Η σημασία της αυτο-πειθαρχίας στα παιδιά

Υπήρξαν μια σειρά από αφορμές που μου υπενθύμιζαν για αυτό το άρθρο: ίσως η πρόσφατη θέση μου στο διάλογο για την παιδεία, ίσως η αίσθηση ότι για την ανοικοδόμηση της χώρας μας (που νιώθω ότι θα έρθει σύντομα μετά την κατάρρευση του σαθρού οικοδομήματος της ΕΕ) θα χρειαστεί η μέγιστη δυνατή εργατικότητα από όλους μας, ίσως η μετουσίωση του πολυσυζητημένου πλέον θέματος του σχολικού εκφοβισμού από ‘bullying μεταξύ μαθητών’ σε ‘bullying γονιών εναντίον εκπαιδευτικών’, ίσως η αίσθηση ότι πια  ο ίδιος ο λαός μας έχει βαρεθεί την λατρεία της αποφυγής, της απάθειας, της ελάχιστης προσπάθειας, ίσως η ανακάλυψη  ότι τελικά λίγη πίεση στον εαυτό μας, λίγη προσπάθεια παραπάνω,  ίσως τελικά να είναι πιο ευχάριστη από ότι νομίζαμε. Ίσως απλά να βαρεθήκαμε την αδράνεια. Περπατώντας στις αρχαιότητες πρόσφατα, αναλογιζόμουν ότι αυτού του είδους η αδράνεια  δεν είναι στον ίδιον του χαρακτήρα μας. Δεν ανήκει στην ιδιοσυγκρασία του λαού μας. Ο ελληνικός λαός ήταν αεικίνητος, δραστήριος, ανήσυχος και φιλόδοξος. Η αρετή του ήταν η αριστεία. Η απάθεια, οι ατελείωτες ώρες στις καφετέριες όπου μιλάς για όλα και τίποτα, είναι κάτι επίκτητο, σαν μια κακιά μόδα των τελευταίων δεκαετιών. Και τώρα, παρωχημένη πλέον,  καιρός να την πετάξουμε από επάνω μας. Είναι κρίμα να σπαταλιέται όλο αυτό το δυναμικό. Εξάλλου, θα το χρειαστούμε. Έχω την αίσθηση ότι σύντομα θα χρειαστεί η μέγιστη δυνατή εργατικότητα από όλους μας.

Η ροπή προς την φυγοπονία είναι εν μέρει μαθημένη συμπεριφορά μέσα στην ελληνική οικογένεια. Η υπερπροστασία, η μη υγιής προσκόλληση των γονιών προς τα παιδιά τους, η δουλοπρεπής υπηρεσία της ελληνίδας μάνας προς το παιδί (‘μα το έχω κάνει με εξωσωματική!!!’ αναφωνεί στις δυσανασχετήσεις των γύρω ότι το κακομαθαίνει) έχουν οδηγήσει μια γενιά παιδιών να θεωρούν δεδομένο το να λαμβάνουν, να εισπράττουν και να εξυπηρετούνται χωρίς να καταβάλλουν καμία προσπάθεια, χωρίς να δίνουν απολύτως τίποτα προς τους άλλους, χωρίς να εκπληρώνουν τις ίδιες τις υποχρεώσεις τους. Αυτή η προσδοκία του ‘παίρνω τα πάντα χωρίς να δίνω τίποτα’ προβάλλεται αργότερα προς τη ζωή και το περιβάλλον τους; τα παιδιά αυτά τα περιμένει μια ανώμαλη προσγείωση στην πραγματικότητα! Χωρίς αυτοπειθαρχία δεν μπορεί να λειτουργήσει καμία ανθρώπινη σχέση, δεν μπορεί να αποδώσει καμία επαγγελματική απόπειρα. Χωρίς αυτοπειθαρχία δεν μπορούμε καν να προασπίσουμε την υγεία μας.  Η αίσθηση ότι ‘τα πάντα μου έρχονται μου  έτοιμα χωρίς να προσπαθήσω’, ότι οι τάξεις περνιούνται χωρίς σχεδόν καθόλου διάβασμα, ότι οι βαθμοί ξεκινούν αυτόματα από το 10 (αντί το 0)  δίνει στα παιδιά μια εντελώς διαστρεβλωμένη αίσθηση της πραγματικότητας- ιδιαίτερα ζημιογόνα για τα ίδια αλλά και για την κοινωνία μας.

Η αυτό-πειθαρχία είναι παρά πολύ σημαντική για την αυτό-πεποίθηση και αυτό-εκτίμηση του ατόμου. Όταν καταφέρνεις και ξεπερνάς την αρχική αντίσταση που εμφανίζεται πάντα πριν από ένα θετικό εγχείρημα, όταν καταφέρνεις και αντιστέκεσαι στην νύστα ώστε να ολοκληρώσεις αυτό που ανέλαβες, όταν υπερνικάς το φόβο της αποτυχίας, όταν λες όχι στον πειρασμό, η αυτοπεποίθησή σου ανεβαίνει στα ύψη. Όταν απεναντίας,  αδρανήσεις και δεν αποπειραθείς την εργασία εκείνη που θα σε προχωρήσει επαγγελματικά, όταν φοβηθείς το επαγγελματικό ταξίδι γιατί είναι κάτι καινούριο κι ‘ας το κάνει κάποιος άλλος’, όταν παραβείς το πρόγραμμα διατροφής σου και στην πρώτη στεναχώρια χτυπήσεις δυο πάστες μαζί, τότε η αυτό-πεποίθηση καταβαραθρώνεται. Εξάλλου αυτό που δίνει πραγματική ικανοποίηση, ένα αίσθημα επιτεύγματος είναι να καταφέρεις κάτι που σου φαίνεται ελαφρώς δύσκολο, μια πρόκληση. Ο εθισμός στα εύκολα, ξεκινώντας από την ελληνική οικογένεια και το σχολείο, έχει οδηγήσει τις δυο τελευταίας γενιές να πιστεύουν ότι είναι ανίκανες, να οικειοποιούνται την αδράνεια σαν να είναι το φυσικό τους σπίτι. Δεν είναι η αδράνεια η φυσική μας κατάσταση! Το κόστος του λίγου φόβου ή της λίγης παραπάνω κούρασης όταν πιέσουμε τον εαυτό μας  να κάνει αυτό που πρέπει είναι αμελητέο σε σχέση με το κόστος της φυγοπονίας -πρακτικό και ψυχολογικό. Αυτό θα πρέπει να το θυμόμαστε.

Πότε θα πρέπει να εφαρμόζουμε αυτό-πειθαρχία;  Σε όλες τις πτυχές της ζωής μας και σε καθημερινή βάση. Από τη δίαιτα και την γυμναστική, μέχρι του να συγκρατούμε τα νεύρα μας και να μην αναβάλουμε τις εργασίες που πρέπει να κάνουμε. Το κλειδί είναι να καταφέρουμε να υπερβούμε την αρχική αντίσταση. Είναι πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι σχεδόν σε κάθε θετικό βήμα εμφανίζεται κάποια αρχική αντίσταση. Ίσως είναι ο φόβος της προόδου, ο φόβος του καινούριου, ο φόβος αν θα τα καταφέρω, λες και πάντα υπάρχει κάποιος πειρασμός να μας εμποδίσει από αυτό που μας ωφελεί. Το κλειδί είναι να είμαστε ξεκάθαροι τι είναι σωστό και θετικό για εμάς και να επιμείνουμε παρά την αρχική αντίσταση. Τότε, ίσως ανακαλύψουμε ότι ξεκινώντας, η αντίσταση εξαφανίζεται. Αν βέβαια η αντίσταση επιμένει, ή μεγαλώνει, τότε ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε άλλο τρόπο δράσης ή επίλυσης του προβλήματος. Ας κάνουμε όμως αυτή τη λίγη αρχική υπέρβαση, ας ξεπεράσουμε την αρχική δυσφορία. Δεν λέω να βασανίζεται το παιδί και να υποφέρει σε συνθήκες καταπίεσης. Αλλά να μάθει να υπερβαίνει την αρχική απροθυμία του. Αλλιώς η δήθεν ελευθερία της αποφυγής γίνεται σκλαβιά στην απάθεια. Ιδιαίτερα σήμερα, όπου για το σύνολο των παιδιών η διέξοδος προς την φυγοπονία γίνεται μέσω του πολύ ισχυρού, εθιστικού μαγνήτη της οθόνης. Αν δεν μπορεί σήμερα να επιμείνει στα σχετικά εύκολα, τι θα κάνει αργότερα; Θα βρίσκει συνεχώς παρηγοριά στο τάμπλετ;

Στη συμπεριφορά του παιδιού, όπως και στη σχολική του επίδοση, έχει περάσει πολλές φορές μια νοοτροπία υπερβολικής 'ψυχολογικοποίησης'. Υπάρχει η προσδοκία ότι αν συζητάμε ατελείωτες ώρες με το παιδί, αν του δώσουμε την τέλεια ανατροφή και αψεγάδιαστη  αγάπη (πράγμα αδύνατο, ακόμη και για τη μαμά που λέγαμε παραπάνω με την εξωσωματική), τότε ως δια μαγείας, το παιδί θα έχει τέλεια συμπεριφορά σε όλες τις περιστάσεις της ζωής του, δεν θα έχει καμία δυσκολία στις σχέσεις του με τους άλλους και θα διαβάζει τα μαθήματά του από μόνο του, χαρωπά και αυθόρμητα χωρίς να πιεστεί ποτέ! Αυτό είναι μια επώδυνη παγίδα μη ρεαλιστικών προσδοκιών και για το γονιό και για το παιδί. Κατ΄ αρχάς καμία ανατροφή, όσο τέλεια κι αν είναι δεν μπορεί να το προετοιμάσει για τις απροσδόκητες αναποδιές αυτής της ζωής. Κι έπειτα πολλά πράγματα μας είναι ωφέλιμα χωρίς απαραίτητα να μας είναι απόλυτα ευχάριστα  (π.χ. μπρόκολο). Το παιδί θα πρέπει να μάθει να αυτοπειθαρχεί, όπως χρειάζεται να κάνουμε όλοι μας.  

Ο αθλητισμός είναι ένας εξαιρετικός  δάσκαλος της αυτοπειθαρχίας. Εκεί, αν δεν προσπαθείς συνεχώς, το χάνεις. Καταβάλλεις μεγάλη προσπάθεια με αμφίβολη αμοιβή, η οποία αν έρθει, θα είναι αρκετά αργότερα. Και μπορεί να ματαιωθείς. Αλλά θα συνεχίσεις να προσπαθείς. Μια καλή μου φίλη κάνει παρουσιάσεις της εταιρίας της σε πολύ απαιτητικούς πελάτες, εδώ και 8 χρόνια. Παρά την εμπειρία της και την αναγνώριση, κάθε φορά πριν την παρουσίαση έχει άγχος, ακόμη και σήμερα. Διαβάζει ξανά αυτά που έχει πει τόσες φορές. Ακόμη και σήμερα, μπαίνει στον πειρασμό να αποφύγει την παρουσίαση, να προφασιστεί φόρτο εργασίας και να προτείνει να πάει κάποιος άλλος. Όμως λέει ‘ναι’, προετοιμάζεται και πηγαίνει. Και για αυτό πέτυχε. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το μαθητή που βλέπει λυμένη την άσκηση φυσικής στον πίνακα και λέει ‘α, το κατάλαβα, εύκολο’-δεν μπαίνει όμως στον κόπο να κάτσει να γράψει μόνος του, όχι μία, αλλά δεκάδες τέτοιες ασκήσεις. Αυτός ο μαθητής αποτυγχάνει στις εξετάσεις.  Αν δεν κάτσεις να γεμίσεις σελίδες, δεν λύνονται οι ασκήσεις. Αν δεν προσπαθήσεις, δεν θα σε ξαναζητήσουν οι πελάτες, ή οι εργοδότες.

Κάπως έτσι είναι και στη ζωή γενικότερα. Ας μάθουμε στα παιδιά μας να βάζουν στόχους και να παλεύουν για αυτούς με μέγιστη δυνατή προσπάθεια και αυτό-πειθαρχία. Η εναλλακτική σε αυτή τη γενιά νομίζω θα είναι πολύ πιο καταστροφική από ό,τι στη δική μας. Ο φραπές -ως σύμβολο φυγοπονίας- είναι πολύ πιο αθώος από τις σημερινές ‘διεξόδους’.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 5/4/2016

Θέση στο Διάλογο για την Παιδεία

Πολλά έχουν γραφεί και ειπωθεί σχετικά με τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά θα ήθελα να σταθώ σε 4 προτάσεις που θεωρώ ως απόλυτη προτεραιότητα. Υπάρχουν πολλά άλλα, όμως οι παρακάτω προτάσεις είναι σχετικά λιγότερο δαπανηρές και απόλυτα ουσιαστικές- αν και όχι πολιτικά ορθές (αλλά δεν πειράζει, ας ακουστεί και κάτι πέρα από την μονότονη πολιτική ορθότητα...)

1)      Η κοινωνικο-συναισθηματική αγωγή πρέπει να μπει στο υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών σε όλες τις βαθμίδες, όπως ισχύει στο εξωτερικό (π.χ. στο μάθημα Personal, Social, Health Education σο Ηνωμένο Βασίλειο).  Γεμίζουμε τα παιδιά με ένα σωρό λεπτομέρειες, πολλές εκ των οποίων δεν θα τους χρειαστούν (ούτε ακονίζουν την κρίση τους), όμως παρακάμπτουμε το πιο ουσιώδες: πώς θα ζήσει το παιδί σε αυτόν τον κόσμο. Θέματα για την υγεία, σωματική και ψυχική, την πρόληψη χρήσης ουσιών, τις ανθρώπινες σχέσεις (οικογενειακές, φιλικές, συντροφικές, επαγγελματικές),  την αυτό-εκτίμηση, τις αξίες, την προετοιμασία για την επαγγελματική ζωή, το πώς θα διαχειριστούν τα οικονομικά τους, το πώς θα γίνουν καλοί γονείς και πολλά άλλα. Καμία ακαδημαϊκή επίδοση δεν πρόκειται να αποδώσει, αν το παιδί δεν  έχει τα σωστά ψυχικά αποθέματα να διαχειριστεί τη ζωή του και τον εαυτό του. Ναι, θα έπρεπε αυτά να τα διδάσκει η οικογένεια, αλλά η πλειοψηφία δεν μπορεί ή δεν γνωρίζει πώς να το κάνει. Δεν θα πρέπει όλα τα παιδιά να έχουν ίσες ευκαιρίες στη ζωή; Οι ευκαιρίες λοιπόν δεν προκύπτουν μόνο από τις αντικειμενικές συνθήκες, αλλά και από την ψυχολογική ετοιμότητα. Αυτό είναι κάτι που μπορεί εύκολα και σχετικά ανέξοδα να γίνει. Είναι από τα σημαντικότερα εργαλεία που μπορεί να δώσει το σχολείο στα παιδιά και θα τα συνοδεύει σε όλη τους τη ζωή.

2)      Ωραία, γίνονται όλες οι προτάσεις για νέα βιβλία και νέα συστήματα, σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας κλπ. κλπ.  Καλά όλα αυτά, όμως να θέσω το ερώτημα: στο υπάρχον σύστημα, μαθαίνουν τα παιδιά αυτά που είναι στη διδακτέα ύλη, αυτά που υποτίθεται ότι πρέπει να μάθουν; Επιτυγχάνονται οι μαθησιακοί στόχοι; Αντιστοιχούν οι βαθμοί που βάζουμε στην πραγματικότητα γνώσεων και ικανοτήτων των παιδιών; Αντιστοιχούν τα απολυτήρια (δημοτικού, γυμνασίου, λυκείου) στο επίπεδο των παιδιών; Ή από την υπερβολική επιείκεια –χαλαρότητα - υπερπροστασία, φτάνουμε στο σημείο να αποφοιτούν ουσιαστικά αναλφάβητοι (και να μην είναι πια οι εξαιρέσεις); Κατά τη γνώμη μου εκεί είναι το πρόβλημα. Η μάθηση θέλει προσπάθεια, θέλει κόπο, θέλει χρόνο και θέλει… ε ναι, θέλει και διάβασμα! Αν θέλουμε να μιλάμε για σημαντική βελτίωση του επιπέδου των  Ελλήνων μαθητών, θα πρέπει να υπάρξει μια καθόλου δημοφιλής (ούτε σε παιδιά, ούτε σε γονείς, ούτε σε εκπαιδευτικούς) αυστηροποίηση στα κριτήρια και στην αξιολόγηση των μαθητών, ώστε πραγματικά να ανταποκρίνονται στους μαθησιακούς στόχους που έχουν τεθεί από το πρόγραμμα σπουδών . Ας μη γελιόμαστε- δεν λείπουν ούτε οι στόχοι, ούτε οι μέθοδοι, ούτε τα υλικά. Μπορούν να βελτιωθούν, αλλά όποιος έχει έστω και ελάχιστη επαφή με την καθημερινότητα του ελληνικού σχολείου, γνωρίζει πώς δεν είναι εκεί το πρόβλημα. Είναι η υπερβολική χαλαρότητα. Σύμφωνα με το  ιδιαίτερα διαφωτιστικό βιβλίο της  Amanda Ripley “The smartest kids in the world», όπου αναλύονται τα αίτια για την υψηλή θέση των μαθητών της Φινλανδίας, Ν. Κορέας και Πολωνίας στους δείκτες ΟΟΣΑ, παραμένει κοινό κι αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα το γεγονός ότι αυτοί οι μαθητές εργάζονται σκληρά, αφιερώνουν πολλές ώρες διαβάζοντας, αλλά και οι εκπαιδευτικοί έχουν πολύ υψηλές απαιτήσεις και προσδοκίες  από τους μαθητές. Επιδιώκουν να γίνει το παιδί ο καλύτερος εαυτός του- όχι ο πιο αδύναμος εαυτός του. Αυτό το όραμα καλλιεργούν -και απαιτούν- από τα παιδιά, και αυτό επιτυγχάνουν στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Όταν εμείς ζητούμε από τα παιδιά το ελάχιστο, όταν ενθαρρύνουμε με τη στάση μας τη λιγότερη δυνατή προσπάθεια, όταν παρακαλάμε το παιδί να πει μια λέξη, οποιαδήποτε, για να το περάσουμε, όταν το 03 γίνεται 12 το Σεπτέμβρη (και αυτό συμβαίνει σε κάθε ελληνικό σχολείο), τότε μην ψάχνουμε σε κυνήγια μαγισσών τι φταίει...

Τι θα μπορούσε να γίνει για να υποστηριχθεί η αυστηροποίηση στις προσδοκίες και την αξιολόγηση των μαθητών; Κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να ενισχυθεί σημαντικά ο θεσμός της δωρεάν ενισχυτικής διδασκαλίας σε όλα τα σχολεία (με κατάλληλες διαφοροποιήσεις για μαθητές με ειδικές μαθησιακές ανάγκες).  Για τους μαθητές που επιμένουν να μην αποδίδουν (αναμένοντας ότι θα τους «περάσουν»), θα πρέπει η ενισχυτική διδασκαλία να γίνει υποχρεωτική για μαθητές που βλέπουμε μέσα π.χ. στο Β τρίμηνο ότι είναι πολύ χαμηλά. Σήμερα ‘σνομπάρουν’ την ενισχυτική διδασκαλία αφού γνωρίζουν ότι με 2-3 ώρες διάβασμα στο τέλος της χρονιάς θα περάσουν. Ας έχουν δύο ευκαιρίες να δώσουν εξετάσεις τον Ιούνιο κι αν αποτύχουν  και στις δύο, τότε θα παρακολουθούν υποχρεωτικά ενισχυτική διδασκαλία το καλοκαίρι (και μόνο αυτή η προοπτική θα κάνει τους αδαείς να διαπρέψουν!). Αν δεν θέλουν, ας επαναλάβουν την τάξη. Στις εξετάσεις όμως, η αξιολόγηση  θα πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Δεν θα περνούν πια μαθητές του 03 και του 04, δίνοντας το μήνυμα στους υπόλοιπους ενός απέραντου ‘δε τρέχει τίποτα’.  Αυτή η αυτό-απαξίωση πρέπει να σταματήσει.

3)Όπως πρέπει να σταματήσει και η αυτό-κοροϊδία των πανελληνίων εξετάσεων. Εφόσον, οι μαθητές μπορούν και χρησιμοποιούν τις τουαλέτες με κλειστές πόρτες (το ‘μισάνοιχτες πόρτες’ στην πράξη είναι ανεφάρμοστο και προσβλητικό-τα παιδιά είναι έφηβοι!), οι οποίες ΔΕΝ βρίσκονται σε κλωβό απενεργοποίησης κινητών, έτσι οι εξετάσεις είναι διαβλητές. Τουλάχιστον, ας γίνει η πρώτη δυνατή αναχώρηση 2,5 ώρες μετά την έναρξη- έτσι δεν θα προλαβαίνουν να δώσουν και να πάρουν απαντήσεις μέσω κινητού.  Μπορούν βέβαια να έχουν κατεβασμένο το βιβλίο στο κινητό, οπότε εκεί χρειάζεται ειδικό μηχάνημα ανίχνευσης ή κλωβός απενεργοποίησης. Αλλιώς κοροϊδευόμαστε. Και το χειρότερο-δίνουμε το μήνυμα σε μια ολόκληρη γενιά ότι ‘ο θρασύς θα προχωρήσει μπροστά... ‘

4)Ως ψυχολόγος, με ειδίκευση σε θέματα παιδικής προστασίας, θα πρότεινα  αυστηροποίηση στην επιλογή του προσωπικού όσον αφορά στην διάσταση της ασφάλειας των παιδιών. Δεν μας αρέσει να το σκεφτόμαστε, όμως η εκπαίδευση είναι χώρος που έλκει δυστυχώς (-και-) παιδόφιλους. Χρειάζεται οριοθέτηση με κανόνες, όπως ισχύουν στο εξωτερικό, π.χ.: όχι επικοινωνία με μέσα κοινωνικής δικτύωσης μεταξύ παιδιών-εκπαιδευτικών, όχι ένας εκπαιδευτικός μόνος με παιδί πίσω από κλειστές πόρτες, όχι ανταλλαγή αριθμού κινητών μεταξύ παιδιών-εκπαιδευτικών, καθόλου άγγιγμα κλπ. Οι κανόνες αυτοί είναι απολύτως απαραίτητοι για να προστατευτούν και τα παιδιά, αλλά και ο κλάδος μας από τους επιτήδειους. Επίσης, το σύνολο των  εκπαιδευτικών θα πρέπει να ενημερωθεί για την παιδική κακοποίηση και θα πρέπει να βελτιωθεί το σύστημα καταγγελιών, ενώ οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να υποστηρίζονται όταν έχουν ενδείξεις για τέτοια περιστατικά.  Οι εκπαιδευτικοί είναι οι μόνοι ενήλικες που βλέπουν το παιδί σε καθημερινή βάση εκτός από την οικογένεια και σε κάποιες περιπτώσεις, οι μόνοι που μπορούν να βοηθήσουν να βγουν στην επιφάνεια κακοποιήσεις των παιδιών, που ίσως είναι πολύ συχνότερες από όσο νομίζουμε.

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogpsot.gr, 4/4/2016

Εσωτερική σύγκρουση και υπο-προσωπικότητες

Υπάρχουν τομείς στη ζωή μας, όπου παρότι θέλουμε πάρα πολύ να προχωρήσουμε, φαίνεται  σαν να είμαστε ανεπανόρθωτα κολλημένοι.  Μάλιστα, όσο πιο πολύ πασχίζουμε να πάμε μπροστά, τόσο πιο πολύ κολλάμε στα ίδια. Σαν κινούμενη άμμος-όσο πιο πολύ προσπαθείς να φύγεις, τόσο πιο πολύ βουλιάζεις, Οι λόγοι μπορεί να είναι πολλοί, ένας όμως από αυτούς, ένας από τους βασικότερους, είναι η αντίσταση από διαφορετικά τμήματα της ψυχής μας, τις ‘υπο-προσωπικότητες’ (sub-personalities) ή ‘περσόνες’, οι οποίες λειτουργούν σχεδόν ως αυτόνομες οντότητες, με τη δική τους ατζέντα, τους δικούς τους φόβους, τις δικές τους εμμονές και που μπορεί να βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με αυτό που θέλουμε εμείς, ή ακόμη και μεταξύ τους. Οι υπο-προσωπικότητες μπορεί να βρίσκονται στο υπο-συνείδητο (έχουμε μια ελαφριά διαίσθηση ότι ένα κομμάτι μας π.χ. φοβάται, αλλά δεν έχουμε πλήρη επίγνωση του μεγέθους ή νομίζουμε ότι το ελέγχουμε). Μπορεί όμως να βρίσκονται εντελώς στο ασυνείδητο και να μην έχουμε καμία επίγνωση ότι ένα κομμάτι του εαυτού μας επιδιώκει τα ακριβώς αντίθετα από αυτά που εμείς συνειδητά επιθυμούμε και επιδιώκουμε. Σε αυτήν την περίπτωση, οι υπο-προσωπικότητες γίνονται εμφανείς από τα αποτελέσματά τους: δεν μπορούμε με τίποτα να προχωρήσουμε στον τομέα που επιθυμούμε, αλλά δεν μπορούμε και να αποδεχτούμε ότι δεν προχωράμε. Είμαστε σε διαρκή εσωτερική σύγκρουση και ανησυχία, σε διαρκή θυμό, σε διαρκή ζήλια για τους άλλους που μπορούν, οργισμένοι με το Θεό που δεν μας βοηθά, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι προβάλλουμε στους άλλους (στη ζωή, στο Σύμπαν κλπ.) την ευθύνη για τη δική μας στασιμότητα.

 

Στην πραγματικότητα όμως είναι ένα δικό μας κομμάτι που εμποδίζει. Όταν τα εμπόδια είναι εξωτερικά, αλλά εμείς είμαστε συνειδητοί ότι ένας στόχος μας έχει αξία και εργαζόμαστε ασταμάτητα να τον πετύχουμε, τότε αργά ή γρήγορα τα εξωτερικά εμπόδια θα παρακαμφθούν ή θα μειωθούν. Τα εσωτερικά εμπόδια όμως είναι τα πιο δύσκολα- ιδιαίτερα όταν είναι ασυνείδητα.

Τι μπορεί να γίνει λοιπόν; Το πρώτο είναι να έρθουν στην επιφάνεια της συνείδησής μας- όσο είναι κρυμμένα, απλά θα αντιδρούμε στους φόβους τους. Εδώ χρειάζεται αυτογνωσία. Μπορούμε να ρωτήσουμε τον εαυτό μας σε κατάσταση χαλάρωσης. «Εντάξει, ξέρω ότι επιθυμώ ………….. Αν υποθέσουμε όμως ότι υπήρχε ένας λόγος για τον οποίο ΔΕΝ θα το επιθυμούσα, λέμε ΑΝ, ποιος θα ήταν αυτός;» Και αφήνουμε, χωρίς λογοκρισία όλους τους πιθανούς λόγους να βγουν στην επιφάνεια. Τους γράφουμε σε ένα χαρτί και τους αφήνουμε- δεν επιχειρηματολογούμε, δεν δικαιολογούμε, δεν διαπραγματευόμαστε. (Ο συνειδητός νους σίγουρα θα παρέμβει να πει ‘Ναι, εντάξει, τα ξέρω όλα αυτά, αλλά δεν με επηρεάζουν’. Σε αυτήν την άσκηση όμως δεν ζητάμε τη γνώμη του συνειδητού νου). Συνεχίζουμε. ‘Από αυτούς τους λόγους που έγραψα, ΑΝ υπήρχαν, ποιος θα ήταν ο δυνατότερος;’. Σημειώνουμε και συνεχίζουμε. ‘Τι θα μπορούσε να καθησυχάσει ή βρει μια λύση για αυτήν την αιτία;’ Γράφουμε τι θα λέγαμε στην υπο-προσωπικότητα για την καθησυχάσουμε.

Οι υπο-προσωπικότητες είναι σαν να έχουμε κάποια μικρά παιδιά μέσα στην ψυχή μας που το καθένα έχει ‘κολλήσει’ κάπου, συνήθως φοβάται και κάνει τα δικά του. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι με τη βία δεν μπορείς για παράδειγμα να πείσεις ένα παιδί π.χ. να ανοίξει το στόμα στον οδοντίατρο.  Χρειάζεται υπομονή, καθησυχασμός και λογικές εξηγήσεις (όχι ψέματα!). Οι υπο-προσωπικότητες χρειάζονται λογικές απαντήσεις που θα τις καθησυχάσουν, για να μπορέσουν να συνεργαστούν. Μπορεί μάλιστα να ανοιχτεί ένας διάλογος, που θα βοηθήσει την υπο-προσωπικότητα να καταλάβει ότι ίσως οι φόβοι της είναι υπερβολικοί ή ότι ίσως υπάρχει ένας άλλος τρόπος να δει τα πράγματα. Κάποιες φορές, οι υπο-προσωπικότητες είναι ορατές στη φαντασία μας ως συγκεκριμένες φιγούρες. Δεν έχει σημασία από πού προέρχονται, (αρκεί να καταλαβαίνουμε ότι είναι δικά μας κομμάτια κι όχι κάποια αρνητική εξωτερική επιρροή), καθώς η συνειδητότητα είναι πολύ ευρύτερη σε χώρο και χρόνο από όσο γνωρίζουμε ή από όσο μας λένε. Σημασία έχει να συνεργαστούμε μαζί τους για να μπορέσουμε συνειδητά να προχωρήσουμε μπροστά.

 

Μια από τις πιο δύσκολες περιπτώσεις είναι όταν έχουμε δύο υπο-προσωπικότητες στο ασυνείδητο που είναι σε πλήρη αντίθεση μεταξύ τους. Το άτομο είναι σε διαρκή εσωτερική σύγκρουση που δεν κατανοεί και που δεν μπορεί να ξεπεράσει. Ας δούμε το παράδειγμα μιας γυναίκας που θέλει πολύ να κάνει παιδί, αλλά δεν μπορεί (δεν λέω ότι όλες οι γυναίκες που δεν μπορούν να τεκνοποιήσουν έχουν συγκρουόμενες υπο-προσωπικότητες, καθώς οι λόγοι είναι πάρα πολλοί, όμως μπορεί να υπάρχει και αυτή η περίπτωση). Η γυναίκα βιώνει μεγάλο στρες, ζήλια, θυμό γιατί δεν μπορεί να κάνει παιδί και συνεχώς παραπονιέται για αυτό. Είναι θυμωμένη με το Θεό γιατί δίνει παιδιά στις άλλες γυναίκες κι όχι στην ίδια. Στην πραγματικότητα όμως, είναι εγκλωβισμένη στον πόλεμο μεταξύ δύο υπο-προσωπικοτήτων τον οποίο προβάλλει στο Θεό (‘ο Θεός με πολεμά’).

Όταν το διερευνήσει όμως λίγο, ανακαλύπτει ότι υπάρχει ένα δικό της κομμάτι το οποίο με τίποτα δεν θέλει να κάνει παιδί! Το κομμάτι αυτό έχει τη μορφή ενός άνδρα γύρω στα 40, πάμφτωχου κι ατημέλητου, που αγωνιά ότι δεν θα έχει να ταϊσει τα παιδιά του και ότι θα πεθάνουν από την πείνα.  Το κομμάτι αυτό ήταν τελείως άγνωστο στη γυναίκα και μάλιστα της προκαλεί έκπληξη η ύπαρξή του. Στην πραγματικότητα όμως, όταν το διερευνήσει λίγο βρίσκει συνεχώς ψήγματα που υπονοούν την παρουσία του: ‘σήμερα, μια γυναίκα ίσως χρειαστεί να θρέψει μόνη της τα παιδιά της’ (ταύτιση με τον άνδρα), ‘σήμερα υπάρχει κρίση και δεν ξέρω που θα οδηγήσει’ (ταύτιση με τη φτώχεια), ‘δεν ξέρω αν θα έχω κι εγώ αρκετά να ταϊσω τα παιδιά μου’ (ενοχή, φόβος). Παρότι στις συγκεκριμένες συνθήκες η γυναίκα μπορεί να μην έχει  άμεση οικονομική ανάγκη, η γενικότερη ατμόσφαιρα φόβου κι έλλειψης, επηρεάζει όλους τους ανθρώπους, λιγότερο ή περισσότερο συνειδητά.

 

Από την άλλη μεριά, υπάρχει μια δεύτερη υπο-προσωπικότητα, περισσότερο συνειδητή, και με την οποία το εν λόγω άτομο ταυτίζεται περισσότερο. Ο τρόπος που τη φαντάζεται είναι σαν μια νεότερη γυναίκα, ίσως από κάποια άλλη εποχή, απολύτως τρομοκρατημένη ότι αν δεν τεκνοποιήσει θα τη χωρίσει ο άνδρας της, θα την απορρίψει η κοινωνία και θα εγκαταλειφθεί μόνη κι αβοήθητη. Αυτό πάλι μπορεί να ακούγεται παράδοξο στη σημερινή εποχή, μην ξεχνάμε όμως ότι το συλλογικό υποσυνείδητο δεν διαμορφώνεται μόνο από τη σημερινή εποχή. Υπάρχουν χιλιετίες επί χιλιετιών στη μνήμη του ανθρώπινου είδους, όπου το παραπάνω σενάριο δεν ήταν διόλου απίθανο.Σε πολλές ανθρώπινες κοινωνίες, ιδιαίτερα από την πατριαρχία και μετά, η μόνη αξία που δινόταν στη γυναίκα ήταν εκείνη της τεκνοποίησης. Η ατζέντα λοιπόν αυτής της υπο-προσωπικότητας είναι ακριβώς αντίθετη από εκείνη του άνδρα: Από τη μια «παιδιά = κίνδυνος φτώχειας». Από την άλλη «όχι παιδιά= κίνδυνος φτώχειας».  Βεβαίως υπάρχουν πολλά άλματα λογικής και στις δυο περιπτώσεις. Όμως για αυτό ακριβώς χρειάζεται η δουλειά ανάσυρσης των υπο-προσωπικοτήτων: δε λειτουργούν με τη λογική, αλλά τα συναισθηματικά εμπόδια που προκαλούν είναι πολύ ισχυρά.

Στην προκειμένη περίπτωση, οι δυο υπο-προσωπικότητες είναι σε διαρκή αντίθεση μεταξύ τους, δημιουργώντας μεγάλη αναταραχή στη γυναίκα.  Η ψυχοθεραπευτική εργασία σε αυτήν την περίπτωση είναι να αναδυθούν οι δυο-υποπροσωπικότητες, να καθησυχαστούν η κάθε μια στους δικούς της φόβους, να πειστούν να προσεγγίσουν η μια την άλλη και να συμπορευτούν χέρι χέρι στο μονοπάτι της ζωής του ατόμου, συνεισφέροντας κι όχι υπονομεύοντας. Μπορεί να γίνει και οραματισμός ότι συζητούν η μια με την άλλη, προσεγγίζοντας η μια την άλλη, φτάνοντας σε κοινή λύση, που αναπαύει και τους δύο. Αν τα κομμάτια αυτά είναι δικά μας κι αν προσπαθήσουμε να τα προσεγγίσουμε, τότε αργά ή γρήγορα θα συνεργαστούν, όπως τα μικρά φοβισμένα παιδιά. Οι υπο-προσωπικότητες δεν είναι ούτε χειριστικές, ούτε έχουν κακή προαίρεση, απλά είναι δικά μας κομμάτια που απλά ζητούν καθησυχασμό και θεραπεία. Αυτή η δουλειά άρσης των εσωτερικών εμποδίων είναι πολύ σημαντική. Μπορεί να βοηθήσει να καθαριστούν ακόμη και ψυχοσωματικά εμπόδια. Ακόμη όμως και αν δεν πραγματοποιηθεί η επιθυμία, π.χ. της τεκνοποίησης, το άτομο θα νιώθει εσωτερική γαλήνη και αποδοχή, που είναι εντέλει και το απώτατο ζητούμενο.  

 

 

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 13/3/2016

Μια πιο ισορροπημένη οπτική στο προσφυγικό…

Με αφορμή το προσφυγικό, ήρθα για μια ακόμη φορά αντιμέτωπη με τη ‘μαύρο-άσπρο’ διχαστική σκέψη που τόσο εύκολα υιοθετεί  ο λαός μας και τόσο εύκολα γίνεται αντικείμενο προπαγάνδας. Ή θα είσαι με τους πρόσφυγες (με τον περίεργα αφελή διεθνικίστικο τρόπο) ή θα είσαι εναντίον τους (με έναν  περίεργα αφελή εθνικιστικό τρόπο). Ενδιάμεσο δεν υπάρχει.

 Με λύπη άκουσα υστερικές φωνές από κατά τα άλλα μορφωμένους ανθρώπους να λένε ότι «όλοι αυτοί θα μας γεμίσουν αρρώστιες", "δεν τους βλέπεις που πλένονται στη θάλασσα, θα μας μολύνουν το Σαρωνικό..."(!!!!)

Με λύπη άκουσα φίλη να μου λέει ότι στο σχολείο του γιου της (σε οικονομικά εύρωστη περιοχή) μόνο το 1/5 ανταποκρίθηκαν στην έκκληση να φέρουν τρόφιμα και τα υπόλοιπα 4/5 αρνήθηκαν «από άποψη» («αν τους ταϊσουμε κιόλας, θα έρθουν περισσότεροι…»!!!!)

Με λύπη άκουγα κυρίες στο σουπερ-μαρκετ να ηθικολογούν «Τι! Οι πρόσφυγες δεν τρώνε χοιρινό!!! Αφού ήρθαν σε αυτή τη χώρα να ζητήσουν άσυλο, θα το φάνε και θα πουν κι ένα τραγούδι…»

Και με λύπη άκουσα την άλλη κυρία, να απαντά με καμάρι «Αν εμένα κυρά μου το παιδί μου πέθαινε από την πείνα, θα το τάιζα χοιρινό κι ας έλεγε η θρησκεία ό,τι ήθελε…» Τάδε έφη η Ελληνάρα μάνα, σε αντίθεση με την άκαρδη Σύρια που δήθεν αφήνει επίτηδες το παιδί της να πεθάνει από πείνα… Τι να πεις …

 Με αποτροπιασμό είδα ένα υποτίθεται χριστιανικό site να ξεκινά άρθρο εναντίον των προσφύγων με τίτλο «Ξεσκίστε τους». Μάλιστα, πολύ χριστιανική λέξη… Ενώ σε άλλο άρθρο σχετικά με το βιασμό μικρού παιδιού σε προσφυγικό καταυλισμό στη Σκανδιναβία πριν μερικούς μήνες ο τίτλος ήταν «Τέρατα..» Μάλιστα. Όλοι μαζί οι πρόσφυγες είναι τέρατα, επειδή ένας από αυτούς ήταν βιαστής. Ενώ κανένας Έλληνας Ορθόδοξος ποτέ των ποτών δεν έχει βιάσει κανένα παιδάκι. 

 Με απογοήτευση βλέπω την προφητειομανία να έχει ξεφύγει πέρα από κάθε όριο, να γεμίζει τον κόσμο με εγωκεντρικό πανικό που εξαντλεί κάθε ίχνος συμπόνιας, πριν ακόμη αυτό εμφανιστεί. «Θέλουν να εξαφανίσουν τους χριστιανούς από την Ευρώπη» και το  διανοητικό επιχείρημα αμέσως διαλύει οποιαδήποτε υπόνοια ανθρωπιάς ίσως υπήρχε. Δεν αφήνουμε τους εαυτούς μας να νιώσουμε τίποτα, γιατί αμέσως βιαζόμαστε να διανοητικοποιήσουμε με χιλιοειπωμένα  κλισέ για το να θα πρέπει να έρχονται στην Ελλάδα μετανάστες ή όχι. «Η Ελλάδα δε μπορεί»  κλπ κλπ…. Μετά βέβαια το έχουμε σίγουρο ότι ο Θεός θα μας σώσει χωρίς να ανοίξει ελληνική μύτη και ότι επίσης θα καταστρέψει την Τουρκία, γιατί εμείς είμαστε οι καλοί κι εκείνοι οι κακοί… Οι προφητείες κατά το δοκούν, όπως μας βολεύουν. Εγώ όμως δεν βλέπω καμία χριστιανική αγάπη σε όλα αυτά…

Ίσως ένα μέρος των μεταναστευτικών ροών είναι βάσει κάποιου σχεδίου, οι ίδιοι άνθρωποι είναι απελπισμένα πιόνια, που αξίζουν οπωσδήποτε την ανθρωπιά μας και που σίγουρα θα πρέπει να περιθάλψουμε έστω κι αν δεν συμφωνούμε με την παρουσία τους εδώ.

 Από την άλλη μεριά, η δήθεν πολιτική ορθότητα ενός μπερδεμένου διεθνισμού, απλά ενισχύει το ρατσισμό. Δεν μπορείς να λες «Όχι σύνορα». Δεν μπορείς να μη λάβεις υπόψη σου το φόβο του τοπικού πληθυσμού. Δεν μπορείς να βαφτίζεις με το έτσι θέλω «ρατσιστή» και «μισαλλόδοξο» οποιονδήποτε εκφράζει τον παραμικρό φόβο για την παρουσία ανθρώπων, οι οποίοι στο βασικό θρησκευτικό τους κείμενο απορρίπτουν δια της βίας τις άλλες θρησκείες. Από το ένα άκρο στο άλλο κα πάνω από όλα η πόλωση. Με αποτροπιασμό άκουσα σήμερα σε μεγάλο τηλεοπτικό σταθμό μια γνωστή για την ειρωνεία της δημοσιογράφο να διαβάζει με τη σειρά τις «αμαρτίες» που προτείνει για εξομολόγηση μια εκκλησία και να γελά και να κοροϊδεύει με εμετικό τρόπο. Ναι, η «αμαρτία» είναι παρωχημένη λέξη, όμως ο αυτό-έλεγχος και η αυτό-πειθαρχία δεν είναι. Δεν είναι κακό να ελέγχουμε τον εαυτό μας για τα καθημερινά μας σφάλματα, έστω και μέσα από μια λίστα. Η ίδια παρουσιάστρια πριν από καιρό χλεύαζε τις «φιλάνθρωπες κυρίες της εκκλησίας» ότι αν πουλάγανε τα χρυσά βραχιόλια τους, θα τρώγανε όλα τα παιδάκια και δεν θα είχαν ανάγκη από ελεημοσύνες. Μίσος και κακεντρέχεια παντού πια. Τι ξέρει η εν λόγω κυρία για τη φιλανθρωπία της εκκλησίας; Ανακάλυψαν οι αυτοαποκαλούμενοι 'προοδευτικοί' την λέξη 'αλληλεγγύη' και κοροϊδεύουν τη "φιλανθρωπία" της εκκλησίας που χρόνια τώρα στηρίζει σιωπηλά αυτούς που έχουν ανάγκη. Η εκκλησία σιτίζει τόσα χρόνια τώρα χιλιάδες κόσμο, οι συγκεκριμένοι τι έχουν κάνει; Με ποιο δικαίωμα κοροϊδεύουν την καλοπροαίρετη εργασία των άλλων; Ποιος χρόνια τώρα κρατάει φροντίζει εγκατελεμμένους ασθενείς στα νοσοκομεία, πέρα από τις εθελόντριες της εκκλησίας; Ποιος στέκεται σε αυτόν που τον έχει χτυπήσει κατακούτελα το πένθος, πέρα από τους γέροντες και τις γερόντισσες στα μοναστήρια που έχουν πάντα την πόρτα τους ανοιχτή για τον πονεμένο και δεν έχουν σίγουρα καμία σχέση με τα site του μίσους που προαναφέρθηκαν; Ποιος συμπαραστέκεται; Πραγματικά πια πιστεύω ότι κάποιες φράξιες σε αυτές τις δύο πλευρές έχουν στόχο τον εμφύλιο διχασμό.

 Όσο καθοδηγούμενες κι αν είναι οι μεταναστευτικές ροές, δεν σημαίνει ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι δεν αξίζουν τη συμπόνια μας. Μπορεί να βρεθούμε κι εμείς στη θέση τους και ΟΧΙ επειδή θα μας φταίνε οι μετανάστες. Θα μας φταίει το ηθικό μας ιστορικό, του καθενός προσωπικά. Ανάλογα με τις πράξεις μας, θετικές ή αρνητικές, θα εισπράξουμε αντίστοιχες εμπειρίες.  Είναι τόσο έντονη η χειραγώγηση που βλέπεις τη συμπόνια να εξανεμίζεται γύρω από το φόβο μέσα σε δευτερόλεπτα Τι θα συμβεί αργότερα με τις φυσικές καταστροφές που προβλέπονται μέσα από την κλιματική αλλαγή; Ο σώζων εαυτώ σωθήτω; Αυτό είπε ο Χριστός; Πού είναι η πίστη στην αφθονία του Θεού; Πού είναι η πίστη στη μέριμνα και τη φροντίδα του; Ακούμε την υστερία των καναλιών, που πασχίζουν να μας τρομοκρατήσουν με τη δήθεν μεταδοτικότητα της δυστυχίας των άλλων. Το όπλο τους είναι για μια ακόμη φορά ο φόβος της έλλειψης. «Κλείσε τα μάτια σου στον φτωχότερο, για να μη γίνεις σαν κι αυτόν». «Μη δώσεις». «Δε βλέπεις τι γίνεται; Εδώ δεν υπάρχουν αρκετά για σένα». «Να φοβάσαι. Να φοβάσαι. Να φοβάσαι. Όσα λιγότερα δώσεις, τόσο πιο ασφαλής είσαι.» «Ο φόβος είναι η μόνη σου ελπίδα. Δε βλέπεις; Ο καθένας κοιτά τον εαυτό του. Γιατί να νοιαστείς για τους άλλους; ποιος θα νοιαστεί για σένα;». Αυτό είναι το μήνυμα τους.  Πίσω από τα πλάνα της δήθεν συμπόνιας, το μήνυμα των καναλιών είναι μήνυμα φόβου. Να θυμηθούμε όμως ότι μόνο και μόνο το γεγονός ότι υπάρχει αυτός ο πλανήτης, με τις κατάλληλες συνθήκες για ζωή κι ότι είμαστε ζωντανοί κι ότι αναπνέουμε, όλα αυτά είναι δυνατά μόνο χάρη στη διαρκή, ακατάπαυστη πρόνοια του Θεού από στιγμή σε στιγμή και κάθε στιγμή. Ο φόβος της έλλειψης δεν έχει κανένα λόγο να υπάρχει, γιατί αν η έλλειψη ήταν αλήθεια δεν θα υπήρχαμε εμείς.

 Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 4/3/2016

Όταν στερημένες μάνες ευνουχίζουν τους γιους-και το πρόβλημα του διαγενεακού σεξ

Περίπτωση 1: Σε κεντρικό σταθμό αυτοκινήτων στην εθνική οδό, κατεβαίνω στις τουαλέτες των γυναικών και βλέπω στο χώρο των νιπτήρων μια γιαγιά με βαμμένο μαλλί, κραγιόν, κολλάν μέχρι τη μέση και τακούνι, μαζί με τον 30χρονο περίπου γιο της… Ο διάλογος: ‘Άντε πήγαινε κι εσύ τουαλέτα’. ‘Ε, σιχαίνομαι να πάω στων αντρών, είναι βρώμικες’. ‘Καλά, τότε μπες εδώ’. Κι ανοίγει στο γιόκα των 30 ετών μια από τις τουαλέτες των γυναικών. Όχι δεν είχε ο γιος ειδικές ανάγκες… Από την υπερπροστασία είχε ευνουχίσει το γιο της.

 

Περίπτωση 2: Σε παλιά μου γειτονιά, ήταν γνωστή η περίπτωση της κυρίας Χ, γύρω στα 60-65 που κυκλοφορούσε επίσης με κολλάν, τακούνι, βαμμένο μαλλί και κραγιόν. Η κυρία Χ ζούσε στο ίδιο διαμέρισμα με το γιο της και τα δύο του παιδιά. Η σύζυγος του γιου ήταν έγκλειστη σε ψυχιατρική κλινική για πολλά χρόνια, με σοβαρά προβλήματα ψυχιατρικής φύσεως ( που ξεκίνησαν σύμφωνα με τα λεγόμενα της κυρίας Χ πριν ακόμη παντρευτούν: ‘το ξέραμε, το ξέραμε…’ έλεγε χαρακτηριστικά η κυρία Χ…). Η επιμέλεια ήταν στο γιο και το θέμα της μητέρας ήταν πλήρως αποσιωπημένο. Τα παιδιά δεν την έβλεπαν ποτέ. Η κυρία Χ καμάρωνε στις γειτόνισσες: ‘Περνάμε καταπληκτικά με το γιο μου. Υπάρχει πολλή αγάπη στην οικογένειά μας. Μάλιστα τα παιδιά με λένε και μαμά’. Η κυρία Χ είχε πλήρως αντικαταστήσει το ρόλο της νύφης (εκτός από το σεξουαλικό τομέα) και ζούσε τη ζωή της συζύγου και μητέρας με έναν άντρα που ήλεγχε πλήρως. Πολλές γειτόνισσες σκέφτονταν να τη ρωτήσουν «Γιατί ο γιος σου δεν ξαναφτιάχνει τη ζωή του;», αλλά καμία δεν τολμούσε…

Περίπτωση 3: Ο κύριος Βασίλης πέρασε όλη του τη ζωή να υπηρετεί την απόλυτα ελεγκτική και κτητική μητέρα του. Παρότι είχε αδέρφια, η μητέρα διάλεξε εκείνον να την αναλάβει. Ζούσαν μαζί στο ίδιο διαμέρισμα μέχρι το θάνατό της, τον ήλεγχε σε κάθε του κίνηση από το πρωί μέχρι το βράδυ και φυσικά η περίπτωση να έχει ο γιος τη δική του προσωπική ζωή ήταν απολύτως απαγορευμένη. Παρόλα αυτά, ακόμη και σε μεγάλη ηλικία, (65 όταν πέθανε η μητέρα του), ο κύριος Βασίλης εργάστηκε αξιοθαύμαστα για την προσωπική του θεραπεία. Με πολύ θάρρος και αξιοπρέπεια φρόντισε να αφαιρέσει έναν έναν τους χαλκάδες από την καταπίεση μιας ολόκληρης ζωής. Χαρακτηριστικά, όταν του προτάθηκε από φίλους να πάει διακοπές με γκρουπ, ο κύριος Βασίλης είπε: «Όχι, θα νοικιάσω ένα αυτοκίνητο και θα πάω μόνος μου. Θέλω να έχω την ελευθερία να κάνω ό,τι μου έρθει. Δε θέλω να μπω στο πρόγραμμα κάποιου άλλου». Ήταν μια πραγματική στιγμή διεκδίκησης, η πρώτη φορά που θα έκανε κάτι τέτοιο, όμως για τον κύριο Βασίλη ήταν η αρχή μιας νέας ζωής, για την οποία ποτέ δεν είναι αργά.

Δεν γνωρίζω ποια είναι η συχνότητα αυτού τους είδους της αποδυναμωτικής συμπεριφοράς μητέρας προς γιο στις μέρες μας, ούτε αν υπάρχει τρόπος να μετρηθεί… Υπάρχει όμως μια αόρατη γραμμή πέρα από την οποία, η μητέρα πρέπει να κάνει πίσω. Πρέπει να κάνει πίσω, να αυτό-κυριαρχήσει στις δικές της ανάγκες (συνειδητές ή ασυνείδητες), στους δικούς της φόβους και να αφήσει το γιο της ελεύθερο. Πρέπει να έχει το σθένος να οριοθετήσει τα δικά της τραύματα, τις δικές της απώλειες και τη δική της ανασφάλεια σχετικά με τη θηλυκότητα (και ίσως σεξουαλικότητα) που δεν εκπληρώθηκε και να αφήσει το γιο της ελεύθερο. Η οποιαδήποτε, έστω και έμμεση, ερωτική αύρα, είναι πολύ απειλητική για το γιο και τον οδηγεί, ασυνείδητα, να καταπιέσει τον αναδυόμενο ανδρισμό του, από φόβο πρόκλησης ερωτικού ενδιαφέροντος της μητέρας. Τα υπερβολικά κοπλιμέντα για την ‘κορμάρα’ του γιου, οι χαριεντισμοί, ακόμη και το ανεπαίσθητο φλερτ της βαμμένης 60αρας μαμάς  που καμαρώνει να συνοδεύεται στην έξοδο από τον ενήλικο γιο της, όλα αυτά ξεπερνούν τα λεπτά αυτά  όρια και ακινητοποιούν ψυχοσεξουαλικά το γιο. Το δύσκολο είναι ότι πολλές φορές η ίδια η μάνα δεν έχει επίγνωση της δικής της καταπιεσμένης κι ανεκπλήρωτης σεξουαλικότητας και αντί να αποδεχτεί την απώλεια, απεγνωσμένα αγκιστρώνεται  σε αυτό που βλέπει ως τελευταία ευκαιρία δικαίωσης, πριν την καταπιούν τα αδυσώπητα γηρατειά.

Συνήθως όμως οι λόγοι είναι μόνο συναισθηματικοί-μοναξιά, φόβος, έλλειψης δικαίωσης, έλλειψη νοήματος. Ο πατέρας έχει κι αυτός τις δικές του ευθύνες, καθώς μέσα από τη συνήθη έλλειψη ενδιαφέροντος προς τη μητέρα δεν τη βοηθά στις συναισθηματικές της ανάγκες. Αν μάλιστα συνυπάρχουν μακροχρόνιες απιστίες και προδοσίες στη σχέση, η ανάγκη για προσάρτηση σε κάποιο άλλο άτομο (ελέγξιμο-σε αντίθεση με το σύζυγο που ήταν εκτός ελέγχου) γίνεται πιο επείγουσα. Σε κάθε περίπτωση, η προσπάθεια εγκλωβισμού του γιου μέσω του καλύμματος της ‘υπερπροστασίας’, ή του υπερ-ενδιαφέροντος, του δίνουν το μήνυμα της ανικανότητας: ‘Μη φύγεις, γιατί δεν μπορείς μόνος σου’. ‘Δεν θα τα καταφέρεις με τις σημερινές κοπέλες, για αυτό μείνε μαζί μου’. ‘Δεν έχεις τίποτε καλύτερο να περιμένεις στη ζωή, εκτός από εμένα’. ‘Εγώ ξέρω καλύτερα από σένα για σένα’. Όλα αυτά τα μηνύματα καταλήγουν στον συναισθηματικό και νοητικό ευνουχισμό. Αντίστοιχα φαινόμενα υπάρχουν βέβαια και στα κορίτσια, όμως είναι η περίπτωση της μάνας-γιου, που είναι πιο έντονη.  Μήπως σε μεγάλους αριθμούς οδηγούν και σε έναν ευνουχισμένο λαό;

Ένα άλλο πρόβλημα που θα ήθελα να θίξω και το οποίο σχετίζεται με τη συναισθηματική αιμομιξία που αναφέρεται παραπάνω είναι αυτό του διαγενεακού σεξ. ‘Ό έρως χρόνια δεν κοιτά’ που λέει και το τραγούδι, όμως τα τραγούδια δεν είναι οι καλύτεροι σύμβουλοι. Διαγενεακό σεξ έχουμε όταν δυο (μη συγγενικά) άτομα συνάπτουν ερωτική σχέση και η διαφορά ηλικίας μεταξύ τους είναι μίας ή και δύο γενεών.  Π.χ. ο 45αρης με την 20αρα. Ή ο 70αρης με την 40αρα. Όσο πιο νέο είναι το ένα άτομο, τόσο η διαφορά ηλικίας γίνεται πιο επικίνδυνη και πιθανά κακοποιητική.

Το διαγενεακό σεξ είναι λάθος. Σε μια εποχή πανσεξουαλισμού, όπου η ‘απελευθέρωση’ που διαφημίζεται είναι να πηγαίνουν όλοι με όλους και  όλα, το διαγενεακό σεξ πολλοί το βλέπουν ως μαγκιά, ένδειξη δύναμης ή ελκυστικότητας. Στη Ν. Αφρική αποτελεί κοινωνική επιδημία να συνάπτουν ερωτικές σχέσεις οι έφηβες με ‘sugar daddies’ δηλαδή παντρεμένους άνδρες άνω των 40, που συνήθως έχουν συνομίληκες κόρες, με αντάλλαγμα χρηματική βοήθεια, εξόδους και προστασία σε μια πολύ βίαιη κι απρόβλεπτη κοινωνία. Γενικά, οποιαδήποτε σχέση με ανισορροπία δύναμης, είναι δυνητικά κακοποιητική και είναι σχέση εκμετάλλευσης που τραυματίζει κυρίως το νεότερο άτομο στην ικανότητά του να εμπιστευτεί τους άλλους. Δεν είναι τυχαίο, ότι ανεξάρτητα από τις αντικειμενικές συνθήκες, τα νεαρά άτομα που επιλέγουν να συνάψουν σχέσεις με άτομα μίας ή δυο γενεών μεγαλύτερα, είναι συνήθως θύματα κακοποίησης ή βαριάς παραμέλησης από τους γονείς τους. Αναζητούν έναν μπαμπά ή μια μαμά. Η σεξουαλική εκμετάλλευση όμως παγιώνει το τραύμα.

Η σεξουαλικότητα μας έχει δοθεί ακριβώς για να εξασκήσουμε την εγκράτεια, ακριβώς για την οριοθετήσουμε στο πλαίσιο του σεβασμού. Ακόμη κι αν το νεότερο/ πιο ευάλωτο άτομο δείξει να ενδιαφέρεται, ή ακόμη και να προκαλεί ερωτικά τη σχέση με κάποιο κατά πολύ γηραιότερο άτομο,  είναι σημαντικό το ωριμότερο άτομο να μην ενδώσει, να μην εκμεταλλευτεί την ‘ευκαιρία’. Να μην εκμεταλλευτεί τη συναισθηματική ανάγκη του άλλου, αναγνωρίζοντας ότι μακροπρόθεσμα θα το ζημιώσει πολύ. Να έχει το θάρρος να δοκιμάσει ερωτική σχέση μόνο με κάποιον ίσο- ισότιμο σε δύναμη, ισότιμο σε ανάγκες, ισότιμο σε αξίες κι ενδιαφέροντα. Αυτό εμπεριέχει ρίσκο, ρίσκο να σε απορρίψουν, ρίσκο να πληγωθείς, αλλά εντέλει μόνο αυτού του είδους η ισότιμη συντροφική σχέση μπορεί να φέρει πραγματική πλήρωση και πραγματική αυτό-εκτίμηση.

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 24/2/2016