Αποφεύγοντας την κακοποιητική σχέση (ξανά...)

Παρότι έχω γράψει επανειλημμένως για το θέμα, η κακοποίηση στις συντροφικές σχέσεις- ειδικά εναντίον των γυναικών- εξακολουθεί κι επανέρχεται στο προσκήνιο. Ιδιαίτερα σε μια εποχή, όπου η οικονομική ανασφάλεια τρομοκρατεί όλο και περισσότερες γυναίκες να αποδέχονται κακοποιητικές σχέσεις, ενώ η μακροχρόνια ανεργία οδηγεί όλο και περισσότερους άνδρες σε ηθική κατάπτωση, ‘ακύρωση’ του ανδρισμού τους λόγω της απώλειας της ιδιότητας του ‘παροχού’ κι έκφραση του ψυχικού αδιέξοδου  μέσα από κακοποίηση της συντρόφου.

Όπως έχω αναφέρει πολλές φορές, τα πρώτα στάδια για την αποφυγή της κακοποιητικής σχέσης είναι πολύ σημαντικά. Πολλές γυναίκες βλέπουν τα προειδοποιητικά σημάδια από το πρώτο κιόλας ραντεβού, αλλά οι εσωτερικές κι εξωτερικές πιέσεις είναι τόσο ισχυρές  που προτιμούν να κάνουν πως δεν τα βλέπουν. Η υπομονή του θεραπευτή δοκιμάζεται όταν βλέπει την ίδια γυναίκα που παραπονιέται επί δεκαετίες για τον κακοποιητικό σύντροφο να ξαναγυρνά για μια ακόμη φορά. Ο γενικευμένος και πολύ ισχυρός σεξισμός της ελληνικής κοινωνίας, που εκθειάζει τη σύζυγο και μητέρα, αλλά αποκλείει, κατακρίνει κι απορρίπτει τη μόνη (κι ίσως άτεκνη) γυναίκα οδηγεί την πλειοψηφία των ελληνίδων γυναικών να προτιμούν ‘οτιδήποτε’ από το να μείνουν μόνες. Η επιδείνωση της λειψανδρίας επίσης δεν βοηθά. Τα παράπονα των γυναικών που ακούω συνεχώς είναι για ελάχιστους διαθέσιμους άνδρες οι οποίοι, ίσως λόγω της υπερπροσφοράς γυναικών με μηδενικά στάνταρ στις απαιτήσεις τους, έχουν γίνει υπερβολικά υπερόπτες κι εγωιστές, καθιστώντας σχεδόν αδύνατον για μια γυναίκα που σέβεται στοιχειωδώς τον εαυτό της να κάνει σχέση μαζί τους.

Δεν ξέρω πόσο απόλυτα αντικειμενική είναι αυτή η πραγματικότητα και κατά πόσον οι ‘εξωτερικοί’ παράγοντες θα πρέπει να είναι το επίκεντρο της συζήτησης. Το πολύ σημαντικότερο είναι πώς αισθάνεται η ίδια η γυναίκα. Εν τέλει, πόσο αγαπά η ίδια η γυναίκα τον εαυτό της, σε αυτό το αέναο πνευματικό ταξίδι, που δεν αρχίζει με τη γέννηση, δεν τελειώνει με το θάνατο και σίγουρα δεν καθορίζεται από την εύρεση ενός συντρόφου.   Η ικανότητα της γυναίκας να αποφύγει τον πειρασμό να (ξανα-) πέσει σε μια κακοποιητική σχέση εξαρτάται από το πόσο πραγματικά αγαπά η ίδια τον εαυτό της. Όχι στα λόγια, με τον γλυκανάλατο κούφιο τρόπο που έχει γίνει της μόδας. Το μήνυμα που θέλω να δώσω στην γυναίκα εκείνη που βασανίζεται από τον πειρασμό να είναι σε μια σχέση, η οποία γνωρίζει ότι δεν της κάνει καλό, είναι το εξής:

Πόσο πραγματικά αγαπάς τη γυναίκα εκείνη που εσύ είσαι,  ώστε να μην επιτρέψεις να της φέρονται ξανά σαν σκουπίδι;  Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου, ώστε να μην επιτρέψεις να της μιλήσουν ξανά με σαρκασμό, αδιαφορία και περιφρόνηση. Πόσο πραγματικά αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου και προσπαθεί το καλύτερο που μπορεί, μέσα  σε μια κοινωνία που συχνά φαίνεται μόνο να μισεί- να μισεί τους πάντες, αλλά ειδικά τη μόνη γυναίκα… Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα ώστε να μην επιτρέψεις στον κάθε τρελό να εξαγριώνεται όταν έχεις διαφορετική γνώμη, ενώ ταυτόχρονα δεν βλέπει ποτέ λάθος στον εαυτό του, ακόμη κι όταν διαπράττει την πιο κραυγαλέα κακοποίηση; Πόσο αγαπάς αυτή την γυναίκα  ώστε να μην αφήσεις να της πουλήσουν τρέλα ξανά; Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα ώστε να μην βάλεις σε θεϊκό βάθρο  τον κάθε προβληματικό τύπο, που μόνο εσύ ‘βλέπεις’ ότι είναι γεμάτος βαθιά κρυμμένες αρετές, τις οποίες οσονούπω θα βγάλει στην επιφάνεια χάρη στην ανεπανάληπτη αγάπη σου; Θες στα αλήθεια να ξαναπαίξεις αυτό το παιχνίδι; Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το  όνομά σου, ώστε να μην περιμένεις από τον κάθε άνδρα να σε προστατέψει (γιατί συνήθως καταλήγεις να πρέπει να προστατέψεις εσύ τον εαυτό σου από αυτόν;) Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που είσαι εσύ, ώστε να αναζητήσεις τη βοήθεια που έχεις ανάγκη από τον πραγματικό Θεό  κι όχι να μετατρέψεις τον κάθε εγωπαθή στον ημίθεο που θέλει να νομίζει ότι είναι; Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου ώστε να έχεις τουλάχιστον τη διάθεση να εκτιμήσεις τα θετικά στοιχεία της; Όχι, μην περιμένεις από τις φίλες σου και τη  μαμά σου να το κάνουν. Είναι κι εκείνες θύματα μιας βαθιά μισογυνιστικής κοινωνίας και δεν μπορούν να τα δουν -πολύ πιθανόν στη θέση σου να αντιδρούσαν πολύ πιο αδύναμα. Εσύ πρέπει να το κάνεις και να είσαι η πρωτοπόρος σε αυτό. Να δεις και να εκτιμήσεις αυτή τη γυναίκα και να την αγαπήσεις για αυτό που είναι, γιατί εσύ την γνωρίζεις καλύτερα από όλους. Κι επίσης, μην περιμένεις από κανέναν άνδρα να το κάνει. Ο άνδρας θα αντιγράψει αυτό που κάνεις εσύ. Θα εκτιμήσεις αυτό που του δείχνεις εσύ ότι εκτιμάς. Μην κρύβεσαι πίσω από την παλιομοδίτική αυτό-απαξίωση.

Και το τεστ αλήθειας: Πόσο διατεθειμένη είσαι να υποστηρίξεις αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου,  ηθικά και πρακτικά, για όλη σου τη ζωή, να υποστηρίξεις αυτή τη γυναίκα με τον ίδιο  ζήλο, την ίδια θέρμη και το ίδιο σθένος με τα οποία θα στήριζες τα παιδιά σου;  Για τα παιδιά μπορείς, αλλά για τον εαυτό σου όχι; Γιατί;;;; Δεν σου δίνει η κοινωνία την άδεια; Σου έχει διδάξει ότι πρέπει να γίνεις χαλί να σε πατήσει, ότι αυτός είναι ο δρόμος της αρετής για μια γυναίκα; Και λοιπόν!  Δώσε  στον εαυτό σου την άδεια! Δεν υπάρχει άλλος να το κάνει. Δώσε στον εαυτό σου την άδεια να υποστηρίξει τον εαυτό σου με την ίδια αφοσίωση που θα υποστήριζες τα παιδιά σου και άσε τα δήθεν πνευματικά περί αυταπάρνησης. Μόνο η δική σου απόφαση, μόνο η δική σου ψυχική ετοιμότητα μπορεί να σε βοηθήσει. Ούτως ή άλλως, μόνη σου γεννιέσαι, μόνη σου πεθαίνεις και μόνη σου θα περάσεις τον αιώνιο ταξίδι πριν και μετά από αυτή τη γήινη ζωή. Δεν θα είναι κανένας άντρας από κοντά να σε προστατεύει και να νοηματοδοτεί τη ζωή σου. Και η κοινωνία που ξέρει μόνο να κατακρίνει και να αφαιρεί άδειες, δεν της καίγεται καρφί για τη δική σου μοναξιά. Η μόνη σου ασφάλεια στο αιώνιο άγνωστο είναι να έχεις τη διάθεση να αγαπήσεις κι αυτό ξεκινά αγαπώντας τον εαυτό σου. Εσύ έχεις τις δυνάμεις και τα αποθέματα, δώσε στον εαυτό σου την άδεια που δεν σου δίνει η κοινωνία ή η οικογένειά σου. Ίσως το ταξίδι να είναι πιο ενδιαφέρον από όσο νομίζεις. Η εναλλακτική σου ποια είναι; Η απόλυτη μιζέρια και μοναξιά του να είσαι με κάποιον ο οποίος δεν θα σε σέβεται, θα  σε θεωρεί δεδομένη, θα σε βρίζει και θα ειρωνεύεται, που θα σε χρησιμοποιήσει για σεξ και μετά θα σου φερθεί σαν σκουπίδι; Δεν είναι αυτό βαρετό;

Αν επίσης πιστεύεις  στην αγάπη του Θεού, μπορείς να γίνεις η δίοδος της αγάπης του Θεού στην γη όταν μπορείς πρώτα από όλα να αγαπήσεις την ταπεινωτική (κατά τους άλλους) ζωή σου, παρά και ενάντια στο μίσος μιας ολόκληρης κοινωνίας.  Κι αυτή η αγάπη έχει πολλή μεγάλη αξία και πολλή μεγάλη δύναμη, ακριβώς επειδή γίνεται παρά κι ενάντια στο μίσος μια ολόκληρης κοινωνίας. Αυτήν ακριβώς την αγάπη έχει ανάγκη ο κόσμος σήμερα για τη θεραπεία του. Μόνο αυτή η κοπιώδης αγάπη είναι αρκετά ισχυρή για να τον βοηθήσει μέσα στο πηγάδι του μίσους και σκότους που έχει πέσει.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 27/8/2016 

Μαθήματα Ορειβασίας

Η ορειβασία δεν παύει να με διδάσκει εδώ και 20 χρόνια… Όχι τεχνικές ανάβασης, αλλά μαθήματα ανθρώπινων αξιών, ανθρώπινης συμπεριφοράς και ανθρώπινης αλληλεπίδρασης-ειδικά σε δύσκολες συνθήκες. Δυο αξιοσημείωτα παραδείγματα.

Πρώτο παράδειγμα

Πριν αρκετό καιρό, είχα πάει σε ανάβαση απαιτητικής διαδρομής με σύλλογο που είναι αρκετά χρόνια στην ‘πιάτσα’ για να δικαιολογηθούν τα περαιτέρω. Βέβαια συνήθως το ζήτημα είναι  του αρχηγού. Στην κατάβαση ο αρχηγός έτρεχε- με τα χίλια. Είναι από εκείνες τις περιπτώσεις, όπου συναντάς για αρχηγούς εκείνους τους ‘υπερ-άνδρες’, που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να ‘χτυπήσουν’ κορυφές, να ‘βγάλουν’ γρήγορες υψομετρικές, να ‘τρέξουν’ την ομάδα. Η ομάδα κατέβηκε μια δύσκολη υψομετρική γύρω στα 1000μ σε 2,5-3 ώρες. Στη μέση της διαδρομής άρχισε να με τσιμπάει η  άρθρωση. Δεν καθυστερούσα ιδιαίτερα την ομάδα, παρότι ήμουν τελευταία και κάθε βήμα μου έκοβε την αναπνοή. Μόλις έφτανα τους άλλους, όσοι έκαναν στάση ξανα-ξεκινούσαν με εντολή του αρχηγού, για να μη χρονοτριβούν (χωρίς να υπάρχει καμία πίεση χρόνου). Όταν σε κάποια στάση σε διασταύρωση με το χωματόδρομο διαμαρτυρήθηκα, ο ‘αρχηγός’ βρήκε τη λύση: ‘Θα περιμένεις εδώ μέχρι να έρθουν οι άλλοι από το καταφύγιο με το τζιπ να σε πάρουν’. ‘Σε πόση ώρα;’. ‘Έχουν ξεκινήσει, το πολύ σε μισή ώρα θα είναι εδώ’. ‘Όχι δεν πειράζει, προτιμώ να έρθω μαζί σας, θα έρθω σιγά σιγά’. Η απάντηση του ‘αρχηγού’; ‘Όχι κάτσε εδώ, γιατί εγώ θέλω να τρέξω την ομάδα κι εσύ με καθυστερείς. Να πάρε και τον αριθμό του κινητού μου κι όπου να ναι έρχονται’. Κι εξαφανίζεται!

Για όποιον έχει έστω και την ελάχιστη ιδέα από ορειβασία, αυτό είναι εγκατάλειψη μέλους- αδικαιολόγητα εντελώς καθώς δεν τους είχα καθυστερήσει ούτε λίγα λεπτά, απλά ήμουν τελευταία. Ο τελευταίος της ομάδας, η λεγόμενη ‘σκούπα’, ήταν εμφανώς προβληματισμένος από τη συμπεριφορά του αρχηγού, αναγνωρίζοντας ότι δεν είναι ούτε σωστό, ούτε ασφαλές, να αφήνεις ένα άτομο μόνο του σε δασωμένο στα 1700μ. σε συνθήκες άστατου καιρού και προβλημάτων πόνου. Παίρνουμε ξανά τηλέφωνο τους πάνω ορειβάτες (από το δικό του κινητό) και ανακαλύπτουμε ότι δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη. Μας είχε πει ψέματα και η μισή ώρα αναμονής μπορεί να ήταν οποιοσδήποτε χρόνος. Όμως η σκούπα έφυγε κι αυτή γιατί θα έχαναν το μονοπάτι που ήξερε μόνο ο ‘φευγάτος’ αρχηγός. Σκέφτηκα για κάποια στιγμή να τους ακολουθήσω, αλλά ο πόνος στο πόδι με σταμάτησε.

Σε δευτερόλεπτα, είχαν όλοι εξαφανιστεί. Βρέθηκα ξαφνικά μόνη μου στα 1700μ, σε ένα άγριο δάσος, σε ένα πολύ δύσβατο κι απομονωμένο βουνό, αναμένοντας κάποιους που δεν ήξερα πότε καν θα περάσουν. Κάθισα στον ήλιο για να μην παγώσω και κοίταζα τον ουρανό. Κοίταξα το κινητό μου, και είδα τρεις μπάρες σήματος-ξέρω πολύ καλά τι σημαίνει αυτό με τον συγκεκριμένο πάροχο! Προσπαθούσα να μην σκέφτομαι τους κινδύνους, ποιος θα μπορούσε να περάσει από εκεί, φοβούμενη κυρίως τους  παράνομους υλοτόμους ή τους psycho κυνηγούς που βαράνε ότι ακούγεται να κινείται- αυτές ήταν οι πιθανότητες εκεί πάνω…  Ευτυχώς εκείνη τη στιγμή δεν μου πέρασε καθόλου από το μυαλό ο κίνδυνος των άγριων ζώων και σκυλιών. Αλλιώς ακούγεται τώρα, αλλά αλλιώς είναι να είσαι εκεί πέρα μόνος σου.... Μέσα σε λίγα λεπτά ακινησίας είχα αρχίσει να παγώνω...

Όταν κάθισα κοιτώντας τον ευμετάβλητο ουρανό και ακούγοντας το φύσημα του αέρα ανάμεσα στα έλατα, είχα ΔΥΟ επιλογές.

Ή θα με έπιανε ο απόλυτος πανικός και θα έτρεχα σε έξαλλη κατάσταση να βρω σήμα, να έρθει (ποιος?) να με πάρει (και θα πανικοβαλλόμουν ακόμη περισσότερο…. ).

Ή απλώς θα καθόμουν κάτω, θα έπιανα το κομποσχοίνι και θα άρχιζα να προσεύχομαι.

Επέλεξα το δεύτερο. Κάθισα κάτω κι έπιασα την προσευχή. Γέμισα με γαλήνη και σιγουριά. Ακόμη και στο πιο αποξενωτικό μέρος, εγώ βρισκόμουν σπίτι μου. Στο συγκεκριμένο σημείο, χωρίς να μπορώ να τρέξω, χωρίς να γνωρίζω το μονοπάτι πίσω,  ήμουν εντελώς ευάλωτη. Είναι αυτές τις στιγμές της απόλυτης ευαλωτότητας, που αφηνόμαστε εντελώς στα χέρια του Θεού. Είναι όταν ξέρεις ότι και να προσπαθήσεις να κάνεις τώρα κάτι, είναι ανώφελο. Και τότε αφήνεσαι. Κάπως σαν ελεύθερη πτώση. Τι μπορείς να κάνεις; Αφήνεσαι στα χέρια του Θεού.

Δεν είχα ούτε πέντε λεπτά που προσευχόμουν και ακούω αυτοκίνητο. Σίγουρα δεν θα ήταν οι άλλοι ‘πάνω’ ορειβάτες, οι οποίοι  έπιναν ακόμη καφέ στο καταφύγιο. Ανασκουμπώθηκα στην περίπτωση που ήταν  οι υλοτόμοι-κυνηγοί που ανέφερα προηγουμένως- ποιος άλλος θα ερχόταν εκεί πάνω?  Όμως άκουσα μια γυναικεία φωνή κι αυτό με καθησύχασε. Τους σταμάτησα. Ήταν ένα συμπαθέστατο νεαρό ζευγάρι από την Αθήνα  που είχε έρθει ξώφαλτσα εκεί για να μαζέψει μανιτάρια.  Σταμάτησαν, με πήραν και κατεβήκαμε μαζί. Ήταν πολύ ευγενικοί και μάλιστα βρεθήκαμε και γείτονες στην Αθήνα. Προφανώς δεν είχαν υπολογίσει και πολύ καλά που θα πήγαιναν, γιατί το αμάξι στον κακοτράχαλο δασικό δρόμο βρήκε από κάτω τρεις φορές. Κάποιος άλλος όμως είχε υπολογίσει καλύτερα…

Οι πιθανότητες να βρεθεί εκεί πάνω κάποιος άλλος εκτός από παράνομους υλοτόμους- κυνηγούς  ήταν σχεδόν μηδέν. Κι όμως βρέθηκαν. Σε λιγότερο από πέντε λεπτά μετά την προσευχή ‘έτυχε’ το περιπλανώμενο ζευγάρι με τα μανιτάρια να γυρνά στο χωριό. Για μένα το θαύμα ήταν ξεκάθαρο.

Και μια φίλη μου πρόσθεσε μια ακόμη διάσταση: «Αυτό σου αποδεικνύει ότι όταν σε εγκαταλείπουν οι λάθος άνθρωποι, τότε έρχονται οι σωστοί». 

Ευχαρίστησα το ευγενέστατο ζευγάρι, όταν φτάσαμε στο χωριό και πήρα το αυτοκίνητό μου για την επιστροφή. Σίγουρα δεν θα ξαναπάω με το συγκεκριμένο αρχηγό, όμως εκεί σε αυτά τα πέντε λεπτά της απόλυτης μοναξιάς με την αυστηρή φύση του υψομέτρου, πήρα το μάθημά μου.

Δεύτερο παράδειγμα.

Έρχεται σε απόλυτη αντιπαράθεση με το προηγούμενο, του ‘ράμπο’ αρχηγού που με εγκατέλειψε στα κατσάβραχα.

Σε μια άλλη, πιο εύκολη διαδρομή είχα πάει με ένα σύλλογο που συνήθως έχει άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Προσωπικά τους βρίσκω πολύ συμπαθείς. Κατά κάποιο τρόπο προτιμώ για ορειβατική παρέα τα μεγαλύτερα άτομα. Είναι πιο ευγενικοί. Είναι πιο ήρεμοι. Έχουν μεγαλύτερη υπομονή. Δεν έρχονται για να βγάλουν τα απωθημένα τους και το στρες της εβδομάδας στην πορεία. Δεν έχουν το ναρκισσιστικό τουπέ και την αγένεια των νεότερων. Και σίγουρα δεν έχουν τη φιλοσοφία ‘ράμπο’ κάποιων άλλων. Και φαίνονται να χαίρονται έστω και τα μικρά πράγματα στη ζωή- σε αντίθεση με τους νέους που κουτρουβαλιάζουν τα βουνά χωρίς να καταλαβαίνουν τίποτε, επιστρέφοντας με την ίδια κατσούφικη διάθεση που ξεκίνησαν.

Βέβαια η ηλικία έχει και τις δυσκολίες της! Στη διαδρομή αυτή ένας πολύ ηλικιωμένος κυριούλης ζαλίστηκε. Σε αντίθεση με τη δική μου περίπτωση, είδα τέσσερις συνορειβάτες  του, να τον κατεβάζουν σιγά σιγά κι υπομονετικά σε όλη την υπόλοιπη διαδρομή με τον εξής τρόπο:  ένας μπροστά, ένα πίσω, ένας δεξιά, ένας αριστερά. Ώστε αν ήταν να πέσει, θα τον έπιανε κάποιος. «Σταυρό» μου είπε ο συνορειβάτης του, ‘σχηματίσαμε γύρω του ένα σταυρό και τον κατεβάσαμε».

Σκέφτηκα τον συμβολισμό, το ανθρώπινο αυτό σχήμα του Σταυρού, να κατεβαίνει σιγά σιγά το βουνό. Και αυτό μέσα από την αρωγή των συνορειβατών του που δεν δυσανασχέτησαν, δεν σκέφτηκαν ότι θα τους καθυστερήσει ή θα τους χαλάσει τη βόλτα, αλλά υπομονετικά και ήσυχα τον κατέβασαν σιγά σιγά. Στο σχήμα του Σταυρού.

Σε πλήρη αντίθεση με τη δική μου εμπειρία, τα δύο αυτά περιστατικά έχουν πολλά διδάγματα για την καθημερινότητά μας.

Όταν είσαι σε ελεύθερη πτώση, αφέσου και προσευχήσου,

Όταν σε εγκαταλείπουν οι άνθρωποι, είναι για να έρθουν οι σωστοί.

Όταν δυσκολεύεται κάποιος, σχημάτισε το σταυρό γύρω του. Για κάθε άνθρωπο που υποφέρει σήμερα στη Γη υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις που δεν υποφέρουν, που μπορούν να τον βοηθήσουν. Τι θα συνέβαινε αν σχηματίζαμε από έναν σταυρό γύρω από τον καθένα που υποφέρει; Ένας μπροστά, ένας πίσω, ένας δεξιά, ένας αριστερά –θα έπεφτε τότε κανείς;

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 30/5/2016

Το στρες της κρίσης στο Ιατρικό επάγγελμα

(το άρθρο συγγράφηκε μαζί με το Μιχάλη Ζωγράφο, ιατρό πνευμονολόγο-παθολόγο και την Πρεκατέ Βικτωρία και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα 'Ανάποδα' του Απριλίου 2016)

Το στρες της κρίσης στο ιατρικό επάγγελμα

Στις 4 του Σεπτέμβρη 2015, τρεις κατάκοιτοι ψυχικά ασθενείς στο Δαφνί πέθαναν στα κρεβάτια τους, όταν ένας άλλος ασθενής έβαλε φωτιά στο θάλαμο, καίγοντάς τους ζωντανούς. Ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλοςγος ανέφερε ότι στο νοσοκομείο απασχολούνται μόνο 997 εργαζόμενοι, όταν οι ανάγκες ξεπερνούν τις 2000. Η έλλειψη προσωπικού έχει κατηγορηθεί για την τραγωδία (1)

Μεταξύ 2009 και 2012, υπήρξε 1000 (χίλια!) % αύξηση στις μολύνσεις HIV κυρίως ανάμεσα στους χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών. Προ κρίσης, χορηγούνταν δωρεάν σύριγγες στους χρήστες, σύμφωνα με την οδηγία του ΠΟΥ για την πρόληψη του HIV. Όμως οι περικοπές στην υγεία διέκοψαν την παροχή και οι μολύνσεις πολλαπλασιάστηκαν (2). Αντίστοιχη κατάσταση συνεχίζεται και σήμερα.

Αυτά είναι δύο μόνο παραδείγματα της κατάστασης στο χώρο της υγείας, το χώρο που ίσως έχει πληγεί περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο. Όμως  ελάχιστη προσοχή έχει δοθεί στο συνεπαγόμενο στρες στους λειτουργούς του ιατρικού και παραϊατρικού χώρου. Σύμφωνα με τους Lazarus and Folkman (3) στρες είναι η κατάσταση όπου η παρουσία του στρεσογόνου παράγοντα ξεπερνά την υποκειμενικά αντιλαμβανόμενη ικανότητα του ατόμου να το διαχειριστεί. Όταν-με απλά λόγια- το άτομο νιώθει ότι η κατάσταση υπερβαίνει τις δυνάμεις που πιστεύει ότι έχει. Είναι πολλοί οι γιατροί και νοσηλευτές σήμερα που νιώθουν ότι η παρούσα κατάσταση, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί λόγω των περικοπών, υπερβαίνει τις δυνάμεις που έχουν για να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες. Το άρθρο αυτό προέκυψε μετά από εκτενείς συζητήσεις με εργαζομένους στον ιατρικό χώρο και βιβλιογραφική έρευνα σχετικά με τους στρεσογόνους παράγοντες και τις συνέπειές τους (4).Για παράδειγμα:

Οι ‘ιστορίες τραγωδίας και τραύματος’ αποτελούν ‘πολύ μεγάλη’ πηγή στρες για τους γιατρούς, καθώς η εικόνα έχει γίνει  πιο περίπλοκη, λόγω των κακών συνθηκών διαβίωσης ,ενώ αντιμετωπίζουν καθημερινά περιπτώσεις ασθενειών ή/και θανάτων που θα μπορούσαν σε κανονικές συνθήκες να είχαν προληφθεί, π.χ. επιδείνωση κρίσεων άσθματος όταν ασθενείς ζουν σε υγρά υπόγεια χωρίς θέρμανση. Σε  τέτοιες περιπτώσεις, οι γιατροί νιώθουν ανήμποροι να βοηθήσουν.

Ο ‘υπερβολικός φόρτος εργασίας’ συνεισφέρει ‘αρκετά’ στο στρες, καθώς οι γιατροί του δημόσιου τομέα εξετάζουν μέχρι και διπλάσιο αριθμό ασθενών στο ίδιο χρόνο, όπως προ κρίσης.

Η αγωνία πάνω σε ‘ηθικά διλήμματα και επιλογές’ συνεισφέρει ‘απόλυτα’ στο στρες των γιατρών  με πολλούς τρόπους. Όταν για παράδειγμα,  οι γιατροί του ΕΟΠΥΥ έχουν μόνο 10 λεπτά για κάθε εξέταση κατά μέσο όρο, θα πρέπει να επιλέξουν ποιον ασθενή θα εξετάσουν διεξοδικά κι ποιον λιγότερο αναλυτικά. Όταν λόγω λιτότητας, έχει επιβληθεί ανώτατος μέσος όρος συνταγογράφησης φαρμάκων, που συχνά δεν επαρκεί, θα πρέπει να επιλέξουν σε ποιον θα γράψουν πιο ακριβά φάρμακα και σε ποιον όχι. Καθώς σήμερα επιτρέπονται μόνο γενόσημα, κάποια από τα οποία είναι αμφίβολης ποιότητας, ο γιατρός βρίσκεται συνεχώς σε δίλημμα ‘συμβιβασμού’ για το ποιος θα ασθενής θα πρωτοπρολάβει να εξαντλήσει το όριο των συνταγών του και πόσο ‘καλό’ θα είναι το φάρμακο που του επιτρέπεται να γράψει. Το ίδιο ισχύει και για τις εργαστηριακές εξετάσεις. Καθώς δεν πρέπει να υπερβούν ένα συγκεκριμένο κόστος, συνταγογραφούνται μόνον οι απολύτως απαραίτητες εξετάσεις: ‘Είναι σαν ιατρική πολέμου-δεν μπορούμε να κάνουμε τη δουλειά μας σωστά. Πολλές φορές εκτιμούμε βάσει εμπειρίας, ενώ υπάρχουν οι επιστημονικοί τρόποι να διαγνώσουμε λεπτομερώς-αλλά δεν δίνονται τα χρήματα’. Πρέπει να σημειωθεί ότι αν οι γιατροί υπερβούν το μέγιστο όριο συνταγογράφησης τιμωρούνται με εξοντωτικά πρόστιμα. Ταυτόχρονα, βρίσκονται σε καθημερινά διλήμματα σχετικά με το πώς να βοηθήσουν τους ανασφάλιστους ασθενείς, που σήμερα αγγίζουν το 1/3 του συνολικού πληθυσμού. Η αγωνία πώς να βοηθήσουν  ανασφάλιστους ακόμη και σε θέματα ζωής και θανάτου, ενώ ταυτόχρονα ρισκάρουν τη δική τους καριέρα είναι καθημερινή: ‘Δεν είναι  απλά ότι δεν υπάρχουν χρήματα-εδώ είσαι αντιμέτωπος με ένα σύστημα που νιώθεις ότι καθημερινά σε πολεμά, αν πας να βοηθήσεις λίγο παραπάνω- λες και είσαι εχθρός’.

Η ‘έλλειψη πόρων και προσωπικού’ συνεισφέρει ‘απόλυτα’ στο στρες των γιατρών. Η υποστελέχωση οδηγεί σε πολλές περιπτώσεις ένα γιατρό να κάνει τη δουλειά δύο γιατρών. Ταυτόχρονα, η έλλειψη στοιχειωδών υλικών θέτει και προσωπικό ρίσκο. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που φέρνουν από το σπίτι τους γάντια, χλωρίνες και μάσκες, καθαρίζουν οι ίδιοι το  χώρο εργασίας τους, για τη δική τους ασφάλεια, αλλά και εκείνη των ασθενών τους.

Η ‘έλλειψη υποστήριξης’ στο χώρο εργασίας επίσης συνεισφέρει ‘πολύ’ στο στρες των γιατρών , καθώς οι συνάδελφοι μέσα σε ένα κλίμα φόβου και ανταγωνισμού, οχυρώνονται, ο καθένας στον εαυτό του, ώστε να μη δείξουν αδυναμία ή/και υπερβολική αντίθεση στις εφαρμοζόμενες πολιτικές, κάτι που θα τους καθιστούσε ιδιαίτερα ευάλωτους στην επόμενη δόση ‘διαθεσιμοτήτων’… ‘Δε νιώθεις πια ότι κάνεις το λειτούργημα που σπούδασες. Νιώθεις ότι είσαι ένας αριθμός, που έχει εντολή να εφαρμόσει κατά γράμμα τις εντολές λιτότητας’.

Ταυτόχρονα, η ‘χρόνια αβεβαιότητα’ συνεισφέρει ‘αρκετά’ στο στρες, καθώς και οι γιατροί, ως μέρος της ελληνικής κοινωνίας έχουν πληγεί κι εκείνοι βαριά από την κρίση σε προσωπικό ή οικογενειακό επίπεδο. Όπως άλλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας ‘δε βλέπουν φως’ στον ορίζοντα και αυτό πολλές φορές τους οδηγεί σε βαθιά απογοήτευση. Παρόλα αυτά, αν εξαιρέσει κανείς τις νεαρές ηλικίες, λίγοι είναι εκείνοι που σκέφτονται τη μετανάστευση. Η διαφυγή δεν φαίνεται να αποτελεί προτιμητέα λύση στους μεγαλύτερους και πιο έμπειρους γιατρούς.

Πέρα όμως από το στρες, η σύγχρονη αντίληψη στην ψυχολογία ανθρωπιστικών κρίσεων επικεντρώνεται στην έννοια της ‘ψυχικής ανθεκτικότητας’, δηλαδή εκείνους τους παράγοντες που δίνουν  δύναμη στο άτομο να συνεχίσει και να παλέψει. Η ‘προσωπική και οικογενειακή ζωή’ έρχονται αναμενόμενα στην κορυφή της λίστας, καθώς η παραδοσιακή ελληνική οικογένεια εξακολουθεί να αποτελεί το πρώτο καταφύγιο και αποκούμπι για την πλειοψηφία των συμπολιτών μας. Το αποτέλεσμα που βλέπουν στους ωφελούμενους ασθενείς δίνει επίσης πολλή δύναμη- είναι μεγάλη η ικανοποίηση  όταν βλέπουν τη βελτίωση σε κάποιον που διαφορετικά θα υπέφερε.Η ‘πολιτική ενεργοποίηση και ο ακτιβισμός’, ιδιαίτερα σε ομάδες με άτομα αντίστοιχων αξιών επίσης φαίνεται να δίνει δύναμη σε όσους επιλέγουν να δραστηριοποιηθούν με αυτόν τον τρόπο, καθώς έτσι νιώθουν ότι παλεύουν για να αντιμετωπίσουν τη ρίζα του προβλήματος. Το αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα στην υγεία αποτελεί αξία από μόνο του και όταν κάποιος μάχεται για μια αξία, η ζωή του αποκτά νόημα. Και το νόημα φαίνεται να είναι το καλύτερο αντίδοτο στην κατάθλιψη των ημερών….

Πηγές

1. Τα Νέα (2015). Δαφνί: Μια αποθήκη ψυχών: http://www.tanea.gr/news/greece/article/5272858/mia-apothhkh-gia-psyxes/
2. European Centre for Disease Prevention and Control, WHO Regional Office for Europe (2013). HIV/AIDS surveillance in Europe 2012. Stockholm:European Centre for Disease Prevention and Control.
3. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1987). Transactional theory and research on emotions and coping. European Journal of Personality, 1(3), 141–169.
4. Ehrenreich, J. H., & Elliott, T. L. (2004). Managing stress in humanitarian aid workers: A survey of humanitarian aid agencies’ psychosocial training and support of staff. Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology, 10(1), 53–66.

Η σημασία της αυτο-πειθαρχίας στα παιδιά

Υπήρξαν μια σειρά από αφορμές που μου υπενθύμιζαν για αυτό το άρθρο: ίσως η πρόσφατη θέση μου στο διάλογο για την παιδεία, ίσως η αίσθηση ότι για την ανοικοδόμηση της χώρας μας (που νιώθω ότι θα έρθει σύντομα μετά την κατάρρευση του σαθρού οικοδομήματος της ΕΕ) θα χρειαστεί η μέγιστη δυνατή εργατικότητα από όλους μας, ίσως η μετουσίωση του πολυσυζητημένου πλέον θέματος του σχολικού εκφοβισμού από ‘bullying μεταξύ μαθητών’ σε ‘bullying γονιών εναντίον εκπαιδευτικών’, ίσως η αίσθηση ότι πια  ο ίδιος ο λαός μας έχει βαρεθεί την λατρεία της αποφυγής, της απάθειας, της ελάχιστης προσπάθειας, ίσως η ανακάλυψη  ότι τελικά λίγη πίεση στον εαυτό μας, λίγη προσπάθεια παραπάνω,  ίσως τελικά να είναι πιο ευχάριστη από ότι νομίζαμε. Ίσως απλά να βαρεθήκαμε την αδράνεια. Περπατώντας στις αρχαιότητες πρόσφατα, αναλογιζόμουν ότι αυτού του είδους η αδράνεια  δεν είναι στον ίδιον του χαρακτήρα μας. Δεν ανήκει στην ιδιοσυγκρασία του λαού μας. Ο ελληνικός λαός ήταν αεικίνητος, δραστήριος, ανήσυχος και φιλόδοξος. Η αρετή του ήταν η αριστεία. Η απάθεια, οι ατελείωτες ώρες στις καφετέριες όπου μιλάς για όλα και τίποτα, είναι κάτι επίκτητο, σαν μια κακιά μόδα των τελευταίων δεκαετιών. Και τώρα, παρωχημένη πλέον,  καιρός να την πετάξουμε από επάνω μας. Είναι κρίμα να σπαταλιέται όλο αυτό το δυναμικό. Εξάλλου, θα το χρειαστούμε. Έχω την αίσθηση ότι σύντομα θα χρειαστεί η μέγιστη δυνατή εργατικότητα από όλους μας.

Η ροπή προς την φυγοπονία είναι εν μέρει μαθημένη συμπεριφορά μέσα στην ελληνική οικογένεια. Η υπερπροστασία, η μη υγιής προσκόλληση των γονιών προς τα παιδιά τους, η δουλοπρεπής υπηρεσία της ελληνίδας μάνας προς το παιδί (‘μα το έχω κάνει με εξωσωματική!!!’ αναφωνεί στις δυσανασχετήσεις των γύρω ότι το κακομαθαίνει) έχουν οδηγήσει μια γενιά παιδιών να θεωρούν δεδομένο το να λαμβάνουν, να εισπράττουν και να εξυπηρετούνται χωρίς να καταβάλλουν καμία προσπάθεια, χωρίς να δίνουν απολύτως τίποτα προς τους άλλους, χωρίς να εκπληρώνουν τις ίδιες τις υποχρεώσεις τους. Αυτή η προσδοκία του ‘παίρνω τα πάντα χωρίς να δίνω τίποτα’ προβάλλεται αργότερα προς τη ζωή και το περιβάλλον τους; τα παιδιά αυτά τα περιμένει μια ανώμαλη προσγείωση στην πραγματικότητα! Χωρίς αυτοπειθαρχία δεν μπορεί να λειτουργήσει καμία ανθρώπινη σχέση, δεν μπορεί να αποδώσει καμία επαγγελματική απόπειρα. Χωρίς αυτοπειθαρχία δεν μπορούμε καν να προασπίσουμε την υγεία μας.  Η αίσθηση ότι ‘τα πάντα μου έρχονται μου  έτοιμα χωρίς να προσπαθήσω’, ότι οι τάξεις περνιούνται χωρίς σχεδόν καθόλου διάβασμα, ότι οι βαθμοί ξεκινούν αυτόματα από το 10 (αντί το 0)  δίνει στα παιδιά μια εντελώς διαστρεβλωμένη αίσθηση της πραγματικότητας- ιδιαίτερα ζημιογόνα για τα ίδια αλλά και για την κοινωνία μας.

Η αυτό-πειθαρχία είναι παρά πολύ σημαντική για την αυτό-πεποίθηση και αυτό-εκτίμηση του ατόμου. Όταν καταφέρνεις και ξεπερνάς την αρχική αντίσταση που εμφανίζεται πάντα πριν από ένα θετικό εγχείρημα, όταν καταφέρνεις και αντιστέκεσαι στην νύστα ώστε να ολοκληρώσεις αυτό που ανέλαβες, όταν υπερνικάς το φόβο της αποτυχίας, όταν λες όχι στον πειρασμό, η αυτοπεποίθησή σου ανεβαίνει στα ύψη. Όταν απεναντίας,  αδρανήσεις και δεν αποπειραθείς την εργασία εκείνη που θα σε προχωρήσει επαγγελματικά, όταν φοβηθείς το επαγγελματικό ταξίδι γιατί είναι κάτι καινούριο κι ‘ας το κάνει κάποιος άλλος’, όταν παραβείς το πρόγραμμα διατροφής σου και στην πρώτη στεναχώρια χτυπήσεις δυο πάστες μαζί, τότε η αυτό-πεποίθηση καταβαραθρώνεται. Εξάλλου αυτό που δίνει πραγματική ικανοποίηση, ένα αίσθημα επιτεύγματος είναι να καταφέρεις κάτι που σου φαίνεται ελαφρώς δύσκολο, μια πρόκληση. Ο εθισμός στα εύκολα, ξεκινώντας από την ελληνική οικογένεια και το σχολείο, έχει οδηγήσει τις δυο τελευταίας γενιές να πιστεύουν ότι είναι ανίκανες, να οικειοποιούνται την αδράνεια σαν να είναι το φυσικό τους σπίτι. Δεν είναι η αδράνεια η φυσική μας κατάσταση! Το κόστος του λίγου φόβου ή της λίγης παραπάνω κούρασης όταν πιέσουμε τον εαυτό μας  να κάνει αυτό που πρέπει είναι αμελητέο σε σχέση με το κόστος της φυγοπονίας -πρακτικό και ψυχολογικό. Αυτό θα πρέπει να το θυμόμαστε.

Πότε θα πρέπει να εφαρμόζουμε αυτό-πειθαρχία;  Σε όλες τις πτυχές της ζωής μας και σε καθημερινή βάση. Από τη δίαιτα και την γυμναστική, μέχρι του να συγκρατούμε τα νεύρα μας και να μην αναβάλουμε τις εργασίες που πρέπει να κάνουμε. Το κλειδί είναι να καταφέρουμε να υπερβούμε την αρχική αντίσταση. Είναι πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι σχεδόν σε κάθε θετικό βήμα εμφανίζεται κάποια αρχική αντίσταση. Ίσως είναι ο φόβος της προόδου, ο φόβος του καινούριου, ο φόβος αν θα τα καταφέρω, λες και πάντα υπάρχει κάποιος πειρασμός να μας εμποδίσει από αυτό που μας ωφελεί. Το κλειδί είναι να είμαστε ξεκάθαροι τι είναι σωστό και θετικό για εμάς και να επιμείνουμε παρά την αρχική αντίσταση. Τότε, ίσως ανακαλύψουμε ότι ξεκινώντας, η αντίσταση εξαφανίζεται. Αν βέβαια η αντίσταση επιμένει, ή μεγαλώνει, τότε ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε άλλο τρόπο δράσης ή επίλυσης του προβλήματος. Ας κάνουμε όμως αυτή τη λίγη αρχική υπέρβαση, ας ξεπεράσουμε την αρχική δυσφορία. Δεν λέω να βασανίζεται το παιδί και να υποφέρει σε συνθήκες καταπίεσης. Αλλά να μάθει να υπερβαίνει την αρχική απροθυμία του. Αλλιώς η δήθεν ελευθερία της αποφυγής γίνεται σκλαβιά στην απάθεια. Ιδιαίτερα σήμερα, όπου για το σύνολο των παιδιών η διέξοδος προς την φυγοπονία γίνεται μέσω του πολύ ισχυρού, εθιστικού μαγνήτη της οθόνης. Αν δεν μπορεί σήμερα να επιμείνει στα σχετικά εύκολα, τι θα κάνει αργότερα; Θα βρίσκει συνεχώς παρηγοριά στο τάμπλετ;

Στη συμπεριφορά του παιδιού, όπως και στη σχολική του επίδοση, έχει περάσει πολλές φορές μια νοοτροπία υπερβολικής 'ψυχολογικοποίησης'. Υπάρχει η προσδοκία ότι αν συζητάμε ατελείωτες ώρες με το παιδί, αν του δώσουμε την τέλεια ανατροφή και αψεγάδιαστη  αγάπη (πράγμα αδύνατο, ακόμη και για τη μαμά που λέγαμε παραπάνω με την εξωσωματική), τότε ως δια μαγείας, το παιδί θα έχει τέλεια συμπεριφορά σε όλες τις περιστάσεις της ζωής του, δεν θα έχει καμία δυσκολία στις σχέσεις του με τους άλλους και θα διαβάζει τα μαθήματά του από μόνο του, χαρωπά και αυθόρμητα χωρίς να πιεστεί ποτέ! Αυτό είναι μια επώδυνη παγίδα μη ρεαλιστικών προσδοκιών και για το γονιό και για το παιδί. Κατ΄ αρχάς καμία ανατροφή, όσο τέλεια κι αν είναι δεν μπορεί να το προετοιμάσει για τις απροσδόκητες αναποδιές αυτής της ζωής. Κι έπειτα πολλά πράγματα μας είναι ωφέλιμα χωρίς απαραίτητα να μας είναι απόλυτα ευχάριστα  (π.χ. μπρόκολο). Το παιδί θα πρέπει να μάθει να αυτοπειθαρχεί, όπως χρειάζεται να κάνουμε όλοι μας.  

Ο αθλητισμός είναι ένας εξαιρετικός  δάσκαλος της αυτοπειθαρχίας. Εκεί, αν δεν προσπαθείς συνεχώς, το χάνεις. Καταβάλλεις μεγάλη προσπάθεια με αμφίβολη αμοιβή, η οποία αν έρθει, θα είναι αρκετά αργότερα. Και μπορεί να ματαιωθείς. Αλλά θα συνεχίσεις να προσπαθείς. Μια καλή μου φίλη κάνει παρουσιάσεις της εταιρίας της σε πολύ απαιτητικούς πελάτες, εδώ και 8 χρόνια. Παρά την εμπειρία της και την αναγνώριση, κάθε φορά πριν την παρουσίαση έχει άγχος, ακόμη και σήμερα. Διαβάζει ξανά αυτά που έχει πει τόσες φορές. Ακόμη και σήμερα, μπαίνει στον πειρασμό να αποφύγει την παρουσίαση, να προφασιστεί φόρτο εργασίας και να προτείνει να πάει κάποιος άλλος. Όμως λέει ‘ναι’, προετοιμάζεται και πηγαίνει. Και για αυτό πέτυχε. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το μαθητή που βλέπει λυμένη την άσκηση φυσικής στον πίνακα και λέει ‘α, το κατάλαβα, εύκολο’-δεν μπαίνει όμως στον κόπο να κάτσει να γράψει μόνος του, όχι μία, αλλά δεκάδες τέτοιες ασκήσεις. Αυτός ο μαθητής αποτυγχάνει στις εξετάσεις.  Αν δεν κάτσεις να γεμίσεις σελίδες, δεν λύνονται οι ασκήσεις. Αν δεν προσπαθήσεις, δεν θα σε ξαναζητήσουν οι πελάτες, ή οι εργοδότες.

Κάπως έτσι είναι και στη ζωή γενικότερα. Ας μάθουμε στα παιδιά μας να βάζουν στόχους και να παλεύουν για αυτούς με μέγιστη δυνατή προσπάθεια και αυτό-πειθαρχία. Η εναλλακτική σε αυτή τη γενιά νομίζω θα είναι πολύ πιο καταστροφική από ό,τι στη δική μας. Ο φραπές -ως σύμβολο φυγοπονίας- είναι πολύ πιο αθώος από τις σημερινές ‘διεξόδους’.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 5/4/2016

Θέση στο Διάλογο για την Παιδεία

Πολλά έχουν γραφεί και ειπωθεί σχετικά με τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά θα ήθελα να σταθώ σε 4 προτάσεις που θεωρώ ως απόλυτη προτεραιότητα. Υπάρχουν πολλά άλλα, όμως οι παρακάτω προτάσεις είναι σχετικά λιγότερο δαπανηρές και απόλυτα ουσιαστικές- αν και όχι πολιτικά ορθές (αλλά δεν πειράζει, ας ακουστεί και κάτι πέρα από την μονότονη πολιτική ορθότητα...)

1)      Η κοινωνικο-συναισθηματική αγωγή πρέπει να μπει στο υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών σε όλες τις βαθμίδες, όπως ισχύει στο εξωτερικό (π.χ. στο μάθημα Personal, Social, Health Education σο Ηνωμένο Βασίλειο).  Γεμίζουμε τα παιδιά με ένα σωρό λεπτομέρειες, πολλές εκ των οποίων δεν θα τους χρειαστούν (ούτε ακονίζουν την κρίση τους), όμως παρακάμπτουμε το πιο ουσιώδες: πώς θα ζήσει το παιδί σε αυτόν τον κόσμο. Θέματα για την υγεία, σωματική και ψυχική, την πρόληψη χρήσης ουσιών, τις ανθρώπινες σχέσεις (οικογενειακές, φιλικές, συντροφικές, επαγγελματικές),  την αυτό-εκτίμηση, τις αξίες, την προετοιμασία για την επαγγελματική ζωή, το πώς θα διαχειριστούν τα οικονομικά τους, το πώς θα γίνουν καλοί γονείς και πολλά άλλα. Καμία ακαδημαϊκή επίδοση δεν πρόκειται να αποδώσει, αν το παιδί δεν  έχει τα σωστά ψυχικά αποθέματα να διαχειριστεί τη ζωή του και τον εαυτό του. Ναι, θα έπρεπε αυτά να τα διδάσκει η οικογένεια, αλλά η πλειοψηφία δεν μπορεί ή δεν γνωρίζει πώς να το κάνει. Δεν θα πρέπει όλα τα παιδιά να έχουν ίσες ευκαιρίες στη ζωή; Οι ευκαιρίες λοιπόν δεν προκύπτουν μόνο από τις αντικειμενικές συνθήκες, αλλά και από την ψυχολογική ετοιμότητα. Αυτό είναι κάτι που μπορεί εύκολα και σχετικά ανέξοδα να γίνει. Είναι από τα σημαντικότερα εργαλεία που μπορεί να δώσει το σχολείο στα παιδιά και θα τα συνοδεύει σε όλη τους τη ζωή.

2)      Ωραία, γίνονται όλες οι προτάσεις για νέα βιβλία και νέα συστήματα, σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας κλπ. κλπ.  Καλά όλα αυτά, όμως να θέσω το ερώτημα: στο υπάρχον σύστημα, μαθαίνουν τα παιδιά αυτά που είναι στη διδακτέα ύλη, αυτά που υποτίθεται ότι πρέπει να μάθουν; Επιτυγχάνονται οι μαθησιακοί στόχοι; Αντιστοιχούν οι βαθμοί που βάζουμε στην πραγματικότητα γνώσεων και ικανοτήτων των παιδιών; Αντιστοιχούν τα απολυτήρια (δημοτικού, γυμνασίου, λυκείου) στο επίπεδο των παιδιών; Ή από την υπερβολική επιείκεια –χαλαρότητα - υπερπροστασία, φτάνουμε στο σημείο να αποφοιτούν ουσιαστικά αναλφάβητοι (και να μην είναι πια οι εξαιρέσεις); Κατά τη γνώμη μου εκεί είναι το πρόβλημα. Η μάθηση θέλει προσπάθεια, θέλει κόπο, θέλει χρόνο και θέλει… ε ναι, θέλει και διάβασμα! Αν θέλουμε να μιλάμε για σημαντική βελτίωση του επιπέδου των  Ελλήνων μαθητών, θα πρέπει να υπάρξει μια καθόλου δημοφιλής (ούτε σε παιδιά, ούτε σε γονείς, ούτε σε εκπαιδευτικούς) αυστηροποίηση στα κριτήρια και στην αξιολόγηση των μαθητών, ώστε πραγματικά να ανταποκρίνονται στους μαθησιακούς στόχους που έχουν τεθεί από το πρόγραμμα σπουδών . Ας μη γελιόμαστε- δεν λείπουν ούτε οι στόχοι, ούτε οι μέθοδοι, ούτε τα υλικά. Μπορούν να βελτιωθούν, αλλά όποιος έχει έστω και ελάχιστη επαφή με την καθημερινότητα του ελληνικού σχολείου, γνωρίζει πώς δεν είναι εκεί το πρόβλημα. Είναι η υπερβολική χαλαρότητα. Σύμφωνα με το  ιδιαίτερα διαφωτιστικό βιβλίο της  Amanda Ripley “The smartest kids in the world», όπου αναλύονται τα αίτια για την υψηλή θέση των μαθητών της Φινλανδίας, Ν. Κορέας και Πολωνίας στους δείκτες ΟΟΣΑ, παραμένει κοινό κι αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα το γεγονός ότι αυτοί οι μαθητές εργάζονται σκληρά, αφιερώνουν πολλές ώρες διαβάζοντας, αλλά και οι εκπαιδευτικοί έχουν πολύ υψηλές απαιτήσεις και προσδοκίες  από τους μαθητές. Επιδιώκουν να γίνει το παιδί ο καλύτερος εαυτός του- όχι ο πιο αδύναμος εαυτός του. Αυτό το όραμα καλλιεργούν -και απαιτούν- από τα παιδιά, και αυτό επιτυγχάνουν στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Όταν εμείς ζητούμε από τα παιδιά το ελάχιστο, όταν ενθαρρύνουμε με τη στάση μας τη λιγότερη δυνατή προσπάθεια, όταν παρακαλάμε το παιδί να πει μια λέξη, οποιαδήποτε, για να το περάσουμε, όταν το 03 γίνεται 12 το Σεπτέμβρη (και αυτό συμβαίνει σε κάθε ελληνικό σχολείο), τότε μην ψάχνουμε σε κυνήγια μαγισσών τι φταίει...

Τι θα μπορούσε να γίνει για να υποστηριχθεί η αυστηροποίηση στις προσδοκίες και την αξιολόγηση των μαθητών; Κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να ενισχυθεί σημαντικά ο θεσμός της δωρεάν ενισχυτικής διδασκαλίας σε όλα τα σχολεία (με κατάλληλες διαφοροποιήσεις για μαθητές με ειδικές μαθησιακές ανάγκες).  Για τους μαθητές που επιμένουν να μην αποδίδουν (αναμένοντας ότι θα τους «περάσουν»), θα πρέπει η ενισχυτική διδασκαλία να γίνει υποχρεωτική για μαθητές που βλέπουμε μέσα π.χ. στο Β τρίμηνο ότι είναι πολύ χαμηλά. Σήμερα ‘σνομπάρουν’ την ενισχυτική διδασκαλία αφού γνωρίζουν ότι με 2-3 ώρες διάβασμα στο τέλος της χρονιάς θα περάσουν. Ας έχουν δύο ευκαιρίες να δώσουν εξετάσεις τον Ιούνιο κι αν αποτύχουν  και στις δύο, τότε θα παρακολουθούν υποχρεωτικά ενισχυτική διδασκαλία το καλοκαίρι (και μόνο αυτή η προοπτική θα κάνει τους αδαείς να διαπρέψουν!). Αν δεν θέλουν, ας επαναλάβουν την τάξη. Στις εξετάσεις όμως, η αξιολόγηση  θα πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Δεν θα περνούν πια μαθητές του 03 και του 04, δίνοντας το μήνυμα στους υπόλοιπους ενός απέραντου ‘δε τρέχει τίποτα’.  Αυτή η αυτό-απαξίωση πρέπει να σταματήσει.

3)Όπως πρέπει να σταματήσει και η αυτό-κοροϊδία των πανελληνίων εξετάσεων. Εφόσον, οι μαθητές μπορούν και χρησιμοποιούν τις τουαλέτες με κλειστές πόρτες (το ‘μισάνοιχτες πόρτες’ στην πράξη είναι ανεφάρμοστο και προσβλητικό-τα παιδιά είναι έφηβοι!), οι οποίες ΔΕΝ βρίσκονται σε κλωβό απενεργοποίησης κινητών, έτσι οι εξετάσεις είναι διαβλητές. Τουλάχιστον, ας γίνει η πρώτη δυνατή αναχώρηση 2,5 ώρες μετά την έναρξη- έτσι δεν θα προλαβαίνουν να δώσουν και να πάρουν απαντήσεις μέσω κινητού.  Μπορούν βέβαια να έχουν κατεβασμένο το βιβλίο στο κινητό, οπότε εκεί χρειάζεται ειδικό μηχάνημα ανίχνευσης ή κλωβός απενεργοποίησης. Αλλιώς κοροϊδευόμαστε. Και το χειρότερο-δίνουμε το μήνυμα σε μια ολόκληρη γενιά ότι ‘ο θρασύς θα προχωρήσει μπροστά... ‘

4)Ως ψυχολόγος, με ειδίκευση σε θέματα παιδικής προστασίας, θα πρότεινα  αυστηροποίηση στην επιλογή του προσωπικού όσον αφορά στην διάσταση της ασφάλειας των παιδιών. Δεν μας αρέσει να το σκεφτόμαστε, όμως η εκπαίδευση είναι χώρος που έλκει δυστυχώς (-και-) παιδόφιλους. Χρειάζεται οριοθέτηση με κανόνες, όπως ισχύουν στο εξωτερικό, π.χ.: όχι επικοινωνία με μέσα κοινωνικής δικτύωσης μεταξύ παιδιών-εκπαιδευτικών, όχι ένας εκπαιδευτικός μόνος με παιδί πίσω από κλειστές πόρτες, όχι ανταλλαγή αριθμού κινητών μεταξύ παιδιών-εκπαιδευτικών, καθόλου άγγιγμα κλπ. Οι κανόνες αυτοί είναι απολύτως απαραίτητοι για να προστατευτούν και τα παιδιά, αλλά και ο κλάδος μας από τους επιτήδειους. Επίσης, το σύνολο των  εκπαιδευτικών θα πρέπει να ενημερωθεί για την παιδική κακοποίηση και θα πρέπει να βελτιωθεί το σύστημα καταγγελιών, ενώ οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να υποστηρίζονται όταν έχουν ενδείξεις για τέτοια περιστατικά.  Οι εκπαιδευτικοί είναι οι μόνοι ενήλικες που βλέπουν το παιδί σε καθημερινή βάση εκτός από την οικογένεια και σε κάποιες περιπτώσεις, οι μόνοι που μπορούν να βοηθήσουν να βγουν στην επιφάνεια κακοποιήσεις των παιδιών, που ίσως είναι πολύ συχνότερες από όσο νομίζουμε.

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogpsot.gr, 4/4/2016