Η υποβάθμιση του Γυμνασίου και κάποιες νέες τάσεις σχετικά με την αυτο-εκτίμηση...

Σαν ψυχρολουσία παρακολουθούμε η εκπαιδευτική κοινότητα τη μία εγκύκλιο μετά την άλλη, με όλο και μεγαλύτερες απλοποιήσεις-απλουστεύσεις-ελαφρύνσεις-χαλαρώσεις μέσα από τις ‘μεταρρυθμίσεις’ στο εκπαιδευτικό σύστημα και ειδικά στο Γυμνάσιο. Πέρα από την άκομψη προκάλυψη των εκπαιδευτικών κριτηρίων, τα κίνητρα που ξεκάθαρα αναδεικνύονται είναι: α)η μείωση του διδακτικού προσωπικού και β)η επέκταση της αμάθειας στις μεγάλες μάζες του μαθητικού πληθυσμού. Αλλιώς πώς εξηγείται ότι μειώνονται οι διδακτικές ώρες από 35 σε 32 την εβδομάδα; Για να μην κουράζονται τα παιδιά; Μα πλήρης αμάθεια θα ήταν επίσης απόλυτα ξεκούραστη. Και θα ήταν απόλυτα συμβατή  με την ηθική και νοητική αποδυνάμωση του πληθυσμού. Αν θέλουμε να ετοιμάζουμε έναν λαό  άβουλο, ανεκπαίδευτο, αμαθή δούλο σε όποιους θέλουν να τον χειραγωγήσουν, η μείωση των διδακτικών ωρών είναι το κατάλληλο ξεκίνημα. Δεν αναπληρώνεται από την επιμήκυνση του σχολικού έτους στο τέλος και δεν δικαιολογείται, καθώς ο διδακτικός χρόνος στην Ελλάδα είναι ήδη από τους μικρότερους στην Ευρώπη. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι βέβαια δημοφιλές ανάμεσα σε παιδιά (και δυστυχώς και γονείς), που ακολουθούν τη φιλοσοφία του ‘όσο πιο εύκολο, όσο πιο ξεκούραστο, όσο πιο άνετο’, με άλλα λόγια τη φιλοσοφία της ξάπλας. 

Φοβάμαι ότι στην ίδια φιλοσοφία βρίσκεται και η πίεση στους εκπαιδευτικούς μέσω του μύθου του ‘ελκυστικού’ μαθήματος. Είναι άλλο να κάνεις το μάθημα με ενδιαφέρων τρόπο και άλλο να ψυχαγωγείς τα παιδιά ως αυτοσκοπό. Στο κάτω κάτω αν εξαιρέσουμε τη γυμναστική και τα καλλιτεχνικά, όλα τα άλλα μαθήματα απαιτούν δουλειά και διάβασμα, που δεν είναι πάντα ελκυστικά στους μαθητές… Το πιο ‘ελκυστικό’ μάθημα με αυτήν την έννοια θα ήταν το διάλειμμα!

Η δεύτερη ‘μεταρρύθμιση’ στο γυμνάσιο είναι η χαλάρωση στις απαιτήσεις της βαθμολογίας. Με ένα 13 γενικό μέσο όρο (σύμφωνα με την τελευταία εγκύκλιο 7/10/2016) προάγεται, ακόμη κι αν έχει ‘κοπεί’ σε μεμονωμένα μαθήματα. Πόσο δύσκολο είναι να πετύχει κανείς το 13 σήμερα; Με την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια το 13 είναι εκεί. Συμπέρασμα; Όλοι, εκτός από τις πιο κραυγαλέες περιπτώσεις, προάγονται. Σε τι μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά αυτό; Να μην έχουν άγχος; Ελάχιστα παιδιά σήμερα έχουν άγχος για τα μαθήματα, αλλά και ένα μέτριο άγχος δεν είναι απαραίτητα κακό, αν μάθει το παιδί να το διαχειρίζεται. Το κινητοποιεί να προσπαθήσει και να βρίσκει στρατηγικές να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες. Το κινητοποιεί να δουλέψει. Γιατί δεν θα πρέπει το παιδί να έχει ποτέ άγχος για τίποτα; Και για ποιο είδος σύμπαντος το ετοιμάζουμε να κατοικήσει; Εκείνο του άβουλου δούλου που δεν θα τολμά να κάνει τίποτα μη τυχόν και το πιάσει άγχος; Αν βέβαια θέλουμε να παράγουμε έναν λαό α-κινητοποιημένο, μαθημένο στην απάθεια, την οκνηρία και την αποφυγή οποιασδήποτε δυσκολίας, φυσικά, ΚΑΙ αυτή η μεταρρύθμιση είναι στην κατάλληλη κατεύθυνση.  Το μήνυμα της ‘ευκολίας’ έχει ήδη περάσει στους μαθητές και ήδη πολλοί από εμάς παρατηρούμε μια χαλάρωση ή/και παραίτηση ακόμη κι από υποσχόμενους μαθητές. Η ιδέα ‘τώρα με νέα μέτρα, το γυμνάσιο γίνεται της πλάκας, θα περνάνε όλοι’ έχει ήδη αρχίσει να ριζώνει σε μια νεολαία, που ήδη υπολόγιζε με το σταγονόμετρο τις σελίδες της επανάληψης για να πιάσει ακριβώς 10 κι όχι παραπάνω…Οι δε γραπτές εξετάσεις που ήταν ένα κάποιο κίνητρο για πολλούς μαθητές να προσέξουν λίγο ή να κάνουν λίγη επανάληψη αποτελούν παρελθόν για τα περισσότερα μαθήματα γιατί κάνουν το μάθημα μη-‘ελκυστικό,  λες και το εκπαιδευτικό ‘προϊόν’ είναι σαν το παγωτό χωνάκι…

Σε όσα έχω αναφέρει στο άρθρο μου για τις θέσεις μου για την παιδεία, τονίζεται η ανάγκη για αυστηροποίηση των κριτηρίων μέσω της παροχής επιπλέον διδακτικής στήριξης στα παιδιά μέσα στο σχολείο (ενώ οι παρούσες μεταρρυθμίσεις συγκλίνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση). Δεν γίνεται να αντιμετωπίσουμε τη σχολική αποτυχία με μείωση των απαιτήσεων, αλλά με περισσότερη στήριξη ώστε να ανταπεξέλθουμε στις απαιτήσεις. Υπάρχουν όμως και  ευρήματα από το χώρο της ψυχολογίας που συμφωνούν στην ανάγκη  παρουσίασης προκλήσεων στα παιδιά, ώστε να αναπτυχθούν σε ενήλικες που θα επιτύχουν ως άτομα και σύνολα. Η καθηγήτρια Dr.Carol Dweck στο πρόσφατο βιβλίο της Mindset, εξαπολύει δριμεία επίθεση στην αβάσιμη αυτό-εκτίμηση που δίνεται στα παιδιά, μέσω των υπερβολικών επαίνων ανεξαρτήτως προσπάθειας. Στην ουσία το ίδιο κάνει και το εκπαιδευτικό μας σύστημα σήμερα: αμείβει αβέρτα, με βαθμούς που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, δημιουργώντας στα παιδιά μια ψευδαίσθηση υπεραξίας κι επιβράβευσης  χωρίς προσπάθεια. Αυτό δεν είναι υπερβολική καλοσύνη προς τα παιδιά, αλλά μια πολύ επικίνδυνη εξαπάτηση: όταν αργότερα βρεθούν αντιμέτωπα με την πραγματικότητα στο χώρο εργασίας, η προσγείωση είναι τόσο ανώμαλη που τα παιδιά χάνουν κάθε αίσθηση αυταξίας κι αυτό-αποτελεσματικότητας.

Η συγγραφέας υποστηρίζει με πάμπολλα παραδείγματα ότι τα παιδιά που έχουν την πεποίθηση ότι η αριστεία τους είναι μια εγγενής ιδιότητα του εαυτού, σταθερή και αναλλοίωτη, η οποία δεν εξαρτάται από την προσπάθειά τους,  αποτυγχάνουν επαγγελματικά. Κι όχι μόνο αποτυγχάνουν, αλλά μαθαίνουν να αποφεύγουν ο,τιδήποτε τους φαίνεται δύσκολο και μπορεί να  φέρει στην επιφάνεια  ρίσκο αποτυχίας και αισθήματα ανεπάρκειας. Η χωρίς αντίκρισμα επιβράβευση, όπως οδηγεί σήμερα μαζικά το εκπαιδευτικό μας σύστημα, όχι μόνο δεν αυξάνει την αυτοεκτίμηση, αλλά εν τέλει τη μειώνει. Τα γαλουχούμε σε έναν πλασματικά εύκολο κόσμο, όπου τα μαθήματα είναι εύκολα, το άριστα εύκολο, η προαγωγή εύκολη,  κι όταν αργότερα έρχονται σε επαφή με τις δυσκολίες της πραγματικότητας, το σοκ είναι τόσο ισχυρό που καταρρέουν.  Καθώς δεν έχουν μάθει να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες και τις αποτυχίες, αποσύρονται νιώθοντας τα ίδια αποτυχημένα. Η γαλουχία σε έναν πλασματικό εύκολο κόσμο  οδεύει έτσι τους νέους να γίνουν μια φοβική και αποσυρμένη νεολαία με τρόμο προσωπικής ανεπάρκειας. Κι όλα αυτά επειδή τα εμποδίζουμε από το να μάθουν να δουλεύουν σκληρά δίνοντάς τους το έμμεσο διπλό μήνυμα της ανικανότητας, όσα επιφανειακά ‘μπράβο’ κι αν τους λέμε. Η πιο στέρεη αυτό-εκτίμηση είναι εκείνη που κερδίζεται με τη σκληρή δουλειά  (και την επιβράβευση της) κι όταν συνεχώς πιέζουμε τον εαυτό μας προς νέες προκλήσεις, προς νέα επιτεύγματα, προς νέα μάθηση, ακόμη κι όταν δεν μας είναι άνετο.

Η συγγραφέας υποστηρίζει με αναλυτικό τρόπο πως το εγγενές ‘ταλέντο’ είναι ένας μύθος κι ότι οι άνθρωποι που τελικά επιτυγχάνουν είναι εκείνοι που: α) επιμένουν να προσπαθούν με σκληρή δουλειά, β) δεν αρνούνται τις αδυναμίες τους αλλά προσπαθούν να μάθουν από αυτές, γ)επιδιώκουν τις προκλήσεις και δεν νιώθουν ότι απειλούνται αν δεν τις πετύχουν, δ)δεν τους ενδιαφέρει να κάνουν κάτι τέλεια αμέσως, αλλά να συνεχίζουν να μαθαίνουν, ε) δεν ερμηνεύουν τις αποτυχίες ως αδυναμία του χαρακτήρα τους, αλλά ανάγκης για περισσότερη προσπάθεια, στ) δεν ζηλεύουν τους πιο επιτυχημένους, αλλά θέλουν να μάθουν από εκείνους, η)γνωρίζουν ότι η επιτυχία χρειάζεται σκληρή, επίπονη δουλειά και αφοσίωση.

Πώς το εκπαιδευτικό μας σύστημα σήμερα ενθαρρύνει στη σκληρή δουλειά με επιμονή και αφοσίωση; Βάζοντας ως γενικό όρο προαγωγής το 13; Ετοιμάζουμε μια γενιά με υπερφουσκωμένα, αλλά απόλυτα εύθραυστα ‘εγώ’, έτοιμα να καταρρεύσουν στην παραμικρή δυσκολία. 

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr 10/10/2016

Το μονοπάτι της ζωής καλά φυλαγμένο…

Τον τελευταίο καιρό μου ήρθαν πολλές σκέψεις, ειδικά για τον τρόπο που απροσδόκητα αλλάζει και ξανα-αλλάζει το μονοπάτι της ζωής μας, αλλά πάντα προστατευμένο  στο νου της Μητέρας μας, της Παναγίας…

1)      Η Παναγία δεν ενδιαφέρεται για τις στατιστικές. Αν  ένα επιθυμητό αποτέλεσμα έρθει ή δεν έρθει στη ζωή μας δεν είναι θέμα στατιστικής, αλλά ένα θαύμα που δημιουργεί η Μητέρα από το πουθενά. Αν ένας νέος βρει δουλειά μέσα στην πιο βαθιά, μακρόχρονη ύφεση, το αν μια γυναίκα μείνει έγκυος μετά τα 45, αν ένας ηλικιωμένος ξαναβρεί τη ζωτικότητά του και τη όρεξή του για ζωή…αυτά είναι θαύματα που δημιουργούνται από τη Μητέρα μας, ανάλογα με το όφελος και τα χρέη της ψυχής του καθενός, Οπότε, ας Την εμπιστευτούμε να καταρρίψει όλες τις στατιστικές. Ακόμη κι αν το επιθυμητό δεν συμβεί, ας Της ζητήσουμε την καθαρότητα να δούμε «γιατί» και ας ζητήσουμε  τη θεραπευτική αντικατάσταση του επιθυμητού το οποίο –μακροπρόθεσμα- μπορεί να είναι και καλύτερο….

2)       Για όσους νιώθουν απογοητευμένοι ή και προδομένοι από την έκβαση της ζωής τους, η Μητέρα μας συνεχώς αναγεννά και διατηρεί ασφαλές το μονοπάτι της ζωής μας, σαν πολύτιμο διαμάντι. Το μονοπάτι της ζωής μας δεν είναι κάποια σταθερή, προδιαγεγραμμένη μοίρα, καθώς υπάρχει η ελευθερία της επιλογής και σε εμάς, αλλά και στους άλλους.   Όποιες ανατροπές και αν υπάρξουν όμως, η Μητέρα μας πάντα αναδημιουργεί, αναπροσαρμόζει ή/και ξαναεφευρίσκει το μονοπάτι της ζωής μας διαρκώς. Τα καλά νέα είναι ότι ποτέ δεν ξεχνά την περίπτωσή μας, ούτε μας εγκαταλείπει, ακόμη κι αν τα θαλασσώσαμε για ακόμα μία φορά. Τα  σχέδια της για το μονοπάτι της ζωής μας είναι μεγαλοφυή. Πάντα θα μας προσφέρουν βαθιά πλήρωση, όσες αναποδιές κι αν έρθουν. Πάντα βρίσκει λύσεις ακόμη και στις πιο φαινομενικά αδιέξοδες, ανέλπιδες καταστάσεις, ακόμη κι όταν νιώθουμε ότι όλες οι πόρτες βροντοκλείνουν ταυτόχρονα μέσ’ τα μούτρα μας. Χρειάζεται μόνο υπομονή και πίστη. Ας ηρεμήσουμε ότι το μονοπάτι μας κείται ασφαλές στο νου Της κι ας περιμένουμε να μας αποκαλυφθεί βήμα βήμα.

3)      Η επιλογή του μονοπατιού της Μητέρας μας εντέλει αφορά την παραίτηση από το  προσωπικό θέλημα για το Θέλημα του Θεού. Υπάρχει ένα ενδιαφέρον παράδοξο στο προσωπικό θέλημα, μια αντιστροφή των προβολών. Ας σκεφτούμε μια ακραία περίπτωση προσωπικού θελήματος: ο αυτοκτονικός ιδεασμός. Η κάθε περίπτωση βέβαια είναι διαφορετική, όταν όμως κάποιος σκέφτεται την αυτοκτονία, υπάρχει συχνά βαθύς τρόμος. Ο τρόμος σχετίζεται με την αφύσικη ψευδαίσθηση της δύναμης να αποφασίζει το ‘εγώ’ για τον τερματισμό ή τη συνέχιση της ζωής, και η ψευδαίσθηση της απουσίας επιλογών. Ψευδαισθήσεις, γιατί δεν είναι το ‘εγώ’ που έχει τη δύναμη να αποφασίσει για τη ζωή και το θάνατο, αλλά ο Θεός. Ο τερματισμός του ανθρώπινου σώματος δεν σημαίνει τερματισμό της ζωής, ούτε βέβαια μπόρεσε ποτέ το εγώ να αποφασίσει για τη γέννηση της ζωής. Ο τρόμος που έρχεται από τη αφύσικη δύναμη που το ‘εγώ’ νομίζει ότι έχει (παίζοντας το ρόλο του Θεού, αλλά ταυτόχρονα ακυρώνοντάς τον, πείθοντας το άτομο ότι ο Θεός το εγκατέλειψε )  προβάλλεται στη συνέχιση της ζωής του ατόμου. Το ‘εγώ’ αποπροσανατολίζει το άτομο προβάλλοντας τη δική του διεστραμμένη ‘δύναμη’ στη συνέχιση της ζωής του ατόμου, κάνοντάς το να θέλει να φύγει από αυτήν έντρομο.  Αυτό δεν αποτελεί κατάκριση του ατόμου, αλλά ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, μπορούμε να αφήσουμε το μονοπάτι της ζωής μας στα χέρια του Θεού, αντί να προσπαθήσουμε να το ‘τρέξουμε’ εμείς. Ας δώσουμε αυτήν την ανεπιθύμητη δύναμη σε Εκείνον που σοφά αποφασίζει για την ανθρώπινη γέννηση και τον ανθρώπινο θάνατο κι ένα τεράστιο βάρος φεύγει.  Αν μπορούμε να εμπιστευτούμε το μονοπάτι της Μητέρας μας για ένα δευτερόλεπτο ακόμα, αν μπορούσαμε να αφεθούμε σε αυτό που έχει στο νου της για εμάς, νιώθουμε τεράστια ανακούφιση και η κατάσταση γίνεται απλά ένα θέμα διαχείρισης προβλημάτων- όχι ανταγωνισμός με το Θεό για θέματα δύναμης πάνω στη ζωή και το θάνατο.   

4)      Υπάρχει μια όψη της Μητέρας μας που μπορεί εντελώς να ικανοποιήσει την ανάγκη μας για ανθρώπινη αγάπη. Το είδος εκείνο της αγάπης που όλοι οι άνθρωποι έχουν ανάγκη για να παραμείνουν ασφαλείς και ψυχικά υγιείς. Η Μητέρα-Παναγία κρατά αυτήν την αγάπη σίγουρη για εμάς, για όλη την ανθρωπότητα. Δεν χρειάζεται να αγωνιούμε αν θα βρούμε ή όχι αυτή την αγάπη, αν θα βρούμε αρκετά και από ποιον. Η αγάπη που νιώθουμε κοντά στην Παναγία μας δεν μια αφηρημένη έννοια, αλλά υπαρκτή, άμεση, απόλυτη. Οι παλαιότεροι άνθρωποι ήταν πιο ισορροπημένοι, πιο ψυχικά ασφαλείς, παρόλο που έβλεπαν άλλους ανθρώπους πολύ πιο αραιά από ότι εμείς σήμερα μετά τα περίπλοκα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά της άπειρης μοναξιάς, ακριβώς γιατί αφήνονταν σε αυτή την αγάπη.  Η τρέλα της συνεξάρτησης, της κατανάλωσης ανθρώπων, των ρόλων ήταν αδιανόητα. Η δύναμη που κράτησε την ανθρωπότητα με σώας τας φρένας τότε, μας είναι διαθέσιμη ξανά. Ας σταματήσουμε να ψάχνουμε αυτό που έχουμε ανάγκη από τους άλλους ανθρώπους κι ας στρέψουμε το βλέμμα σε Εκείνην.

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 5/10/2016

Η εύρεση νοήματος ως ανακούφιση στις δυσκολίες

Για κάποιους ανθρώπους η αναζήτηση του νοήματος πίσω από μία δυσκολία (ή μια τραγωδία) βοηθά κατά πολύ στην αντιμετώπισή της. Για κάποιους άλλους, ίσως δεν κάνει καμία διαφορά. Προσωπικά, νομίζω ότι η εύρεση νοήματος καθησυχάζει. Καθησυχάζει γιατί  παρά τον πόνο και τις δυσκολίες που προκαλεί, υπάρχει η αίσθηση ότι το Σύμπαν αυτό διέπεται από μια λογική. Ότι θα υπάρξει ένα τέλος στη δυσκολία, όταν εκπληρωθεί ο σκοπός ή το νόημα για το οποίο παρουσιάζεται. Κι ότι μέσα από τη δική μου θετική διάθεση να συνεργαστώ με αυτό το νόημα, σε μια μακροπρόθεσμη οπτική (κι ίσως είναι πολύ πιο μακροπρόθεσμη από όσο θα νιώθαμε άνετα στην ανθρώπινη κλίμακα χρόνου), η ανάγκη για πόνο θα εκλείψει εφόσον τα μαθήματα θα έχουν  ολοκληρωθεί. Δεν λέω ότι είναι πανάκεια, όμως ποια είναι η εναλλακτική; Να χτυπώ τα πόδια στο πάτωμα και να βρίζω τους πάντες για αυτό που μου συνέβη;  Ίσως μια προσπάθεια κατανόησης, ίσως μια προσπάθεια συνεργασίας, ακόμη και με το πιο ακατανόητο, με το πιο απαράδεκτο, ίσως προσφέρει μια χαραμάδα φωτός.

O Victor Frankl είναι πολύ γνωστός για το δραματικό τρόπο με τον οποίο αφηγήθηκε την αναγκαιότητα ύπαρξης νοήματος (‘λόγου’)  στην υπέρβαση των δυσκολιών μέσα από την ακραία εμπειρία του στρατοπέδου συγκέντρωσης. Διαβάζοντας ξανά τις σημειώσεις του, έρχονται στη μνήμη τα εξής σημαντικά σημεία:

α) Η ικανότητα να προβάλλουμε με το νου μας ένα επιτυχές μέλλον, όπου θα κοιτούμε πίσω στην σημερινή δυσκολία, όταν αυτή θα έχει τελειώσει και θα είμαστε περήφανοι για τον τρόπο που την αντιμετωπίσαμε και τα μαθήματα που μάθαμε.

β)H ικανότητα να διδάξουμε και να ωφελήσουμε άλλους μέσα από τη δυσκολία μας, έστω και να είναι τα άτομα του άμεσου περιβάλλοντός μας. Η πρόταση αυτή φέρνει μειδιάματα κυνισμού (‘εδώ δεν μπορώ καλά καλά να βοηθήσω τον εαυτό μου, θα βοηθήσω άλλους;’). Δεν μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου τώρα. Αργότερα μπορεί να είναι διαφορετικά. Και, καλώς ή κακώς, συνήθως μόνο εκείνοι που έχουν οι ίδιοι βιώσει μια μεγάλη δυσκολία μπορούν να πραγματικά να καταλάβουν και να βοηθήσουν άλλους.

 Γ) Η ικανότητα να διατηρείται η πίστη και η ελπίδα, παρά όλες τις ενδείξεις για το αντίθετο. Κάποιες φορές το νόημα μπορεί να περιλαμβάνει τόσους πολλούς παράγοντες από τόσες διαφορετικές χρονικές στιγμές και περιοχές στο σύμπαν που είναι ανθρωπίνως αδύνατον να το συλλάβουμε. Εκεί είναι που χρειάζεται πίστη, εμπιστοσύνη κι ελπίδα. Ο Φράνκλ αναφέρει  πως όταν οι έγκλειστοι έχαναν την ελπίδα, πέθαιναν και μάλιστα άμεσα.

Δ) Οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να είναι διαχειρίσιμη, αρκεί το άτομο να έχει κάποιον γενικότερο και ισχυρό σκοπό στη ζωή του (θα προσέθετα που να μην εξαρτάται από συγκεκριμένους ανθρώπινους παράγοντες).  Αυτή είναι ίσως και η μεγαλύτερη παγίδα σήμερα, γιατί στους ανθρώπους δίνεται η αίσθηση ότι δεν υπάρχει κανένας σκοπός για τον οποίο υπάρχουν, παρά να καταναλώνουν. Νομίζω θα έπρεπε να είναι στο βασικό πρόγραμμα εκπαίδευσης να βοηθιούνται τα παιδιά από μικρή ηλικία να βρίσκουν σκοπούς και αξίες, όσους περισσότερους και όσο υψηλότερους γίνεται. Αυτοί θα τους κρατήσουν στην υπόλοιπη ζωή τους. Και είναι κάτι που θα πρέπει κι εμείς να επαναπροσδιορίζουμε και να θρέφουμε διαρκώς.   

Ε) Σύμφωνα με τον Φρανκλ, ένα βασικό νόημα είναι να απαντάμε στις ερωτήσεις που μας θέτει η ζωή, με το σωστό τρόπο. Αντί λοιπόν να καταριόμαστε τη δυσκολία και να απελπιζόμαστε γιατί η δυσκολία μας αφαίρεσε το νόημα στη ζωή, ίσως θα έπρεπε να αναρωτηθούμε αν μέρος του νοήματος της ζωής είναι ακριβώς η απάντησή μας σε αυτή τη δυσκολία. Αυτό θα πει ‘συνεργασία με τη δυσκολία’ κι όχι άγονη άρνηση. Αν μπόρεσε να το κάνει ο Φρανκλ στις συνθήκες που ζούσε, τι μπορούμε να πούμε οι υπόλοιποι….

Στ) Ακόμη κι όταν δεν ελπίδα για το μέλλον, μπορούμε να βρούμε νόημα διατηρώντας ζωντανές τις θετικές εμπειρίες του παρελθόντος. Ας το δούμε ότι η ζωή είναι σαν ένας σύντροφος: όταν είναι καλά και μας προσφέρει, τότε τον αγαπάμε. Όταν αρρωστήσει και γίνεται δύσκολος, τι κάνουμε; τον παρατάμε και σταματάμε να ασχολούμαστε μαζί του; Σταματάμε τη φροντίδα και την ελπίδα;

Ζ)Ο Φρανκλ αναφέρει με ιδιαίτερα συγκινητικό τρόπο την υποχρέωση που έχουμε όλοι μας όταν υποφέρουμε, να υποφέρουμε με όση μεγαλύτερη αξιοπρέπεια γίνεται, να μην απογοητεύσουμε κανένα, αλλά να είμαστε φωτεινό παράδειγμα για άλλους που ίσως υποφέρουν αντίστοιχα στο μέλλον.

Σε ένα τέτοιο Σύμπαν μπορούμε να εμπιστευτούμε ότι όλα, όσο ακατανόητα κι αν είναι, διέπονται από νόημα. Κι ίσως θα μπορούσαμε σιγά σιγά να ανακαλύπτουμε λίγο λίγο, ζητώντας από το Θεό να μας αποκαλύψει εκείνο που θα ήταν κατάλληλο για εμάς, ρωτώντας π.χ. Σε αυτή τη δυσκολία, τι νόημα υπάρχει για εμένα; Στην σημερινή μέρα ποιο είναι το νόημα που είμαι εδώ;

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 9/9/2016

Ένα τσίρκο διαπραγματεύεται την κατάθλιψη…

Πρόσφατα παρακολούθησα την παράσταση του τσίρκου Aquatica, που εγώ προσωπικά βρήκα εξαιρετική (δεν έχει ζώα, ευτυχώς έχουν απαγορευτεί).  Παρατηρώντας όμως τις συμπεριφορές των γύρω μου, έκανα κάποιες σκέψεις σχετικά με το πόσο οι καταθλιπτικές αντιδράσεις έχουν γίνει πια μαθημένος τρόπος ζωής, συνεισφέροντας ίσως ακόμη περισσότερο στην γενικευμένη κατάθλιψη των ημερών.  Αυτό που παρατήρησα ήταν η αδυναμία του κόσμου να χαρεί, να ενθουσιαστεί, να εντυπωσιαστεί. Θαμπωμένοι σε σημείο υπνωτισμού από τα τόσα εφέ  στις ταινίες, στα βιντεοπαιχνίδια, στην τηλεόραση, στον επαγγελματικό κι ανταγωνιστικό αθλητισμό, κοιτάμε με κατακριτικό, καχύποπτο  μάτι τα πάντα,  τίποτα δεν μας είναι αρκετά καλό. Ακόμη και τα παιδιά, επηρεασμένα από τους γονείς τους, κοίταζαν τις αγωνιώδεις προσπάθειες των ακροβατών με κακομαθημένη υπεροψία: «Σιγά, αυτό δεν είναι εντυπωσιακό. Έχω δει και καλύτερα».Δεν είναι μια απλή αντίδραση σε ένα θέαμα. Αυτή ακριβώς η στάση υποδηλώνει μια βαθύτερη στάση ζωής, που αποτελεί βασικό παράγοντα υπονόμευσης στην ψυχική μας ευμάρεια.

Έχοντας στην κυριολεξία πορωθεί από τα αλλεπάλληλα υπερβολικά θεάματα που μας κατακλύζουν από παντού, δυσκολευόμαστε να εκτιμήσουμε και να ευχαριστηθούμε με το απλό, το καθημερινό και το ωραίο. Συγκρίνουμε με τον εικονικό, ψεύτικο κόσμο με τον οποίο μας έχουν ποτίσει και χάνουμε την ικανότητα  να δούμε αυτό που είναι λιγότερο κραυγαλέο, αλλά μέσα στην λεπτή μετριοπάθειά του αληθινά όμορφο. Το τσίρκο είναι ένα παράδειγμα: αποτελεί μια μορφή τέχνης που κινδυνεύει να χαθεί. Σκέφτηκαν οι γονείς και τα παιδιά που παρακολουθούσαν πόσο σκληρά εργάζονταν οι ακροβάτες σε πνεύμα ομάδας, ταξιδεύοντας από χώρα σε χώρα για ελάχιστα χρήματα; Πόσο σημαντική τους ήταν η αλληλεπίδραση με το κοινό; (την επικοινωνία του κλόουν με τα παιδιά δεν τη βρίσκεις σε καμία οθόνη). Πόσο ήθελαν τα χειροκροτήματα και τον ενθουσιασμό του κοινού, καθώς η παράσταση είναι μια διάδραση, όπου ένα μη ενθουσιώδες κοινό μειώνει τον ενθουσιασμό των καλλιτεχνών αντίστοιχα… Όμως τα παιδιά δεν έχουν μάθει να βλέπουν το ανθρώπινο στοιχείο πίσω από την κάθε «παροχή»… έχουν μάθει να βλέπουν μόνο το "προϊόν". Όπως μου είπε ένα παιδί «Όχι, δεν τους θαυμάζω, γιατί αυτή είναι η δουλειά τους. Όπως κάποιος  γιατρός πρέπει να είναι πολύ καλός γιατρός, έτσι κι αυτοί πρέπει να είναι πολύ καλοί ακροβάτες». 

Αυτή η μηχανιστική, υπολογιστική  αντίληψη είναι το πρόβλημα. Καλός γιατρός μπορείς να γίνεις, όμως υπάρχει ένας πεπερασμένος αριθμός από τούμπες στον αέρα που είναι ανθρωπίνως δυνατόν να κάνεις... Εγώ προσωπικά βρήκα πολύ εντυπωσιακά όλα τα νούμερα που έκαναν οι ακροβάτες μπροστά μας! Σίγουρα δεν μπορούμε εμείς να τα κάνουμε! Χειροκροτούσα και επαινούσα με ενθουσιασμό σε όλα τα νούμερα και παρότρυνα τα παιδιά της παρέας που παρακολουθούσαν νωθρά να κάνουν το ίδιο, για να τους ενθαρρύνουν, αλλά και για να χαρούν τα ίδια… Αναρωτιέμαι κατά πόσον τα παιδιά αυτής της γενιάς, απόλυτα προσηλωμένα στην οθόνη, είχαν συνειδητοποιήσει ότι οι τούμπες μπροστά μας ήταν   αληθινές τούμπες, από αληθινούς ανθρώπους, με τους νόμους της αληθινής βαρύτητας, που ξέρεις κάτι, όσα κι αν έχεις δει στην τηλεόραση, στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου εύκολο να γίνουν….

Ας μάθουμε στα παιδιά να χαίρονται με το απλό, με το αυθεντικό. Ας μάθουμε στα παιδιά να προσπαθούν λίγο να αναλογιστούν τον άνθρωπο πίσω από την κάθε υπηρεσία ή παροχή που τους προσφέρεται. Ίσως τότε ένα απλό συνηθισμένο τρικ με τις κορίνες να αποκαλύπτεται πολύ πιο μεγαλειώδες από όσο δείχνει η πρώτη ματιά.  Το παπούτσι που φτιάχτηκε για 3 ευρώ από τον γεράκο τσαγκάρη της γειτονιάς, αποκτά πολύ μεγαλύτερη αξία, όταν ο άνθρωπος αυτός αγωνίζεται μέχρι βαθιά γεράματα να ζήσει παιδιά κι εγγόνια. Η φροντίδα της νοσοκόμας, έστω κι ατελής, αποκτά άλλη διάσταση όταν η ίδια είχε ξενυχτήσει συνεχόμενα βράδια να φροντίζει δικούς της ασθενείς στο σπίτι. Ας μάθουμε τα παιδιά μας να βλέπουν λίγο κάτω από την επιφάνεια και να εκτιμούν. Ας τα διδάξουμε να μη δίνουν τόσο σημασία στο ψέμα μια οθόνης, αλλά στην πραγματικότητα των ανθρώπων γύρω τους. Σκεφτείτε πόσο κακό έχει κάνει στον ερωτισμό μεταξύ των δύο φύλων η υπερβολική, σε σημείο απόλυτου κορεσμού, προβολή υπερ-όμορφων, υπερ-καλλίγραμμων μοντέλων  σε τηλεόραση, περιοδικά κλπ. Μετά τι εντύπωση να του κάνει του νεαρού η κοπελίτσα της γειτονιάς, που αντικειμενικά μπορεί να είναι πολύ όμορφη; Ποιον ωφελεί τελικά αυτό ο κορεσμός, αυτή η υπερ-πληθώρα;

Τέλος, η κατάθλιψη, εκτός από την έλλειψη εκτίμησης του απλού και καθημερινού, ενισχύεται από την έλλειψη αλληλεπίδρασης, την έλλειψη ανθρώπινης επαφής και την έλλειψη ανθρώπινης επικοινωνίας.  Έχουμε το δικό μας προγραμματάκι στο μυαλό μας, έχουμε και την ατζέντα μας, έχουμε και τα στάνταρ μας και μετράμε likes σε κάθε εμπειρία που αντιμετωπίζουμε. Δεν την αφήνουμε όμως να μας αλλάξει. Στην ουσία δεν είμαστε ανοιχτοί. Παρατηρούμε τη ζωή χωρίς να τη βιώνουμε. Σαν πίσω από το γυαλί μιας οθόνης, έχουμε κόψει τις διαύλους αλληλεπίδρασης. Ξέρουμε μόνο να κλικάρουμε κι όταν η ζωή από την άλλη πλευρά της νοητής μας γυάλας, δεν ανταποκρίνεται στο κλικάρισμά μας, απλώς κλείνουμε την οθόνη-δεν μας αφορά πλέον. Αυτή είναι η πραγματική ζωή όμως. Μέσα σε αυτή ζούμε και αυτή πρέπει να αγαπήσουμε. Κι ίσως να της επιτρέψουμε να μας αγαπήσει κι εκείνη. Και σίγουρα να διδάξουμε στα παιδιά μας να δώσουν και να πάρουνε αυτήν την πραγματική ζωή, όσο ρίσκο κι αν εμπεριέχει. Αλλιώς τους ανοίγουμε από πολύ νωρίς το δρόμο για την μακρόχρονη και ανελέητη κατάθλιψη….

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 2/9/2016

Αποφεύγοντας την κακοποιητική σχέση (ξανά...)

Παρότι έχω γράψει επανειλημμένως για το θέμα, η κακοποίηση στις συντροφικές σχέσεις- ειδικά εναντίον των γυναικών- εξακολουθεί κι επανέρχεται στο προσκήνιο. Ιδιαίτερα σε μια εποχή, όπου η οικονομική ανασφάλεια τρομοκρατεί όλο και περισσότερες γυναίκες να αποδέχονται κακοποιητικές σχέσεις, ενώ η μακροχρόνια ανεργία οδηγεί όλο και περισσότερους άνδρες σε ηθική κατάπτωση, ‘ακύρωση’ του ανδρισμού τους λόγω της απώλειας της ιδιότητας του ‘παροχού’ κι έκφραση του ψυχικού αδιέξοδου  μέσα από κακοποίηση της συντρόφου.

Όπως έχω αναφέρει πολλές φορές, τα πρώτα στάδια για την αποφυγή της κακοποιητικής σχέσης είναι πολύ σημαντικά. Πολλές γυναίκες βλέπουν τα προειδοποιητικά σημάδια από το πρώτο κιόλας ραντεβού, αλλά οι εσωτερικές κι εξωτερικές πιέσεις είναι τόσο ισχυρές  που προτιμούν να κάνουν πως δεν τα βλέπουν. Η υπομονή του θεραπευτή δοκιμάζεται όταν βλέπει την ίδια γυναίκα που παραπονιέται επί δεκαετίες για τον κακοποιητικό σύντροφο να ξαναγυρνά για μια ακόμη φορά. Ο γενικευμένος και πολύ ισχυρός σεξισμός της ελληνικής κοινωνίας, που εκθειάζει τη σύζυγο και μητέρα, αλλά αποκλείει, κατακρίνει κι απορρίπτει τη μόνη (κι ίσως άτεκνη) γυναίκα οδηγεί την πλειοψηφία των ελληνίδων γυναικών να προτιμούν ‘οτιδήποτε’ από το να μείνουν μόνες. Η επιδείνωση της λειψανδρίας επίσης δεν βοηθά. Τα παράπονα των γυναικών που ακούω συνεχώς είναι για ελάχιστους διαθέσιμους άνδρες οι οποίοι, ίσως λόγω της υπερπροσφοράς γυναικών με μηδενικά στάνταρ στις απαιτήσεις τους, έχουν γίνει υπερβολικά υπερόπτες κι εγωιστές, καθιστώντας σχεδόν αδύνατον για μια γυναίκα που σέβεται στοιχειωδώς τον εαυτό της να κάνει σχέση μαζί τους.

Δεν ξέρω πόσο απόλυτα αντικειμενική είναι αυτή η πραγματικότητα και κατά πόσον οι ‘εξωτερικοί’ παράγοντες θα πρέπει να είναι το επίκεντρο της συζήτησης. Το πολύ σημαντικότερο είναι πώς αισθάνεται η ίδια η γυναίκα. Εν τέλει, πόσο αγαπά η ίδια η γυναίκα τον εαυτό της, σε αυτό το αέναο πνευματικό ταξίδι, που δεν αρχίζει με τη γέννηση, δεν τελειώνει με το θάνατο και σίγουρα δεν καθορίζεται από την εύρεση ενός συντρόφου.   Η ικανότητα της γυναίκας να αποφύγει τον πειρασμό να (ξανα-) πέσει σε μια κακοποιητική σχέση εξαρτάται από το πόσο πραγματικά αγαπά η ίδια τον εαυτό της. Όχι στα λόγια, με τον γλυκανάλατο κούφιο τρόπο που έχει γίνει της μόδας. Το μήνυμα που θέλω να δώσω στην γυναίκα εκείνη που βασανίζεται από τον πειρασμό να είναι σε μια σχέση, η οποία γνωρίζει ότι δεν της κάνει καλό, είναι το εξής:

Πόσο πραγματικά αγαπάς τη γυναίκα εκείνη που εσύ είσαι,  ώστε να μην επιτρέψεις να της φέρονται ξανά σαν σκουπίδι;  Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου, ώστε να μην επιτρέψεις να της μιλήσουν ξανά με σαρκασμό, αδιαφορία και περιφρόνηση. Πόσο πραγματικά αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου και προσπαθεί το καλύτερο που μπορεί, μέσα  σε μια κοινωνία που συχνά φαίνεται μόνο να μισεί- να μισεί τους πάντες, αλλά ειδικά τη μόνη γυναίκα… Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα ώστε να μην επιτρέψεις στον κάθε τρελό να εξαγριώνεται όταν έχεις διαφορετική γνώμη, ενώ ταυτόχρονα δεν βλέπει ποτέ λάθος στον εαυτό του, ακόμη κι όταν διαπράττει την πιο κραυγαλέα κακοποίηση; Πόσο αγαπάς αυτή την γυναίκα  ώστε να μην αφήσεις να της πουλήσουν τρέλα ξανά; Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα ώστε να μην βάλεις σε θεϊκό βάθρο  τον κάθε προβληματικό τύπο, που μόνο εσύ ‘βλέπεις’ ότι είναι γεμάτος βαθιά κρυμμένες αρετές, τις οποίες οσονούπω θα βγάλει στην επιφάνεια χάρη στην ανεπανάληπτη αγάπη σου; Θες στα αλήθεια να ξαναπαίξεις αυτό το παιχνίδι; Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το  όνομά σου, ώστε να μην περιμένεις από τον κάθε άνδρα να σε προστατέψει (γιατί συνήθως καταλήγεις να πρέπει να προστατέψεις εσύ τον εαυτό σου από αυτόν;) Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που είσαι εσύ, ώστε να αναζητήσεις τη βοήθεια που έχεις ανάγκη από τον πραγματικό Θεό  κι όχι να μετατρέψεις τον κάθε εγωπαθή στον ημίθεο που θέλει να νομίζει ότι είναι; Πόσο αγαπάς αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου ώστε να έχεις τουλάχιστον τη διάθεση να εκτιμήσεις τα θετικά στοιχεία της; Όχι, μην περιμένεις από τις φίλες σου και τη  μαμά σου να το κάνουν. Είναι κι εκείνες θύματα μιας βαθιά μισογυνιστικής κοινωνίας και δεν μπορούν να τα δουν -πολύ πιθανόν στη θέση σου να αντιδρούσαν πολύ πιο αδύναμα. Εσύ πρέπει να το κάνεις και να είσαι η πρωτοπόρος σε αυτό. Να δεις και να εκτιμήσεις αυτή τη γυναίκα και να την αγαπήσεις για αυτό που είναι, γιατί εσύ την γνωρίζεις καλύτερα από όλους. Κι επίσης, μην περιμένεις από κανέναν άνδρα να το κάνει. Ο άνδρας θα αντιγράψει αυτό που κάνεις εσύ. Θα εκτιμήσεις αυτό που του δείχνεις εσύ ότι εκτιμάς. Μην κρύβεσαι πίσω από την παλιομοδίτική αυτό-απαξίωση.

Και το τεστ αλήθειας: Πόσο διατεθειμένη είσαι να υποστηρίξεις αυτή τη γυναίκα που φέρει το όνομά σου,  ηθικά και πρακτικά, για όλη σου τη ζωή, να υποστηρίξεις αυτή τη γυναίκα με τον ίδιο  ζήλο, την ίδια θέρμη και το ίδιο σθένος με τα οποία θα στήριζες τα παιδιά σου;  Για τα παιδιά μπορείς, αλλά για τον εαυτό σου όχι; Γιατί;;;; Δεν σου δίνει η κοινωνία την άδεια; Σου έχει διδάξει ότι πρέπει να γίνεις χαλί να σε πατήσει, ότι αυτός είναι ο δρόμος της αρετής για μια γυναίκα; Και λοιπόν!  Δώσε  στον εαυτό σου την άδεια! Δεν υπάρχει άλλος να το κάνει. Δώσε στον εαυτό σου την άδεια να υποστηρίξει τον εαυτό σου με την ίδια αφοσίωση που θα υποστήριζες τα παιδιά σου και άσε τα δήθεν πνευματικά περί αυταπάρνησης. Μόνο η δική σου απόφαση, μόνο η δική σου ψυχική ετοιμότητα μπορεί να σε βοηθήσει. Ούτως ή άλλως, μόνη σου γεννιέσαι, μόνη σου πεθαίνεις και μόνη σου θα περάσεις τον αιώνιο ταξίδι πριν και μετά από αυτή τη γήινη ζωή. Δεν θα είναι κανένας άντρας από κοντά να σε προστατεύει και να νοηματοδοτεί τη ζωή σου. Και η κοινωνία που ξέρει μόνο να κατακρίνει και να αφαιρεί άδειες, δεν της καίγεται καρφί για τη δική σου μοναξιά. Η μόνη σου ασφάλεια στο αιώνιο άγνωστο είναι να έχεις τη διάθεση να αγαπήσεις κι αυτό ξεκινά αγαπώντας τον εαυτό σου. Εσύ έχεις τις δυνάμεις και τα αποθέματα, δώσε στον εαυτό σου την άδεια που δεν σου δίνει η κοινωνία ή η οικογένειά σου. Ίσως το ταξίδι να είναι πιο ενδιαφέρον από όσο νομίζεις. Η εναλλακτική σου ποια είναι; Η απόλυτη μιζέρια και μοναξιά του να είσαι με κάποιον ο οποίος δεν θα σε σέβεται, θα  σε θεωρεί δεδομένη, θα σε βρίζει και θα ειρωνεύεται, που θα σε χρησιμοποιήσει για σεξ και μετά θα σου φερθεί σαν σκουπίδι; Δεν είναι αυτό βαρετό;

Αν επίσης πιστεύεις  στην αγάπη του Θεού, μπορείς να γίνεις η δίοδος της αγάπης του Θεού στην γη όταν μπορείς πρώτα από όλα να αγαπήσεις την ταπεινωτική (κατά τους άλλους) ζωή σου, παρά και ενάντια στο μίσος μιας ολόκληρης κοινωνίας.  Κι αυτή η αγάπη έχει πολλή μεγάλη αξία και πολλή μεγάλη δύναμη, ακριβώς επειδή γίνεται παρά κι ενάντια στο μίσος μια ολόκληρης κοινωνίας. Αυτήν ακριβώς την αγάπη έχει ανάγκη ο κόσμος σήμερα για τη θεραπεία του. Μόνο αυτή η κοπιώδης αγάπη είναι αρκετά ισχυρή για να τον βοηθήσει μέσα στο πηγάδι του μίσους και σκότους που έχει πέσει.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 27/8/2016