Δικαιωματικότητα και τοξική θετικότητα....

 Διάβαζα πρόσφατα σε ιστοσελίδα το εξής: "Μην ζητάς λίγα από τον Θεό, ζήτα αυτό που αξίζεις κι αυτό που αξίζεις το ορίζεις εσύ. Ο Θεός σου έδωσε τεράστια αξία κι εσύ πουλιέσαι για ένα ξεροκόμματο... μια θεσούλα, μια σχεσούλα κλπ".Γνώριμη προσέγγιση. Μου θύμισε τα άπειρα βιβλία θετικής σκέψης και ποπ ψυχολογίας που διάβαζα όταν ήμουν στο Λονδίνο, μόνο που αντί για την λέξη 'Σύμπαν', είναι η λέξη 'Θεός'. Μου θυμίζει αυτό που σήμερα χαρακτηρίζεται ως 'τοξική θετικότητα '. Για κάποιον που το πρωτοακούει είναι πολύ γλυκό και, ναι, μπορεί να βοηθήσει κάποιον που είναι ακινητοποιημένος ή σε κατάθλιψη. Κι εγώ τα πίστευα ακράδαντα για χρόνια. Πράγματι, η πίστη ότι αξίζεις το καλύτερο μπορεί να σε ενισχύσει, να σε κάνει πιο χαρούμενο κι είναι χρήσιμο, ειδικά για τους νέους ανθρώπους που ξεκινούν την ζωή.

Υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα όμως. Μπορεί τα πράγματα να μην έρθουν έτσι στη ζωή. Καθόλου έτσι. Όσο αισιόδοξος κι αν είσαι, όσο κι αν πιστεύεις, όσο κι αν ζητάς από τον Θεό αυτό που νομίζεις ότι  αξίζεις...τα πράγματα μπορεί απλά να έρθουν διαφορετικά. Και τι γίνεται τότε; Χάνεις την πίστη σου στην αξία σου; Ή χάνεις την πίστη σου στο Θεό; Να γιατί είναι επικίνδυνο να χρησιμοποιούμε το όνομα του Θεού, όταν κάνουμε "ψυχολογία''... Τέτοιες πεποιθήσεις μπορούν κατά την γνώμη μου να καταρρακώσουν τον ψυχισμό, αν κάποιος επενδύσει απόλυτα σε αυτές και η γνωσιακή ψυχοθεραπεία κρατά αποστάσεις από την υπερβολική θετική σκέψη, ακριβώς για αυτό τον λόγο. Η παραδοσιακή Ορθόδοξη προσέγγιση προσωπικά με βοήθησε πολύ περισσότερο να αντιμετωπίσω τις αναποδιές της ζωής και μου φάνηκε πολύ πιο προσγειωμένη... Για παράδειγμα, μου έμαθε ότι αυτό που πρέπει να ζητάμε από τον Θεό είναι να γίνει το Θέλημα Του στην ζωή μας, τίποτε άλλο! Πράγματι. Γιατί ζητάμε πράγματα που τα θέλουμε μεν, αλλά μετά από χρόνια αναγνωρίζουμε ότι μπορεί να ήταν καταστροφή για εμάς. Οι σύγχρονοι άγιοι τονίζουν να ζητάμε από τον Θεό ταπεινά, αλλά όταν βλέπουμε ότι δεν ανταποκρίνεται, να σταματήσουμε να ζητάμε- έχει τον λόγο Του που δεν μας το δίνει. 

Το τι "αξίζουμε", ας το κρίνει ο ίδιος ο Θεός. Θυμάμαι ένα κλασσικό μόττο θετικής σκέψης: "Μου αξίζει ό,τι καλό έχει να προσφέρει η ζωή, μόνο και μόνο επειδή υπάρχω". .. Δεν είμαι σίγουρη πλέον αν είναι αλήθεια αυτό, ούτε καν αν είναι βοηθητικό... Δεν ξέρω αν χρειάζεται να αναρωτηθούμε τι "αξίζουμε", πολύ περισσότερο να το ορίσουμε εμείς... Το μόττο ακούγεται πολύ ελκυστικό, αλλά ανοίγει την πόρτα σε μια δικαιωματικότητα που μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο να σπάσει τα μούτρα του. Ο Θεός, ναι, μας έδωσε τεράστια αξία, αλλά τι θα πει 'πουλιέσαι για ένα ξεροκόμματο'; Θα μπορούσες να μην το έχεις ούτε αυτό! Τι θα πει το υποτιμητικό 'θεσούλα', 'σχεσούλα'; Μπορεί εν ριπή οφθαλμού να εξαφανιστούν και τα δύο και να μην έχεις τίποτα! Τίποτα! Ο δικαιωματικός που πιστεύει ότι αξίζει τα πάντα, τότε θα καταρρεύσει. Η Γερόντισσα Γαβριηλία, παρότι είχε γυρίσει όλο τον κόσμο κι είχε γνωρίσει ονόματα από το παγκόσμιο προσκήνιο, όταν πήγε στο μοναστήρι, σκούπιζε. Αυτή ήταν η 'θεσούλα' της! Σκούπιζε! Για πολύ καιρό. Κι έλεγε ότι δεν χρειάζεται να ζητάμε τα πολλά και τα μεγάλα. Αλλά αυτό το μικρό που έχουμε να κάνουμε, να το κάνουμε καλά. Έτσι το "αγιάζουμε". Πολύ πιο βοηθητική επίσης μου φαίνεται η στάση των Ορθοδόξων Πατέρων που λένε να είμαστε ευγνώμονες για τις στερήσεις γιατί φέρνουν ταπείνωση.  Ταπείνωση. Μεγάλη κουβέντα. Στην αρχή μου είχε φανεί παράξενο που η Ορθοδοξία δίνει τόση έμφαση στην ταπείνωση, αλλά συνεχώς διαπιστώνω ότι πάρα πολλά από όσα συμβαίνουν στην ζωή είναι ακριβώς για αυτό το λόγο. Για να αποκτηθεί η ταπείνωση. Αν το δεις έτσι, η ζωή αρχίζει και βγάζει νόημα...

Πρεκατέ Βικτωρία, 22/7/22

Ελευθερία επιλογής (2)

Ανήμερα της μεγάλης γιορτής του Αγίου Πνεύματος, σκεφτόμουν ότι το μεγαλύτερο αγαθό που μας έδωσε ο Θεός: την ελευθερία. Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο ελεύθερο. Ελεύθερο στην σκέψη, ελεύθερο στην βούληση, ελεύθερο στην επιλογή να εγκαταλείψει ακόμη και τον ίδιο τον Δημιουργό του ή να επιστρέψει σε Εκείνον εφόσον το θελήσει. Ελεύθερο να γίνει φορέας του Αγίου Πνεύματος, αν επιλέξει το σωστό (αντί για το εύκολο), το αγαθό (αντί για το συμφέρον), το αληθές (αντί για το δημοφιλές ). Δεν είμαστε αυτό που μας έχουν πει ότι είμαστε, δεν είμαστε αυτό που θέλουν κάποιοι να είμαστε, δεν είμαστε αυτό που μας υποχρεώνουν να κάνουμε ότι είμαστε, δεν είμαστε 'hackable animals', όπως διακηρύττει το αγαπημένο παιδί των παγκόσμιων media, αποκαλούμενος δήθεν 'κορυφαίος διανοητής' της σύγχρονης εποχής...Είμαστε ελεύθεροι, με ελεύθερη βούληση. Έτσι δημιουργηθήκαμε, έτσι είναι η φύση μας, κι αν δεν εκτιμήσουμε το υπέρτατο δώρο της ελευθερίας και συνεχίσουμε να την παραδίδουμε εθελοδουλικά, θα υποφέρουμε... όσο γλυκά και αν είναι τα ανταλλάγματα για την παράδοση μας.

Υ.Γ. Χωρίς να προσπαθώ σε καμία περίπτωση να κάνω θεολογική ανάλυση (δεν είμαι καταρτισμένη για κάτι τέτοιο), η έννοια της Αγίας Τριάδας, όπως την αναλύει ο Άγιος Νεκτάριος, μου έλυσε πολλά ερωτηματικά σε σχέση με την θεϊκή φύση, που με ταλάνιζαν από την περίοδο που διάβαζα βιβλία λαϊκής ψυχολογίας τύπου νέας εποχής... Αυτά τα βιβλία ποπ ψυχολογίας λοιπόν λένε ότι 'ο Θεός είναι μέσα μας'. Αυτό πράγματι ακούγεται πολύ ελκυστικό, ιδιαίτερα, για όσους αντιδρούν στην ιδέα οποιασδήποτε μορφής εξουσίας ή άνωθεν επιβεβλημένου ελέγχου. Κατανοητό, κι εμένα μου άρεσε η ιδέα. Το πρόβλημα όμως είναι, πώς εμείς πολύ συχνά, νιώθουμε αδύναμοι. Πώς γίνεται να νιώθουμε αδύναμοι, αν μέσα μας έχουμε συνεχώς τον Θεό; Προσωπικά, είχα την ανάγκη να αποτανθώ σε κάτι που είναι μέσα σε εμένα, αλλά και πέρα από εμένα και πάνω από εμένα. Ταυτόχρονα, είχα την ανάγκη να μιλήσω σε κάποιον που να θεωρώ 'φίλο', φίλο απεριόριστης εμπιστοσύνης και πού θα βρίσκεται πάντα κοντά μου. Όλες αυτές οι ανάγκες δυσκολευόμουν να τις καλύψω μόνο από κάτι 'μέσα μου'. Την λύση μου την έδωσε ο Άγιος Νεκτάριος με τον ορισμό του της Αγίας Τριάδας: Ο Θεός είναι η θεϊκή φύση, ο δημιουργός πάνω από εμάς. Ο Χριστός είναι η θεϊκή φύση, ο ενσαρκωμένος Αδελφός που περπατά μαζί με εμάς. Το Άγιο Πνεύμα είναι η θεϊκή φύση  που έχει  εμφυσήσει ο Θεός μέσα σε εμάς. Οι τρεις φύσεις ενωμένες σε μια αδιαίρετη Τριάδα. Δεν ξέρω αν χρησιμοποιώ τις σωστές λέξεις για να αποδώσω με ακρίβεια τις θεολογικές έννοιες, πάντως εμένα αυτή η περιγραφή μου έλυσε και τις απορίες αλλά και τις ανάγκες που είχα....

Η ελευθερία επιλογής

 Σκεφτόμουν πόσο σημαντικό είναι να αξιοποιούμε την ελευθερία επιλογής, όταν την έχουμε. Όταν δεν την εκτιμούμε, όταν την αμελούμε, όταν την κακοποιούμε, έρχεται κάποια στιγμή που την χάνουμε. Use it or lose it, που λένε κι οι Άγγλοι. Π.χ. έχουμε μια σχετική ελευθερία επιλογής να σκεφτούμε και να αποφασίσουμε για τις αξίες μας και την φιλοσοφία ζωής μας. Νομίζω έχει σημασία να μπει ο καθένας στον κόπο να διαβάσει, να προβληματιστεί για το τι έχει αξία για τον ίδιο και για την ανθρώπινη κοινωνία. Αν δεν το κάνει, λόγω π.χ. αμέλειας, ωχαδερφισμού ή αν το κάνει επιπόλαια (π.χ. πιστεύω μόνο αυτά που μου είπαν οι γονείς μου ή μόνο αυτά που με συμφέρουν), τότε ίσως κάποια στιγμή είναι αργά πια να επιλέξει. Δεν είναι δεδομένη η ελευθερία επιλογής, ούτε καν στην σκέψη. Κάποια στιγμή μπορεί η πρόσβαση σε οποιαδήποτε πληροφορία να είναι απολύτως ελεγχόμενη (όπως π.χ. συμβαίνει σε κάποιες περιοχές του κόσμου). Κάποια στιγμή μπορεί οι νοητικές και ψυχικές δυνάμεις του ίδιου του ατόμου να ενδώσουν. Κάποια στιγμή, μπορεί η προπαγάνδα και η παραπληροφόρηση να σφυροκοπούν τόσο καταιγιστικά, που ο ίδιος να μην έχει το κίνητρο να αναρωτηθεί ή να αμφισβητήσει άλλο. Δεν είναι κρίμα να φύγει κάποιος από αυτή την ζωή και να μην έχει διερευνήσει καν το τι πιστεύει; Ακόμη και η πιο μικρή ελευθερία επιλογής έχει σημασία κι αξίζει να γίνεται συνειδητά. Ακόμη και το αν θα πιω τσάι ή καφέ για πρωινό. Κάποιοι δεν το έχουν ούτε αυτό...

Η παρεξηγημένη αυτο-εκτίμηση και τα δύο άκρα....

Παρότι η έννοια της αυτοεκτίμησης είναι γνωστή στον χώρο της ψυχολογίας εδώ και δεκαετίες, προκαλεί εντύπωση πόσες παρεξηγήσεις έχει προκαλέσει. Παρατηρώ δύο άκρα: Στο ένα άκρο, βλέπω σχολεία να έχουν γεμίσει από εκκολαπτόμενους νάρκισσους, πίσω από τους οποίους κρύβονται μαμάδες που έχουν κάνει project ζωής να αποκτήσει το παιδί τους αυτοεκτίμηση, ξεχνώντας ότι η υγιής αυτοεκτίμηση σέβεται πρώτα από όλα την αυτοεκτίμηση των άλλων. Στο άλλο άκρο, καθώς ενημερώνομαι στο χώρο της Ορθοδοξίας, ακούω ιερείς να λένε πως ό,τι ξεκινάει από το πρόθεμα 'αυτο-' έχει δαιμονική προέλευση, γιατί κάνει τον εαυτό μας την μοναδική πηγή δύναμης.   Κατά την γνώμη μου, και τα δύο άκρα προέρχονται από μια λανθασμένη κατανόηση της έννοιας της αυτοεκτίμησης. 

Όταν πριν δεκαπέντε χρόνια ξεκίνησα να γράφω για την αυτοεκτίμηση ως εκπαιδευτικός και ως ψυχολόγος, έβλεπα πολλά παιδιά να λένε ' εγώ δεν μπορώ να σκεφτώ τίποτα καλό πάνω μου'. Κανένα ταλέντο, καμία ικανότητα, κανένα επίτευγμα. Τίποτα. Αυτό ακριβώς με ώθησε, γιατί αυτό ακριβώς είναι η έλλειψη αυτοεκτίμησης. Δεν δίνει καθόλου καλή πρόγνωση, ούτε για την μαθησιακή, ούτε για την επαγγελματική πορεία, ούτε για την εξέλιξη της ψυχικής υγείας γενικότερα. Το να αποδεχτούμε ότι έχουμε το δικό μας μερίδιο από ταλέντα, αξία και ικανότητες δεν έρχεται, κατά την γνώμη μου, σε καμία σύγκρουση με την Ορθοδοξία, που υποστηρίζει ότι τα ταλέντα αυτά μας τα έδωσε ο Θεός που μας δημιούργησε καθ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν Του. Έχουμε μάλιστα την ευθύνη να καλλιεργήσουμε αυτά τα ταλέντα με την δική Του βοήθεια για καλό σκοπό, όπως εξάλλου μας λέει η γνωστή παραβολή των ταλάντων.

Η υγιής αυτοεκτίμηση λοιπόν σημαίνει 'εκτιμώ τα δώρα και την αξία που μου έχει δώσει ο Θεός που με δημιούργησε'. Το 'μπλοκ των μαμάδων' όμως, σε συνεργασία με την ποπ ψυχολογία που βρίθει στο διαδίκτυο, έχει μετατρέψει την αυτοεκτίμηση σε έπαρση (' εγώ είμαι καλύτερος από τους άλλους'), σε επιθετικότητα ( 'πάτησε τους πριν σε πατήσουν '), σε ναρκισσισμό ( 'παράτησε όποιον δεν καλύπτει τις ανάγκες σου'), σε παντοδυναμία ('μην κάνεις εσύ τα πάντα για το παιδί, μάθε το να κάνει τα πάντα μόνο του'- ποιος άνθρωπος μπορεί να κάνει τα πάντα μόνος του;) και - το πιο ανησυχητικό από όλα - σε παντελή έλλειψη ενοχών όταν τα παιδιά κάνουν λάθη.

Θα μείνω λίγο στο τελευταίο, γιατί είναι πολύ σημαντικό. Για καιρό αναρωτιόμουν γιατί η Ορθοδοξία δίνει τόση έμφαση στην εξομολόγηση των λαθών, σε αντίθεση με την ποπ ψυχολογία, που παραδέχεται μεν ότι κάνουμε λάθη, αλλά τα προσπερνά όσο γίνεται πιο γρήγορα. Εδώ ακριβώς είναι η παρεξήγηση. Ναι μεν, δεν έχει νόημα να αυτομαστιγωνόμαστε στις ενοχές, αλλά η υπερβολική ΕΥΚΟΛΙΑ με την οποία λέμε 'έλα μωρέ, δε βαριέσαι' σχετικά με τα λάθη μας, αποτελεί έπαρση και δημιουργεί τεράστια προβλήματα στις ανθρώπινες σχέσεις. Παράδειγμα: Πριν καιρό, με τσούγκρισε στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου ένας νεαρός. Βγήκα να δω για ζημιά κι ο νεαρός ήταν μες στην καλή χαρά. Μου είπε χαμογελαστός: 'Μου χύθηκε ο καφές στο αμάξι κι γύρισα να τον κοιτάξω και σε τράκαρα. Αν θες, πάμε να σου κάνω δήλωση'.  Δεν ζήτησε ούτε μια συγνώμη. Φυσιολογικά πράγματα. Φαινόμενα της φύσης. Σου χύνεται ο καφές στο αμάξι, γυρνάς να το κοιτάξεις,  τρακάρεις. Ε, τι να κάνουμε τώρα. Εξάλλου πάντα θα υπάρχει μια δήλωση - εύκολη λύση να σε ξελασπώσει. Προφανώς για την γενιά του μπλοκ των μαμάδων στην οποία έχει μεγαλώσει, ο ίδιος δεν έχει κάνει λάθος - ή τουλάχιστον σοβαρό λάθος. Η ενοχή δεν υπάρχει στο σύμπαν της ψευδο-αυτοεκτίμησης που έχει μεγαλώσει.

Άλλο παράδειγμα: τα νεαρά άτομα που κόλλησαν τους παππούδες κορονοιό, επειδή δεν μπήκαν στον κόπο να κάνουν ένα τεστ ή να βάλουν μια μάσκα. Οι παππούδες μπορεί να απεβίωσαν, αλλά ο νεαρός δεν νιώθει καμία ενοχή, γιατί δεν θεωρεί ότι έκανε κάτι λάθος. Ήταν ένα αναπόφευκτο φαινόμενο της φύσης. Εξάλλου, για να μην του δημιουργήσουν ενοχές και του πέσει η αυτοεκτίμηση, δεν του έχουν κάνει παρατήρηση για τίποτε. Δεν έχει μάθει να σκέφτεται τις πιθανές συνέπειες των πράξεών του στους άλλους. Έτσι τον έχει μάθει το μπλοκ των μαμάδων, το οποίο τώρα το τσούζει που χάνει τους γονείς της, αλλά δεν τολμά να πει τίποτα!

Η σωστή αντιμετώπιση της ενοχής είναι εκτός από ηθική και μια γνωστική δεξιότητα, όπου πρέπει να μπορείς να αναρωτηθείς για το πιθανό μελλοντικό αντίκτυπο των πράξεών σου στους άλλους. Είναι δύσκολο, ακόμη και για ευαισθητοποιημένους ενήλικες  και για αυτό χρειάζεται η επικοινωνία. Π.χ ένας σωστός εξομολόγος θα δώσει την δική του οπτική και καθοδήγηση, πέρα από την συναισθηματική ανακούφιση της συγχώρεσης. Ο ψυχοθεραπευτής συνήθως ΔΕΝ σχολιάζει τις αρνητικές συνέπειες, που μπορεί να έχει η συμπεριφορά του θεραπευόμενου στους άλλους. Αν είναι αρκετά επιδέξιος, ίσως καταφέρει να τον βοηθήσει να τις δει μόνος του, αλλά πολλές φορές περνούν σχεδόν απαρατήρητες, γιατί υπάρχει τεράστιο ταμπού στην ψυχοθεραπεία να μην δημιουργήσουμε ενοχές στον πελάτη (και μας φύγει!).

Κλείνοντας, αυτοεκτίμηση δεν σημαίνει ούτε έπαρση, ούτε παντοδυναμία, ούτε απενοχοποίηση. Σημαίνει να μην κρεμιέσαι από τον έπαινο ΤΩΝ ΆΛΛΩΝ, αλλά, ζητώντας την βοήθεια του Θεού, να προσπαθείς να βελτιώσεις αυτά που ήδη έχεις στις συγκεκριμένες περιστάσεις. Μεγαλώνοντας, βλέπει κανείς όλο και περισσότερο πόση ταπεινότητα χρειάζεται η ζωή: έρχονται νέες προκλήσεις που δεν γνωρίζουμε πώς να τις αντιμετωπίσουμε. Ο εαυτός μας αλλάζει και μας εκπλήσσει. Οι προτεραιότητες ανατρέπονται, πράγματα που θεωρούσαμε μικρά έχουν πολύ μεγαλύτερες συνέπειες από ό,τι περιμέναμε και το αντίστροφο. Τέλος, η αυτοεκτίμηση δεν είναι πανάκεια. Είναι χρήσιμη, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις, όπως π.χ. η πανδημία, ΔΕΝ είναι η πιο σημαντική ικανότητα. Ίσως σε αυτή την συγκυρία, είναι πιο σημαντικές οι ικανότητες να βρίσκουμε νόημα μέσα σε διαδοχικές ανατροπές, να διαχειριζόμαστε τον φόβο, να μπορούμε να υπερβαίνουμε το τείχος της απομόνωσης και να συνδεόμαστε με τους άλλους. Και σε έναν κόσμο με τέτοιες προκλήσεις, εμένα προσωπικά, ο Θεός, κάθε άλλο παρά περιττός μου φαίνεται...

Πρεκατέ Βικτωρία, 4/5/22, brightplanet.blogspot.gr 

Ο μύθος της Νέας Εποχής σχετικά με 'απελευθέρωση από αρνητικές ενέργειες'

Ένας ακόμη 'μοδάτος' μύθος: οι 'τοξικοί άνθρωποι ' σου δίνουν αρνητική ενέργεια, άρα απέφυγέ τους (θεωρούμε βέβαια δεδομένο ότι εμείς δεν είμαστε τοξικοί, μόνο οι άλλοι!) Μάλιστα αν έχεις 'κολλήσει' αρνητική ενέργεια από τους 'τοξικούς' , υπάρχουν ειδικές σύντομες τεχνικές για το καθάρισμα αυτής της αρνητικής ενέργειας. Πέρα από την απλουστευτική και ρατσιστική πλευρά αυτής της προσέγγισης, αποτυγχάνει να δει την δική μας ευθύνη για τις αρνητικές επιρροές που δεχόμαστε, ακόμη κι αν προέρχονται έξωθεν. Η ψυχολογική προσέγγιση μιλά για 'εξωτερικά εναύσματα', τα οποία ενεργοποιούν ανεπεξέργαστα συναισθήματα που ήδη υπάρχουν μέσα μας. Ναι, το περιβάλλον μας προκαλεί, αλλά το υλικό ήδη υπάρχει μέσα μας. Όσο περισσότερο δουλεύουμε για να καθησυχάσουμε το εσωτερικό μας παιδί, τόσο λιγότερο θα αναστατώνεται από τα εναύσματα' των 'τοξικών'. Η Ορθοδοξία επίσης δεν δέχεται αυτές τις υπεραπλουστεύσεις, αλλά μιλά για εσωτερική πνευματική εργασία: η βαθύτερη πηγή της αναστάτωσης είναι η δική μας θαμμένη ενοχή, η οποία επιλύεται μέσω μετανοίας και εξομολόγησης. Η άσκηση στον χαρακτήρα μας, μέσα από την επιμονή στην προσευχή, την νηστεία, την αποφυγή κατάκρισης, επίσης φέρνουν γαλήνη και αταραξία από τα αρνητικά περιβάλλοντα. Και πάνω από όλα, η συχνή συμμετοχή στην Θεία Ευχαριστία, προστατεύει, θεραπεύει, αναπαύει τις ψυχές μας με την βοήθεια της Θείας Χάρης. Όμως απαιτεί χρόνο, προσπάθεια, υπομονή και επιμονή. Δεν είναι μια τεχνική - πυροτέχνημα, όπως συχνά διαβάζουμε σε λαϊκίστικες μάρκετινγκ διαφημίσεις της Νέας Εποχής, των οποίων  χαρακτηριστικό είναι ότι υπόσχονται άμεσα ή πολύ γρήγορα αποτελέσματα.  Στην πραγματικότητα όμως, οι καρποί στην ψυχική ωφέλεια έρχονται μετά από χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες προσπάθειας. Ειδικά για όσους φοβούνται τις αρνητικές επιρροές από μια μεταφυσική άποψη, η τήρηση της Ορθόδοξης ζωής και λατρείας είναι κατά την γνώμη μου, το πιο ασφαλές μονοπάτι. Έχει κατασταλλαχθεί από ασκητές, μοναχούς, αγίους και μάρτυρες αιώνων.  Κάτι ξέρουν...

Πρεκατέ Βικτωρια, www.brightplanet.blogspot.gr, 24/3/22