Οι φύλακες των φαναριών
Είναι παντού. Στα φανάρια, στα πεζοδρόμια, στις παραλίες, άλλες φορές περπατώντας χιλιόμετρα με τα μακρομάνικα πουκάμισά τους μέσα στη ζέστη, κουβαλώντας τον πίνακα με τα μικροπράγματα και φορώντας τα πολλά καπέλα στο κεφάλι. Τους βλέπουμε καθημερινά, τους μελαψούς, αδύνατους φύλακες των φαναριών. Άλλοι από εμάς αδιαφορούν, άλλοι θυμώνουν, άλλοι βρίζουν, άλλοι νιώθουν οίκτο και άλλοι αρχίζουν το τελευταίο πολιτικάντικο τροπάρι, ότι τα προβλήματα της Ελλάδας οφείλονται στους ξένους και πώς η Ελλάδα δεν αντέχει άλλο. Συχνά, ενεργοποιούμε εκνευρισμένοι τους υαλοκαθαριστήρες, γιατί δεν θέλουμε τέλος πάντων να μας καθαρίσουν τα τζάμια με το έτσι θέλω και το τελευταίο πράγμα που έχουμε όρεξη πρωί πρωί είναι να χρειαστεί να μιλήσουμε στον μελαψό, απρόσκλητο φύλακα των φαναριών. Σε αυτόν και στη δυστυχία του.
Το πιο πιθανό είναι ότι ούτε κι εκείνος έχει όρεξη πρωί πρωί να πλησιάσει τον κάθε κακοξυπνημένο συμπολίτη μας, ο οποίος σχεδόν πάντα θα τον κοιτάξει απαξιωτικά, κάποιες φορές θα τον βρίσει, ενώ ποτέ δε θα του χαμογελάσει. Ο μελαψός φύλακας θα προτιμούσε κι ο ίδιος να έκανε κάτι άλλο.. Ίσως είχε όνειρα, ταλέντα.. Ίσως, σαν παιδί, να του άρεσε η μουσική ή να σχεδιάζει αυτοκίνητα. Ίσως, αν τον ρώταγες «τι θες να γίνεις όταν μεγαλώσεις», να έλεγε με καμάρι «γιατρός για τα ζωάκια!»..Ίσως να έχει υψηλή μαθηματική ευφυία, ίσως περισσότερη από το πετυχημένο στέλεχος με το τζιπ, που τον προσπερνά. Έχει όνειρα και ικανότητες, όπως όλοι μας. Όμως δεν είχε την ευκαιρία. Τα φανάρια είναι το μόνο που μπορεί να κάνει πριν την επαιτεία, για να ζήσει, όσο μπορεί, αξιοπρεπώς. Όταν το σκεφτούμε αυτό, ίσως δώσουμε κάτι, όσο αγουροξυπνημένοι κι αν είμαστε. Αν σκεφτούμε πόσο βαρετό θα πρέπει να είναι να πηγαίνει κανείς από το ένα αμάξι στο άλλο, στο ρυθμό του φαναριού, όλη μέρα, συχνά στα πιο πολυσύχναστα, βρώμικα κι αντιαισθητικά σημεία της πόλης και να σε αποφεύγουν σαν να είσαι χειρότερα κι από ζώο..
Ακούω ομοεθνείς μας να φωνάζουν «να πάνε πίσω στη χώρα τους, η Ελλάδα δεν μπορεί» και ταυτόχρονα οι ίδιοι ομοεθνείς να περηφανεύονται για τον Μέγα Αλέξανδρο που πήγε και μετέδωσε τα ιδανικά του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού στις χώρες αυτές. Όταν όμως βλέπω πώς τους έχουμε στα στρατόπεδα υποδοχής, όπου ελλείψει χώρου, κοιμούνται με βάρδιες, όταν βλέπω καλοθρεμμένο εργοδότη να απευθύνεται στο μελαψό του υπάλληλο κάθε φορά με βρισιά αντί για όνομα, σκέφτομαι ότι τα ιδανικά του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού δεν κατάφεραν να μεταδοθούν σε εμάς τους ίδιους. Δεν είναι ότι δεν έχουμε αρκετά. Ένα χιλιοστό, από όσα σπαταλώνται ή «χάνονται», σε οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία ή δήμο, θα αρκούσε για να φιλοξενηθούν αυτοί οι άνθρωποι αξιοπρεπώς. Δεν είναι ότι δεν έχουμε αρκετά λεφτά, αλλά δεν έχουμε αρκετή ανθρωπιά…
Κάποιοι από τους μελαψούς φύλακες μας διδάσκουν αξιοπρέπεια-αν έχουμε τα μάτια να τη δούμε. Πλένουν και το πίσω τζάμι, ακόμη και αφού έχουν πάρει τα χρήματα. Δεν θα ξεχάσω ένα καλοκαίρι, μεσημέρι, καύσωνας, μέσα στο λιοπύρι, ο μελαψός φύλακας περίμενε τους λιγοστούς εναπομείναντες Αθηναίους οδηγούς να καθαρίσει τζάμια. Όταν απόκαμε, καθόταν λίγο στο πυρωμένο μπετόν. Δεν είχαμε ψιλά, αλλά περνώντας, ο συνοδηγός μου σκέφτηκε να του δώσει μια παγωμένη κόκα κόλα που υπήρχε, για ανακούφιση στην τόση ζέστη. Όταν είδε την προσφορά, είπε ευγενικά «Όχι ευχαριστώ, έχουμε νηστεία, δεν τρώμε και δεν πίνουμε τίποτα μέχρι το βράδι». Δεν θα το ξεχάσω. Ποιος από εμάς, τους μοσχοαναθρεμμένους νεοέλληνες, που καταναλώνει και σπαταλά σαν να μην υπάρχει αύριο, θα είχε την ελάχιστη αυτοπειθαρχία να τηρήσει καθολική νηστεία από φαγητό (δε λέω καν για νερό, ειδικά σε τέτοιες συνθήκες) για μια ολόκληρη μέρα εργασίας? Και η δική μας χριστιανική ορθόδοξη θρησκεία διδάσκει τη νηστεία. Διδάσκει επίσης τη μοιρασιά, διδάσκει την ανθρωπιά, διδάσκει τη συμπόνια… Ίσως θα πρέπει να την ακούσουμε. Και την επόμενη φορά που θα συναντήσουμε το φύλακα των φαναριών, ας δώσουμε τουλάχιστον ένα χαμόγελο, -αν όχι χρήματα-, ας πούμε ένα ευχαριστώ, ένα γεια, ας δώσουμε ένα δείγμα ανθρώπινου σεβασμού, πριν αποχωρήσουμε από το φανάρι και επιστρέψουμε στις σκοτούρες της ιδιωτικής μας παχυλής ευδαιμονίας…
Πρεκατέ Βικτωρία
Αθήνα, Αύγουστος, 2009
www.brightplanet.blogspot.com
Τα ακόλουθα άρθρα έχουν γραφεί από την ψυχολόγο και συγγραφέα Πρεκατέ Βικτωρία, πολλά εκ των οποίων έχουν αποσταλεί στον τύπο (όπου είναι γνωστό, αναφέρεται η πηγή δημοσίευσης).Το υλικό εκφράζει τις προσωπικές απόψεις της συγγραφέως και δεν εκπροσωπεί κάποιο φορέα ή οργανισμό. Παρακαλείσθε αν αναδημοσιεύετε κάποιο άρθρο, να αναφέρετε ως πηγή αυτό το ιστολόγιο.
Δυσθυμία-η «καθημερινή» κατάθλιψη
Δυσθυμία-η «καθημερινή» κατάθλιψη
Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
www.brightplanet.blogspot.com
Δυσθυμία ονομάζεται η σχετικά ήπια μορφής κατάθλιψη, που τις περισσότερες φορές αναγνωρίζουμε στην καθημερινότητά μας, ως ένα συνδυασμό επίμονης μελαγχολίας, «κακοκεφιάς» και έλλειψης ενδιαφέροντος για τη ζωή. Μπορεί να μην περιλαμβάνει τα πιο ανησυχητικά συμπτώματα της βαριάς κατάθλιψης (όπως π.χ. αυτοκτονικότητα), είναι όμως συχνά μία χρόνια επώδυνη κατάσταση, η οποία χρήζει προσοχής.
Τα συμπτώματά της μοιάζουν με της κατάθλιψης, αλλά είναι λιγότερο έντονα. Περιλαμβάνουν ατονία, «βαριεστημάρα», έλλειψη κινήτρων για δραστηριότητες ή ακόμη και καθημερινές δουλειές, απάθεια, ληθαργικότητα, αργές κινήσεις, συνεχή κόπωση χωρίς οργανικά αίτια, δυσκολίες στον ύπνο (αϋπνία, ή υπερβολική ανάγκη για ύπνο), διαταραχές στην όρεξη για τροφή, επιθυμία να μένει το άτομο συνέχεια στο κρεβάτι, σκέψεις αναξιότητας, απόλυτες σκέψεις απαισιοδοξίας, διαστρέβλωση των πληροφοριών από το περιβάλλον, ώστε το άτομο πάντα να μειώνει τον εαυτό του και να βλέπει μόνο τα αρνητικά, έλλειψη ικανοποίησης από τη ζωή, μοναξιά, έλλειψη χαράς από καθημερινά πράγματα. Μακροπρόθεσμα όμως η δυσθυμία είναι επώδυνη και μπορεί, αν δεν υπάρξει άλλη παρέμβαση, σε κάποιες περιπτώσεις ή μετά από δυσχερή συμβάντα, να επιδεινωθεί σε κατάθλιψη.
Στις περιόδους διακοπών, όπως το καλοκαίρι, πολλοί άνθρωποι, παραδόξως, υποφέρουν από τη δυσθυμία περισσότερο. Υπάρχει έντονη κοινωνική πίεση και προσωπική προσδοκία ότι στις διακοπές θα «έπρεπε» να «περνούν καλά». Στην πραγματικότητα μπορεί να μην συμβαίνει κάτι τέτοιο. Απεναντίας, οι περίοδοι αυτοί συχνά υποχρεώνουν το άτομο να αντιμετωπίσει τον εαυτό του, τις κοντινές του σχέσεις και την ψυχική του κατάσταση. Εκείνο που συχνά δυσκολεύει τα πράγματα, είναι ότι ούτε το άτομο, ούτε το περιβάλλον του αναγνωρίζουν ότι πάσχει από δυσθυμία. Έτσι, το άτομο καταλήγει σε αυτό-κατάκριση, την οποία ενισχύει το περιβάλλον, όταν το κατηγορεί ότι είναι «γκρινιάρης», «μονόχνωτος», ότι «δεν προσπαθεί αρκετά», ότι «κλαίγεται» κλπ. Δεν ισχύουν. Αν το άτομο μπορούσε να περάσει καλά, θα το έκανε.
Τι μπορείτε λοιπόν να κάνετε αν υποφέρετε από δυσθυμία?
- Η διατροφή είναι σημαντική. Χρειάζεται ελάττωση ζάχαρης, αλκοόλ, καφεϊνης, ενώ ταυτόχρονα χρειάζονται περισσότερα φρέσκα φρούτα, λαχανικά, ψάρια, πουλερικά, και γενικά τροφές με πρωτεϊνες. Σημαντική είναι η ρύθμιση ζαχάρου και πίεσης σε σταθερά επίπεδα. Η φαρμακευτική αγωγή, αν κριθεί απαραίτητη, πρέπει να γίνεται πάντα μετά από συμβουλή γιατρού.
-Η αεροβική γυμναστική, όπως τρέξιμο και κολύμβηση, είναι πολύ σημαντική. Αξίζει τον κόπο να δοκιμάσετε άθληση στη φύση, όπως περπάτημα στο βουνό, ή σπορ με άλλους σε παιχνίδι, π.χ. τένις, ποδόσφαιρο. Συχνά θα νιώθετε αδύναμος ή βαριεστημένος να ξεκινήσετε. Από τη στιγμή όμως που κάνετε το ξεκίνημα, έστω και πιέζοντας λίγο τον εαυτό σας στην αρχή, θα δείτε να αλλάζει η διάθεσή σας.
-Αλλαγή νοοτροπίας. Χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια και εξάσκηση στη θετική σκέψη. Όταν έρχονται οι αρνητικές σκέψεις, θα πρέπει να τις αφήνετε να περνούν, χωρίς να τις παίρνετε σοβαρά, χωρίς να τις πιστεύετε και χωρίς να νιώθετε ενοχές που τις έχετε. Θα πρέπει να τις αντικαταστήσετε συντομότερα με θετικές σκέψεις. Ειδικά, οποιεσδήποτε σκέψεις αυτομομφής ή αυτό-υποτίμησης, θα πρέπει να τις σταματάτε αμέσως, χωρίς εσωτερικό «διάλογο».
-Δώστε την άδεια στον εαυτό σας να ασχοληθείτε με χόμπι ή δραστηριότητες που σας ευχαριστούν, χωρίς «αλλά»... Η κατάθλιψη συνήθως βρίσκει δικαιολογίες για να εμποδίσει αυτό που μας κάνει καλό και να σαμποτάρει αυτό που θα μας βοηθούσε περισσότερο.
-Γράψτε ημερολόγιο. Η συνεχής συστηματική γραφή, έστω και μια σελίδα την ημέρα, προσφέρει ανακούφιση από την πίεση των συναισθημάτων. Γράψτε ελεύθερα, ό,τι θέλετε, χωρίς λογοκρισία. Μην ανησυχείτε για τα ορθογραφικά λάθη ή για τη γλώσσα που χρησιμοποιείτε. Δε χρειάζεται να ξαναδιαβάσετε αυτό που γράψατε, αλλά μπορείτε να το κάψετε συμβολικά..
-Στη δυσθυμία, είναι εύκολο να νιώσει κανείς ακινητοποιημένος, σαν η παραμικρή κίνηση, να φαίνεται βουνό. Δημιουργείστε μια λίστα από εποικοδομητικές δραστηριότητες, μικρά πράγματα που θα σας άρεσε να κάνετε. Όταν «κολλήσετε» στην αρνητικότητα και την αυτό-λύπηση, κοιτάξτε τη λίστα σας και σκεφτείτε «τι από όλα αυτά θα μου άρεσε να κάνω τώρα?». Κάντε το, έστω και για πέντε λεπτά. Η λίστα δεν θα έχει το ρόλο της υποχρεωτικής ατζέντας, αλλά ενός «θησαυροφυλακίου» από χρήσιμες ιδέες.
-Εκτιμείστε τον εαυτό σας. Σταματήστε οποιαδήποτε κριτική στον εαυτό και μην τρομάζετε τον εαυτό σας με καταστροφικά σενάρια. Όπως αναφέρει το πρόγραμμα «Attacking Anxiety and Depression», του Midwest Center (με επικεφαλή την Lucinda Bassett), “Είμαστε εντάξει ακόμη κι όταν δε νιώθουμε έτσι”.
-Σταματήστε το αυτό-μαστίγωμα της ενοχής. Σταματήστε τις σκέψεις ότι θα έπρεπε να είμαστε ή να κάνουμε κάτι άλλο από αυτό που είμαστε ή κάνουμε τώρα. Αποδεχτείτε τον εαυτό σας και το παρόν. Δεν μπορούμε να κρίνουμε τον εαυτό μας, ούτε να τον συγκρίνουμε με άλλους, γιατί ποτέ δεν έχουμε όλα τα δεδομένα. Μπορούμε να εκτιμήσουμε αυτό που είμαστε τώρα και να προσπαθήσουμε για το καλύτερο που μπορούμε να γίνουμε.
Η ζωή είναι μικρή και είναι δώρο. Ας κάνουμε την κάθε ημέρα άξια να ζήσουμε πιο όμορφα, γιατί το αξίζουμε να χαρούμε. Αλλά ακόμη και αν κάποιες μέρες δεν είναι χαρούμενες, δεν σημαίνει αυτό αποτυχία. Αποδεχόμαστε ότι είναι ανθρώπινο και ξαναπροσπαθούμε την επομένη από την αρχή (Δημοσίευση www.healthnews.gr, 24/8/09)
Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
www.brightplanet.blogspot.com
Δυσθυμία ονομάζεται η σχετικά ήπια μορφής κατάθλιψη, που τις περισσότερες φορές αναγνωρίζουμε στην καθημερινότητά μας, ως ένα συνδυασμό επίμονης μελαγχολίας, «κακοκεφιάς» και έλλειψης ενδιαφέροντος για τη ζωή. Μπορεί να μην περιλαμβάνει τα πιο ανησυχητικά συμπτώματα της βαριάς κατάθλιψης (όπως π.χ. αυτοκτονικότητα), είναι όμως συχνά μία χρόνια επώδυνη κατάσταση, η οποία χρήζει προσοχής.
Τα συμπτώματά της μοιάζουν με της κατάθλιψης, αλλά είναι λιγότερο έντονα. Περιλαμβάνουν ατονία, «βαριεστημάρα», έλλειψη κινήτρων για δραστηριότητες ή ακόμη και καθημερινές δουλειές, απάθεια, ληθαργικότητα, αργές κινήσεις, συνεχή κόπωση χωρίς οργανικά αίτια, δυσκολίες στον ύπνο (αϋπνία, ή υπερβολική ανάγκη για ύπνο), διαταραχές στην όρεξη για τροφή, επιθυμία να μένει το άτομο συνέχεια στο κρεβάτι, σκέψεις αναξιότητας, απόλυτες σκέψεις απαισιοδοξίας, διαστρέβλωση των πληροφοριών από το περιβάλλον, ώστε το άτομο πάντα να μειώνει τον εαυτό του και να βλέπει μόνο τα αρνητικά, έλλειψη ικανοποίησης από τη ζωή, μοναξιά, έλλειψη χαράς από καθημερινά πράγματα. Μακροπρόθεσμα όμως η δυσθυμία είναι επώδυνη και μπορεί, αν δεν υπάρξει άλλη παρέμβαση, σε κάποιες περιπτώσεις ή μετά από δυσχερή συμβάντα, να επιδεινωθεί σε κατάθλιψη.
Στις περιόδους διακοπών, όπως το καλοκαίρι, πολλοί άνθρωποι, παραδόξως, υποφέρουν από τη δυσθυμία περισσότερο. Υπάρχει έντονη κοινωνική πίεση και προσωπική προσδοκία ότι στις διακοπές θα «έπρεπε» να «περνούν καλά». Στην πραγματικότητα μπορεί να μην συμβαίνει κάτι τέτοιο. Απεναντίας, οι περίοδοι αυτοί συχνά υποχρεώνουν το άτομο να αντιμετωπίσει τον εαυτό του, τις κοντινές του σχέσεις και την ψυχική του κατάσταση. Εκείνο που συχνά δυσκολεύει τα πράγματα, είναι ότι ούτε το άτομο, ούτε το περιβάλλον του αναγνωρίζουν ότι πάσχει από δυσθυμία. Έτσι, το άτομο καταλήγει σε αυτό-κατάκριση, την οποία ενισχύει το περιβάλλον, όταν το κατηγορεί ότι είναι «γκρινιάρης», «μονόχνωτος», ότι «δεν προσπαθεί αρκετά», ότι «κλαίγεται» κλπ. Δεν ισχύουν. Αν το άτομο μπορούσε να περάσει καλά, θα το έκανε.
Τι μπορείτε λοιπόν να κάνετε αν υποφέρετε από δυσθυμία?
- Η διατροφή είναι σημαντική. Χρειάζεται ελάττωση ζάχαρης, αλκοόλ, καφεϊνης, ενώ ταυτόχρονα χρειάζονται περισσότερα φρέσκα φρούτα, λαχανικά, ψάρια, πουλερικά, και γενικά τροφές με πρωτεϊνες. Σημαντική είναι η ρύθμιση ζαχάρου και πίεσης σε σταθερά επίπεδα. Η φαρμακευτική αγωγή, αν κριθεί απαραίτητη, πρέπει να γίνεται πάντα μετά από συμβουλή γιατρού.
-Η αεροβική γυμναστική, όπως τρέξιμο και κολύμβηση, είναι πολύ σημαντική. Αξίζει τον κόπο να δοκιμάσετε άθληση στη φύση, όπως περπάτημα στο βουνό, ή σπορ με άλλους σε παιχνίδι, π.χ. τένις, ποδόσφαιρο. Συχνά θα νιώθετε αδύναμος ή βαριεστημένος να ξεκινήσετε. Από τη στιγμή όμως που κάνετε το ξεκίνημα, έστω και πιέζοντας λίγο τον εαυτό σας στην αρχή, θα δείτε να αλλάζει η διάθεσή σας.
-Αλλαγή νοοτροπίας. Χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια και εξάσκηση στη θετική σκέψη. Όταν έρχονται οι αρνητικές σκέψεις, θα πρέπει να τις αφήνετε να περνούν, χωρίς να τις παίρνετε σοβαρά, χωρίς να τις πιστεύετε και χωρίς να νιώθετε ενοχές που τις έχετε. Θα πρέπει να τις αντικαταστήσετε συντομότερα με θετικές σκέψεις. Ειδικά, οποιεσδήποτε σκέψεις αυτομομφής ή αυτό-υποτίμησης, θα πρέπει να τις σταματάτε αμέσως, χωρίς εσωτερικό «διάλογο».
-Δώστε την άδεια στον εαυτό σας να ασχοληθείτε με χόμπι ή δραστηριότητες που σας ευχαριστούν, χωρίς «αλλά»... Η κατάθλιψη συνήθως βρίσκει δικαιολογίες για να εμποδίσει αυτό που μας κάνει καλό και να σαμποτάρει αυτό που θα μας βοηθούσε περισσότερο.
-Γράψτε ημερολόγιο. Η συνεχής συστηματική γραφή, έστω και μια σελίδα την ημέρα, προσφέρει ανακούφιση από την πίεση των συναισθημάτων. Γράψτε ελεύθερα, ό,τι θέλετε, χωρίς λογοκρισία. Μην ανησυχείτε για τα ορθογραφικά λάθη ή για τη γλώσσα που χρησιμοποιείτε. Δε χρειάζεται να ξαναδιαβάσετε αυτό που γράψατε, αλλά μπορείτε να το κάψετε συμβολικά..
-Στη δυσθυμία, είναι εύκολο να νιώσει κανείς ακινητοποιημένος, σαν η παραμικρή κίνηση, να φαίνεται βουνό. Δημιουργείστε μια λίστα από εποικοδομητικές δραστηριότητες, μικρά πράγματα που θα σας άρεσε να κάνετε. Όταν «κολλήσετε» στην αρνητικότητα και την αυτό-λύπηση, κοιτάξτε τη λίστα σας και σκεφτείτε «τι από όλα αυτά θα μου άρεσε να κάνω τώρα?». Κάντε το, έστω και για πέντε λεπτά. Η λίστα δεν θα έχει το ρόλο της υποχρεωτικής ατζέντας, αλλά ενός «θησαυροφυλακίου» από χρήσιμες ιδέες.
-Εκτιμείστε τον εαυτό σας. Σταματήστε οποιαδήποτε κριτική στον εαυτό και μην τρομάζετε τον εαυτό σας με καταστροφικά σενάρια. Όπως αναφέρει το πρόγραμμα «Attacking Anxiety and Depression», του Midwest Center (με επικεφαλή την Lucinda Bassett), “Είμαστε εντάξει ακόμη κι όταν δε νιώθουμε έτσι”.
-Σταματήστε το αυτό-μαστίγωμα της ενοχής. Σταματήστε τις σκέψεις ότι θα έπρεπε να είμαστε ή να κάνουμε κάτι άλλο από αυτό που είμαστε ή κάνουμε τώρα. Αποδεχτείτε τον εαυτό σας και το παρόν. Δεν μπορούμε να κρίνουμε τον εαυτό μας, ούτε να τον συγκρίνουμε με άλλους, γιατί ποτέ δεν έχουμε όλα τα δεδομένα. Μπορούμε να εκτιμήσουμε αυτό που είμαστε τώρα και να προσπαθήσουμε για το καλύτερο που μπορούμε να γίνουμε.
Η ζωή είναι μικρή και είναι δώρο. Ας κάνουμε την κάθε ημέρα άξια να ζήσουμε πιο όμορφα, γιατί το αξίζουμε να χαρούμε. Αλλά ακόμη και αν κάποιες μέρες δεν είναι χαρούμενες, δεν σημαίνει αυτό αποτυχία. Αποδεχόμαστε ότι είναι ανθρώπινο και ξαναπροσπαθούμε την επομένη από την αρχή (Δημοσίευση www.healthnews.gr, 24/8/09)
Πένθος: Η ψευδαίσθηση του χρόνου
Όταν έρχεται η απώλεια ενός σημαντικού αγαπημένου προσώπου, οι λέξεις συχνά είναι δύσκολο να απομακρύνουν τον πόνο και το αίσθημα του κενού που απομένει. Οι θεωρητικές, επιστημονικές προσεγγίσεις και νουθεσίες αποδεικνύονται εκνευριστικά ανεπαρκείς. Στόχος δεν είναι να δοθούν προτάσεις ή έτοιμες λύσεις, που ούτως ή άλλως ακούγονται ανούσιες, αλλά το ειλικρινές μοίρασμα της βαθιάς αλλαγής στο «ποιος είμαι», που μπορεί να συμβεί μετά από μια σημαντική απώλεια.
Σε τέτοια περίπτωση, κανένα από τα προηγούμενα ψυχικά αποθέματα του ατόμου δε φαίνεται πλέον να αποδίδει: η οικογένεια, οι γνωστοί, τα χόμπι, η εργασία, η ίδια η κοσμοθεωρία του, συχνά χάνουν το νόημά τους, φαίνονται να καταρρέουν στα μάτια του, μπρος στο συθέμελο ταρακούνημα που προκαλεί η σημαντική απώλεια. Φάρμακα, εναλλακτικές θεραπείες, δημιουργικές ασχολίες, επαφή με τη φύση, προσευχή, παρέα με άλλους, κλάμα, δισκέδαση, όλα μπορούν να προσθέσουν το λιθαράκι τους να βοήθησουν, ανάλογα με το τι ταιριάζει στον καθένα. Όμως, το κενό κάποιες φορές φαίνεται αγεφύρωτο.Το άτομο, μετά από κάθε καλώς εννοούμενη απόπειρα των γύρω του να τον ενθαρρύνουν, παραμένει ξανά και ξανά μόνο, με τον εαυτό του, αντιμέτωπο με το βασικό κενό της ύπαρξής του- ερώτημα από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει πια.
Τότε- άλλαξε τη σχέση με το χρόνο: Ζήσε κάθε μέρα σαν να είναι η μοναδική ημέρα που έχεις ευθύνη να ζήσεις. Δεν λέω «ζήσε κάθε μέρα σαν αν είναι η τελευταία», γιατί ίσως ακουστεί σαν γλυκανάλατο χιλιοειπωμένο κλισέ. Απλά η ευθύνη σου για τη συναισθηματική ισορροπία, η προσπάθειά σου θα είναι για τη σημερινή ημέρα. Βρες τι μπορείς να κάνεις για να βοηθήσεις τον εαυτό σου και να περάσεις όσο καλύτερα γίνεται σήμερα. Μη σκέφτεσαι τα επόμενα 40 χρόνια, που τρέμεις πώς θα περάσεις μόνος. Στα επόμενα 40 χρόνια μπορεί να έχουν αλλάξει όλα τόσο, με τρόπο που εσύ δεν μπορείς να προβλέψεις. Και, ίσως βρεις ότι στο τέλος της ημέρας, η μέρα έφυγε. Ίσως με κάποιες διακυμάνσεις, ίσως με στιγμές έντονης θλίψης, και άλλες κούρασης, αφηρημάδας ή κάποιας ευχάριστης δραστηριότητας. Η μέρα βγήκε. Την επόμενη μέρα θα προσπαθήσεις ξανά για την ημέρα, τι είναι πιο εύκολο, πιο ευχάριστο να κάνεις για εκείνην την ημέρα.. Όχι για να ευτυχήσεις για τα επόμενα 40 χρόνια, αλλά για να είσαι γαλήνιος σήμερα.. Έτσι είναι πιο εύκολο. Ίσως βρεις ότι ξαφνικά ανακαλύπτεις πράγματα που σου αρέσουν ή που ήθελες καιρό να κάνεις. Και τώρα που έχεις το χρονικό περιθώριο, την άνεση, μιας ολόκληρης ημέρας, κι όχι το ασφυκτικό βιάσιμο των 40 χρόνων, τώρα ίσως βρεις ότι κάνεις επιτέλους πράγματα ευχάριστα, με ουσία…
Μετά την απώλεια του προσώπου, έρχεται κάποιες φορές κα η απώλεια κάθε νοήματος στη ζωή.. Ό,τι κι αν κάνουμε φαίνεται λίγο, ανούσιο, χάνουμε ελπίδα, τίποτε δεν μπορεί να αντικαταστήσει.. Νιώθουμε κενοί, άδειοι.. Ας βρούμε όμως το κομματάκι εκείνο, τη σπίθα εκείνη μέσα μας, που ακόμη αγαπά.. Ακόμη κι όταν νιώθουμε τόσο άδειοι και πονεμένοι, όταν μόνο πόνος και φθόνος βγαίνει προς τους άλλους, γιατί εκείνοι έχουν εκείνο που εμείς δεν έχουμε, ακόμη και τότε, ας ψάξουμε για εκείνη τη χαραμάδα φωτός στην ψυχή μας, που ακόμη αγαπά.. Ακόμη κι αν είναι ένα αφελές χαμόγελο στην γκάφα ενός μωρού με το φαγητό του. Ακόμη κι αν είναι η αυθόρμητη αντίδρασή μας να κρατήσουμε ένα παιδάκι να μην το χτυπήσει το κύμα. Ακόμη και αν είναι να ταϊσουμε μια γάτα της γειτονιάς. Ακόμη κι αν είναι να θαυμάσουμε, έστω και για λίγο, το γεμάτο φεγγάρι του καλοκαιριού, πριν ξαναπιάσουμε το πένθος μας. Αυτές οι στιγμές δείχνουν πως είμαστε ζωντανοί, γιατί ακόμη αγαπούμε. Κι από τη στιγμή που είμαστε ζωντανοί, όλα μπορούν να συμβούν κι όλα μπορούν να αλλάξουν.
Μίλησε σε εκείνον που «έφυγε».. Στείλε του γράμματα, μίλησέ του στην προσευχή σου... Ακούει. Μίλησέ του και θα δεις σιγά σιγά ότι είναι το ίδιο ζωντανός, όπως το κύμα, οι άγγελοι και το φεγγάρι. Θα δεις σιγά σιγά, ότι θα πάρει τη θέση του δίπλα τους και τότε δε θα έχει πια σημασία αν είχε ζήσει μερικά χρόνια περισσότερο ή λιγότερο, γιατί η αγάπη είναι άχρονη και γιατί το αγαπημένο πρόσωπο είναι πάντα εκεί. Μέρος του εαυτού μας, μέρος της καρδιάς μας. Τότε το πένθος, έχοντας εκπληρώσει το σκοπό του, εξαφανίζεται, μαζί με την ψευδαίσθηση του χρόνου…
(Δημοσίευση "Reiki time" βιβλιοπεριοδικό Ιανουάριος-Ιούνιος 2010)
Σε τέτοια περίπτωση, κανένα από τα προηγούμενα ψυχικά αποθέματα του ατόμου δε φαίνεται πλέον να αποδίδει: η οικογένεια, οι γνωστοί, τα χόμπι, η εργασία, η ίδια η κοσμοθεωρία του, συχνά χάνουν το νόημά τους, φαίνονται να καταρρέουν στα μάτια του, μπρος στο συθέμελο ταρακούνημα που προκαλεί η σημαντική απώλεια. Φάρμακα, εναλλακτικές θεραπείες, δημιουργικές ασχολίες, επαφή με τη φύση, προσευχή, παρέα με άλλους, κλάμα, δισκέδαση, όλα μπορούν να προσθέσουν το λιθαράκι τους να βοήθησουν, ανάλογα με το τι ταιριάζει στον καθένα. Όμως, το κενό κάποιες φορές φαίνεται αγεφύρωτο.Το άτομο, μετά από κάθε καλώς εννοούμενη απόπειρα των γύρω του να τον ενθαρρύνουν, παραμένει ξανά και ξανά μόνο, με τον εαυτό του, αντιμέτωπο με το βασικό κενό της ύπαρξής του- ερώτημα από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει πια.
Τότε- άλλαξε τη σχέση με το χρόνο: Ζήσε κάθε μέρα σαν να είναι η μοναδική ημέρα που έχεις ευθύνη να ζήσεις. Δεν λέω «ζήσε κάθε μέρα σαν αν είναι η τελευταία», γιατί ίσως ακουστεί σαν γλυκανάλατο χιλιοειπωμένο κλισέ. Απλά η ευθύνη σου για τη συναισθηματική ισορροπία, η προσπάθειά σου θα είναι για τη σημερινή ημέρα. Βρες τι μπορείς να κάνεις για να βοηθήσεις τον εαυτό σου και να περάσεις όσο καλύτερα γίνεται σήμερα. Μη σκέφτεσαι τα επόμενα 40 χρόνια, που τρέμεις πώς θα περάσεις μόνος. Στα επόμενα 40 χρόνια μπορεί να έχουν αλλάξει όλα τόσο, με τρόπο που εσύ δεν μπορείς να προβλέψεις. Και, ίσως βρεις ότι στο τέλος της ημέρας, η μέρα έφυγε. Ίσως με κάποιες διακυμάνσεις, ίσως με στιγμές έντονης θλίψης, και άλλες κούρασης, αφηρημάδας ή κάποιας ευχάριστης δραστηριότητας. Η μέρα βγήκε. Την επόμενη μέρα θα προσπαθήσεις ξανά για την ημέρα, τι είναι πιο εύκολο, πιο ευχάριστο να κάνεις για εκείνην την ημέρα.. Όχι για να ευτυχήσεις για τα επόμενα 40 χρόνια, αλλά για να είσαι γαλήνιος σήμερα.. Έτσι είναι πιο εύκολο. Ίσως βρεις ότι ξαφνικά ανακαλύπτεις πράγματα που σου αρέσουν ή που ήθελες καιρό να κάνεις. Και τώρα που έχεις το χρονικό περιθώριο, την άνεση, μιας ολόκληρης ημέρας, κι όχι το ασφυκτικό βιάσιμο των 40 χρόνων, τώρα ίσως βρεις ότι κάνεις επιτέλους πράγματα ευχάριστα, με ουσία…
Μετά την απώλεια του προσώπου, έρχεται κάποιες φορές κα η απώλεια κάθε νοήματος στη ζωή.. Ό,τι κι αν κάνουμε φαίνεται λίγο, ανούσιο, χάνουμε ελπίδα, τίποτε δεν μπορεί να αντικαταστήσει.. Νιώθουμε κενοί, άδειοι.. Ας βρούμε όμως το κομματάκι εκείνο, τη σπίθα εκείνη μέσα μας, που ακόμη αγαπά.. Ακόμη κι όταν νιώθουμε τόσο άδειοι και πονεμένοι, όταν μόνο πόνος και φθόνος βγαίνει προς τους άλλους, γιατί εκείνοι έχουν εκείνο που εμείς δεν έχουμε, ακόμη και τότε, ας ψάξουμε για εκείνη τη χαραμάδα φωτός στην ψυχή μας, που ακόμη αγαπά.. Ακόμη κι αν είναι ένα αφελές χαμόγελο στην γκάφα ενός μωρού με το φαγητό του. Ακόμη κι αν είναι η αυθόρμητη αντίδρασή μας να κρατήσουμε ένα παιδάκι να μην το χτυπήσει το κύμα. Ακόμη και αν είναι να ταϊσουμε μια γάτα της γειτονιάς. Ακόμη κι αν είναι να θαυμάσουμε, έστω και για λίγο, το γεμάτο φεγγάρι του καλοκαιριού, πριν ξαναπιάσουμε το πένθος μας. Αυτές οι στιγμές δείχνουν πως είμαστε ζωντανοί, γιατί ακόμη αγαπούμε. Κι από τη στιγμή που είμαστε ζωντανοί, όλα μπορούν να συμβούν κι όλα μπορούν να αλλάξουν.
Μίλησε σε εκείνον που «έφυγε».. Στείλε του γράμματα, μίλησέ του στην προσευχή σου... Ακούει. Μίλησέ του και θα δεις σιγά σιγά ότι είναι το ίδιο ζωντανός, όπως το κύμα, οι άγγελοι και το φεγγάρι. Θα δεις σιγά σιγά, ότι θα πάρει τη θέση του δίπλα τους και τότε δε θα έχει πια σημασία αν είχε ζήσει μερικά χρόνια περισσότερο ή λιγότερο, γιατί η αγάπη είναι άχρονη και γιατί το αγαπημένο πρόσωπο είναι πάντα εκεί. Μέρος του εαυτού μας, μέρος της καρδιάς μας. Τότε το πένθος, έχοντας εκπληρώσει το σκοπό του, εξαφανίζεται, μαζί με την ψευδαίσθηση του χρόνου…
(Δημοσίευση "Reiki time" βιβλιοπεριοδικό Ιανουάριος-Ιούνιος 2010)
Τηλεοπτική εξαθλίωση
Τηλεοπτική εξαθλίωση
Θα ήθελα να αναφέρω κάποια καίρια σημεία σχετικά με την εξαθλίωση της σημερινής ελληνικής τηλεόρασης: Οι κουτσομπολίστικες εκπομπές, οι εκπομπές που τρέφονται από "σχόλια" γεμάτα κακόβουλες μικροπρέπειες, εκείνες που προάγουν την ..«αλήθεια». Αυτές οι εκπομπές διδάσκουν στα παιδιά μας ότι "αλήθεια" ή "κοινωνικό ενδιαφέρον" είναι το ξεμπρόστιασμα σε ένα ηδονοβλεπτικά άπληστο ακροατήριο των πιο μικροπρεπών και ταπεινών πτυχών του χαρακτήρα και της ιστορίας μας, ανεξάρτητα αν αυτό το ξεμπρόστιασμα πληγώσει άλλους ανθρώπους και βέβαια πάντα –παρακαλώ- με το δέλεαρ κάποιων χιλιάδων ευρώ ή/και δημοσιότητας…
Η εξαθλίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ο εμπαιγμός της ψυχικής αδυναμίας, μέσω εκπομπών που "αναδεικνύουν" ως "σταρ" κάποιους αδύναμους ανθρώπους, περιγελώντας τους, δεν επηρεάζουν μόνο το ενήλικο κοινό, αλλά, ακόμη πιο επικίνδυνα, αποτελούν συχνά μεγάλο μέρος της κοινωνικο-συναισθηματικής εκπαίδευσης πολλών ΠΑΙΔΙΩΝ σήμερα. Ως εκπαιδευτικός βλέπω ξανά και ξανά πώς τα παιδιά μας σήμερα ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ από την ελληνική τηλεόραση να κοροϊδεύουν, να εκφοβίζουν, να ταπεινώνουν, να εκμεταλλεύονται, να χάνουν κάθε αίσθηση διακριτικότητας, ανθρωπισμού, σεβασμού. Αυτό εκδηλώνεται εναντίον των συμμαθητών τους ( σχολικός εκφοβισμός), αλλά και μακροπρόθεσμα εναντίον όλων μας. Για αυτό και συναντούμε παιδιά να ταπεινώνουν, με τα πιο κακεντρεχή και δηλητηριώδη σχόλια, συμμαθητές τους- όχι μόνο σχετικά με την εμφάνιση ή την σχολική απόδοση, όπως συνέβαινε παλιότερα- αλλά για το γεγονός π.χ. ότι πέθανε ο πατέρας ενός μαθητή από καρκίνο. Ή επειδή ένα μέλος της οικογένειάς του νοσηλεύεται σοβαρά άρρωστο. Με ΑΥΤΑ γελάνε κάποια παιδιά σήμερα. Μας σοκάρει? Γιατί? Τι περιμένουμε, όταν τα παιδιά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ την γελοιοποίηση του ανθρώπινου πόνου και αδυναμίας από τον πιο συχνό τους σύντροφο, την τηλεόραση. Σε πολλές χώρες του εξωτερικού δεν θα επιτρέπονταν καν να ξεκινήσουν τέτοιες εκπομπές, ακριβώς επειδή εξευτελίζουν την ψυχική αδυναμία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η συναίνεση κάποιων αδύναμων ανθρώπων, που αυτοπαρουσιάζονται στις εκπομπές, στην απόγνωσή τους να τους προσέξει κάποιος, δεν έχει καμία σημασία όσον αφορά στην ηθική και νομική ευθύνη όλων εμάς των υπολοίπων, που παράγουν και παρακολουθούν τις εκπομπές αυτές . Ψυχικά ασθενή άτομα, σε μία οξεία κρίση, μπορεί, για παράδειγμα, να βγουν στο δρόμο γυμνά, φωνάζοντας. Θα τα προστατέψουμε με συμπόνια κι αξιοπρέπεια ή θα γελάσουμε δυνατά και θα τα βιντεοσκοπίσουμε με το κινητό? Λυπάμαι, αλλά η ελληνική τηλεόραση, με τον τρόπο της, διδάσκει στα παιδιά μας να κάνουν το δεύτερο.
Επίσης, τα φώτα της δημοσιότητας, για τα άτομα εκείνα, που υποφέρουν από ναρκισιστική διαταραχή, το να γίνονται ξαφνικά κέντρο της προσοχής σε πανελλαδικό επίπεδο, πλαισιωμένα από "διασημότητες", λειτουργούν ως ενισχύσεις στο μεγαλομανιακό τους παραλήρημα, εντείνουν τη σύγχυση κι εσωτερική τους αποδιοργάνωση και μακροπρόθεσμα ενδέχεται να συνεισφέρουν στην επιδείνωση της κατάστασής τους.
Εκτός από την έλλειψη σεβασμού, ανθρωπιάς, λογικής κλπ., αυτές οι εκπομπές δείχνουν, αν μη τι άλλο, έλλειψη ΕΥΦΥΙΑΣ. Δεν υπάρχει η ευφυία να παράγουμε χιούμορ που ΔΕΝ βασίζεται στο να υποτιμά συνανθρώπους και ο μόνος τρόπος για να «γελάσουμε» είναι μέσω της γελοιοποίησης των άλλων... Όταν τυχαίνει να βλέπω στην τηλεόραση, το ακροατήριο στο στούντιο μιας τέτοιας εκπομπής, να καγχάζει γελώντας στον πιο πρόσφατο αυτοεξευτελισμό του προσκεκλημένου, συνοδευόμενο από τα «έξυπνα» σχόλια των παρουσιαστών, που συναγωνίζονται ποιο θα είναι πιο δηκτικό και ταπεινωτικό, μου είναι επώδυνο. Σκέφτομαι το «φιλοθεάμον» κοινό στο Κολοσσαίο της Ρώμης, που γελούσε, διψώντας για όλο και πιο πολύ αίμα, όλο πιο έντονο βασανισμό... Όχι, δεν νομίζω ότι είμαστε και ΤΟΣΟ διαφορετικοί…
Θα ήθελα να αναφέρω κάποια καίρια σημεία σχετικά με την εξαθλίωση της σημερινής ελληνικής τηλεόρασης: Οι κουτσομπολίστικες εκπομπές, οι εκπομπές που τρέφονται από "σχόλια" γεμάτα κακόβουλες μικροπρέπειες, εκείνες που προάγουν την ..«αλήθεια». Αυτές οι εκπομπές διδάσκουν στα παιδιά μας ότι "αλήθεια" ή "κοινωνικό ενδιαφέρον" είναι το ξεμπρόστιασμα σε ένα ηδονοβλεπτικά άπληστο ακροατήριο των πιο μικροπρεπών και ταπεινών πτυχών του χαρακτήρα και της ιστορίας μας, ανεξάρτητα αν αυτό το ξεμπρόστιασμα πληγώσει άλλους ανθρώπους και βέβαια πάντα –παρακαλώ- με το δέλεαρ κάποιων χιλιάδων ευρώ ή/και δημοσιότητας…
Η εξαθλίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ο εμπαιγμός της ψυχικής αδυναμίας, μέσω εκπομπών που "αναδεικνύουν" ως "σταρ" κάποιους αδύναμους ανθρώπους, περιγελώντας τους, δεν επηρεάζουν μόνο το ενήλικο κοινό, αλλά, ακόμη πιο επικίνδυνα, αποτελούν συχνά μεγάλο μέρος της κοινωνικο-συναισθηματικής εκπαίδευσης πολλών ΠΑΙΔΙΩΝ σήμερα. Ως εκπαιδευτικός βλέπω ξανά και ξανά πώς τα παιδιά μας σήμερα ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ από την ελληνική τηλεόραση να κοροϊδεύουν, να εκφοβίζουν, να ταπεινώνουν, να εκμεταλλεύονται, να χάνουν κάθε αίσθηση διακριτικότητας, ανθρωπισμού, σεβασμού. Αυτό εκδηλώνεται εναντίον των συμμαθητών τους ( σχολικός εκφοβισμός), αλλά και μακροπρόθεσμα εναντίον όλων μας. Για αυτό και συναντούμε παιδιά να ταπεινώνουν, με τα πιο κακεντρεχή και δηλητηριώδη σχόλια, συμμαθητές τους- όχι μόνο σχετικά με την εμφάνιση ή την σχολική απόδοση, όπως συνέβαινε παλιότερα- αλλά για το γεγονός π.χ. ότι πέθανε ο πατέρας ενός μαθητή από καρκίνο. Ή επειδή ένα μέλος της οικογένειάς του νοσηλεύεται σοβαρά άρρωστο. Με ΑΥΤΑ γελάνε κάποια παιδιά σήμερα. Μας σοκάρει? Γιατί? Τι περιμένουμε, όταν τα παιδιά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ την γελοιοποίηση του ανθρώπινου πόνου και αδυναμίας από τον πιο συχνό τους σύντροφο, την τηλεόραση. Σε πολλές χώρες του εξωτερικού δεν θα επιτρέπονταν καν να ξεκινήσουν τέτοιες εκπομπές, ακριβώς επειδή εξευτελίζουν την ψυχική αδυναμία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η συναίνεση κάποιων αδύναμων ανθρώπων, που αυτοπαρουσιάζονται στις εκπομπές, στην απόγνωσή τους να τους προσέξει κάποιος, δεν έχει καμία σημασία όσον αφορά στην ηθική και νομική ευθύνη όλων εμάς των υπολοίπων, που παράγουν και παρακολουθούν τις εκπομπές αυτές . Ψυχικά ασθενή άτομα, σε μία οξεία κρίση, μπορεί, για παράδειγμα, να βγουν στο δρόμο γυμνά, φωνάζοντας. Θα τα προστατέψουμε με συμπόνια κι αξιοπρέπεια ή θα γελάσουμε δυνατά και θα τα βιντεοσκοπίσουμε με το κινητό? Λυπάμαι, αλλά η ελληνική τηλεόραση, με τον τρόπο της, διδάσκει στα παιδιά μας να κάνουν το δεύτερο.
Επίσης, τα φώτα της δημοσιότητας, για τα άτομα εκείνα, που υποφέρουν από ναρκισιστική διαταραχή, το να γίνονται ξαφνικά κέντρο της προσοχής σε πανελλαδικό επίπεδο, πλαισιωμένα από "διασημότητες", λειτουργούν ως ενισχύσεις στο μεγαλομανιακό τους παραλήρημα, εντείνουν τη σύγχυση κι εσωτερική τους αποδιοργάνωση και μακροπρόθεσμα ενδέχεται να συνεισφέρουν στην επιδείνωση της κατάστασής τους.
Εκτός από την έλλειψη σεβασμού, ανθρωπιάς, λογικής κλπ., αυτές οι εκπομπές δείχνουν, αν μη τι άλλο, έλλειψη ΕΥΦΥΙΑΣ. Δεν υπάρχει η ευφυία να παράγουμε χιούμορ που ΔΕΝ βασίζεται στο να υποτιμά συνανθρώπους και ο μόνος τρόπος για να «γελάσουμε» είναι μέσω της γελοιοποίησης των άλλων... Όταν τυχαίνει να βλέπω στην τηλεόραση, το ακροατήριο στο στούντιο μιας τέτοιας εκπομπής, να καγχάζει γελώντας στον πιο πρόσφατο αυτοεξευτελισμό του προσκεκλημένου, συνοδευόμενο από τα «έξυπνα» σχόλια των παρουσιαστών, που συναγωνίζονται ποιο θα είναι πιο δηκτικό και ταπεινωτικό, μου είναι επώδυνο. Σκέφτομαι το «φιλοθεάμον» κοινό στο Κολοσσαίο της Ρώμης, που γελούσε, διψώντας για όλο και πιο πολύ αίμα, όλο πιο έντονο βασανισμό... Όχι, δεν νομίζω ότι είμαστε και ΤΟΣΟ διαφορετικοί…
Οικονομική κρίση
Οικονομική κρίση
ΤΙΤΛΟΙ
1.Η ψυχολογική αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης (Ελευθεροτυπία, 7/4/09)
2.Η δύναμη του νου μας ενάντια στην «οικονομική κρίση»
3.Οικονομική κρίση και ΜΜΕ, (Καθημερινή, 3/12/08)
4.Σκέψεις μεταφυσικής για την παγκόσμια οικονομική κρίση (Reikitime,Ιαν.2009)
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1.Η ψυχολογική αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης
Βιώνουμε μία παγκόσμια οικονομική κρίση, ασυνήθιστη σε έκταση και ένταση. Σε μια τέτοια συγκυρία, ο τρόπος ζωής δεν μπορεί να μείνει ίδιος. Ακόμη και με ενισχυτικά πακέτα στις τράπεζες, διαφοροποιήσεις στη διαχείριση χρημάτων, αποδοτικότερες εφαρμογές της τεχνολογίας, δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στον προηγούμενο ρυθμό ζωής και καταναλωτισμού. Αν μη τι άλλο, ακούμε εδώ και χρόνια ότι για να διατηρηθούν οι ρυθμοί ανάπτυξης στον ανεπτυγμένο κόσμο, χρειαζόμαστε τους φυσικούς πόρους από τρεις ως έξι πλανήτες σαν τη γη! Γιατί λοιπόν μας εκπλήσσει που έρχεται ένα όριο στο πόσα υλικά αγαθά μπορούμε να καταναλώνουμε?
Αλλαγές υπάρχουν πάντα κατά τη διάρκεια της ιστορίας, όμως σε μία περίοδο κρίσης σαν αυτή, οι αλλαγές είναι δραστικές, επιταχυνόμενες, δραματικές. Ακούω τα ΜΜΕ, να παρουσιάζουν επίμονα και δραματικά το θέμα της οικονομικής κρίσης με τους ακόλουθους δύο τρόπους: είτε με καταστροφολογία, πανικό, κλαυθμό και φόβο («τι άλλο μας περιμένει..»), είτε με θυμό, κατηγορία και προβολή όλης της ευθύνης στους άλλους («εκείνοι φταίνε που έγιναν τα πράγματα έτσι») Θεωρώ ότι ούτε η μία, ούτε η άλλη στάση βοηθούν σε αυτό το στάδιο. Η αρνητικότητα, η μεμψιμοιρία, η απαισιοδοξία μπορούν μόνο να φέρουν μεγαλύτερο φόβο κι έλλειψη. Η φανατική ενοχοποίηση των άλλων (όποιοι κι αν είναι αυτοί) μπορεί να οδηγήσει σε βία και στο συναίσθημα ανημπόριας, διότι δεν βλέπουμε τη δύναμη που έχουμε εμείς για να αλλάξουμε προς το θετικό τη ζωή μας. Σαφώς και η απληστία κάποιων οδήγησε σε άδικη διανομή και κατασπατάληση του πλούτου κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να διορθωθεί. Όμως, ο ρυθμός κατανάλωσης κι ανάπτυξης που έχουμε σήμερα δεν μπορεί ούτως ή άλλως να διατηρηθεί-όποια και να είναι η διαχείριση του χρήματος…Δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι στη γη για κάτι τέτοιο.
Ποιοι είναι λοιπόν οι πιο χρήσιμοι και πρακτικοί τρόπος για να αντιδράσουμε?
-Κατ’αρχάς, η ψυχολογική αντίδραση, η νοοτροπία μας είναι το ίδιο σημαντικές όπως και οι πράξεις μας, αν όχι περισσότερο. Ένα μεγάλο μέρος της δυσφορίας που βιώνουν οι άνθρωποι λόγω οικονομικών δυσκολιών βρίσκεται στο ψυχολογικό επίπεδο, επειδή σκέφτονται αρνητικά.
-Ας επιλέξουμε την ευγνωμοσύνη για αυτά τα καλά που ήδη έχουμε. Η εκτίμηση κι η ευγνωμοσύνη έχουν πολύ μεγάλη δύναμη. Λυπούμαι όταν βλέπω τους αγρότες να πετάνε στο δρόμο φρούτα, ως ένδειξη διαμαρτυρίας. Η τροφή είναι δώρο της γης προς εμάς. Αν συμπεριφερόμαστε τόσο απαξιωτικά, τόσο υβριστικά, σε λίγο δεν θα έχουμε ούτε αυτά τα φρούτα.
-Ας κάνουμε μια επανεκτίμηση των προτεραιοτήτων μας: όλα αυτά στα οποία ξοδεύουμε χρήματα, μας είναι όλα τόσο απαραίτητα? Μήπως μπορούμε να «γλυτώσουμε» ένα μεγάλο μέρος εξόδων επιλέγοντας, π.χ. να χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο λιγότερο, ή να διασκεδάζουμε λιγότερο ακριβά? Μήπως ένας απλούστερος τρόπος ζωής μας κάνει τελικά πιο ευτυχισμένους?
-Ας μην παρασυρόμαστε σε σενάρια φόβου και πανικού-δεν οδηγούν πουθενά, παρά μόνο σε περισσότερο στρες, δυστυχία, λανθασμένες αποφάσεις και βάσει της αυτοεκπληρούμενης προφητείας σε ακόμη μεγαλύτερη έλλειψη και μιζέρια! Κι αν η τηλεόραση σας αγχώνει, κλείστε την! Αρνηθείτε την μετάδοση πανικού και γκρίνιας!
-Επιλέξτε πίστη κι αισιοδοξία. Όποια και αν είναι η δυσκολία στη ζωή, ίσως έχει κάποιο λόγο ύπαρξης, κάτι που πρέπει να μας διδάξει, αλλά είναι σημαντικό να πιστεύουμε ότι πάντα θα είμαστε προστατευμένοι και ότι θα υπάρχει φροντίδα για εμάς. Η παλιά σοφή ρήση «έχει ο Θεός..» είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.
-Δώστε στους άλλους! Τώρα είναι πιο σημαντικό από ποτέ. Ίσως μπούμε στον πειρασμό να κρατήσουμε ακόμη πιο σφιχτά για τον εαυτό μας αυτά που ήδη έχουμε, όμως η τσιγγουνιά θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη ενοχή, κλείσιμο στον εαυτό μας και φόβο έλλειψης. Ο εγωκεντρισμός δε βοηθά, δεν έχει οδηγήσει σε συναίσθημα της ευημερίας, ακόμη και στους πιο πλούσιους. Πραγματικός πλούτος είναι να γνωρίζω ότι οι ανάγκες του συνανθρώπου είναι το ίδιο σημαντικές όπως οι δικές μου κι ότι πάντα θα έχω αρκετά, ώστε να δώσω έστω κι ένα μικρό μέρος σε κάποιον άλλον. Η πρόθεση είναι πολύ σημαντική. Έστω και το ένα ευρώ που θα δώσουμε κάνει μεγάλη διαφορά από ότι η στάση «δε βαριέσαι τώρα…»
-Σκεφτείτε τους τρόπους που έχετε συμπεριφερθεί ανέντιμα στο παρελθόν σχετικά με τα χρήματα, όσο μικροί κι αν είναι αυτοί. Έχετε καταχραστεί δημόσιο χρήμα ή περιουσία? Έχετε ζητήσει δωροδοκία? Έχετε συνδεθεί ερωτικά με κάποιον με γνώμονα τις οικονομικές απολαβές? Όλα αυτά οδηγούν σε υποσυνείδητες ενοχές, οι οποίες αποζητούν την τιμωρία, εξ’ ου κι ο φόβος της φτώχειας. Πώς μπορεί κάποιος που γνωρίζει ότι έχει φερθεί άδικα κι εγωιστικά σε σχέση με τα χρήματα, να περιμένει ότι η ζωή θα τον φροντίσει, ότι κάπως θα βρεθούν τα απαραίτητα και για αυτόν? Δεν μπορεί. Φοβάται και γραπώνεται ακόμη περισσότερο σε αυτά που έχει και σε αυτά που μπορεί να αρπάξει. Κι ο φαύλος κύκλος αρπακτικότητας-ενοχής-φόβου συνεχίζεται… Σκεφτείτε πόσες φορές έχετε φερθεί έτσι κι αποφασίστε να μη το ξανακάνετε. Θα ελευθερωθείτε.
-Μην δέχεστε τα αρνητικά προγνωστικά σε σχέση με την αγορά εργασίας. Ακόμη και στις χειρότερες οικονομικές κρίσεις, υπάρχουν επιχειρήσεις κι επαγγελματίες που τα καταφέρνουν καλά. Φροντίστε να δίνετε τον καλύτερο εαυτό σας στη δουλειά σας, με κίνητρο να προσφέρετε στους άλλους (όχι μόνο να πάρετε) και θα ανταμοιφθείτε. Οι άνθρωποι πάντα έχουν ανάγκη από υπηρεσίες με ειλικρινή διάθεση προσφοράς κι ενδιαφέρον, όποιο κι αν είναι το αντικείμενο.
-Όσοι έχετε τη δυνατότητα, δοκιμάστε την καλλιέργεια της γης, έστω κι ενός μικρού κομματιού κήπου, με κάποιο είδος τροφής, π.χ. λαχανικά, έστω και συμβολικά. Οι κάτοικοι της πόλης αποτελούμε σήμερα τις πρώτες γενιές στις χιλιετίες του ανθρώπινου είδους, που δεν γνωρίζουμε καθόλου, δεν έχουμε ιδέα πώς να θρέψουμε τον εαυτό μας κατευθείαν από τη γη. Ίσως ανακαλύψουμε τη σοφία και τη χαρά ενός πιο φυσικού κι απλού τρόπου ζωής, του οποίου έχουμε χάσει τα ίχνη…
Πιστεύω ότι η στάση του καθενός από εμάς ατομικά, απέναντι στην οικονομική κρίση είναι κρίσιμης σημασίας για την ποιότητα της ζωής του ίδιου, αλλά και των άλλων. Επιλέγοντας κάθε στιγμή την αγάπη αντί για το φόβο, την αισιοδοξία, αντί για την κατηγορία, την πίστη αντί για τις ενοχές, το ενδιαφέρον για τον άλλον, αντί για την τσιγγουνιά, θα επηρεάσει τη δική μας ζωή, τους γύρω μας που μας βλέπουν, την κοινότητά μας, τη χώρα μας, την ανθρωπότητα. Με πολύ σημαντικό τρόπο.
(Ελευθεροτυπία, 7/4/09)
2.Η δύναμη του νου μας ενάντια στην «οικονομική κρίση»
Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
Ο φόβος, που τόσο άφθονα προσφέρεται από τα ΜΜΕ σχετικά με την οικονομική κρίση, είναι στάση έντονα μεταδοτική - κολλητική, θα έλεγε κανείς. Όταν βλέπουμε τους γύρω μας να τρέμουν σχετικά με τη φτώχεια, αναλογιζόμαστε «μήπως έχουν δίκιο, μήπως δεν έχω πάρει χαμπάρι τι γίνεται, μήπως πρέπει κι εγώ να αρχίσω να φοβάμαι?». Το ίδιο ισχύει και για την αδιαφορία για τους άλλους- όταν βλέπουμε τους γύρω μας να σκέφτονται μόνο τις ατελείωτες δικές τους ανάγκες, αναρωτιόμαστε μήπως πρέπει να κάνουμε κι εμείς το ίδιο, αλλιώς θα μείνουμε πίσω... Θέλει θάρρος και δύναμη να μη παρασυρόμαστε, αλλά να μείνουμε σταθεροί σε μια θέση ηρεμίας κι εμπιστοσύνης, ό,τι κι αν κάνουν οι υπόλοιποι. Μπορούμε να λειτουργήσουμε ως το φράγμα, που θα σταματήσει το κύμα φόβου να μεταδίδεται. Η στάση αυτή, επειδή ακριβώς είναι θετική, είναι πολύ ισχυρότερη από πολλές άλλες αρνητικές επιρροές μαζί.
Είναι καιρός ο φόβος μας να ξεπεραστεί, να αρνηθούμε να τιμωρούμε άλλο τον εαυτό μας με την απειλή της έλλειψης. Πώς μπορούμε πρακτικά να σταθούμε απέναντι στην απώλεια χρημάτων, θέσεων εργασίας και στο γενικευμένο άγχος που βλέπουμε γύρω μας? Πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε αυτό που επιθυμούμε στη ζωή μας?
Α. Δηλώνουμε ξεκάθαρα μέσα μας, το παίρνουμε απόφαση ότι θα υπάρξει αφθονία και για εμάς. Πιστεύουμε ότι θα έχουμε φροντίδα. Πολλοί άνθρωποι, ειδικά μεγαλύτερης ηλικίας, υιοθετούν σήμερα αυτή τη στάση αυτόματα, σχεδόν με χιούμορ. Δυστυχώς οι ειδήσεις παρουσιάζουν στις συνεντεύξεις συχνά εκείνους που γκρινιάζουν και φοβούνται.
Β. Αν νιώθουμε στρες από τα αρνητικά μηνύματα γύρω μας, σταματάμε να τα ακούμε και σκεφτόμαστε κάτι άλλο. Δεν έχουν να μας προσφέρουν τίποτα.
Γ. Εκφράζουμε την πρόθεσή μας για αυτό που χρειαζόμαστε, π.χ. μια δεύτερη δουλειά, σε ενεστώτα χρόνο και με απόλυτη βεβαιότητα, π.χ. «Έχω την τέλεια δεύτερη δουλειά, ακριβώς στις ώρες και με την αμοιβή που επιθυμώ». Αφού το εκφράζουμε, το αφήνουμε στην άκρη. Δεν έχουμε άγχος για αυτό. Κάθε φορά που πάνε να ξεπηδήσουν αμφιβολίες ή αρνητικές σκέψεις επαναλαμβάνουμε με αποφασιστικότητα τη θετική δήλωση. Έχουμε προγραμματίσει τον υποσυνείδητο νου μας να δεχτεί αυτό που ζήτησε και είμαστε βέβαιοι ότι θα συμβεί.
Δ. Μιλάμε σε ανθρώπους, με τους οποίους νιώθουμε άνετα, σχετικά με αυτό που ψάχνουμε-χωρίς άγχος και χωρίς αυτολύπηση. Οι άλλοι μπορεί να είναι τα κανάλια μέσα από τα οποία θα μας έρθει μια σημαντική πληροφορία ή ευκαιρία. Έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά για ευκαιρίες και σημάδια. Ίσως ακούσουμε κάτι για κάποιο πρόγραμμα του δήμου στην τηλεόραση, ίσως στην κουβέντα κάποιου γνωστού ακούσουμε για ένα χώρο εργασίας που ίσως θα μπορούσαμε να ψάξουμε.
Η συχνότερη παγίδα εδώ είναι ότι οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν τις ευκαιρίες ή τα σημάδια, τα απορρίπτουν κυνικά.. Ειδικά στη χώρα μας, όπου έχουμε συνηθίσει να απορρίπτουμε τα πάντα εκ των προτέρων ως άχρηστα! («Στην Ελλάδα, τίποτα δεν αλλάζει…» κλπ.). Δεν θα είμαστε αρνητικοί, δεν θα απαξιώνουμε τις νέες ευκαιρίες, αλλά θα έχουμε ευγνωμοσύνη και θα ερευνήσουμε περαιτέρω. Ακόμη κι αν αυτό που παρουσιαστεί, δεν είναι ακριβώς αυτό που είχαμε στο νου μας, ίσως είναι κάτι καλύτερο! Ίσως μας οδηγήσει με τη σειρά του κάπου αλλού σε κάποια άλλη χρονική στιγμή.
Ε. Όταν, στην αναμονή, έρχονται αμφιβολίες κι αρνητικές σκέψεις «τίποτα δε γίνεται, τι θα κάνω..» ή «όλα αυτά είναι θεωρίες, δε δουλεύουν» ή «δε θα ξεφύγω από τη φτώχεια», τις αναγνωρίζουμε ως ένα μικρό παιδί που γκρινιάζει, αλλά που δε χρειάζεται να πιστέψουμε αυτά που λέει. Χωρίς να θυμώνουμε ή να αγχωνόμαστε, αντικαθιστούμε με θετικές σκέψεις και περιμένουμε να περάσει η φάση της «γκρίνιας».
Στ. Όσο επικεντρώνουμε τη σκέψη μας στα θετικά στη ζωή μας, θα δούμε ότι έχουμε ήδη ξεπεράσει την κρίση και έχουμε βγει πιο δυνατοί. Συχνά, μία περίοδος έλλειψης ή αβεβαιότητας, βοηθά στην καλλιέργεια αρετών όπως της υπομονής, της πίστης, της αντοχής, της αυτάρκειας, της ευγνωμοσύνης. Ιδιότητες, που, εμείς οι νεότεροι, ελάχιστα έχουμε αναπτύξει στην εποχή του άκρατου καταναλωτισμού. Μήπως τώρα είναι η ευκαιρία?
3.Οικονομική κρίση και ΜΜΕ
Πρεκατέ Βικτωρία, (Καθημερινή, 3/12/08)Η σημερινή κρίση θεωρώ είναι μία ευκαιρία για αλλαγή νοοτροπίας, από την κατασπατάληση των φυσικών πόρων και τον υπερκαταναλωτισμό σε μία πιο μετρημένη ζωή, με όσα πραγματικά χρειαζόμαστε και δίνοντας ό,τι περισσεύει προς αυτούς που δεν έχουν. Από τη στάση του καθενός μας θα εξαρτηθεί αν θα περάσει την κρίση επώδυνα ή σαν ευκαιρία για να μάθουμε για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αυτάρκεια.
Αυτό που πάντως δεν βοηθά είναι η πρόσφατη εμμονή κάποιων ΜΜΕ με καταστροφικά σενάρια και υπερβολικούς κι αναληθείς τίτλους. Φυσικά σε μια τέτοια συγκυρία, η οικονομία θα μονοπωλεί τους τίτλους, αλλά έχω την αίσθηση ότι κάποιες φορές προβάλλονται επιλεκτικά κάποιες έντονα αρνητικές περιπτώσεις, σαν να αφορούσαν ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο. Έτσι, βγαίνει ένας παχύς τίτλος σε δελτίο «τσάμπα σπουδάσανε, άχρηστα τα πτυχία», τη στιγμή που οι ίδιοι οι συνεντευχθέντες απόφοιτοι λένε «ότι αυτήν την περίοδο δεν παίρνουν εύκολα τη δική μας ειδικότητα κι ίσως χρειαστεί να προσληφθούμε σε κάτι κάπως διαφορετικό»- αυτή η οπτική έχει διαφορά από το «άχρηστα τα πτυχία». Ή, από συνέντευξη κυρίου, ο οποίος ορθώς αποφεύγει να χρησιμοποιεί το αυτοκίνητο και προτιμά τα πόδια ή τον ηλεκτρικό, βγαίνει το ηχηρό συμπέρασμα σε τίτλους ότι «οι αθηναίοι δε χρησιμοποιούν πια ούτε το αυτοκίνητο, επειδή είναι άδεια η τσέπη». Βέβαια, το τετραήμερο της 28ης-10 η Αθήνα ήταν σχεδόν άδεια, λόγω εκδρομών..
Πιστεύω ότι ειδικά αυτές τις στιγμές χρειάζεται μεγάλη υπευθυνότητα από την πλευρά των ΜΜΕ, διότι αντί να ενημερώσουν αντικειμενικά, μπορούν να τρομοκρατήσουν, ιδιαίτερα τους ευάλωτους ανθρώπους, όπως συνταξιούχους, ανέργους, ανθρώπους πιθανώς απομονωμένους, που δε γνωρίζουν κι έχουν σαν μόνο μέσο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας την τηλεόραση, την οποία παρακολουθούν με τις ώρες. Και βέβαια ο τρόπος προβολής θα πρέπει να είναι εντελώς ανεξάρτητος από μικροπολιτικές σκοπιμότητες, εξάλλου η κρίση είναι παγκόσμια… Ενημέρωση ναι, προβολή των κακών χειρισμών ναι, επίγνωση του τι πρέπει να αλλάξει ναι. Όχι όμως στην καλλιέργεια του φόβου, ο πανικός θα φέρει χειρότερα αποτελέσματα.
Τα ΜΜΕ θα μπορούσαν να δώσουν έμφαση σε πιο λειτουργικά θέματα, π.χ. τι είναι η βιώσιμη ανάπτυξη, πώς θα μπορούσαν να βοηθηθούν κοινότητες σε μεγάλο κίνδυνο εξαθλίωσης, να ασκήσουν περισσότερη πίεση για την εξάλειψη της διαφθοράς κρατικών μηχανισμών και πώς μπορεί να αμυνθεί ο πολίτης από αυτούς- δηλαδή ρεπορτάζ που να έχουν επίκεντρο πρακτικές λύσεις κι όχι απλά μόνο να εκθειάζουν το πρόβλημα. (Καθημερινή, 3/12/08)
4.Σκέψεις μεταφυσικής για την παγκόσμια οικονομική κρίση
Πρεκατέ Βικτωρία, (Reiki time, Iανουάριος-Ιούνιος 2009)
Οι πρόσφατες εξελίξεις στην οικονομία, για τις οποίες ακούμε τόσα τελευταία, έχουν πυροδοτήσει αντιδράσεις φόβου, καταστροφολογίας, απαισιοδοξίας ή ακόμα έντονης οργής κατά διαφόρων «υπευθύνων» (τραπεζιτών, κυβερνήσεων, συστημάτων, παγκοσμιοποίησης κλπ.). Παρότι οι αντιδράσεις είναι κατανοητές, δεν μας βοηθούν να βγούμε από την λεγόμενη κρίση. Κατανοώ ότι κάποιοι άνθρωποι ίσως απορρίψουν μια πνευματική θεώρηση αυτής της ως «γραφική». Σκέφτομαι όμως ότι είναι ίσως η μόνη που εντέλει βοηθά. Αντί λοιπόν να επικεντρωνόμαστε με εμμονή στο φόβο που ψυχαναγκαστικά σχεδόν προβάλλουν τα ΜΜΕ (λες και δεν το έχουμε αντιληφθεί ότι υπάρχει ακρίβεια), υπάρχει όμως ένας άλλος τρόπος να αντιδράσουμε, πολύ δημιουργικότερος: να ανταποκριθούμε σε αυτήν ως κάλεσμα.
Πιστεύω, όπως και πολλοί άλλοι, ότι η παρούσα κρίση δεν είναι τυχαία. Όσο νωρίτερα αφουγκραστούμε κι ανταποκριθούμε στα μηνύματα της αλλαγής, τόσο λιγότερο επώδυνη θα είναι για εμάς, τόσο καλύτερη η έκβαση και για την ανθρωπότητα. Αν καταφέρουμε να μάθουμε επιτυχώς το μάθημα που παρουσιάζεται, αν κατανοήσουμε και αλλάξουμε τη στάση μας και τον τρόπο ζωής μας -ο καθένας από εμάς-, η κρίση θα επιλυθεί - για τον καθένα από εμάς- με τρόπους ίσως διαφορετικούς από αυτούς που περιμένουμε ή έχουμε συνηθίσει. Αν επιμείνουμε στις παλιές συνήθειες, στην απληστία, στο φόβο, στην αδιαφορία για τους άλλους, σε ακόμη σφιχτότερο γάντζωμα στο υλικό που λέγεται «χρήμα», τότε η κρίση όχι μόνο θα είναι επώδυνη για εμάς, αλλά οι όποιες απόπειρές μας δεν πρόκειται τελικά να λειτουργήσουν: οι παλιοί τρόποι δεν μπορούν να κρατήσουν. Η αλόγιστη, άδικη, εγωκεντρική, εθιστική χρήση του χρήματος και των υλικών αγαθών δεν μπορεί πια να διατηρηθεί.
Η κρίση απεικονίζει τη μετάβαση του πλανήτη και της ανθρωπότητας από την παλαιά κατάσταση αξιών και τρόπου ζωής σε μία νέα κατάσταση, υψηλότερη, ανώτερη, πιο ποιοτική. Γιατί μας εκπλήσσει και διαμαρτυρόμαστε που τα πράγματα δυσκολεύουν? Για να συντηρήσει ο ανεπτυγμένος κόσμος τους σημερινούς ρυθμούς κατανάλωσης, χρειάζεται έξι πλανήτες-αυτό είναι, σύμφωνα με τους ερευνητές, το οικολογικό του αποτύπωμα. Πόσο πια να συνεχιστεί? Με ή χωρίς τα golden boys, οι σημερινοί ρυθμοί ανάπτυξης δεν μπορούν να διατηρηθούν-κι η αλλαγή αναμένεται στα χρόνια μας.
Ο ψεύτικος θεός που ονομάστηκε «χρήμα» πέφτει από το βάθρο του, καταρρέει. Πού τελικά έχουμε δώσει τη δύναμη και την πίστη μας; Πού θα βρούμε την πλήρωση και το νόημα της ζωής μας; Από πού αντλούμε την ασφάλεια, την επιβίωση και την αφθονία μας; Μπορεί οι ερωτήσεις αυτές να ακούγονται σε κάποιους ρητορικές, μπορεί οι απαντήσεις τους να μοιάζουν αυτονόητες. Ίσως τελικά όμως, μόνο σε μία πραγματική κρίση των υλικών αγαθών, μπορέσουμε να δοκιμαστούμε και να νιώσουμε βαθύτερα αυτά τα ερωτήματα. Ίσως έτσι κατανοήσουμε όλες τις πτυχές της «ειδωλολατρείας» του χρήματος , ακόμη κι εκεί που νομίζουμε ότι το έχουμε «ξεπεράσει»…
Μπορεί μεν θεωρητικά να λέμε ότι το χρήμα δεν είναι θεός, πόσοι από εμάς όμως μοιράζουμε το περίσσευμά μας σε εκείνους που δεν έχουν? Είδαμε πλέον στην πράξη, ότι κανείς δεν είναι μόνος, ότι εγώ δεν μπορώ να απολαμβάνω, όταν ο συνάνθρωπος πεθαίνει από πείνα. Είμαστε όλοι συνδεδεμένοι κι αυτό σχεδόν εκφράστηκε από κορυφαίο Ευρωπαίο αξιωματούχο, όταν είπε «είτε θα κολυμπήσουμε μαζί είτε θα πνιγούμε μαζί». Η παγκοσμιότητα κι η αλληλεξάρτηση του φαινομένου της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης αντικατοπτρίζει εντυπωσιακά την πανάρχαια πνευματική αλήθεια ότι «είμαστε όλοι ένα». Θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση να δείξουμε το μεγαλύτερο δυνατό ενδιαφέρον για τους συνανθρώπους μας, να προσφέρουμε την ενέργειά μας, την προσοχή μας, τα υλικά αγαθά που μας περισσεύουν, σε ατομικό επίπεδο ο καθένας, σε εθνικό και πανεθνικό επίπεδο συλλογικά? Ή θα επιστρέψουμε στην τακτική «άσε να τακτοποιηθώ εγώ, κρίμα για τους άλλους, αλλά τι να κάνουμε..» .
Η στάση που θα κρατήσει, έστω και το ένα άτομο, έχει τεράστια σημασία….
Μπορεί μεν θεωρητικά να λέμε ότι το χρήμα δεν είναι θεός, γιατί όμως η ψυχολογία ολόκληρων λαών να εξαρτάται από το αν θα ανέβει ο δείκτης των χρηματιστηρίων? Γιατί, να κυνηγούμε με όλα τα θεμιτά κι αθέμιτα μέσα να εισπράξουμε όσα περισσότερα, ακόμη κι αν δεν τα δικαιούμαστε, και να αποφεύγουμε πάση θυσία να πληρώσουμε φόρους? Γιατί στην Ελλάδα να έχουμε από τους υψηλότερους δείκτες διαφθοράς? Ο φόβος έλκει έλλειψη κι ο φόβος της έλλειψης οδηγεί το άτομο σε εγωιστική συμπεριφορά, σε παρατυπίες, ακόμη και σε κατάφορη εκμετάλλευση των συνανθρώπων του.(..) Ο φόβος όμως δεν έχει θέση, όταν υπάρχει πίστη. Πίστη κι εμπιστοσύνη σε ένα καλοπροαίρετο Θεό Αγάπης, που προτίθεται να προσφέρει όσα περισσότερα μπορεί για το ανώτερο καλό μας. Θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση να δείξουμε εμπιστοσύνη στη ροή της ζωής, για να μας οδηγήσει-όχι απαραίτητα εκεί που θέλουμε εμείς, με την μειωμένη οπτική μας - αλλά εκεί που είναι το ανώτερο καλό για εμάς?
Μπορεί μεν θεωρητικά να λέμε ότι το χρήμα δεν είναι θεός, γιατί όμως τότε να θεωρούμε τους εαυτούς μας αβοήθητα έρμαια και θύματα των «ιερέων» του (σ.σ. τραπεζών, κυβερνήσεων κλπ.)? Γιατί να εξοργιζόμαστε σαν αν ήταν εκείνοι και μόνο οι αποκλειστικοί υπεύθυνοι για την κατάσταση της ζωής μας? Σαφώς και πολλοί έχουν κακοδιαχειριστεί, έχουν διαπράξει αδικήματα, έχουν οδηγήσει σε ραγδαία επιδείνωση της κατάστασης, δεν είναι όμως οι άλλοι εκείνοι που δημιουργούν τη ζωή μας, είμαστε εμείς, με τη δύναμη της σκέψης και της θέλησής μας. Αν αναλωθούμε στο θυμό, δίνουμε στους άλλους τη δύναμή μας. Αν γνωρίζαμε ότι ο νους μας είναι παντοδύναμος στο τι δημιουργεί, θα είχαμε μια τελείως διαφορετική κατάσταση στη παραγωγή και κατανομή πλούτου, δεν θα είχαμε καν ανεχτεί τέτοιους διαχειριστές! Οι αρνητικές πεποιθήσεις του καθενός από εμάς σχετικά με το χρήμα (και είναι πολλές αυτές) έχουν αθροιστεί κι έχουν συμβάλλει σε μια παγκόσμια κατάσταση αδικίας, κατασπατάλησης, έλλειψης, απληστίας, εγκληματικών ενεργειών και διαφθοράς. Θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση να πάρουμε πίσω τη δύναμή μας και να πιστέψουμε ότι κανένας εξωτερικός παράγοντας δεν μπορεί να καθορίσει τη ζωή μας? Να αναγνωρίσουμε ότι, ακόμη κι εν μέσω της χειρότερης οικονομικής κρίσης, μπορούμε, με την αισιοδοξία και τη θετική μας σκέψη, να έχουμε επάρκεια και να βοηθήσουμε έτσι άμεσα κι έμμεσα (με το παράδειγμά μας) τους γύρω μας?
Η παγκόσμια οικονομική κρίση εγείρει πολλά ακόμη ενδιαφέροντα θέματα, πρακτικής και πνευματικής φύσεως. Θέματα σχετικά με τη βιώσιμη ανάπτυξη, την προστασία του πλανήτη, την αρνητική ενέργεια που έχει εμποτίσει το χρήμα, λόγω της αρνητικής ψυχολογικής αλληλεπίδρασης κάτω από την οποία, πολλές φορές, ανταλλάσσεται, τις αρνητικές μας πεποιθήσεις σχετικά με αυτό. Θέματα σχετικά με την αυτονομία των κοινοτήτων, την καλλιέργεια της γης, τη συνεργασία και τον αλτρουισμό. Τα θέματα που θεωρώ όμως πολύ κρίσιμα σε αυτό το στάδιο και που μπορούν, άμεσα κι αποτελεσματικά να απαντηθούν από τον καθένα από εμάς στην καθημερινή του ζωή, είναι: H πίστη, η δύναμη και η αξία, που προβάλλουμε- είτε στην αγάπη και τον αλτρουισμό, είτε στο χρήμα και την κουλτούρα που το περιβάλλει τόσα χρόνια. Η επιλογή δική μας. (Reiki time, Iανουάριος 2009)
ΤΙΤΛΟΙ
1.Η ψυχολογική αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης (Ελευθεροτυπία, 7/4/09)
2.Η δύναμη του νου μας ενάντια στην «οικονομική κρίση»
3.Οικονομική κρίση και ΜΜΕ, (Καθημερινή, 3/12/08)
4.Σκέψεις μεταφυσικής για την παγκόσμια οικονομική κρίση (Reikitime,Ιαν.2009)
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1.Η ψυχολογική αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης
Βιώνουμε μία παγκόσμια οικονομική κρίση, ασυνήθιστη σε έκταση και ένταση. Σε μια τέτοια συγκυρία, ο τρόπος ζωής δεν μπορεί να μείνει ίδιος. Ακόμη και με ενισχυτικά πακέτα στις τράπεζες, διαφοροποιήσεις στη διαχείριση χρημάτων, αποδοτικότερες εφαρμογές της τεχνολογίας, δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στον προηγούμενο ρυθμό ζωής και καταναλωτισμού. Αν μη τι άλλο, ακούμε εδώ και χρόνια ότι για να διατηρηθούν οι ρυθμοί ανάπτυξης στον ανεπτυγμένο κόσμο, χρειαζόμαστε τους φυσικούς πόρους από τρεις ως έξι πλανήτες σαν τη γη! Γιατί λοιπόν μας εκπλήσσει που έρχεται ένα όριο στο πόσα υλικά αγαθά μπορούμε να καταναλώνουμε?
Αλλαγές υπάρχουν πάντα κατά τη διάρκεια της ιστορίας, όμως σε μία περίοδο κρίσης σαν αυτή, οι αλλαγές είναι δραστικές, επιταχυνόμενες, δραματικές. Ακούω τα ΜΜΕ, να παρουσιάζουν επίμονα και δραματικά το θέμα της οικονομικής κρίσης με τους ακόλουθους δύο τρόπους: είτε με καταστροφολογία, πανικό, κλαυθμό και φόβο («τι άλλο μας περιμένει..»), είτε με θυμό, κατηγορία και προβολή όλης της ευθύνης στους άλλους («εκείνοι φταίνε που έγιναν τα πράγματα έτσι») Θεωρώ ότι ούτε η μία, ούτε η άλλη στάση βοηθούν σε αυτό το στάδιο. Η αρνητικότητα, η μεμψιμοιρία, η απαισιοδοξία μπορούν μόνο να φέρουν μεγαλύτερο φόβο κι έλλειψη. Η φανατική ενοχοποίηση των άλλων (όποιοι κι αν είναι αυτοί) μπορεί να οδηγήσει σε βία και στο συναίσθημα ανημπόριας, διότι δεν βλέπουμε τη δύναμη που έχουμε εμείς για να αλλάξουμε προς το θετικό τη ζωή μας. Σαφώς και η απληστία κάποιων οδήγησε σε άδικη διανομή και κατασπατάληση του πλούτου κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να διορθωθεί. Όμως, ο ρυθμός κατανάλωσης κι ανάπτυξης που έχουμε σήμερα δεν μπορεί ούτως ή άλλως να διατηρηθεί-όποια και να είναι η διαχείριση του χρήματος…Δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι στη γη για κάτι τέτοιο.
Ποιοι είναι λοιπόν οι πιο χρήσιμοι και πρακτικοί τρόπος για να αντιδράσουμε?
-Κατ’αρχάς, η ψυχολογική αντίδραση, η νοοτροπία μας είναι το ίδιο σημαντικές όπως και οι πράξεις μας, αν όχι περισσότερο. Ένα μεγάλο μέρος της δυσφορίας που βιώνουν οι άνθρωποι λόγω οικονομικών δυσκολιών βρίσκεται στο ψυχολογικό επίπεδο, επειδή σκέφτονται αρνητικά.
-Ας επιλέξουμε την ευγνωμοσύνη για αυτά τα καλά που ήδη έχουμε. Η εκτίμηση κι η ευγνωμοσύνη έχουν πολύ μεγάλη δύναμη. Λυπούμαι όταν βλέπω τους αγρότες να πετάνε στο δρόμο φρούτα, ως ένδειξη διαμαρτυρίας. Η τροφή είναι δώρο της γης προς εμάς. Αν συμπεριφερόμαστε τόσο απαξιωτικά, τόσο υβριστικά, σε λίγο δεν θα έχουμε ούτε αυτά τα φρούτα.
-Ας κάνουμε μια επανεκτίμηση των προτεραιοτήτων μας: όλα αυτά στα οποία ξοδεύουμε χρήματα, μας είναι όλα τόσο απαραίτητα? Μήπως μπορούμε να «γλυτώσουμε» ένα μεγάλο μέρος εξόδων επιλέγοντας, π.χ. να χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο λιγότερο, ή να διασκεδάζουμε λιγότερο ακριβά? Μήπως ένας απλούστερος τρόπος ζωής μας κάνει τελικά πιο ευτυχισμένους?
-Ας μην παρασυρόμαστε σε σενάρια φόβου και πανικού-δεν οδηγούν πουθενά, παρά μόνο σε περισσότερο στρες, δυστυχία, λανθασμένες αποφάσεις και βάσει της αυτοεκπληρούμενης προφητείας σε ακόμη μεγαλύτερη έλλειψη και μιζέρια! Κι αν η τηλεόραση σας αγχώνει, κλείστε την! Αρνηθείτε την μετάδοση πανικού και γκρίνιας!
-Επιλέξτε πίστη κι αισιοδοξία. Όποια και αν είναι η δυσκολία στη ζωή, ίσως έχει κάποιο λόγο ύπαρξης, κάτι που πρέπει να μας διδάξει, αλλά είναι σημαντικό να πιστεύουμε ότι πάντα θα είμαστε προστατευμένοι και ότι θα υπάρχει φροντίδα για εμάς. Η παλιά σοφή ρήση «έχει ο Θεός..» είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.
-Δώστε στους άλλους! Τώρα είναι πιο σημαντικό από ποτέ. Ίσως μπούμε στον πειρασμό να κρατήσουμε ακόμη πιο σφιχτά για τον εαυτό μας αυτά που ήδη έχουμε, όμως η τσιγγουνιά θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη ενοχή, κλείσιμο στον εαυτό μας και φόβο έλλειψης. Ο εγωκεντρισμός δε βοηθά, δεν έχει οδηγήσει σε συναίσθημα της ευημερίας, ακόμη και στους πιο πλούσιους. Πραγματικός πλούτος είναι να γνωρίζω ότι οι ανάγκες του συνανθρώπου είναι το ίδιο σημαντικές όπως οι δικές μου κι ότι πάντα θα έχω αρκετά, ώστε να δώσω έστω κι ένα μικρό μέρος σε κάποιον άλλον. Η πρόθεση είναι πολύ σημαντική. Έστω και το ένα ευρώ που θα δώσουμε κάνει μεγάλη διαφορά από ότι η στάση «δε βαριέσαι τώρα…»
-Σκεφτείτε τους τρόπους που έχετε συμπεριφερθεί ανέντιμα στο παρελθόν σχετικά με τα χρήματα, όσο μικροί κι αν είναι αυτοί. Έχετε καταχραστεί δημόσιο χρήμα ή περιουσία? Έχετε ζητήσει δωροδοκία? Έχετε συνδεθεί ερωτικά με κάποιον με γνώμονα τις οικονομικές απολαβές? Όλα αυτά οδηγούν σε υποσυνείδητες ενοχές, οι οποίες αποζητούν την τιμωρία, εξ’ ου κι ο φόβος της φτώχειας. Πώς μπορεί κάποιος που γνωρίζει ότι έχει φερθεί άδικα κι εγωιστικά σε σχέση με τα χρήματα, να περιμένει ότι η ζωή θα τον φροντίσει, ότι κάπως θα βρεθούν τα απαραίτητα και για αυτόν? Δεν μπορεί. Φοβάται και γραπώνεται ακόμη περισσότερο σε αυτά που έχει και σε αυτά που μπορεί να αρπάξει. Κι ο φαύλος κύκλος αρπακτικότητας-ενοχής-φόβου συνεχίζεται… Σκεφτείτε πόσες φορές έχετε φερθεί έτσι κι αποφασίστε να μη το ξανακάνετε. Θα ελευθερωθείτε.
-Μην δέχεστε τα αρνητικά προγνωστικά σε σχέση με την αγορά εργασίας. Ακόμη και στις χειρότερες οικονομικές κρίσεις, υπάρχουν επιχειρήσεις κι επαγγελματίες που τα καταφέρνουν καλά. Φροντίστε να δίνετε τον καλύτερο εαυτό σας στη δουλειά σας, με κίνητρο να προσφέρετε στους άλλους (όχι μόνο να πάρετε) και θα ανταμοιφθείτε. Οι άνθρωποι πάντα έχουν ανάγκη από υπηρεσίες με ειλικρινή διάθεση προσφοράς κι ενδιαφέρον, όποιο κι αν είναι το αντικείμενο.
-Όσοι έχετε τη δυνατότητα, δοκιμάστε την καλλιέργεια της γης, έστω κι ενός μικρού κομματιού κήπου, με κάποιο είδος τροφής, π.χ. λαχανικά, έστω και συμβολικά. Οι κάτοικοι της πόλης αποτελούμε σήμερα τις πρώτες γενιές στις χιλιετίες του ανθρώπινου είδους, που δεν γνωρίζουμε καθόλου, δεν έχουμε ιδέα πώς να θρέψουμε τον εαυτό μας κατευθείαν από τη γη. Ίσως ανακαλύψουμε τη σοφία και τη χαρά ενός πιο φυσικού κι απλού τρόπου ζωής, του οποίου έχουμε χάσει τα ίχνη…
Πιστεύω ότι η στάση του καθενός από εμάς ατομικά, απέναντι στην οικονομική κρίση είναι κρίσιμης σημασίας για την ποιότητα της ζωής του ίδιου, αλλά και των άλλων. Επιλέγοντας κάθε στιγμή την αγάπη αντί για το φόβο, την αισιοδοξία, αντί για την κατηγορία, την πίστη αντί για τις ενοχές, το ενδιαφέρον για τον άλλον, αντί για την τσιγγουνιά, θα επηρεάσει τη δική μας ζωή, τους γύρω μας που μας βλέπουν, την κοινότητά μας, τη χώρα μας, την ανθρωπότητα. Με πολύ σημαντικό τρόπο.
(Ελευθεροτυπία, 7/4/09)
2.Η δύναμη του νου μας ενάντια στην «οικονομική κρίση»
Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
Ο φόβος, που τόσο άφθονα προσφέρεται από τα ΜΜΕ σχετικά με την οικονομική κρίση, είναι στάση έντονα μεταδοτική - κολλητική, θα έλεγε κανείς. Όταν βλέπουμε τους γύρω μας να τρέμουν σχετικά με τη φτώχεια, αναλογιζόμαστε «μήπως έχουν δίκιο, μήπως δεν έχω πάρει χαμπάρι τι γίνεται, μήπως πρέπει κι εγώ να αρχίσω να φοβάμαι?». Το ίδιο ισχύει και για την αδιαφορία για τους άλλους- όταν βλέπουμε τους γύρω μας να σκέφτονται μόνο τις ατελείωτες δικές τους ανάγκες, αναρωτιόμαστε μήπως πρέπει να κάνουμε κι εμείς το ίδιο, αλλιώς θα μείνουμε πίσω... Θέλει θάρρος και δύναμη να μη παρασυρόμαστε, αλλά να μείνουμε σταθεροί σε μια θέση ηρεμίας κι εμπιστοσύνης, ό,τι κι αν κάνουν οι υπόλοιποι. Μπορούμε να λειτουργήσουμε ως το φράγμα, που θα σταματήσει το κύμα φόβου να μεταδίδεται. Η στάση αυτή, επειδή ακριβώς είναι θετική, είναι πολύ ισχυρότερη από πολλές άλλες αρνητικές επιρροές μαζί.
Είναι καιρός ο φόβος μας να ξεπεραστεί, να αρνηθούμε να τιμωρούμε άλλο τον εαυτό μας με την απειλή της έλλειψης. Πώς μπορούμε πρακτικά να σταθούμε απέναντι στην απώλεια χρημάτων, θέσεων εργασίας και στο γενικευμένο άγχος που βλέπουμε γύρω μας? Πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε αυτό που επιθυμούμε στη ζωή μας?
Α. Δηλώνουμε ξεκάθαρα μέσα μας, το παίρνουμε απόφαση ότι θα υπάρξει αφθονία και για εμάς. Πιστεύουμε ότι θα έχουμε φροντίδα. Πολλοί άνθρωποι, ειδικά μεγαλύτερης ηλικίας, υιοθετούν σήμερα αυτή τη στάση αυτόματα, σχεδόν με χιούμορ. Δυστυχώς οι ειδήσεις παρουσιάζουν στις συνεντεύξεις συχνά εκείνους που γκρινιάζουν και φοβούνται.
Β. Αν νιώθουμε στρες από τα αρνητικά μηνύματα γύρω μας, σταματάμε να τα ακούμε και σκεφτόμαστε κάτι άλλο. Δεν έχουν να μας προσφέρουν τίποτα.
Γ. Εκφράζουμε την πρόθεσή μας για αυτό που χρειαζόμαστε, π.χ. μια δεύτερη δουλειά, σε ενεστώτα χρόνο και με απόλυτη βεβαιότητα, π.χ. «Έχω την τέλεια δεύτερη δουλειά, ακριβώς στις ώρες και με την αμοιβή που επιθυμώ». Αφού το εκφράζουμε, το αφήνουμε στην άκρη. Δεν έχουμε άγχος για αυτό. Κάθε φορά που πάνε να ξεπηδήσουν αμφιβολίες ή αρνητικές σκέψεις επαναλαμβάνουμε με αποφασιστικότητα τη θετική δήλωση. Έχουμε προγραμματίσει τον υποσυνείδητο νου μας να δεχτεί αυτό που ζήτησε και είμαστε βέβαιοι ότι θα συμβεί.
Δ. Μιλάμε σε ανθρώπους, με τους οποίους νιώθουμε άνετα, σχετικά με αυτό που ψάχνουμε-χωρίς άγχος και χωρίς αυτολύπηση. Οι άλλοι μπορεί να είναι τα κανάλια μέσα από τα οποία θα μας έρθει μια σημαντική πληροφορία ή ευκαιρία. Έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά για ευκαιρίες και σημάδια. Ίσως ακούσουμε κάτι για κάποιο πρόγραμμα του δήμου στην τηλεόραση, ίσως στην κουβέντα κάποιου γνωστού ακούσουμε για ένα χώρο εργασίας που ίσως θα μπορούσαμε να ψάξουμε.
Η συχνότερη παγίδα εδώ είναι ότι οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν τις ευκαιρίες ή τα σημάδια, τα απορρίπτουν κυνικά.. Ειδικά στη χώρα μας, όπου έχουμε συνηθίσει να απορρίπτουμε τα πάντα εκ των προτέρων ως άχρηστα! («Στην Ελλάδα, τίποτα δεν αλλάζει…» κλπ.). Δεν θα είμαστε αρνητικοί, δεν θα απαξιώνουμε τις νέες ευκαιρίες, αλλά θα έχουμε ευγνωμοσύνη και θα ερευνήσουμε περαιτέρω. Ακόμη κι αν αυτό που παρουσιαστεί, δεν είναι ακριβώς αυτό που είχαμε στο νου μας, ίσως είναι κάτι καλύτερο! Ίσως μας οδηγήσει με τη σειρά του κάπου αλλού σε κάποια άλλη χρονική στιγμή.
Ε. Όταν, στην αναμονή, έρχονται αμφιβολίες κι αρνητικές σκέψεις «τίποτα δε γίνεται, τι θα κάνω..» ή «όλα αυτά είναι θεωρίες, δε δουλεύουν» ή «δε θα ξεφύγω από τη φτώχεια», τις αναγνωρίζουμε ως ένα μικρό παιδί που γκρινιάζει, αλλά που δε χρειάζεται να πιστέψουμε αυτά που λέει. Χωρίς να θυμώνουμε ή να αγχωνόμαστε, αντικαθιστούμε με θετικές σκέψεις και περιμένουμε να περάσει η φάση της «γκρίνιας».
Στ. Όσο επικεντρώνουμε τη σκέψη μας στα θετικά στη ζωή μας, θα δούμε ότι έχουμε ήδη ξεπεράσει την κρίση και έχουμε βγει πιο δυνατοί. Συχνά, μία περίοδος έλλειψης ή αβεβαιότητας, βοηθά στην καλλιέργεια αρετών όπως της υπομονής, της πίστης, της αντοχής, της αυτάρκειας, της ευγνωμοσύνης. Ιδιότητες, που, εμείς οι νεότεροι, ελάχιστα έχουμε αναπτύξει στην εποχή του άκρατου καταναλωτισμού. Μήπως τώρα είναι η ευκαιρία?
3.Οικονομική κρίση και ΜΜΕ
Πρεκατέ Βικτωρία, (Καθημερινή, 3/12/08)Η σημερινή κρίση θεωρώ είναι μία ευκαιρία για αλλαγή νοοτροπίας, από την κατασπατάληση των φυσικών πόρων και τον υπερκαταναλωτισμό σε μία πιο μετρημένη ζωή, με όσα πραγματικά χρειαζόμαστε και δίνοντας ό,τι περισσεύει προς αυτούς που δεν έχουν. Από τη στάση του καθενός μας θα εξαρτηθεί αν θα περάσει την κρίση επώδυνα ή σαν ευκαιρία για να μάθουμε για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αυτάρκεια.
Αυτό που πάντως δεν βοηθά είναι η πρόσφατη εμμονή κάποιων ΜΜΕ με καταστροφικά σενάρια και υπερβολικούς κι αναληθείς τίτλους. Φυσικά σε μια τέτοια συγκυρία, η οικονομία θα μονοπωλεί τους τίτλους, αλλά έχω την αίσθηση ότι κάποιες φορές προβάλλονται επιλεκτικά κάποιες έντονα αρνητικές περιπτώσεις, σαν να αφορούσαν ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο. Έτσι, βγαίνει ένας παχύς τίτλος σε δελτίο «τσάμπα σπουδάσανε, άχρηστα τα πτυχία», τη στιγμή που οι ίδιοι οι συνεντευχθέντες απόφοιτοι λένε «ότι αυτήν την περίοδο δεν παίρνουν εύκολα τη δική μας ειδικότητα κι ίσως χρειαστεί να προσληφθούμε σε κάτι κάπως διαφορετικό»- αυτή η οπτική έχει διαφορά από το «άχρηστα τα πτυχία». Ή, από συνέντευξη κυρίου, ο οποίος ορθώς αποφεύγει να χρησιμοποιεί το αυτοκίνητο και προτιμά τα πόδια ή τον ηλεκτρικό, βγαίνει το ηχηρό συμπέρασμα σε τίτλους ότι «οι αθηναίοι δε χρησιμοποιούν πια ούτε το αυτοκίνητο, επειδή είναι άδεια η τσέπη». Βέβαια, το τετραήμερο της 28ης-10 η Αθήνα ήταν σχεδόν άδεια, λόγω εκδρομών..
Πιστεύω ότι ειδικά αυτές τις στιγμές χρειάζεται μεγάλη υπευθυνότητα από την πλευρά των ΜΜΕ, διότι αντί να ενημερώσουν αντικειμενικά, μπορούν να τρομοκρατήσουν, ιδιαίτερα τους ευάλωτους ανθρώπους, όπως συνταξιούχους, ανέργους, ανθρώπους πιθανώς απομονωμένους, που δε γνωρίζουν κι έχουν σαν μόνο μέσο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας την τηλεόραση, την οποία παρακολουθούν με τις ώρες. Και βέβαια ο τρόπος προβολής θα πρέπει να είναι εντελώς ανεξάρτητος από μικροπολιτικές σκοπιμότητες, εξάλλου η κρίση είναι παγκόσμια… Ενημέρωση ναι, προβολή των κακών χειρισμών ναι, επίγνωση του τι πρέπει να αλλάξει ναι. Όχι όμως στην καλλιέργεια του φόβου, ο πανικός θα φέρει χειρότερα αποτελέσματα.
Τα ΜΜΕ θα μπορούσαν να δώσουν έμφαση σε πιο λειτουργικά θέματα, π.χ. τι είναι η βιώσιμη ανάπτυξη, πώς θα μπορούσαν να βοηθηθούν κοινότητες σε μεγάλο κίνδυνο εξαθλίωσης, να ασκήσουν περισσότερη πίεση για την εξάλειψη της διαφθοράς κρατικών μηχανισμών και πώς μπορεί να αμυνθεί ο πολίτης από αυτούς- δηλαδή ρεπορτάζ που να έχουν επίκεντρο πρακτικές λύσεις κι όχι απλά μόνο να εκθειάζουν το πρόβλημα. (Καθημερινή, 3/12/08)
4.Σκέψεις μεταφυσικής για την παγκόσμια οικονομική κρίση
Πρεκατέ Βικτωρία, (Reiki time, Iανουάριος-Ιούνιος 2009)
Οι πρόσφατες εξελίξεις στην οικονομία, για τις οποίες ακούμε τόσα τελευταία, έχουν πυροδοτήσει αντιδράσεις φόβου, καταστροφολογίας, απαισιοδοξίας ή ακόμα έντονης οργής κατά διαφόρων «υπευθύνων» (τραπεζιτών, κυβερνήσεων, συστημάτων, παγκοσμιοποίησης κλπ.). Παρότι οι αντιδράσεις είναι κατανοητές, δεν μας βοηθούν να βγούμε από την λεγόμενη κρίση. Κατανοώ ότι κάποιοι άνθρωποι ίσως απορρίψουν μια πνευματική θεώρηση αυτής της ως «γραφική». Σκέφτομαι όμως ότι είναι ίσως η μόνη που εντέλει βοηθά. Αντί λοιπόν να επικεντρωνόμαστε με εμμονή στο φόβο που ψυχαναγκαστικά σχεδόν προβάλλουν τα ΜΜΕ (λες και δεν το έχουμε αντιληφθεί ότι υπάρχει ακρίβεια), υπάρχει όμως ένας άλλος τρόπος να αντιδράσουμε, πολύ δημιουργικότερος: να ανταποκριθούμε σε αυτήν ως κάλεσμα.
Πιστεύω, όπως και πολλοί άλλοι, ότι η παρούσα κρίση δεν είναι τυχαία. Όσο νωρίτερα αφουγκραστούμε κι ανταποκριθούμε στα μηνύματα της αλλαγής, τόσο λιγότερο επώδυνη θα είναι για εμάς, τόσο καλύτερη η έκβαση και για την ανθρωπότητα. Αν καταφέρουμε να μάθουμε επιτυχώς το μάθημα που παρουσιάζεται, αν κατανοήσουμε και αλλάξουμε τη στάση μας και τον τρόπο ζωής μας -ο καθένας από εμάς-, η κρίση θα επιλυθεί - για τον καθένα από εμάς- με τρόπους ίσως διαφορετικούς από αυτούς που περιμένουμε ή έχουμε συνηθίσει. Αν επιμείνουμε στις παλιές συνήθειες, στην απληστία, στο φόβο, στην αδιαφορία για τους άλλους, σε ακόμη σφιχτότερο γάντζωμα στο υλικό που λέγεται «χρήμα», τότε η κρίση όχι μόνο θα είναι επώδυνη για εμάς, αλλά οι όποιες απόπειρές μας δεν πρόκειται τελικά να λειτουργήσουν: οι παλιοί τρόποι δεν μπορούν να κρατήσουν. Η αλόγιστη, άδικη, εγωκεντρική, εθιστική χρήση του χρήματος και των υλικών αγαθών δεν μπορεί πια να διατηρηθεί.
Η κρίση απεικονίζει τη μετάβαση του πλανήτη και της ανθρωπότητας από την παλαιά κατάσταση αξιών και τρόπου ζωής σε μία νέα κατάσταση, υψηλότερη, ανώτερη, πιο ποιοτική. Γιατί μας εκπλήσσει και διαμαρτυρόμαστε που τα πράγματα δυσκολεύουν? Για να συντηρήσει ο ανεπτυγμένος κόσμος τους σημερινούς ρυθμούς κατανάλωσης, χρειάζεται έξι πλανήτες-αυτό είναι, σύμφωνα με τους ερευνητές, το οικολογικό του αποτύπωμα. Πόσο πια να συνεχιστεί? Με ή χωρίς τα golden boys, οι σημερινοί ρυθμοί ανάπτυξης δεν μπορούν να διατηρηθούν-κι η αλλαγή αναμένεται στα χρόνια μας.
Ο ψεύτικος θεός που ονομάστηκε «χρήμα» πέφτει από το βάθρο του, καταρρέει. Πού τελικά έχουμε δώσει τη δύναμη και την πίστη μας; Πού θα βρούμε την πλήρωση και το νόημα της ζωής μας; Από πού αντλούμε την ασφάλεια, την επιβίωση και την αφθονία μας; Μπορεί οι ερωτήσεις αυτές να ακούγονται σε κάποιους ρητορικές, μπορεί οι απαντήσεις τους να μοιάζουν αυτονόητες. Ίσως τελικά όμως, μόνο σε μία πραγματική κρίση των υλικών αγαθών, μπορέσουμε να δοκιμαστούμε και να νιώσουμε βαθύτερα αυτά τα ερωτήματα. Ίσως έτσι κατανοήσουμε όλες τις πτυχές της «ειδωλολατρείας» του χρήματος , ακόμη κι εκεί που νομίζουμε ότι το έχουμε «ξεπεράσει»…
Μπορεί μεν θεωρητικά να λέμε ότι το χρήμα δεν είναι θεός, πόσοι από εμάς όμως μοιράζουμε το περίσσευμά μας σε εκείνους που δεν έχουν? Είδαμε πλέον στην πράξη, ότι κανείς δεν είναι μόνος, ότι εγώ δεν μπορώ να απολαμβάνω, όταν ο συνάνθρωπος πεθαίνει από πείνα. Είμαστε όλοι συνδεδεμένοι κι αυτό σχεδόν εκφράστηκε από κορυφαίο Ευρωπαίο αξιωματούχο, όταν είπε «είτε θα κολυμπήσουμε μαζί είτε θα πνιγούμε μαζί». Η παγκοσμιότητα κι η αλληλεξάρτηση του φαινομένου της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης αντικατοπτρίζει εντυπωσιακά την πανάρχαια πνευματική αλήθεια ότι «είμαστε όλοι ένα». Θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση να δείξουμε το μεγαλύτερο δυνατό ενδιαφέρον για τους συνανθρώπους μας, να προσφέρουμε την ενέργειά μας, την προσοχή μας, τα υλικά αγαθά που μας περισσεύουν, σε ατομικό επίπεδο ο καθένας, σε εθνικό και πανεθνικό επίπεδο συλλογικά? Ή θα επιστρέψουμε στην τακτική «άσε να τακτοποιηθώ εγώ, κρίμα για τους άλλους, αλλά τι να κάνουμε..» .
Η στάση που θα κρατήσει, έστω και το ένα άτομο, έχει τεράστια σημασία….
Μπορεί μεν θεωρητικά να λέμε ότι το χρήμα δεν είναι θεός, γιατί όμως η ψυχολογία ολόκληρων λαών να εξαρτάται από το αν θα ανέβει ο δείκτης των χρηματιστηρίων? Γιατί, να κυνηγούμε με όλα τα θεμιτά κι αθέμιτα μέσα να εισπράξουμε όσα περισσότερα, ακόμη κι αν δεν τα δικαιούμαστε, και να αποφεύγουμε πάση θυσία να πληρώσουμε φόρους? Γιατί στην Ελλάδα να έχουμε από τους υψηλότερους δείκτες διαφθοράς? Ο φόβος έλκει έλλειψη κι ο φόβος της έλλειψης οδηγεί το άτομο σε εγωιστική συμπεριφορά, σε παρατυπίες, ακόμη και σε κατάφορη εκμετάλλευση των συνανθρώπων του.(..) Ο φόβος όμως δεν έχει θέση, όταν υπάρχει πίστη. Πίστη κι εμπιστοσύνη σε ένα καλοπροαίρετο Θεό Αγάπης, που προτίθεται να προσφέρει όσα περισσότερα μπορεί για το ανώτερο καλό μας. Θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση να δείξουμε εμπιστοσύνη στη ροή της ζωής, για να μας οδηγήσει-όχι απαραίτητα εκεί που θέλουμε εμείς, με την μειωμένη οπτική μας - αλλά εκεί που είναι το ανώτερο καλό για εμάς?
Μπορεί μεν θεωρητικά να λέμε ότι το χρήμα δεν είναι θεός, γιατί όμως τότε να θεωρούμε τους εαυτούς μας αβοήθητα έρμαια και θύματα των «ιερέων» του (σ.σ. τραπεζών, κυβερνήσεων κλπ.)? Γιατί να εξοργιζόμαστε σαν αν ήταν εκείνοι και μόνο οι αποκλειστικοί υπεύθυνοι για την κατάσταση της ζωής μας? Σαφώς και πολλοί έχουν κακοδιαχειριστεί, έχουν διαπράξει αδικήματα, έχουν οδηγήσει σε ραγδαία επιδείνωση της κατάστασης, δεν είναι όμως οι άλλοι εκείνοι που δημιουργούν τη ζωή μας, είμαστε εμείς, με τη δύναμη της σκέψης και της θέλησής μας. Αν αναλωθούμε στο θυμό, δίνουμε στους άλλους τη δύναμή μας. Αν γνωρίζαμε ότι ο νους μας είναι παντοδύναμος στο τι δημιουργεί, θα είχαμε μια τελείως διαφορετική κατάσταση στη παραγωγή και κατανομή πλούτου, δεν θα είχαμε καν ανεχτεί τέτοιους διαχειριστές! Οι αρνητικές πεποιθήσεις του καθενός από εμάς σχετικά με το χρήμα (και είναι πολλές αυτές) έχουν αθροιστεί κι έχουν συμβάλλει σε μια παγκόσμια κατάσταση αδικίας, κατασπατάλησης, έλλειψης, απληστίας, εγκληματικών ενεργειών και διαφθοράς. Θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση να πάρουμε πίσω τη δύναμή μας και να πιστέψουμε ότι κανένας εξωτερικός παράγοντας δεν μπορεί να καθορίσει τη ζωή μας? Να αναγνωρίσουμε ότι, ακόμη κι εν μέσω της χειρότερης οικονομικής κρίσης, μπορούμε, με την αισιοδοξία και τη θετική μας σκέψη, να έχουμε επάρκεια και να βοηθήσουμε έτσι άμεσα κι έμμεσα (με το παράδειγμά μας) τους γύρω μας?
Η παγκόσμια οικονομική κρίση εγείρει πολλά ακόμη ενδιαφέροντα θέματα, πρακτικής και πνευματικής φύσεως. Θέματα σχετικά με τη βιώσιμη ανάπτυξη, την προστασία του πλανήτη, την αρνητική ενέργεια που έχει εμποτίσει το χρήμα, λόγω της αρνητικής ψυχολογικής αλληλεπίδρασης κάτω από την οποία, πολλές φορές, ανταλλάσσεται, τις αρνητικές μας πεποιθήσεις σχετικά με αυτό. Θέματα σχετικά με την αυτονομία των κοινοτήτων, την καλλιέργεια της γης, τη συνεργασία και τον αλτρουισμό. Τα θέματα που θεωρώ όμως πολύ κρίσιμα σε αυτό το στάδιο και που μπορούν, άμεσα κι αποτελεσματικά να απαντηθούν από τον καθένα από εμάς στην καθημερινή του ζωή, είναι: H πίστη, η δύναμη και η αξία, που προβάλλουμε- είτε στην αγάπη και τον αλτρουισμό, είτε στο χρήμα και την κουλτούρα που το περιβάλλει τόσα χρόνια. Η επιλογή δική μας. (Reiki time, Iανουάριος 2009)
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
