας δουλειά είναι να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε σε μια κατάσταση που δεν μπορούμε να ελέγξουμε, χωρίς να την αφήνουμε να μας καταστρέφει την κάθε ημέρα. Γιατί ο χρόνιος θυμός πραγματικά καταστρέφει την ποιότητα της καθημερινής μας ζωής αλλά και την ποιότητα των σχέσεών μας.

3)       Να δώσουμε προσοχή στα μικρά και καθημερινά θετικά πράγματα- αυτά ακριβώς που καταστρέφει ο χρόνιος θυμός. Ίσως δεν μπορέσουμε να λύσουμε τα μεγαλύτερα προβλήματα, όμως τα μικρά καθημερινά θάυματα είναι εκεί, με κάποιο τρόπο πάντα καταφέρνουν και ξεπροβάλλουν. Έπειτα ας το δούμε και διαφορετικά: η επίλυση του μεγάλου προβλήματος που θεωρούμε ότι είναι η αιτία του θυμού μας δεν είναι απαραίτητο ότι θα τον εξαφανίσει. Όταν ο θυμός γίνεται χρόνιος, το πιο πιθανό είναι ότι θα βρούμε κάτι άλλο για να είμαστε θυμωμένοι. Είναι επιλογή στάσης ζωής και –για ακόμη μια φορά- οι σκέψεις μας παίζουν βασικό ρόλο. Θυμηθείτε πόσες φορές ξεκινήσατε με νεύρα για κάποια εκδήλωση-γιορτή- εκδρομή κλπ., αλλά τελικά περάσατε καλά. Μην αφήνετε το θυμό να καταναλώνει ακόμη και τα θετικά στοιχεία της ζωής σας. 

4)       Βρείτε κάποιον να μιλήσετε για αυτό που σας θυμώνει. Πείτε σε κάποιο φίλο ή κάποιο μέλος της οικογένειά σας αν μπορεί να κάτσει να σας ακούσει, να σας καταλάβει, να σας συμπονέσει. Συνήθως αυτά αρκούν για να ξεθυμάνει ο θυμός, δε χρειάζεται να βρει το άλλο άτομο λύσεις. Η αλήθεια βέβαια είναι ότι επειδή ο θυμός είναι τόσο ισχυρό συναίσθημα, πολλοί άνθρωποι δεν θέλουν να κάτσουν να ακούσουν το άτομο που είναι θυμωμένο. Προσπαθήστε όμως να βρείτε κάποιον και να του εξηγήσετε την ανάγκη σας. Εξηγήστε του ότι αν ακούγεστε θυμωμένος , δεν είστε θυμωμένος μαζί του. Σε καμία περίπτωση δεν θα μιλήσετε σε άτομο με το όποιο είστε θυμωμένος, την ώρα που είστε θυμωμένος. Αν πάλι, δεν μπορείτε να βρείτε κανέναν που να έχει τη διάθεση να σας ακούσει, μπορείτε να γράψετε όλα όσα σας θυμώνουν, σε ένα χαρτί, ένα γράμμα προς το Θεό αν πιστεύετε, ένα γράμμα προς τη ζωή. Πολλές φορές και μόνο αυτή η σύσταση προκαλεί θυμό στους χρόνια θυμωμένους! Όμως κάντε την. Κάντε την όσο τακτικά χρειαστεί. Σκεφτείτε ότι όσο πιο πολλά γράφετε στο χαρτί, τόσο πιο πολλά ‘ξεσπάσματα’ προς τους άλλους προλαμβάνετε.

5)       Αναγνωρίστε τις αφορμές που σας προκαλούν θυμό. Η κίνηση στο δρόμο; Κάτι που κάνουν κάποια μέλη της οικογένειας; Όταν είστε κουρασμένος; Μόλις γυρίσετε από τη δουλειά; Όταν είναι να πάτε στη δουλειά; Όταν πεινάτε;  Αναγνωρίστε τις αφορμές και προσπαθήστε να τις αποφύγετε ή να τις τροποποιήσετε όσο είναι δυνατόν. Όταν βλέπετε ότι παρά ταύτα φουντώνει ο θυμός, εκείνη τη στιγμή απομονωθείτε. Φύγετε σε κάποιο δωμάτιο μόνος σας και ξαναβγείτε όταν ξεθυμάνει ο θυμός. Σταματήσετ να μιλάτε και πάτε έξω να πάρετε καθαρό αέρα και να περπατήσετε για λίγα λεπτά,. Δεν έχει νόημα να μιλάτε όταν είστε θυμωμένος- τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα. Θα καταλήξετε να πείτε πράγματα που δεν εννούσατε και η ενοχή που έρχεται με κάθε πληγωτική λέξη θα σας κάνει ακόμη πιο θυμωμένους, να λέτε ακόμη περισσότερα για να δικαιολογήστε τον εαυτό σας κ.ο.κ. Αν έχετε παιδιά, ζητήστε βοήθεια από κάποιον άλλον ενήλικα για τις στιγμές που φουντώνει ο θυμός. Μη ξεσπάτε το θυμό στα παιδιά, Αν δεν είναι πολύ μικρά και μπορείτε να απομονωθείτε έστω και για δύο λεπτά, πηγαίνετε στο δωμάτιό σας και πάρτε βαθιές ανάσες, ώστε να βγείτε πιο ήρεμος/η και να αντιμετωπίσετε την κατάσταση με ψυχραιμία. 

6)       Ξεκινήστε τη μέρα σε μια θετική νότα. Αποφασίστε ποια θα είναι η θετική νότα της ημέρας. Σκεφτείτε κάποια θετική σκέψη που να σας ταιριάζει για τη συγκεκριμένη μέρα, ή μπορεί να είναι ένα μικρό απόσπασμα από κάποιο βιβλίο πνευματικής αξίας. Επαναλαμβάνετε τη θετική αυτή σκέψη κάθε φορά που ο νους σας πάει να παρασυρθεί από το θυμό. Επαναλάβετε τη θετική σκέψη ακόμη κι αν η αντίδρασή σας σε αυτή είναι θυμωμένη και κυνική. Φυσικά και ο θυμός σας θα προσπαθήσει να γελοιοποίησει τη θετική σκέψη, αυτή είναι η δουλειά του θυμού. Να καταστρέφει κάθε τι θετικό και πρώτα από όλα την ποιότητα ζωής σας και τις σχέσεις σας.

7)       Πάντα τσεκάρετε το επίπεδο των συναισθημάτων σας κατά τη διάρκεια της ημέρας. Συχνά μπορεί να συμβεί κάτι που θα μας πειράξει, αλλά δεν θα το καταλάβουμε εκείνη τη στιγμή. Ο θυμός θα ξεπσάσει λίγο μετά, συνήθως σε κάτι άσχετο. Για παράδειγμα, κάποιος ενοχλείται με τον πελάτη που δεν πληρώνει, αλλά καθώς τρέχει συνεχώς με τη δουλειά δεν προλαβαίνει να το σκεφτεί. Στην επιστροφή από τη δουλειά ξεσπά με απροσδόκητο τρόπο, επειδή κάποιος τον έκοψε λίγο στην προσπέραση. Το ξέσπαμα είναι δυσανάλογο με την ‘παράβαση’ και μπορεί να οδηγήσει σε άλλα προβλήματα, ειδικά αν κι ο άλλος οδηγός είναι εξίσου οξύθυμος… Πάντα τσεκάρετε το επίπεδο των συναισθημάτων σας να βεβαιωθείτε ότι είστε κατά βάση ΟΚ για τη συνέχιση της ημέρας, ώστε να αντιμετωπίζετε και τις απροσδόκητες αναποδιές.

8)       Μια από τις πιο βασικές αιτίες χρόνιου θυμού είναι το  χρόνιο αίσθημα ανεπάρκειας. Πάντα νιώθουμε ότι δεν κάνουμε αρκετά, δεν είμαστε αρκετά, δεν πεττύχαμε αρκετά. Ότι θα έπρεπε να είμαστε κάπως αλλιώς κι ότι η ζωή θα έπρεπε να είναι κάπως αλλιώς, ότι οι άνθρωποι γύρω μας θα έπρεπε να ήταν κάπως αλλιώς. Και αν δεν είναι έτσι; Κι αν είμαστε καριβώς εκεί που θα έπρεπε να είμαστε, έστω κι αν δεν μας είναι αρεστό; Ας δούμε τον εαυτό μας με συμπόνια, κάποιον που κάνει το καλύτερο που μπορεί κάτω από κάποιες πολύ δύσκολες περιστάσεις. Μας έχουν κάνει πλύση εγκεφάλού ότι η ζωή θα έπρεπε να είναι τέλεια (και προπαντός πλούσια…). Όταν δεν είναι έτσι, νιώθουμε ανεπαρκείς, νιώθουμε αποτυχημένοι. Μπορεί οι διαφημίσεις να μας διδάσκουν ότι η ζωή θα έπρεπε να είναι άψογη, όμως το πνευματικό μονοπάτι διδάσκει ακριβώς το αντίθετο. Για το πνευματικό μονοπάτι, αναγκαστικά θα πρέπει να υπάρχουν δυσκολίες και όλοι είμαστε λίγο ως πολύ σε ένα πνευματικό μονοπάτι μάθησης. Αυτό που δείχνουν οι διαφημίσεις απλά δεν υπάρχει. Σε κανέναν. Και δεν είναι επιθυμητό. Δεν είναι αυτό που υποτίθεται ότι θα έπερεπε να είναι το ταξίδι της ανθρώπινης ζωής στον πλανήτη Γη. Βρείτε το νοήμα που μπορεί να έχουν οι δυσκολίες. Δεν είναι τιμωρία, είναι μάθηση. Βρείτε τι έχουν να σας διδάξουν.

9)        Προσέξετ πολύ τις «κολλητικές» αρνητικές σκέψεις: συχνά η μία αρνητική σκέψη γεννά κάποια άλλη και αν δεν τους βάλεις φρένο, σε λίγα δευτερόλεπτα μπορεεί να βγαίνουν τέρατα από το κεφάλι: ‘όλοι κοιτάζουν να με εκμεταλλευτούν’, ‘όλοι είναι κακοί’, ‘είμαι εντελώς μόνος’ κλπ. Οι περισσότερες πηγές εκνευρισμού είναι αμελητέες, μη τους δίνετε συνέχεια. Μη διογκώνετε μια δυσάρεστη στιγμή. Οι ανθρώπινες σχέσεις αναγκαστικά θα έχουν ατυχίες- έχουμε διαφορετικά νοήματα στις λέξεις, διαφορετικούς τρόπους κατανόησης των πράξεων και διαφορετικούς τρόπους αντίδρασης. Εξ ορισμού θα υπάρχουν δυσκολίες. Μη δίνετε συνέχεια σε κάτι που μπορεί να  μη σημαίνει και τίποτα.

10)   Δεν είστε μόνος. Ακόμη και στον πιο έντονο θυμό, ακόμη και στον θυμό εναντίον Του, ο Θεός είναι πάντα μαζί μας χωρίς κατάκριση. Η υπομονή είναι μία από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες σε αυτή τη ζωή για όλους μας. Όσο μεγαλύτερη η υπομονή, τόσο πιο γρήγορα τα αποτελέσματα.

11)   Αν ο εκνευρισμός σχετίζεται με το στρες και την υπερκόπωση, πάρτε χρόνο να φροντίσετε τον εαυτό σας. Όσο περισσότερο γίνεται και να κάνετε πράγματα που πραγματικά σας ηρεμούν. Η δουλειά, η φροντίδα των παιδιών , το Διαδίκτυο απορροφούν τεράστια ποσά χρόνου, όμως κάντε τον προγραμματισμό σας έτσι, ώστε να γεμίζετε τις μπαταρίες σας με πραγματική ευχαρίστηση, μη σπαταλάτε το χρόνο άσκοπα.

12)   Ακόμη κι όταν έχετε ξεσπάσματα θυμού, μη πέφτετε στην παγίδα της αυτό-απαξίωσης. Ο φαύλος κύκλος θυμός-ενοχή-περισσότερος θυμός- περισσότερη ενοχή είναι πολύ ύπουλος. Γονείς οι οποίοι κακοποιούν λεκτικά τα παιδιά τους, νιώθουν τόση ενοχή εκείνη τη στιγμή, που συνεχίζουν να τους φωνάζουν για να τους αποδείξουν (και στον εαυτό τους) ότι έχουν δίκιο που τους φωνάζουν, κακοποιώντας τα έτσι περισσότερο. Κάντε ό,τι μπορείτε για να αποφύγετε τα ξεσπάσματα, αλλά μην ακυρώνετε τον εαυτό σας.

13)   Προσέξτε ιδιαίτερα τις απροσδόκητες εκρήξεις θυμού, όταν κάτι μηδαμινό σας βγάζει εκτός εαυτού: είναι σημάδι χρόνιου στρες, ή παλαιού τραύματος το οποίο υποβόσκει και αν δεν αντιμετωπισθεί, έχει την ικανότητα να σας καταστρέψει την τωρινή και τη μελλοντική σας ζωή. Αν γίνεται συχνά, αναζητήστε βοήθεια. Δεν αξίζετε να υποφέρετε ούτε εσείς, ούτε οι γύρω σας. Μην εξαπατάσθε ότι τα ξεσπάσματα θυμού προκαλούνται από τις ενοχλήτικές συνήθειες των άλλων. Δεν φταίνε οι άλλοι. Δείτε τις αιτίες και τα τραύματα μέσα σας, προτού καταστραφούν οι σχέσεις σας, προτού τραυματιστούν τα παιδιά σας, προτού εξαφανιστεί η αυτό-εκτίμησή σας. Ο χρόνιος θυμός μπορεί να θεραπευτεί.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 8/2/2016

Όταν τα είχαμε όλα και νιώθαμε κενοί

Παρά τις τραγικές όψεις της  οικονομικής κρίσης,  υπάρχει μια άλλη όψη, μια όψη, που πολλοί εξομολογούνται στον εαυτό τους, σχεδόν ψιθυριστά: "Έπρεπε να γίνει κάτι, γιατί είχαμε ξεφύγει..." Αναφέρονται στον καταναλωτικό, υλιστικό, εγωκεντρικό τρόπο ζωής, που μάστιζε το δυτικό κόσμο, και ειδικά το λαό μας, εδώ και μερικές δεκαετίες. Πολλοί άνθρωποι ανακάλυψαν ότι εκείνες οι συνήθειες αδυνατούσαν όλο και περισσότερο να τους γεμίσουν, να τους απαλύνουν την εσωτερική μοναξιά, το κενό της ύπαρξης, την έλλειψη νοήματος. Σαφώς σήμερα, η πλειοψηφία έχει περάσει στο άλλο άκρο-στην αγωνία της επιβίωσης, οπότε σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελα να ηθικολογήσω εξιδανικεύοντας την κρίση…Δεν παύει όμως να προβληματίζει ο συγχρονισμός, ότι η κρίση ξεκίνησε όταν η ελληνική κοινωνία ήταν στο απόγειο του ηδονισμού και καταναλωτισμού…

Παλιές απατηλές συνήθειες του κυνηγού της ευτυχίας: Υλικές απολαύσεις, το φαγητό, εξιζητημένο με τις περίπλοκες γαστρονομικές τεχνικές και τους πομπώδεις τηλεοπτικούς διαγωνισμούς. Τα πολυτελή αυτοκίνητα, με τα πολλά κυβικά, η Αθήνα πηγμένη από τα τζιπ-τανκς με τα παρανόμως φιμέ παράθυρα, λες και φέρουν μέσα πλανητάρχες… Η τέλεια εμφάνιση, που με κάποιο παράδοξο τρόπο ποτέ δεν επιτυγχάνεται, όσα χρήματα κι αν ξοδευτούν σε γυμναστήρια, αξεσουάρ ή επώδυνες αποτριχωτικές πρακτικές. Η ερωτική περιπέτεια, η φαντασίωση του παραμυθιού, όπου ο κυνηγός της ευτυχίας ξεφεύγει μαγικά με το τέλειο πλάσμα, που ξανά και ξανά αποδεικνύεται ένας κοινός θνητός. Η εργασιομανία, η ανέλιξη στην επαγγελματική επιτυχία, αλλά όσο κι να αναδειχθεί ο κυνηγός, κάποιος θα υπάρχει πάντα καλύτερος από αυτόν. Η φήμη, η δόξα, η επιδοκιμασία των άλλων, ακόμη κι αν είναι επιφανειακή και φευγαλέα, ακόμη κι αν η ψευδο-φήμη έχει αποκτηθεί κλέβοντας τη δουλειά κάποιου συναδέλφου, επιδιώκεται αυτή η φρούδα ψευτο-αναγνώριση, μπας και γλυτώσει ο κυνηγός της από το βασανιστικό αίσθημα της ανεπάρκειας. Αλλά η αναγνώριση από τους άλλους είναι τόσο φευγαλέα κι επιφανειακή όσο τα πεταχτά φιλιά στον αέρα, στην δήθεν κοινωνική συνάθροιση που έχει καταλήξει πια να είναι η κάθε βάφτιση αλλά και το κάθε μνημόσυνο.  Τα ταξίδια, οι κοινωνικές επαφές, τα επικίνδυνα σπορ, οι διάφορες ενασχολήσεις... Ξαφνικά, με την οικονομική κρίση όλα αυτά άλλαξαν. Άλλοτε ανεπαίσθητα, άλλοτε δραστικά... Ίσως δεν τα παίρνουμε πια τόσο σοβαρά…  Είναι αυτό κακό;

Όλα τα παραπάνω, χωρίς να είναι αρνητικά από μόνα τους, αδυνατούσαν να δώσουν τη μόνιμη και καταλυτική απάντηση στο αιώνια αναζήτηση της ψυχής για γαλήνη, αγάπη, τροφή, αλήθεια. Οι άνθρωποι προσπαθούμε ξανά και ξανά με όποιο τρόπο μπορούμε- δεν είναι κατακριτέο, προκαλεί συμπόνια ο αγώνας, η προσπάθεια λύτρωσης, μέσα από αυτήν την επίπονη χαοτική διαδικασία, δυστυχώς συχνά μέσα από δρόμους που δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν. Το πόσο αυθεντικές είναι οι απαντήσεις, αντανακλάται ξεκάθαρα στην ικανοποίηση που εντέλει νιώθουμε. Συνήθως νιώθουμε ευχαρίστηση για λίγο, ίσως φευγαλέα ανακούφιση, ίσως αποσπάστηκε η προσοχή μας. Μετά όμως επιστρέφουμε στο ίδιο γνώριμο κενό και πρέπει να ανακαλύψουμε κάτι άλλο για να ξεφύγουμε… Ο ρόλος του πολυάσχολου, εκείνου που τρέχει, τρέχει, τρέχει, χωρίς να ξέρει πού πηγαίνει. Ρόλος επώδυνος, ψυχοφθόρος, κουραστικός. Πριν από μερικά χρόνια, ήταν της μόδας στην Αθήνα, να απαντάς στην ερώτηση «Τι γίνεσαι;” με την στερεότυπη απάντηση «Τρέχω».  Δεν είναι τυχαίο που ο ρόλος του πολυάσχολου έγινε πια όλο και πιο σπάνιος. Χιλιάδες άνθρωποι ωθούνται να μείνουν πολλές κενές ώρες με τον εαυτό τους, γιατί δεν έχουν δουλειά και δεν έχουν τα λεφτά για άλλες ασχολίες. Μήπως δεν είναι και τόσο τυχαίο; Η ανεργία σίγουρα είναι μεγάλη πληγή, όμως, είναι τόσο κακό να μείνουμε με τον εαυτό μας; Τόσο ανυπόφορη είναι η δική μας παρέα;

Η ανακούφιση δεν πρόκειται να έρθει παρά με την πνευματική σύνδεση, την επαφή με το Θεό, με το φως της αγάπης. Καμία άλλη εμπειρία δεν μπορεί να το αντικαταστήσει. Το άνοιγμα της καρδιάς μας στο Χριστό, η σιωπηλή επικοινωνία, το μοίρασμα της αγάπης Του, από Εκείνον προς εμάς, από εμάς προς τους άλλους, γιατί από τη στιγμή που νιώσουμε μια τέτοια αγάπη δεν μπορούμε να την κρατήσουμε για τον εαυτό μας.

Ιδιαίτερα τη σημερινή εποχή, η ανάγκη να θυμηθούμε και να ξανανιώσουμε το Θεό γίνεται όλο και πιο επιτακτική σε όλο και περισσότερους ανθρώπους. Μέσα στα επόμενα χρόνια αναμένουμε να δούμε όλο και περισσότερους ανθρώπους να αποζητούν την ουσιαστική πνευματική αλήθεια και τον τρόπο που αυτή μπορεί να βιωθεί μέσα από τον αλτρουισμό. Όλα τα «παυσίπονα» που θεωρούσαμε ως συστατικά μιας ευτυχισμένης ζωής βλέπουμε ότι δεν μας επαρκούν πλέον, ούτε καν τα ‘καλά’ παυσίπονα, όπως οι καλοί φίλοι, μια καλή σχέση, μια ικανοποιητική δουλειά. Είναι καλά, σημαντικά κι εκτιμητέα, αλλά δεν είναι αρκετά. Από την άλλη ο πόνος του αποχωρισμού από το Θεό, δεν μπορεί να καταλαγιάσει ποτέ με «παυσίπονα». Ίσως στο παρελθόν μπορούσε και ξεχνιόμασταν. Τώρα πια όχι. Κάποιοι άνθρωποι συναντούν απανωτές κρίσεις στη ζωή τους, όπου όλα μαζί σταματούν να λειτουργούν ή τα χάνουν όλα. Ίσως γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος να ανακαλύψουμε ότι δεν έχουν τη σημασία που τους είχαμε δώσει κι ότι το μόνο που χρειαζόμαστε πραγματικά είναι η πνευματική μας σύνδεση.

Σημαντικό εμπόδιο για αυτό είναι η ενοχή. Η ενοχή που μας έχουν  ενσταλάξει ότι είμαστε ούτως ή άλλως φταίχτες, κακοί. Κι ότι όσες μετάνοιες κι αν κάνουμε, στο τέλος είμαστε πάλι κακοί, γιατί, τέλος πάντων, έτσι γεννηθήκαμε. Όσο σκέφτεται ο μέσος άνθρωπος τις δικές του αδικίες ή κρυφές κακές σκέψεις από την ημέρα που γεννήθηκε, προστίθενται στην αρχική του «εκ γενετής» ενοχή. Τότε σκέφτεται ότι είναι τόσο μακριά από την καθαρότητα, κατακλύζεται από τις ενοχές και εγκαταλείπει έστω και την ιδέα, για την προσέγγιση του Θεού. Δεν τολμά να μπει καν στον κόπο να ανοιχτεί σε κανέναν, γιατί δε θέλει να τον κατακρίνουν ακόμη μια φορά-ήδη κατακρίνει τον εαυτό του αρκετά. Όταν το μόνο που τονίζεται είναι η αποτυχία του ανθρώπου, τότε η επαφή με το Χριστό γίνεται ξαφνικά τόσο δύσκολη για το μέσο άνθρωπο, τόσο δυσθεώρητα άπιαστη, που πολλοί δε δοκιμάζουν καν. Πιστεύω ότι σε κάποιες περιπτώσεις η έννοια της ταπείνωσης έχει παρερμηνευθεί. Η ενέργεια με την οποία κάποιες φορές αποκαλείται ο σημερινός άνθρωπος «ανάξιος» ή «τιποτένιος» ή «αμαρτωλός» φέρει κάποιες φορές επιθετικότητα, καταδίκη, πληγώνει και απομακρύνει. Οι σημερινοί άνθρωποι,  ούτως ή άλλως υποφέρουν από αυτό-υποτίμηση, δεν θέλουν να ακούσουν τίποτα παραπάνω και κλείνονται στον εαυτό τους. Ο θυμωμένος αθεϊσμός δεν είναι παρά φόβος της φαντασιακής καταδίκης από το Θεό, όταν οι μόνοι που καταδικάζουμε είμαστε εμείς.

Αν δεν αποδεχτούμε τον εαυτό μας, παρά τις ελλείψεις και τα λάθη μας, δεν θα μπορέσουμε να πλησιάσουμε το Θεό, που βρίσκεται μέσα μας. Η ενοχή δε θα μας το επιτρέψει και θα τρέχουμε εναγωνίως μακριά από τον εαυτό μας, που είναι όμως η μόνη σίγουρη και συνεχής μας παρέα. Πού να βρει κανείς γαλήνη έτσι; Όταν νιώθεις ανάξιος για κάτι, μένεις μακριά του. Δεν σημαίνει ότι δεν προσπαθoύμε να βελτιωθούμε ή ότι δεν αναγνωρίζουμε τα λάθη και τις παραπλανητικές σκέψεις. Όμως χρειάζεται κατά βάση να αποδεχτούμε τον εαυτό μας ως άτομο από την φύση του καλό και άξιο σε μια πορεία μάθησης και βελτίωσης. Αλλιώς, θα είναι αδύνατη η πνευματική σύνδεση, αλλά και η ψυχολογική μας ισορροπία. 

Ο Θεός είναι πάντα εκεί.. Και μέσα από την επιμονή και υπομονή της επικοινωνίας μας, θα μπορούμε όλο και περισσότερο να διαπερνούμε τα ομιχλώδη πέπλα της λήθης, της άρνησης, του πόνου μας και να τον αισθανόμαστε στη ζωή μας και η ζωή μας θα μεταμορφώνεται. Προς την αληθινή πληρότητα. Δε θα χρειάζεται πλέον να κάνουμε τίποτα από όσα πασχίζαμε στο παρελθόν κι ούτε θα χρειάζεται να εξηγήσουμε πώς. Η πληρότητα θα πηγάζει, θα ακτινοβολεί από μέσα μας.

Ίσως το νόημα της κρίσης που ήδη υφίσταται και των κρίσεων που θα ακολουθήσουν είναι ακριβώς αυτό: Εκεί που πιστεύαμε ότι τα καταφέρναμε όλα μόνοι μας, έρχεται η υπενθύμιση ότι δεν τα καταφέρνουμε όλα μόνοι μας. Ή μάλλον δεν μπορούμε να καταφέρουμε τίποτα μόνοι μας, χωρίς την αόρατη χείρα του Θεού σε κάθε μας βήμα. Ίσως ήρθε ο καιρός να το θυμηθούμε, να ρίξουμε το πολύξερο εγώ μας και να ζητήσουμε βοήθεια από εκεί που η βοήθεια μπορεί πραγματικά να έρθει και από εκεί που, ούτως ή άλλως, ερχόταν πάντα, είτε το βλέπαμε, είτε όχι. Τότε, ανεξάρτητα από ότι συμβαίνει, θα γνωρίζουμε ότι δεν είμαστε μόνοι, ότι όλα έχουν το λόγο τους που συμβαίνουν, βάσει Θεϊκού σχεδίου και άρα, όλα θα πάνε καλά.

Τα παραπάνω δεν έχουν στόχο να ωραιοποιήσουν μια κρίση της οποίας τα αίτια είναι βαθιά πολιτικά και οι άνθρωποι που τα υπηρετούν έχουν σαφώς κακή προαίρεση. Όμως, όταν κάτι αρνητικό επιτρέπεται να συμβεί, πάντα έχει κάτι να μας διδάξει. Όσο νωρίτερα μάθουμε το μάθημα, τόσο γρηγορότερα θα φύγει η δυσκολία από τη ζωή μας. Προσωπικά και συλλογικά. Η κρίση επιμένει, σε ένα νέο, τελματωμένο επίπεδο. Μήπως επιμένουμε κι εμείς σε κάτι που έχει πια τελειώσει;

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.grm 14/1/2016

Ο Χριστός στο κέντρο της αγάπης

Πλησιάζουμε το τέλος του 2015, ίσως με ανακούφιση, καθώς η ενέργεια είναι από τις πιο καταθλιπτικές και καταπιεσμένες που έχω δει από την αρχή της κρίσης. Η μόνη ανακούφιση, για μια ακόμη φορά μπορεί να έρθει μόνο από τον Θεό και τον Ιησού Χριστό, του Οποίου τη Γέννηση γιορτάζουμε αυτές τις μέρες. Στις ημέρες του ‘Χρόνια πολλά’, του ‘Καλές γιορτές’ και του ‘Καλή συνέχεια’ (συνέχεια τίνος άραγε;…), η Γέννηση του Χριστού δεν είναι μια παρωχημένη εθιμοτυπία για μικρά παιδιά, αλλά η μόνη πραγματικότητα που μπορεί να ανακουφίσει. Κάθε χρόνος που περνά δεν ξεφτίζει το μήνυμα της Γέννησης του Χριστού, αλλά το δυναμώνει. Γιατί για μια ακόμη φορά, για έναν ακόμη χρόνο βλέπουμε ότι Εκείνος μόνο έχει αποτέλεσμα. Κάθε χρόνο, όσοι επιλέγουμε να ανοίξουμε λίγο τα μάτια μας, βλέπουμε ότι Εκείνος είναι που αγαπά και δεν ξεχνά την ανθρωπότητα, όσο κι αν το περιγελούμε με εξυπνακίστικες, επιστημονικίζουσες δήθεν αναλύσεις, προσβλητικά πορτραίτα και ‘ιστορικές’ υποθέσεις. Από τότε που η ανθρωπότητα τα θαλάσσωσε, Εκείνος έρχεται ξανά και ξανά, να βοηθήσει, να ανακουφίσει, να συγχωρέσει. Τώρα που η ανθρωπότητα- και ειδικά ο λαός μας- έχει κολλήσει ΑΓΡΙΑ στη λάσπη, τώρα Τον χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ. Η Ελλάδα είναι δεμένη χειροπόδαρα σε πολλά επίπεδα (η επίθεση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά και ηθική και ψυχολογική και πνευματική), για αυτό ο λαός της και οι εκάστοτε ηγεσίες του είναι ανίκανοι να την λύσουν. Επειδή ακριβώς ο λαός μας έχει αποκοπεί πνευματικά, είναι παντελώς ανήμπορος. Και πραγματικά, εδώ που ήρθαν τα πράγματα, είναι πέραν των ανθρωπίνων δυνάμεων να ελευθερωθούμε. Χρειάζεται οπωσδήποτε να στραφούμε στο Θεό με όλες μας τις δυνάμεις και θα μας οδηγήσει Εκείνος τι πρέπει να πράξουμε και πώς.

Βιώνοντας το τέλος του χρόνου με προσωπικό πένθος για αγαπημένο πρόσωπο, για ακόμη μια φορά μου επιβεβαιώθηκε ότι η μόνη παρηγοριά, η  μόνη αγάπη -αλλά στις μέρες μας και η μόνη ψυχική ισορροπία- μπορεί να βρεθεί μόνο στον πνευματικό δρόμο, δηλαδή στο Χριστό. Η σύνδεσή μας με οποιοδήποτε άλλο ανθρώπινο πλάσμα, για να είναι αληθινή μπορεί να περάσει μόνο μέσα από το Χριστό, ακόμη και αν δεν το έχουμε συνειδητοποιήσει. Γιατί ο Χριστός είναι το κέντρο της αληθινής αγάπης και οποιαδήποτε αληθινή αγάπη νιώσουμε για άλλον άνθρωπο (συνήθως συνειδητοποιούμε το μέγεθός της όταν τον χάσουμε) δεν μπορεί παρά να είναι μέρος της αγάπης του Χριστού- ακόμη και αν αυτός που νιώθει την αγάπη είναι άθεος. Από τη στιγμή που είναι αληθινή η αγάπη, δεν μπορεί παρά να είναι του Χριστού, γιατί Εκείνος είναι η πηγή και η ουσία της. Οποιαδήποτε απόπειρα να αγαπήσουμε άλλον άνθρωπο, παρακάμπτοντας την ουσία του Χριστού, δεν θα περπατήσει. Για αυτό και υπάρχει τόσος διαχωρισμός στις ανθρώπινες σχέσεις σήμερα, τόσες προδοσίες, τόσες εγκαταλείψεις, απομόνωση και αποχωρισμοί. Γιατί προσπαθήσαμε να μηχανουργήσουμε μια άλλη αγάπη, μια αγάπη βασισμένη στις ‘ανάγκες’ μας και στις θεωρίες μας, επιστρατεύοντας ενίοτε και την κακώς εννοούμενη ψυχολογία, και παρά τις άπειρες αναλύσεις, τελικά αυτή η αγάπη δεν περπατάει. Καταλήγει σε κυνισμό και πικρία.

Αν δεν στραφούμε στο Χριστό άμεσα, αυτό θα γίνεται όλο και χειρότερο: έτσι όπως σφίγγουν οι ενέργειες της κατάθλιψης και της αποδυνάμωσης σφιχτά γύρω από το λαιμό μας, θα μας είναι όλο και πιο δύσκολο να βρούμε αγάπη από τους άλλους, δηλαδή την εγωιστική αγάπη που πασχίζουμε να την κάνουμε να μας δώσει αυτό που θέλουμε. Μου κάνει εντύπωση, γιατί παρατηρώ ανθρώπους που ήταν άλλοτε δοτικοί και ανοιχτοί, να έχουν κλειστεί κι εκείνοι στο καβούκι τους και να επικοινωνούν μόνον όταν είναι να πάρουν κάτι. Το είχαμε αυτό το κουσούρι από πριν, αλλά τώρα έχει παραγίνει. Νομίζω ότι θα μπορούσαμε εύκολα να διεκδικήσουμε τον τίτλο του πιο εγωκεντρικού λαού στον κόσμο...

Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στον Ιησού, Εκείνον που έδωσε το ακριβώς αντίθετο μήνυμα του εγωκεντρισμού- εκείνο της ατελείωτης αγάπης σε σημείο ακραίας αυτοθυσίας. Όταν ο θάνατος και η απώλεια χτυπούν, Εκείνος είναι η μόνη παρηγοριά, γιατί η δική Του αγάπη συμπεριλαμβάνει όλη την αγάπη που μπορεί ποτέ να υπάρξει. Στο πρόσωπό Του, μπορούμε να γαληνέψουμε ότι βλέπουμε το αγαπημένο μας πρόσωπο για πάντα. Και στην αιώνια καρδιά Του, μπορούμε να αναπαυτούμε ότι η αγάπη που μοιραστήκαμε με κάποιον άλλο δεν θα πεθάνει ποτέ. Και στο φως Του, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η σπίθα της σύνδεσής μας με ένα άλλο άτομο θα είναι πάντα ζωντανή. Όσο πιο ειλικρινής η αγάπη μας για το άλλο άτομο, τόσο πιο πολύ θα προσομοιάζει τη δική Του αγάπη.

Όταν λοιπόν χτυπά το πένθος, τρέχουμε προς Εκείνον για να βρούμε το αγαπημένο μας πρόσωπο-και το βρίσκουμε! Όταν η καρδιά μας πονά από το ανελέητο σπαθί του θανάτου, μόνο σε Εκείνον μπορούμε να βρούμε ανακούφιση, γιατί μόνο Εκείνος κρατεί ασφαλή στην μνήμη Του όλη την αγάπη που θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει-πάντα καταλήγουμε σε Εκείνον. Και μέσα από Εκείνον, το αγαπημένο πρόσωπο που έφυγε, μπορεί να μας επιστρέψει την αγάπη. Οι διαφορετικοί κόσμοι στους οποίους βρισκόμαστε εμείς και το αγαπημένο πρόσωπο δεν είναι εμπόδιο για Εκείνον- τον ανεμπόδιστο μεσάζοντα της αγάπης.Ότι κι ότι μας απομένει όταν αφήνουμε το υλικό σώμα και τον υλικό κόσμο είναι Εκείνος. Ποιος θα μας οδηγήσει με ασφάλεια στην άλλη πλευρά; Και πώς θα βοηθήσουμε το άτομο που έφυγε προς την άλλη πλευρά; Μόνο μέσα από Εκείνον.

Η εικόνα που έρχεται  είναι σαν εκείνη του τροχού με τις ακτίνες. Το κέντρο του τροχού κρατά όλες τις ακτίνες σταθερές και ο κόσμος γυρίζει. Το κέντρο του τροχού είναι ο Χριστός και οι ακτίνες όλα τα ανθρώπινα πλάσματα. Συνδεόμαστε με όλα τα ανθρώπινα πλάσματα γιατί συνδεόμαστε με το κέντρο και μέσω Εκείνου, συνδεόμαστε με κάθε άλλη ακτίνα, είτε το θέλουμε είτε όχι. Οποιαδήποτε προσπάθεια να συνδεθούμε με άλλο άτομο παρακάπτοντας το κέντρο δεν θα αποδώσει. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι εκείνοι που δεν πιστεύουν στο Χριστό δεν μπορούν αγαπήσουν. Απλά, αγαπούν μέσα από Εκείνον χωρίς να το αναγνωρίζουν. Μόνο όταν σπάσει ο εγωισμός, συνήθως μετά από κάποιο γερό στραπάτσο στη ζωή, επιτρέπουμε να αναδυθεί στη συνείδησή μας εκείνο που γνωρίζαμε κατά βάθος από την αρχή. Η σύνδεσή μας ως ακτίνα του τροχού με όλη την ανθρωπότητα, είναι που μας δίνει  ευθύνη μας προς όλα τα ανθρώπινα πλάσματα. Ο λαός μας πεισματικά αρνείται να το δεχτεί αυτό, έχοντας ανάγει το ‘για την πάρτη μου και για τους ΔΙΚΟΥΣ μου ανθρώπους’ σε θρησκεία. Όσο πιο πολύ ανάγουμε ένα είδωλο σε θρησκεία, έστω και αν αυτό είναι οι ΔΙΚΟΙ μας άνθρωποι, τόσο πιο πολύ θα χάνουμε τα πάντα. Επίσης, ως ακτίνα του τροχού της αγάπης με κέντρο το Χριστό, είμαστε αμετάκλητα δεμένοι και μαζί Του και με τους αδερφούς μας.  Μπορεί να επιμηκύνουμε την ‘ακτίνα’ μας και την απόστασή μας από το κέντρο. Μπορούμε να απομακρυνθούμε, όπως έχει γίνει της μόδας με τη 'ρεαλιστική', κουλτουρέ αθεϊα, αλλά δεν μπορούμε να αποκοπούμε πλήρως (όσο κι αν στην παράνοιά μας το προσπαθούμε μανιωδώς). Ευτυχώς.

 

Υ.Γ. Έχω αναφέρει σε προηγούμενα άρθρα ότι δε χρειαζόμαστε  μεσάζοντες για να συνδεθούμε με το Θεό. Εξακολουθώ να το πιστεύω, όμως θα ήθελα εδώ να διευκρινίσω ότι δε χρειαζόμαστε συγκεκριμένους μεσάζοντες. Ούτως ή άλλως τη δουλειά εμείς πρέπει να την κάνουμε-δεν μπορεί να την κάνει κανείς άλλος για εμάς. Αυτό όμως δεν αποκλείει ότι σε κάποιες στιγμές, μπορούμε να βοηθηθούμε από κάποιους, σωστά επιλεγμένους, ανθρώπους να πλησιάσουμε το Θεό. Θα ήταν υπεροπτικό να ισχυριστεί κανείς ότι πάντα και απόλυτα δεν έχει ανάγκη κανένα. Η αγάπη του Θεού περνά ΚΑΙ μέσα από τους ανθρώπους- απορρίπτοντάς τους, απορρίπτουμε κι Εκείνον. Αυτό που εννοώ είναι ότι δεν μπορεί ένα άλλο ανθρώπινο πλάσμα να έχει θεϊκή εξουσία επάνω μας ή  να κατέχει το αλάνθαστο στο οποίο θα πρέπει να υπακούωμε αδιακρίτως. Αυτού του είδους η απόλυτη υποταγή έχει δημιουργήσει πάμπολλα προβλήματα κατάχρησης εξουσίας και ειδικά όταν πρόκειται για πνευματικά θέματα, η προδοσία της εμπιστοσύνης μπορεί να δημιουργήσει ανεπανόρθωτα τραύματα. Το άτομο τότε απορρίπτει και το Θεό μαζί με τους αυτοαποκαλούμενους εκπροσώπους του και εκεί είναι η μεγαλύτερη ζημιά.

Ο Θεός υπάρχει και μέσα μας και μπορούμε να Του ζητήσουμε καθοδήγηση: από ποιο άτομο να ζητήσουμε βοήθεια, πότε και με ποιο τρόπο. Δεν αποκλείουμε την βοήθεια, αλλά την αναζητούμε με προσοχή και διάκριση. Σε κάποιο πρόσφατο περιστατικό μου έκανε εντύπωση όταν μιάμιση μέρα πριν τα Χριστούγεννα μου δημιουργήθηκε ξαφνικά μια πολύ έντονη ανάγκη να εξομολογηθώ για κάτι που είχε γίνει πριν πολλά χρόνια. Δεν είχα ζημιώσει άλλο άνθρωπο, και  κάπως το είχα καταλαγιάσει στην συνείδησή μου, ως δυσάρεστο, αλλά όχι τόσο τραγικό. Ξαφνικά όμως με βάρυνε ανυπόφορα και ήθελα οπωσδήποτε να φύγει από πάνω μου πριν τα Χριστούγεννα. Δεν το περίμενα, ότι θα μου προέκυπτε μια τέτοια ξαφνική επείγουσα ανάγκη για εξομολόγηση! Η καθοδήγησή μου με παρότρυνε να το ψάξω κι ευτυχώς, την ίδια μέρα βρήκα, μέσα από το Διαδίκτυο, κάποιον διαθέσιμο ιερέα. Δεν τον γνώριζα, ήταν ρίσκο, όμως η καρδιά μου έλεγε να πάω. Ήταν η σωστή κίνηση και πράγματι η ανακούφιση ήταν άμεση. Εδώ όμως πρέπει να πω πόσο εκτίμησα ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν εκεί. Στην επείγουσα ανάγκη μου, ήταν διαθέσιμος. Αντί να περνά τις γιορτές με τους ΔΙΚΟΥΣ του ανθρώπους, ήταν εκεί να ακούσει, χωρίς χρήματα, ανιδιοτελώς και χωρίς κατάκριση τον πόνο κάποιου αγνώστου. Αυτή είναι για μένα η αγάπη του Χριστού στην πράξη και στην προκειμένη περίπτωση ήταν απόλυτα εκφρασμένη μέσα από τον συγκεκριμένο ιερέα. Αναρωτιέμαι πόσο διαθέσιμοι είμαστε όλοι εμείς οι υπόλοιποι για εκείνον που ξαφνικά καίγεται για μια ανθρώπινη παρουσία, μια κουβέντα ανακούφισης, έναν λόγο παρηγοριάς- ακόμη και μέσα στις γιορτές… Ή είμαστε μόνο για τα Χριστουγεννιάτικα ψώνια και μόνο για τους ΔΙΚΟΥΣ μας ανθρώπους… Αν είμαστε εκεί, αν είμαστε διαθέσιμοι, μόνο για τον άλλον, όπως ακριβώς ήταν ο ιερέας την παραμονή Χριστουγέννων, τότε αυτό είναι που θα μας σώσει, αυτό είναι που μπορεί να μας κάνει να ελπίζουμε ότι υπάρχει ηλιαχτίδα μέλλοντος σε αυτόν τον ρημαγμένο τόπο…

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 28/12/2015

«Σωτηρία»: ένα συγκλονιστικό ιστορικό ντοκουμέντο με πολλαπλά μηνύματα για το σήμερα

Πρόσφατα ανακάλυψα καταχωνιασμένο ένα βιβλίο που μου είχε δώσει μια εκλεκτή συνάδελφος πριν καιρό, με τίτλο «Η ‘Σωτηρία’ τόπος μαρτυρίου των φθισικών», που γράφηκε το 1936 από τον δημοσιογράφο Κώστα Στούρνα. Το βιβλίο ρίχτηκε στην πυρά από τη δικτατορία του Μεταξά, ξεχάστηκε και εκδόθηκε πολύ καιρό μετά, το 2010, από τον «Σύλλογο Φίλων Περιθαλπομένων Νοσοκομείου Σωτηρία», σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, με επιμέλεια του Γιώργου Σταυράκη. Το βιβλίο αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο, τόσο συγκλονιστικό, που από ένα τυχαίο ξεφύλλισμα, τελικά το διάβασα όλο μονορούφι μέσα σε μία ώρα.

Ο Κώστας Στούρνας περιγράφει με γλαφυρότατο τρόπο, αλλά και με μια συμπόνοια κι αθωότητα που σε αγγίζει λες και τα βλέπεις μπροστά σου, για τις απίστευτες συνθήκες που βίωναν οι φθισικοί στο σανατόριο της Σωτηρίας, για πάνω από τρεις δεκαετίες.  Το σανατόριο δεν είχε καθαρισθεί ούτε μία φορά για  χρόνια… Πτώματα άθαφτα ανάμεσα στους ασθενείς, μερμηγκιασμένα, ακόμη και για πέντε ημέρες. Βετεράνοι πολέμου, ηλικιωμένοι και νέοι, χιλιάδες εγκαταλελειμμένοι άρρωστοι, στο κολαστήριο της Σωτηρίας, σε συνθήκες σχεδόν απόλυτης αστεγίας. Ο Κ. Στούρνας περιγράφει αναλυτικά πώς οι θέσεις στα ελάχιστα κτίσματα ήταν πολλάκις λιγότερες από τις ανάγκες, κι έτσι οι φθισικοί είχαν καταλάβει όλα τα ημιτελή γιαπιά, όλες τις τουαλέτες, κοιμόνταν στα υπόγεια χάμω και τέλος, έφτιαχναν παράγκες από ξύλινες τάβλες ανάμεσα στα δέντρα. Μόνη προστασία από το κρύο και τη βροχή  ήταν τίποτα τενεκέδες, τάβλες, παλιές κουβέρτες που έστηναν γύρω τους για να τους…προστατεύουν από τη βροχή και το κρύο… Οι πιο φτωχοί ακόμη, δεν είχαν ούτε κουβέρτα, ούτε τάβλες. Αυτοί οι δύστυχοι προσπαθούσαν να προστατευτούν από το κρύο, βάζοντας πέτρες και χαρτιά γύρω από τη στρωματσάδα τους…έτσι έβγαζαν τις παγωμένες μακρές νύχτες του χειμώνα μέσα στο βασανιστικό βήχα και τις ψείρες. Περιγράφει την απόλυτη απλυσιά, τις ουρές για μία και μόνο βρύση μέσα στην οποία πλένονταν τα πάντα, από τα πτυεολοδοχεία μέχρι τα σφουγγαρόπανα-πάντα μόνο  με κρύο νερό, γιατί δεν υπήρχε ούτε σαπούνι, ούτε κλίβανος. Περιγράφει το ελάχιστο φαγητό που δεν ήταν ποτέ αρκετό και τις εργάτριες που μαγείρευαν κι έτρωγαν από τα ίδια (πλυμένα με κρύο νερό) πιάτα, με αποτέλεσμα να παίρνουν κι εκείνες τη σειρά τους ως ασθενείς. Τα ρυάκια των βόθρων που έρεαν ανάμεσα στις παράγκες ορθάνοιχτα, καθώς δεν υπήρχε λειτουργικό σύστημα αποχέτευσης. Το απόλυτο σκοτάδι μετά το σούρουπο και τους κατάκοιτους ετοιμοθάνατους να σαπίζουν μέσα στις ακαθαρσίες τους, με μόνη βοήθεια την αλληλεγγύη των πιο ικανών ασθενών που τους τάιζαν και τους βοηθούσαν να αλλάξουν ρούχα -αν τύχαινε και παρέμεναν ζωντανοί στο διάστημα των δύο μηνών (που γινόταν το καθάρισμα των ρούχων), καθώς περισσότεροι από τους μισούς από τη στιγμή της εισόδου δεν επεβίωναν πάνω από ένα μήνα. Όταν ο αριθμός των ασθενών ήταν μέχρι και 3000 τη φορά, και με το ρυθμό που εναλλάσσονταν, καταλαβαίνει ότι στις τρεις αυτές δεκαετίες, εκατοντάδες χιλιάδες ψυχές μαρτύρησαν εκεί...

Πώς είναι δυνατόν να έγιναν αυτά τα πράγματα στην Ελλάδα; Για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα;  Πέρα από την ιστορικότητα του νοσοκομείου δεν γνώριζα τίποτε για αυτές τις φρικιαστικές συνθήκες. Πώς είναι δυνατόν να έγιναν αυτά τα πράγματα στην Ελλάδα; Έκλεισα το βιβλίο με την αίσθηση ότι η Ελλάδα είχε το δικό της στρατόπεδο συγκέντρωσης εκείνη τη σκοτεινή εποχή. Στο οποίο ο δήμιος δεν ήταν οι ναζί, αλλά η αρρώστια και η αδιαφορία…. Πώς είναι δυνατόν να έγιναν  αυτά τα πράγματα στην Ελλάδα; αυτή η σκέψη μου τριβέλιζε το μυαλό... Στη χώρα που γέννησε όχι μόνο την ιατρική, αλλά και την ηθική της ιατρικής; Στη χώρα που ήταν γεμάτη Ασκληπιεία από το βάθος των χρόνων, προσβλέποντας στην ανάπαυση, φροντίδα και θεραπεία των ασθενών; Δεν μπορούσα παρά να συμπεράνω ότι η παραμέληση εκείνη ήταν εσκεμμένη. Μπορεί να μην υπήρχαν αποτελεσματικά φάρμακα εκείνη την εποχή, υπήρχαν όμως σε αφθονία και πιάτα και σεντόνια και σαπούνια. Γιατί όχι στο Σωτηρία;  Ίσως αυτός ήταν ο τρόπος  των διεστραμμένων εξουσιών της εποχής να κάνουν τους ανθρώπους να υποφέρουν, ώστε να ανταγωνιστούν επάξια τους ανερχόμενους στην Ευρώπη ναζί. Και μετά από το ερώτημα «πώς είναι δυνατόν;» έρχεται ένα άλλο, ακόμη πιο αδυσώπητο. «Θα μπορούσε το ίδιο να γίνει ξανά σήμερα;»….

Το 1936 δεν είναι και τόσο μακριά…. Το δηλητηριώδες μείγμα της αναλγησίας, του απομονωτισμού και της εσκεμμένης αποστέρησης, θα μπορούσε κάλλιστα να  δημιουργήσει τέρατα, ακόμη και σήμερα. Δεν συγκρίνεται φυσικά με τον τότε ‘ανθρώπινο στάβλο’, αλλά όταν στα νοσοκομεία σήμερα βρίσκεις εγκαταλελειμμένους κατάκοιτους ασθενείς, σε απόκεντρα δωμάτια, χωρίς σαπούνι και νερό, να έχουν σκάσει από τη δίψα και τη μυρωδιά των ούρων να είναι αποπνικτική, ίσως τίποτε δεν είναι απίθανο. Ίσως ακόμη μια φορά, πρέπει να διδαχθούμε από την ιστορία.

Το πιο συγκλονιστικό όμως από όλα δεν ήταν οι φρικαλεότητες που περιγράφει ο Κ. Στούρνας. Ήταν οι εξεγέρσεις των φθισικών. Από το 1921 ως το 1936 που γράφηκε το ντοκουμέντο  (και πριν ακόμη η Σωτηρία γίνει κέντρο ανάρρωσης αντιστασιακών) έγιναν κοντά στις δέκα εξεγέρσεις, ακόμη και με πορείες προς το Σύνταγμα,  από τους ίδιους τους ασθενείς. Σε μια τέτοια πορεία, σύμφωνα με τον Κ. Στούρνα, το ελληνικό κράτος έδειξε τον (από τότε) απύθμενο κρετινισμό του, με την απαράμιλλη ελληνική αστυνομία να χτυπά βάναυσα με γκλομπς τους διαμαρτυρόμενους φθισικούς στα πλευρά, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να κάνουν αιμόπτυση και πολλοί να πεθάνουν πολύ σύντομα από τα τραύματα στα καταπονημένα τους πνευμόνια. Τον Ιούλιο του 1932, πρόεδρος της Πανελληνίου Ενώσεως Φυματικών ήταν ένα 28χρονο παλληκάρι, ο  Χαρ. Σωχωράκης. Στην ακμή της ηλικίας του, τότε που θα μπορούσε να βλέπει  με ανυπομονησία τη ζωή να ανοίγεται μπροστά του, να προσδοκά τις χαρές της ζωής, τον έρωτα, την επαγγελματική προκοπή, τη δημιουργία του δικού του σπιτικού, -ό,τι τέλος πάντων σημαίνει για τον μέσο άνθρωπο η ζωή-  βρέθηκε άρρωστος, στην εξορία της Σωτηρίας, με μόνη βεβαιότητα το ραντεβού με τον θάνατο. Παρόλα αυτά, δεν παραιτήθηκε στη μοίρα του, ούτε αποσύρθηκε πικραμένος. Σε αυτό το πλαίσιο που βρέθηκε, στο λίγο χρόνο που του απόμεινε, αποφάσισε να παλέψει για τους άλλους, τους δύσμοιρους συνασθενείς του- ανθρώπους αγνώστους μέχρι τότε σε αυτόν, αλλά με τους οποίους ξαφνικά ένιωσε ενωμένος σε αυτή τη σκληρή μοίρα. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, δολοφονήθηκε άνανδρα μέσα στο Σωτηρία τον Ιούλιο του 1932, ηγούμενος των εξεγέρσεων της ‘Ενωσης εναντίον των καταχρήσεων της διεύθυνσης και της εξαθλίωσης των συνθηκών ζωής. Η διαφθορά και το παρακράτος λειτουργούσαν από τότε… ακόμη και ανάμεσα στους μελλοθάνατους…..

Το επαναστατικό πνεύμα άνθισε έκτοτε στο Σωτηρία. Ανάμεσα στο θάνατο ξεπήδησε η φλόγα για μια καλύτερη ζωή, έστω κι αν η καλύτερη ζωή αφορούσε  αποκλειστικά πια μόνο τους άλλους. Ίσως τόσο κοντά στο θάνατο, οι άνθρωποι αποκτούν περισσότερο θάρρος, περισσότερη εκτίμηση για τη ζωή -τη ζωή των άλλων…. Μετά τη συγγραφή του ντοκουμέντου του Κ. Στουρνά, σημαντικοί αντιστασιακοί κατά τη διάρκεια της κατοχής αγωνίζονται και εκτελούνται μέσα στη Σωτηρία .

Ο Χαρ. Σωχωράκης είναι δυστυχώς παντελώς άγνωστος στην ελληνική κοινωνία σήμερα, όπως και πολλοί άλλοι ήρωες. Θα έπρεπε η ιστορία του- όπως και η ιστορία του "Σωτηρία"- να διδάσκεται στα ελληνικά σχολεία. Όχι μόνο γιατί πρέπει να γνωρίζουμε τις πιο σκοτεινές πτυχές της ιστορίας μας ώστε να μην τις επαναλάβουμε. Όχι μόνο γιατί ήταν μια κοιτίδα ηρωισμού και αλληλεγγύης στις πιο δύσκολες συνθήκες που μπορεί να συλλάβει ανθρώπινος νους. Αλλά γιατί -πώς να το κάνουμε-, όταν άνθρωποι αποστεωμένοι από την πείνα, εξαντλημένοι από την ασθένεια, παρατημένοι από όλη την κοινωνία -ακόμη και την ίδια τους την οικογένεια- όταν άνθρωποι μελλοθάνατοι, κατεβαίνουν στο Σύνταγμα με 40 πυρετό για να διεκδικήσουν καλύτερη ζωή, τότε τι δικαιολογία έχουμε εμείς να παραιτηθούμε;;;;;;……….

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 15/10/2015

Ριψοκίνδυνη συμπεριφορά στην εφηβεία

Οι έφηβοι, ειδικά τα αγόρια, πολλές φορές αναζητούν την αδρεναλίνη και το αίσθημα ηρωισμού που τους προσφέρουν το ρίσκο, οι περιπέτειες κι ενδεχομένως μια ελαφρά «παραβατική» συμπεριφορά. Δοκιμάζουν τα όρια των ενηλίκων, καθώς και τα δικά τους, όπως επίσης και την ανεξαρτητοποίησή τους. Η εντός λογικής πειραματισμοί είναι φυσιολογικοί σε αυτήν την ηλικία, παρόλο που δημιουργούν μεγάλο στρες στους γονείς. Ο έλεγχος της παρορμητικότητας δεν είναι τόσο ανεπτυγμένος όπως στους ενήλικες και πολλές φορές παίρνουν αποφάσεις χωρίς να σκεφτούν τις συνέπειες. Όταν όμως η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά γίνεται ιδιαίτερα επίμονη, συχνή ή έντονη, χρειάζεται να ασχοληθούμε με τα αίτιά της πριν καταλήξει σε τραγικές συνέπειες.

Ριψοκίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να αποτελούν:

Οι τσακωμοί, ιδιαίτερα σε οργανωμένα πλαίσια «συμμοριών» κλπ.

Σεξ χωρίς προφυλάξεις, που μπορεί να οδηγήσει σε βία/βιασμό/ σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, που θα απομακρύνουν το παιδί από το σχολικό πλαίσιο με μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Χρήση ουσιών ή υπερβολική χρήση αλκοόλ. Οι αρνητικές συνέπειες της χρήσης αλκοόλ και ουσιών (συμπεριλαμβανομένης της μαριχουάνας) είναι γνωστές. Τα αποτελέσματά τους συμπεριλαμβάνουν βλάβες στον εγκέφαλο (ειδικά τον αναπτυσσόμενο εφηβικό εγκέφαλο) και ζωτικά όργανα. Ταυτόχρονα, η χρήση συχνά σχετίζεται με άλλες αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, όπως σεξ χωρίς προφύλαξη, βίαιοι τσακωμοί, επικίνδυνη οδήγηση.

Βανδαλισμοί, χουλιγκανισμός/καταστροφές

Εγκατάλειψη του σχολείου για εντονότερη εμπλοκή στην ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, με αρνητικές μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Αυτοτραυματισμός/αυτοκτονικότητα/ πράξεις που προκαλούν πόνο, όπως υπερβολική χάραξη τατουάζ.

Η ριψοκίνδυνη οδήγηση είναι η σημαντικότερη κατηγορία, με τα περισσότερα νεαρά θύματα, ειδικά στη χώρα μας. Υπερβολική ταχύτητα/ ‘κόντρες’/ οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ/ουσιών/ οδήγηση χωρίς ζώνη/ οδήγηση χωρίς συγκέντρωση, π.χ. με άλλους εφήβους στο αμάξι, που γελούν, πίνουν, εμπλέκονται σε σεξουαλική δραστηριότητα/ οδήγηση και χρήση κινητού-sms την ίδια στιγμή. Στις ΗΠΑ, η επικίνδυνη οδήγηση είναι η πρώτη αιτία θανάτου στην εφηβεία, ακολουθούμενη από τους τραυματισμούς, δολοφονία και αυτοκτονία.

Η «παραβατικότητα» αυτών των συμπεριφορών είναι ακριβώς αυτό που έλκει τους εφήβους, που αναζητούν τη γοητεία του απαγορευμένου και τον ηρωισμό εκείνου που ‘σπάει τους κανόνες’.

Επιβαρυντικοί παράγοντες

Χαμηλή αυτό-εκτίμηση/ αρνητική επιρροή από συνομιλήκους/ έλλειψη φιλοδοξιών-ονείρων για το μέλλον/έλλειψη ενδιαφέροντος από την οικογένεια/ κακές οικογενειακές σχέσεις/ κακή επικοινωνία μεταξύ μελών της οικογένειας/ χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο.

Τι μπορούμε να κάνουμε

Η υπερβολική υπερπροστασία, σε σημείο συναισθηματικού ευνουχισμού του παιδιού, θα επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα: αναζήτηση ανόητου (και επικίνδυνου) ρίσκου. Η εφηβεία είναι μια περίοδος που το παιδί επαναδιαπραγματεύεται τις σχέσεις του και αναζητά νέες τοποθετήσεις και ρόλους σε αυτές. Δυστυχώς, πολλές φορές οι γονείς, δεν ‘μεγαλώνουν’ αντίστοιχα κι επιμένουν να βλέπουν το παιδί όπως ήταν στα 9 και στα 10. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι απρόβλεπτες εκρήξεις, ή διαφυγή προς επικίνδυνες ατραπούς. Αναγνωρίστε ότι το παιδί σας μεγαλώνει και φροντίστε να επαναδιαπραγματευτείτε τα όρια μαζί του, δίνοντάς του σταδιακά όλο και περισσότερη ελευθερία/ανεξαρτησία, ενώ ταυτόχρονα διατηρείστε μια στενή σχέση επικοινωνίας μαζί του. Παρότι τα σώματά τους μοιάζουν με αυτά των ενηλίκων, γνωσιακά δεν αναπτύσσονται πλήρως παρά μόνο στα 20. Έτσι δεν έχουν την ικανότητα να ζυγίζουν όλα τα ενδεχόμενα και να λαμβάνουν αποφάσεις, υπολογίζοντας τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Μπορεί το παιδί σας να εκτονώσει της αίσθηση περιπέτειας που αναζητά μέσα από μια οργανωμένη οδό με ασφαλή τρόπο, όπως π.χ. κάποιο άθλημα, προσκοπισμό, θέατρο κλπ. Αν το παιδί έχει ανάγκη την αδρεναλίνη που του προκαλεί η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, είναι προτιμότερο να εκπαιδευτεί σε ένα άθλημα εξωτερικού χώρου, π.χ. ορειβασία, αναρρίχηση, κατάδυση, που προσφέρει την ευφορία της αδρεναλίνης, αλλά σε ασφαλή πλαίσια. Επίσης, ο εθελοντισμός είναι μια δραστηριότητα που δίνει μεγάλη ικανοποίηση σε νέα άτομα και τα οδηγεί σε βελτιωμένες συμπεριφορές, και καλύτερες αξίες σε βάθος χρόνου.

Μιλήστε αναλυτικά και με επιχειρήματα στο παιδί για τις συνέπειες της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς-και με πραγματικά παραδείγματα αν είναι δυνατόν. Τα μνήματα στους δρόμους δεν είναι εκεί τυχαία, αντιπροσωπεύουν ένα πραγματικό πρόσωπο που χάθηκε-ας το θυμίζουμε αυτό στα παιδιά.

Συμφωνήστε σε κοινούς κανόνες με το παιδί σας και προσπαθήστε να είστε λογικοί σε αυτούς. Δώστε τους εναλλακτικές σε εκείνο που δεν μπορείτε να δεχτείτε. Πάντα εξηγείστε την λογική πίσω από έναν κανόνα. Στερήστε προνόμια από το παιδί σας όταν παραβιάζει αυτούς τους κανόνες αλλά όχι με εκδικητικό τρόπο. Φροντίστε οι κανόνες και οι προσδοκίες να είναι ξεκάθαροι και να έχουν αιτιολογηθεί.

Μιλήστε για τις αξίες, για την αξία της ζωής, του σεβασμού των άλλων. Όσο νωρίτερα γίνει το παιδί συνειδητοποιημένο στις αξίες, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να τις παραβιάσει.

Προσέξτε τις παρέες του παιδιού σας- μιλήστε του αν κρίνετε ότι εμπλέκονται σε ριψοκίνδυνη συμπεριφορά και τονώστε την αυτό-εκτίμησή του, ότι μπορεί να αρνείται να αντιγράψει τις συμπεριφορές των άλλων. Φροντίστε να γνωρίζετε-διακριτικά-τις παρέες του παιδιού σας. Προσκαλέστε τους στο σπίτι. Φροντίστε επίσης να γνωρίζετε και τους ενήλικες με τους οποίους το παιδί σας έρχεται σε επαφή κι επικοινωνία. Φροντίστε να γνωρίζετε που κινείται, αλλά να έχετε και επικοινωνία με το σχολείο, ώστε τουλάχιστον να γνωρίζετε τις συμπεριφορές και κοινωνικοποίηση του παιδιού. Στην επικοινωνία σας με τον έφηβο, φροντίστε να γίνεται με έναν τρόπο που του είναι αποδεκτός, π.χ. με μηνύματα την ώρα που είναι με τους φίλους τους.

Φροντίστε επίσης το παιδί σας να έχει ανοιχτό κι ευρύ κύκλο γνωριμιών, ώστε να μην είναι ευάλωτο στο ‘παραστράτημα’ μιας παρέας.

Διατηρήστε μια στενή σχέση επικοινωνίας με το παιδί σας, ώστε να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο ανοιχτό σε εσάς. Αν υπάρχει μια στενή σχέση οικειότητας κι εμπιστοσύνης με το παιδί, θα είναι πιο ανθεκτικό στις πιέσεις συνομιλήκων για χρήση ουσιών/σεξ κλπ.

Μπορείτε να δώσετε στο παιδί σας κάποιες έτοιμες απαντήσεις στη πίεση των συνομιλήκων και να τις κάνετε πρόβα μαζί του. Π.χ. αν επιμένουν οι παρέες για κάπνισμα, μπορεί να πει απλά «δεν μου αρέσει, μου φέρνει ναυτία» ή «μου προκαλεί άσθμα».

Αν το παιδί είναι ιδιαίτερα αντιδραστικό, διαπραγματευτείτε μαζί του τους χώρους που θα επιτρέψετε τον πειραματισμό. Καλύτερα να βάψει τα μαλλιά του πράσινα (έστω κι αν δεν σας αρέσουν!) παρά να δοκιμάσει μαριχουάνα.

Όταν η ριψοκίνδυνη-παραβατική συμπεριφορά είναι συστηματική και ακραία, ίσως είναι ένδειξη βαθύτερου προβλήματος, οπότε χρειάζεται η συνδρομή ειδικού.

Δείτε κατά πόσον η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά του παιδιού οφείλεται στην έλλειψη αυτό-εκτίμησης και στην ανάγκη του να επιδειχτεί στους συνομιλήκους τους, ειδικά εκείνους του αντίθετου φύλου. Η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, ακόμη κι αν έχει ‘επιτυχές’ αποτέλεσμα, ΔΕΝ θα του δώσει αυτό-εκτίμηση. Ακόμη κι αν εισπράξει τον πρόσκαιρο θαυμασμό, σύντομα θα νιώσει πάλι όπως πριν.

Κρατήστε ανοιχτή τη γραμμή επικοινωνίας με το παιδί. Όσο κι αν τα δικά του προβλήματα σας φαίνονται ‘μικρά’, δείξτε του ότι τα παίρνετε στα σοβαρά.  Χρησιμοποιήστε μικρές καθημερινές αφορμές για να μιλήσετε στα παιδιά για σημαντικά ζητήματα, έστω και για λίγο. Μην προσβάλλετε και μη μειώνετε τα παιδιά. Μην το παίρνετε προσωπικά αν κάποιες στιγμές τα παιδιά δείχνουν θυμωμένα μαζί σας- είναι μέρος της εφηβείας.

Βοηθήστε το παιδί να αναπτύξει δικές του δεξιότητες αυτοβοήθειας και αυτοπροστασίας, π.χ. να διακρίνει πότε ένα άτομο είναι έμπιστο και πότε όχι, ποιες συνθήκες μπορεί να είναι απειλητικές για την ασφάλειά του, πώς να λέει όχι κλπ.

Τέλος, φροντίστε να μην εμπλέκεστε σε ριψοκίνδυνες συμπεριφορές οι ίδιοι. Ένας γονιός που καπνίζει ή πίνει ασταμάτητα και οδηγεί χωρίς ζώνη, δεν μπορεί να πείσει το παιδί του να μην κάνει το ίδιο. Τα παιδιά μαθαίνουν από αυτά που κάνουμε, όχι αυτά που λέμε.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 11/10/2015

Πηγές/περισσότερες πληροφορίες

http://raisingchildren.net.au/articles/risktaking_teenagers.html

http://www.ianrpubs.unl.edu/pages/publicationD.jsp?publicationId=786