Grooming εφήβων:όταν ο 'έρωτας' ενηλίκου-έφηβης αποκαλύπτει το αληθινό του πρόσωπο

Grooming είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για τη διαδικασία σύναψης σεξουαλικής σχέσης μεταξύ ενήλικα και παιδιού και αποτελεί μέρος της σεξουαλικής κακοποίησης. Έχω μιλήσει σε πολλά άρθρα για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση, όμως στο συγκεκριμένο θα ήθελα να επικεντρωθώ ειδικά στους εφήβους και τις ερωτικές σχέσεις που συνάπτουν με ενήλικες, στις οποίες ο/η έφηβος/η νομίζει ότι βρίσκεται σε μια πραγματική σχέση αγάπης. Δηλώνει μάλιστα ερωτευμένος/η με τον ενήλικο. Αυτές οι περιπτώσεις είναι πολύ συνηθισμένες και είναι σημαντικό να απομυθοποιηθούν στα μάτια των εφήβων οι ενήλικες που αναζητούν ερωτικές σχέσεις με παιδιά. Έχει διαφορά η σύναψη σχέσης ενός 18χρονου με μια 16χρονη και η σύναψη σχέσης ενός 34χρονου με μια 15χρονη. Η δεύτερη είναι σχέση σεξουαλικά κακοποιητική, ακόμη κι αν δεν υφίσταται βία από την πλευρά του ‘γαμπρού’, ακόμη κι αν το ανήλικο κορίτσι δηλώνει ερωτευμένο. Οι υγιείς σχέσεις βασίζονται σε ισορροπία δύναμης, ηλικίας, ενδιαφερόντων και αξιών. Γιατί λοιπόν ο 34χρονος δεν συνάπτει σχέσεις με 30αρες; Γιατί δεν αποζητά άτομα της ηλικίας του, αλλά παιδιά; Αυτός ο προβληματισμός θα πρέπει να ειπωθεί στα παιδιά, τα οποία εξιδανικεύουν το ίνδαλμα και νομίζουν ότι ζουν έναν αληθινό έρωτα με έναν ‘ώριμο’ άνδρα.

Ποια παιδιά είναι ευάλωτα;

Πολλά παιδιά, αγόρια και κορίτσια είναι ευάλωτα σε καλοθελητές sugar daddies. Θα μιλήσω πιο συγκεκριμένα για τα κορίτσια, αν και αντίστοιχη κακοποίηση μπορεί να υπάρχει και από άνδρες προς αγόρια ή (σπανιότερα) από γυναίκες προς αγόρια ή κορίτσια. Το παραμελημένο κορίτσι, το κορίτσι που υποφέρει από πατρική πείνα, το κορίτσι με χαμηλή αυτοεκτίμηση λόγω κακοποίησης στην οικογένεια ή λόγω εγκατάλειψης, το κορίτσι που έχει γαλουχηθεί να πιστεύει ότι ένα άνδρας θα τη ‘σώσει’, είναι πολύ εύκολο να αποζητήσει θαλπωρή, προσοχή και ασφάλεια σε μια ψευδαίσθηση: εκείνη της ερωτικής σχέσης με ένα μεγαλύτερο άνδρα. Τα ΜΜΕ εξάλλου δεκαετίες τώρα κάνουν πλύση εγκεφάλου στα κορίτσια για το πόσο φυσιολογικό κι επιθυμητό είναι να έχει το κορίτσι σεξουαλική δραστηριότητα από μικρή ηλικία. Βλέπουν γιγαντο-διαφημίσεις για την ‘υγεία των γυναικών’ (υποτίθεται), αλλά το μόνο στο οποίο αναφέρεται η ‘υγεία των γυναικών’ είναι το σεξ και το σώμα. Το ίδιο ισχύει και για τα εφηβικά περιοδικά. Εξάλλου, υπάρχουν ακόμη περιπτώσεις στην ελληνική νοοτροπία, όπου δεν θεωρείται πταίσμα αν π.χ. 34χρονος έχει σχέση με 15χρονη, αρκεί αργότερα να την παντρευτεί! Αν πάλι, ο 34χρονος είναι παντρεμένος, η κατηγορία του κοινωνικού περίγυρου θα πέσει ολοκληρωτικά στο κορίτσι, ‘που τον ξεμυάλισε η άτιμη!’. Δεν έχουμε μάθει ακόμη να σκεφτόμαστε με όρους παιδικής προστασίας και ψυχολογίας του παιδιού.

Με όρους παιδικής προστασίας πρέπει όμως να μάθουμε να σκεφτόμαστε, καθώς και το 15χρονο, το 16χρονο και το 17χρονο, είναι ακόμη παιδιά! Μπορεί τα σώματά τους να έχουν σχηματιστεί πλήρως, να είναι σαν ώριμης γυναίκας ή άνδρα, το μυαλό τους όμως και η ψυχική ωριμότητα είναι ακόμη αυτή ενός παιδιού. Δεν έχουν συναίσθηση των σεξουαλικών διεγέρσεων που μπορούν τα νεοσχηματισμένα σώματά τους να προκαλέσουν σε έναν μεγαλύτερο άνδρα κι έτσι δεν καταλαβαίνουν  πόσο ευάλωτα είναι. Αν είναι έστω και λίγο συναισθηματικά στερημένα ή ανασφαλή, εύκολα θα εξιδανικεύσουν ένα άνδρα μεγαλύτερο, δήθεν ωριμότερο, δήθεν δυνατότερο, που μπορεί (στο δικό τους νου) να τους δώσει ασφάλεια, φροντίδα, προσοχή, σταθερότητα και θαυμασμό. Ως αντάλλαγμα θα προσφέρουν σεξ (αυτό τους έχουν δασκαλέψει εξάλλου τα ΜΜΕ), αλλά με κάποιο τρόπο θα επιλέξουν να δουν το σεξ ως ‘μέρος του έρωτα’.  Αν τις έχει χειραγωγήσει κατάλληλα ο ‘ώριμος’, θα πιστέψουν ότι το κάνει επειδή τις αγαπά. Χαρακτηριστικό είναι το ακόλουθο παράδειγμα: μια έφηβη για μεγάλο διάστημα πίστευε ότι ο κατά πολύ μεγαλύτερος σύντροφός της, πραγματικά την αγαπούσε (‘ο έρως χρόνια δεν κοιτά’ δεν λέει και το ανόητο ρητό;) Όταν λοιπόν μάζεψε την αυτοπεποίθησή της και αποφάσισε να δοκιμάσει την υποτιθέμενη αγάπη του ‘ώριμου’, του ζήτησε επίμονα να σταματήσει η σεξουαλική δραστηριότητα, απλά να έχουν επικοινωνία. Εκείνος, μετά από μερικές αποτυχημένες προσπάθειες τύπου «σιγά το σεξ δεν είναι τόσο σημαντικό, άρα γιατί να μην το κάνουμε! εκεί είναι το θέμα δηλαδή; και σιγά το σεξ μαζί σου!»... Όταν είδε ότι δεν υπαναχωρούσε στους χειρισμούς του, εκείνος έκοψε κάθε επαφή μαζί της. Ήταν μια σοκαριστική απόδειξη για την έφηβη, το τεστ όμως απέδωσε και γλύτωσε από τη διαιωνιζόμενη εκμετάλλευση. Δεν έχει σημασία αν και τα δύο μέλη παραμένουν στη σχέση για διαφορετικούς λόγους. Όταν υπάρχει ανειλικρίνεια, ανισορροπία δύναμης, ανισορροπία ηλικίας ή ωριμότητας, η σχέση γίνεται κακοποιητική, με καταστροφικά αποτελέσματα στην αυτοεκτίμηση του εφήβου, αλλά και στην ικανότητά του να εμπιστευτεί ανθρώπους αργότερα.

Ο φιλόδοξος ‘ώριμος’ επιλέγει τα θύματά του προσεκτικά. Δεν δείχνει ότι καίγεται να κάνει σχέση μαζί τους, αλλά σιγά σιγά χτίζει μια σχέση εμπιστοσύνης με το θύμα. Της παρουσιάζεται άνετος, ‘cool’, δυνατός, λεφτάς. Αποκρύπτει ότι είναι παντρεμένος ή ακόμη κι αν είναι, της λέει ότι ‘Εγώ με τη γυναίκα μου έχουμε open σχέση. Εκείνη δεν με καλύπτει πια, μου δίνει την άδεια να έχω σχέση με άλλες κι εκείνη με άλλους, όλα καλά’ (ακριβώς μέσα στο large πνεύμα των lifestyle περιοδικών που έχουν κατακλύσει τον έντυπο χώρο και το διαδίκτυο δεκαετίες τώρα!). Όπεν, ξε-όπεν, πάντως στη γυναίκα του δεν θα πει κουβέντα για τη σχέση με την έφηβη. Παλαιότερα θα ήταν πιο δύσκολο να εμπλέξει την έφηβη σε σεξουαλική δραστηριότητα μαζί του, σήμερα όμως, δυστυχώς, εξαιτίας πάλι της πλύσης εγκεφάλου των παιδιών από τα ΜΜΕ, δεν φαίνεται ιδιαίτερα αφύσικο στην έφηβη να ξεκινήσει σεξουαλική δραστηριότητα. Ο ‘ώριμος’ όμως φροντίζει να κρατήσει η έφηβη τη σχέση της μυστική από την οικογένειά της. Ξέρει ότι μπορεί να ξεγελάσει την έφηβη, αλλά όχι και την μάνα της! (Εκτός αν –σπάνια, αλλά δυστυχώς συμβαίνει- η μητέρα γνωρίζει και σιωπηλά ή ρητά συναινεί, γιατί η οικογένεια εισπράττει υλικά οφέλη από τη σχέση. Τραγικό παράδειγμα μητέρας, η οποία σε κουβέντα με φίλη στο κομμωτήριο έλεγε: «Γιατί; Άσχημη είναι η πορνεία; Θα κάνει και σεξ, θα έχει και τα λεφτά!». Η επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά, δυστυχώς όμως αυτή η ψευδής και διαστρεβλωμένη θεώρηση της πορνείας, τύπου  «κάνω και σεξ και παίρνω και λεφτά» έχει διατυπωθεί και δημόσια από κάποιους ομοφυλόφιλους, οι οποίοι μπορεί στη δική τους ζωή να επέλεξαν έτσι, όμως έχουν μεγαλύτερη σωματική δύναμη  για να αμυνθούν αν χρειαστεί κι εν πάση περιπτώση, ούτε αληθής είναι ως δήλωση, αλλά δεν μπορεί πια η πορνεία να αποτελέσει και αξία!)

Ο ‘ώριμος’ φροντίζει να καλλιεργήσει την ιδέα μιας ξεχωριστής σχέσης με την έφηβη. Τη γεμίζει κοπλιμέντα για το πόσο σημαντική του είναι και ότι η σεξουαλική δραστηριότητα δεν είναι ανάγκη για εκείνον (‘δεν με νοιάζει για το σεξ, ούτε ήθελα να κάνω σχέση, αλλά σε ερωτεύτηκα’),όλα είναι  αποτέλεσμα του δήθεν ακαταμάχητου έρωτα για αυτήν. Αν το παιδί είναι συνεσταλμένο σχετικά με τη σεξουαλική δραστηριότητα, πάλι έχει τον τρόπο του. Ξεκινά με  το ‘κατά λάθος’ άγγιγμα, μετά με δήθεν φιλικό άγγιγμα, που στη συνέχεια  γίνεται ερωτικό. Στο κορίτσι φαίνεται ότι το πρώτο ερωτικό άγγιγμα ήταν εντελώς ξαφνικό, λόγω της έμπνευσής του εκείνη τη στιγμή (‘με ερωτεύτηκε!’). Στην πραγματικότητα όμως ο ‘ώριμος’ το σχεδίαζε καιρό πριν και κάθε του κίνηση ήταν προσεκτικά ενορχηστρωμένη προς αυτήν την κατεύθυνση. Αυτό είναι σημαντικό τα κορίτσια να το γνωρίζουν.

Πολλοί επίδοξοι ‘ώριμοι’ επιδιώκουν να βρίσκονται σε περιβάλλοντα με παιδιά, να συγχρωτίζονται με παιδιά και να έχουν πολλές κοινωνικές σχέσεις με παιδιά. Φαίνονται ότι είναι υπερβολικά καλοί με τα παιδιά, π.χ. δεν τα τιμωρούν ποτέ, είναι πάντα φιλικοί και δείχνουν υπερβολικό ενδιαφέρον. Το ανησυχητικό σημάδι είναι όταν προσπαθούν να καλύψουν δικές τους ανάγκες μέσα από την παρέα με παιδιά. Δυστυχώς και ο χώρος της εκπαίδευσης δεν αποτελεί εξαίρεση, καθώς εξ’ ορισμού αυτός είναι ο χώρος που, με υπερβάλλοντα ζήλο, θα προσπαθήσει ο παιδόφιλος να υπηρετήσει. Κάποιοι ξεκάθαροι κανόνες εδώ θα βοηθούσαν πολύ, όπως ισχύουν και στο εξωτερικό, π.χ. "Απαγορεύεται κάθε άγγιγμα μεταξύ εκπαιδευτικού και παιδιού". Μπορεί να ακούγεται ακραίο, αλλά έτσι ισχύει στην Αγγλία κι έτσι παρακάμπτονται τα δήθεν φιλικά αγγίγματα που καταλήγουν σε κάτι άλλο. Επίσης, όταν τα παιδιά γνωρίζουν αυτόν τον κανόνα, μπορούν πιο εύκολα να καταλάβουν ότι κάποιος έχει παραβιάσει τα όρια. Άλλος κανόνας: «Δεν μπορεί ένα εκπαιδευτικός να είναι μόνος στο γραφείο με παιδί/ιά και την πόρτα κλειστή. Οι πόρτες πρέπει να είναι πάντα ανοιχτές». Επίσης, κατά τη γνώμη μου, οι  κοινωνικές επαφές εκτός σχολικού ωραρίου μεταξύ παιδιών και εκπαιδευτικού πρέπει να αποθαρρύνονται. Μια εξαίρεση σε αυτό είναι τα προγράμματα (πολιτιστικά κλπ.) αλλά και αυτά θα πρέπει να είναι πολύ αυστηρά οριοθετημένα και να μην μετατρέπονται π.χ. σε βραδινές εξόδους, δηλαδή κοινωνικές σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών και παιδιών κλπ. Είμαστε εκπαιδευτικοί, πρέπει να διατηρούμε το κύρος μας, την αξιοπρέπειά μας, την αυστηρότητά μας, όπου χρειάζεται και το οριοθετημένο ενδιαφέρον. Δεν είμαστε φιλαράκια με τα παιδιά και προσοχή στους μαθητοπατέρες!

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δίνεται σε ‘ώριμους’ που δείχνουν υπερβολική διάθεση να εξυπηρετήσουν το παιδί ή τους γονείς του, ή/και να κολακέψουν. Η αυστηρότητα δεν είναι χαρακτηριστικό ενός τέτοιου ώριμου, εκτός κι αν επιλεκτικά θέλει να τιμωρήσει το παιδί που τον απέρριψε. Η υπερβολική καλοσύνη συχνά ξεγελά ακόμη και τους γονείς. Προσπαθεί να γίνει αρεστός, να εκπέμπει ακτινοβολία,  μέσα από κάποια δραστηριότητα που τον προβάλλει, να γίνει δημοφιλής ανάμεσα σε εφήβους. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί επίδοξοι επιλέγουν τα ακόλουθα επαγγέλματα: προπονητές, αρχηγοί προσκόπων, εκπαιδευτικοί, κατηχητές, σταρ, γενικά ένα πρότυπο που συγκεντρώνει γύρω του το θαυμασμό πολλών εφήβων. Ο επίδοξος ‘ώριμος’ μπορεί να καλοπιάσει τα πιθανά θύματα με υλικά δώρα είτε προς αυτά είτε προς την οικογένειά τους, ώστε να αποσπάσει την εμπιστοσύνη τους. Δεν πρέπει όμως να μας διαφεύγει ότι ο ‘ώριμος’ δεν δένεται συναισθηματικά ούτε με το θύμα ούτε με την οικογένεια, ακόμη κι αν διατηρεί τη δραστηριότητά του για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο στόχος του είναι ένας, το σεξ, αλλά και το αίσθημα δύναμης κι επιβολής μέσα από το σεξ με κάποιον πιο ευάλωτο, πιο νεαρό, πιο ανίσχυρο, πιο αθώο. Ακόμη και στην περίπτωση της φαινομενικά αμοιβαίας συναίνεσης, η κακοποιητική αυτή σχέση είναι πάντα ευθύνη του ενήλικα, όχι του/ης έφηβου/ης, όσο κι αν έχουν πείσει το παιδί ότι συμμετείχε, ότι το προκάλεσε ή ότι του άρεσε. Μην ξεχνούμε ότι ΑΝ το παιδί είχε συναισθηματική πλήρωση από την οικογένειά του και κατάλληλη ενημέρωση, ΔΕΝ θα αποζητούσε σεξουαλικές σχέσεις με ενήλικα, αλλά με άτομο συνομίληκο.

Αν υπήρχε η κατάλληλη κοινωνικο-συναισθηματική αγωγή, όλα τα παιδιά θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν τα προειδοποιητικά σημάδια του grooming και να προστατευθούν. Πολύ σημαντικό επίσης, θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν τα σημάδια ευαλωτότητας στον εαυτό τους, πότε δηλαδή οι δικές τους ακάλυπτες ανάγκες τους αφήνουν έκθετους για μια κακοποιητική σχέση. Με κατάλληλη στήριξη, θα μπορούσαν να αναζητήσουν βοήθεια μέσα από τη συμβουλευτική, αντί αντιδράσουν στη ανάγκη τους με όλους τους λάθος τρόπους. Για μια ακόμη φορά θα υποστηρίξω την ανάγκη για στελέχωση των σχολείων με κατάλληλα καταρτισμένους σχολικούς ψυχολόγους, αλλά και προγράμματα κοινωνικο-συναισθηματικής αγωγής στα παιδιά, όπως επίσης και αυστηρότερο πλαίσιο κανόνων στην προστασία των παιδιών από τους ενήλικες σε όλους τους χώρους που βρίσκονται παιδιά. Έτσι, θα έχουμε μεγαλύτερες πιθανότητες να μεγαλώσουμε ενήλικες με αυτοσεβασμό κι αυτοπεποίθηση, και κατά συνέπεια, μια κοινωνία με αυτοσεβασμό κι αυτοπεποίθηση.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 22/5/2014

Γυναίκες μόνες στο δυτικό κόσμο:σχολιασμοί σε ένα βιβλίο

Πρόσφατα έπεσε στην αντίληψή μου το βιβλίο της Cindi McΜenamin "When women walk alone: Finding strength and hope through the seasons of life». Από ό,τι κατάλαβα, η συγγραφέας εργάζεται στις ΗΠΑ ως pastoral counsellor (ποιμαντική συμβουλευτική), βοηθώντας  γυναίκες να βρουν νόημα και συντροφικότητα μέσα από την πνευματική σχέση με το Θεό. Παρόλο που όλες οι περιπτώσεις στις οποίες αναφέρεται είναι μέσα από την δική της εκκλησιαστική κοινότητα και η οπτική της αποκλειστικά θρησκευτική (περιορίζοντας έτσι την προσέγγισή της), το βιβλίο αυτό είναι πιστεύω πολύ βοηθητικό για όσες γυναίκες πασχίζουν μόνες στη ζωή.

Αρχικά είχα επιφυλάξεις, καθώς δεν νομίζω ότι μπορεί κάποιος πραγματικά να βοηθήσει κάποιον άλλον σε ένα συγκεκριμένο τομέα, αν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ο ίδιος δεν έχει κάποια προσωπική πείρα από το πρόβλημα του άλλου.  Είναι διαφορετικό να νιώθει μια γυναίκα μοναξιά σε ένα ψυχρό γάμο, από το να είναι εντελώς μόνη. Είναι διαφορετικό μια γυναίκα να είναι μόνη για 6 μήνες από ότι να είναι μόνη για 10 χρόνια. Και είναι διαφορετικό να είναι μια γυναίκα μόνη στην Αμερική από ό,τι στην Ελλάδα. Δεν μπορούν να βοηθήσουν τις μόνες γυναίκες οι άνδρες, ούτε οι ζευγαρωμένες γυναίκες, όσο καλοπροαίρετες κι αν είναι. Χρειάζεται κάποια γυναίκα που έχει περάσει (και ΞΕ-περάσει) την ίδια εμπειρία. Η συγγραφέας έχει κάποια προσωπική εμπειρία επίσης. Το βιβλίο είναι πολύ καινοτόμο στο ότι λέει τα πράγματα με το όνομά τους. Ότι η πρωταρχική συντροφική σχέση είναι με το Θεό και ο γήινος σύντροφος έρχεται δεύτερος (αν έρθει). Ότι κανένα ανθρώπινο πλάσμα, όσο τέλειο κι αν είναι, δεν μπορεί να καλύψει πλήρως τις συναισθηματικές μας ανάγκες, παρά μόνο ο Θεός. Ότι, αν μια γυναίκα είναι μόνη, είναι επειδή υπάρχει σημαντικός, πνευματικός λόγος, ότι ο Θεός κυνηγά την καρδιά της. Ότι η μόνη γυναίκα χρειάζεται το χώρο και την ενέργεια για να καλλιεργήσει αυτή την πνευματική σχέση, που δεν θα μπορούσε να καλλιεργηθεί αλλιώς.

Διαβάζοντάς το, δεν μπορούσα να μην κάνω παραλληλισμούς με την ελληνική πραγματικότητα, που είναι πολύ πιο οπισθοδρομική. Η εμπειρία των ελληνίδων γυναικών που είναι μόνες (και είναι πολλές-τουλάχιστον στην Αθήνα) είναι πολύ δυσκολότερη από την Αμερική (και φαντάζομαι σε άλλες χώρες ακόμη πιο πατριαρχικές, ακόμη δυσκολότερη). Δεν είναι μόνο η μοναξιά, η αδειανή καθημερινότητα, η έλλειψη συναισθηματικής και υλικής υποστήριξης, η ματαίωση σε σχέση με την τεκνοποίηση (αν δεν υπάρχει), αλλά πολύ περισσότερο, ο εξοστρακισμός, η κοινωνική απομόνωση, ο στιγματισμός και η περιθωριοποίηση των μοναχικών γυναικών. Οι κοινωνικές σχέσεις με άνδρες είναι σε πολλές περιπτώσεις εκτός συζήτησης –ειδικά αν η γυναίκα είναι κάπως εμφανίσιμη. Η κουλτούρα μας δύσκολα δέχεται την απλή φιλία μεταξύ άνδρα και γυναίκας, ειδικά αν ο άνδρας είναι παντρεμένος και η γυναίκα μόνη. Όμως το παράπονο των περισσότερων μοναχικών γυναικών δεν είναι οι άνδρες, αλλά η εχθρικότητα των «άλλων» (ζευγαρωμένων) γυναικών. Πάμπολλες φορές εισπράττουν τα σιωπηλά, δηλητηριώδη βέλη της ζήλιας των άλλων γυναικών, του ανταγωνισμού, που τις βλέπουν ως πιθανή απειλή για τον άντρα τους. Προβάλλοντας τη δική τους εξάρτηση στην μοναχική γυναίκα, κρίνουν εξ’ ιδίων τα αλλότρια και θεωρούν δεδομένο ότι  η μοναδική σκέψη στης μοναχικής γυναίκας είναι πώς θα βρει άντρα (και μάλιστα τον δικό τους). Δεν μπορούν να κατανοήσουν ότι μπορεί κάποια γυναίκα να έχει επιλέξει την ελευθερία, αντί το συμβιβασμό με μια ακατάλληλη σχέση. Τις τρομάζει η ιδέα ότι μπορεί να βρεθούν οι ίδιες στη θέση τους. Ακόμη κι αν η μοναχική γυναίκα είναι ευτυχής, αυτό επίσης τις αποξενώνει, γιατί δεν μπορούν να φανταστούν πώς είναι δυνατόν να μην έχουν την ίδια εξάρτηση που έχουν κι εκείνες. Η συναισθηματικά ανεξάρτητη κι επιτυχημένη γυναίκα είναι απειλητικό πρότυπο στο δυτικό πολιτισμό μας. Έτσι, τις απομονώνουν από κάθε κοινωνική εκδήλωση, δεν τις προσκαλούν πουθενά, πετούν μπροστά τους έναν αόρατο τοίχο που λέει «Μείνε μακριά». Η κοινωνική απομόνωση είναι τόσο έντονη για μεγάλο αριθμό γυναικών που κάποιες λένε: «Τώρα πραγματικά νιώθω στο πετσί μου πώς μπορεί να νιώθει ο μετανάστης ή το άτομο με ειδικές ανάγκες». Άλλες λένε: «Όταν χώρισα, σταμάτησαν όλες οι φίλες μου να παίρνουν τηλέφωνο». Άλλες πάλι: «Όταν παντρεύτηκα, ξαφνικά άρχισαν να με καλούν όλες εκείνες οι συναδέλφισσες, που πιο πριν σημασία δεν μου έδιναν…». Και άλλες: «Κάποιες φορές σκέφτομαι να φορέσω ψεύτικο δαχτυλίδι επίτηδες, τουλάχιστον να σταματήσουν να με βλέπουν με τέτοια καχυποψία». Τόσο έντονη είναι η περιθωριοποίηση.

Υπάρχουν λόγοι για αυτό:

Η γυναικεία μοναχικότητα, ιδιαίτερα όταν ξεπερνά την ηλικία των 30-35, θεωρείται σχεδόν κατάρα στην ελληνική κοινωνία, κάτι που πρέπει να αποφευχθεί πάση θυσία. Παρά το φεμινιστικό κίνημα και την εισαγωγή των γυναικών στο χώρο εργασίας, ελάχιστη πρόοδος έχει γίνει σχετικά με την συναισθηματική εξάρτηση των γυναικών από τους άνδρες,  την υπαρξιακή διάσταση: Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής μιας γυναίκας;  Ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών απαντά: «ο γάμος και η τεκνοποίηση». Δεν είναι τυχαίο που 'απελευθερωμένα' μοντέλα μόδας αποκηρύσσουν όσα έχουν κάνει (και φωτογραφίσει) στο παρελθόν τους με έναν καθαρτικό γάμο και τον αγιοποιητικό τίτλο της «μάνας». Η κοινωνία είναι διατεθειμένη να σου συγχωρέσει τα πάντα, αρκεί να κάνεις παιδί. Αλίμονο λοιπόν σε εκείνες που δεν έχουν… Όσο λοιπόν η υπαρξιακή επιταγή της γυναίκας είναι ο γάμος και η τεκνοποίηση, η γυναίκα νιώθει ανακούφιση -μπορεί να δικαιολογήσει στους άλλους, αλλά κυρίως στον εαυτό της γιατί ζει. Δεν χρειάζεται να ασχοληθεί με το επώδυνο υπαρξιακό ερώτημα «Γιατί υπάρχω; Τι ήρθα να κάνω σε αυτόν τον κόσμο;». Εξ’ου και η υπαρξιακή εξάρτηση των γυναικών στους άνδρες. Αν και εφόσον ο λόγος ύπαρξης της γυναίκας είναι να συντροφεύει τον άνδρα και να κάνει παιδιά μαζί του, τότε ο άνδρας, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, γίνεται θεός στη ζωή της, γίνεται είδωλο, ένα άλλο είδος μοντέρνας ειδωλολατρείας. Και ίσως πολλές γυναίκες να μη δέχονται αυτές τις στάσεις διανοητικά, το θέμα όμως δεν είναι τι λένε, αλλά τι κάνουν.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε κάποια έρευνα πριν μερικά χρόνια, τα δύο τρίτα των ελληνίδων απάντησαν ότι προτεραιότητά τους είναι ο γάμος και η οικογένεια. (στους άνδρες ήταν η επαγγελματική επιτυχία). Η φιλία και στα δύο φύλα ερχόταν τελευταία ως αξία. Όσο για ανώτερα ιδανικά, όπως να βοηθήσουμε τον κόσμο, αυτούς που έχουν ανάγκη, ή ακόμη και η πνευματικότητα, αυτά δεν υπήρχαν καν στο ρεπερτόριο. Δεν είναι τυχαίο, που ακόμη και σήμερα ο γάμος για το κορίτσι καλείται ‘αποκατάσταση’ (τον ίδιο όρο που χρησιμοποιούν στα φυσικοθεραπευτήρια, όταν έχεις σπάσει το πόδι σου). Δεν είναι τυχαίο που πολλές γυναίκες σήμερα εξακολουθούν και παραμένουν σε κακοποιητικούς γάμους. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές γυναίκες σήμερα εξακολουθούν και χρησιμοποιούν εξαιρετικά ανήθικες, σκοτεινές μεθόδους ενεργειακής χειραγώγισης, συχνά με πληρωμή «ειδικού», προκειμένου να πετύχουν το στόχο τους: να τις ερωτευτεί ο επιδιωκόμενος σύντροφος, να αφήσει τη γυναίκα του και να τις παντρευτεί. Δυστυχώς, τέτοιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα, ακόμη και από μορφωμένες γυναίκες, λες και βρισκόμαστε στη μεσαιωνική εποχή. Μάλλον δεν έχουν καταλάβει σε τι περιπέτεια μπλέκουν… Λίγες είναι οι γυναίκες που δεν συμβιβάστηκαν σε έναν κονσερβοποιημένο γάμο, και που δεν δέχτηκαν να χρησιμοποιήσουν ένα άνδρα ως τράπεζα σπέρματος (και χρημάτων!). Παλεύουν μόνες, αντιμετωπίζοντας, ανάμεσα σε όλα τα άλλα, το ρατσισμό και την απαξίωση από γυναίκες και άνδρες, σε μια κοινωνία που βλέπει τη μοναχική γυναίκα ως αποτυχία.

Όλα αυτά δείχνουν πόσο αποδυναμωμένες είναι οι γυναίκες στο δυτικό κόσμο και ειδικά στην Ελλάδα. Η οικονομική και επαγγελματική χειραφέτηση είναι απαραίτητες, αλλά όχι επαρκείς συνθήκες. Η συναισθηματική και η υπαρξιακή ανεξαρτητοποίηση είναι πολύ σημαντικότερες. Για όσες από εμάς είμαστε στον πνευματικό δρόμο, χρειαζόμαστε τη βοήθεια του Θεού, αλλά και της Παναγιάς! Χρειαζόμαστε τη βοήθεια, όλων των γυναικών αγίων, οι οποίες ήταν στην πλειοψηφία τους επίσης μόνες, σε συνθήκες πολύ χειρότερες από τις σημερινές. Μόνο με  τη βοήθεια τους μπορούμε να καταφέρουμε την συναισθηματική χειραφέτηση που είναι και η σημαντικότερη.

Η γυναικεία ενδυνάμωση είναι αδύνατον να επιτευχθεί συλλογικά χωρίς γυναικεία αλληλεγγύη. Η γυναικεία αλληλεγγύη έχει θαφτεί πίσω από τον ανταγωνισμό, τη ζήλια και το εγωκεντρικό ενδιαφέρον της κάθε ελληνίδας για τη δική της οικογένεια και μόνο. Αυτή η νοοτροπία θα πρέπει να αλλάξει, αλλιώς θα μείνουμε για πάντα αποδυναμωμένες, χειραγωγίσιμες, εξαρτημένες. Εμμέσως πλην σαφώς, αυτό ακριβώς προάγουν τα γυναικεία περιοδικά, των οποίων το μοναδικό μέλημα είναι πώς η γυναίκα να προσφέρει μεγαλύτερη ευχαρίστηση στον άνδρα. Πείθουν εμμέσως τα νεαρά κορίτσια, ότι το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή είναι η σχέση και το σεξ, κι συνεπώς χωρίς αυτά δεν μπορούν (ή δεν έχουν λόγο!) να ζήσουν. Πουθενά δεν αναφέρονται τα δήθεν απελευθερωμένα περιοδικά στη γυναικεία αλληλεγγύη, στην ανάγκη για πνευματική αναζήτηση, στην επαγγελματική και διανοητική εξέλιξη.

Κι όμως. Εκατομμύρια χαρισματικών, έξυπνων, μορφωμένων, ευαίσθητων, καλλιεργημένων γυναικών στο δυτικό κόσμο είναι μόνες. Περπατούν το μονοπάτι μόνες. Χρειάζεται μόνες να βρουν το νόημα της ζωής τους, τη συντροφικότητα, την απασχόληση, την επικοινωνία, τη δημιουργικότητα, την πλήρωση. Είναι δύσκολο το μονοπάτι, που είναι στην ουσία ένα πνευματικό μονοπάτι γυναικείας ενδυνάμωσης, αλλά μπορεί να περπατηθεί. Προσφέρει αμοιβές που θα ήταν αδύνατον να υπάρξουν, αν η γυναίκα ήταν απασχολημένη με έναν σύντροφο. Ίσως υπάρχει βαθύτερος λόγος που τόσες γυναίκες  είναι σήμερα μόνες, δεν είναι ατυχία, δεν είναι δημογραφικό πρόβλημα, δεν είναι κατά λάθος- ίσως είναι Θέλημα Θεού! Ίσως υπάρχει σκοπός που πρέπει να εκπληρώσουν. Εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο υποφέρουν, εκατομμύρια παιδιά είναι επίσης μόνα και τις χρειάζονται. Για να μπορέσει όμως η μοναχική γυναίκα να εκπληρώσει την αποστολή της, θα χρειαστεί, συνειδητά ή ασυνείδητα να αντλήσει δύναμη και καθοδήγηση από το Θεό και την Μητέρα Θεοτόκο. Υπάρχει  υψηλότερη αποστολή, με πολύ μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη γκρίνια της μάταιης αναζήτησης συντρόφου. Αν είναι μια σωστή σχέση να έρθει, έχει καλώς. Αν όχι, κάνε άλλα πράγματα στη ζωή σου. Άνοιξε τα φτερά σου και πέταξε. Μην ακούς τη μιζέρια, την πίεση, το φόβο της έλλειψης. Όταν σταματήσεις να έχουν ως πρώτη προτεραιότητα να βρεις τον κύριο Τέλειο και γίνει προτεραιότητα ο Θεός και το Θέλημά Του, τότε η ζωή ανοίγει συναρπαστικές  οδούς και ένας νέος ορίζοντας ξεκινά, ένας ορίζοντας προ πολλού ξεχασμένος: αυτός της συναισθηματικά ανεξάρτητης και πνευματικά  ενδυναμωμένης γυναίκας.

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 16/5/2014

Πάσχα 2014

Πριν ξεθωριάσουν για τα καλά οι μέρες του Πάσχα, κάποιοι αναλογισμοί για τη σημασία του Πάσχα σήμερα-περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.  Αποτελεί τεστ πια στις μέρες μας η απάντηση φίλων και γνωστών στην αναφώνηση 'Χριστός Ανέστη’. Δεν ξέρω για εσάς, αλλά τώρα πια, όταν αντί για το ‘Αληθώς Ανέστη’, λαμβάνω ως απάντηση το ‘Χρόνια πολλά’ , νιώθω μια μικρή θλίψη. Δεν πρέπει βέβαια να κρίνουμε... Τουλάχιστον οι άνθρωποι είναι ειλικρινείς και δεν εκστομίζουν κάτι που δεν πιστεύουν, πράγμα που ίσως ήταν ακόμη χειρότερο. Από την άλλη μεριά, είναι πολλοί. Όταν μάλιστα, συμπληρώνεται το ‘Χρόνια πολλά’, από ανθρωποκεντρικές ευχές τύπου ‘Και του χρόνου να ‘μαστε καλά’, αναρωτιέμαι μέσα μου ‘Πώς θα είμαστε και του χρόνου καλά, αν δεν βοηθήσει ο Θεός; Τι μας έχει κρατήσει καλά τόσο καιρό, παρά μόνο η χάρη του Θεού και το Φως του Χριστού- έστω κι αν δεν πιστεύουμε;’ Θέλουμε να μας έχει καλά, αλλά δεν θέλουμε να Του αναγνωρίσουμε ούτε ότι υπάρχει, ούτε ότι αναστήθηκε. Τώρα που θα έπρεπε να προσευχόμαστε συνέχεια, θερμότερα από ποτέ, να βοηθήσει και την πατρίδα μας και ολόκληρη τη γη και την ανθρωπότητα που κινδυνεύουν. Κάποιοι έχουν καταλάβει την παρέμβαση του Χριστού στη ζωή τους και έχουν έρθει πιο κοντά και τίποτε άλλο δεν τους ικανοποιεί. Αυτοί βλέπω  αντλούν ανακούφιση από την πνευματική ενασχόληση. Άλλοι πάλι, έχουν αποστροφή προς οτιδήποτε πνευματικό, είτε από άποψη, είτε επειδή –λανθασμένα- έχουν ταυτίσει τα πολλά σφάλματα των ανθρώπινων εκπροσώπων της Εκκλησίας και της θρησκείας με τον ίδιο το Θεό. Είναι κρίμα, γιατί οι άνθρωποι είναι άνθρωποι, όπου και αν βρίσκονται και δεν χρειαζόμαστε, κατά τη γνώμη μου, άλλους ανθρώπους –όποιοι κι αν είναι αυτοί-  για να προσεγγίσουμε το Χριστό ή για να μιλήσει στην καρδιά μας. Όταν κλείνουμε την πόρτα στο Χριστό  εμείς το πληρώνουμε, εμείς ζημιωνόμαστε-όχι η Εκκλησία.

Αυτό το Πάσχα, αξιώθηκα να παρακολουθήσω την αναστάσιμη λειτουργία σε έναν ευλογημένο τόπο, και ήταν από τις πιο συγκινητικές λειτουργίες που έχω ποτέ συμμετάσχει. Ακόμη και μετά το τέλος, στις 3 το πρωί, ο κόσμος δεν ήθελε να φύγει- ένιωθες το Χριστό, ότι βρισκόταν εκεί. Όταν βγήκε το Άγιο Φως και  έβλεπα να μαζεύονται οι πιστοί να προτείνουν να κεριά τους και να το παίρνουν με λαχτάρα, φαντάστηκα μια πολύ έντονη εικόνα: Αντί για το φως του κεριού, η εικόνα έδειχνε άπειρο χρυσό φως να ρέει, σχεδόν σαν υγρός χρυσός, από το σημείο της καρδιάς μιας φιγούρας που επίσης λαμποκοπούσε με χρυσό φως (και την καταλάβαινα σαν τον Ιησού), κι αυτό το φως έρεε, έρεε, και ερχόντουσαν οι άνθρωποι από κάτω και έπαιρναν το φως και το έδιναν σε άλλους κι έτσι εξαπλωνόταν, εξαπλωνόταν, αλλά δεν τελείωνε. Ήταν πολύ συγκινητικό να βλέπεις όλους αυτούς τους ανθρώπους να ανταποκρίνονται στο κάλεσμα, να δέχονται το φως, αντί να το απορρίπτουν. Όταν, πριν έναν χρόνο, είχα δει έναν πρώην φυλακισμένο, αρκετά επιθετικό άστεγο, που γνώριζα από το κέντρο αστέγων,  να προσέρχεται στην εκκλησία να προσευχηθεί, είχα νιώσει την ίδια συγκίνηση, γιατί αυτή ήταν η ουσία της πνευματικότητας-  άγγιξε ο Λόγος και το φως του Χριστού την καρδιά του, το πιο σημαντικό από όλα.

Στην εικόνα που φαντάστηκα στο ναό το Πάσχα, σκέφτηκα ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ανοιχτοί να δεχτούν το φως. Κάποιοι είχαν τις καρδιές τους κλειστές. Είναι σαν να υπάρχει ένα δοχείο μέσα σε κάθε καρδιά και κάποιοι έχουν βάλει από πάνω το καπάκι και δεν μπορεί να μπει τίποτα.  Μας προσφέρεται το πιο πολύτιμο δώρο από όλα, η πιο ισχυρή (ίσως η μόνη) ανακούφιση που μπορεί να υπάρχει, η ανιδιοτελής κι αδιάκοπη αγάπη του Χριστού, αλλά όχι, ευχαριστούμε, δεν θα πάρουμε. Προτιμούμε να πασχίζουμε να ψάχνουμε την αγάπη σε όλα τα λάθος σημεία. Και πασχίζουμε και πασχίζουμε και ποτέ δεν είμαστε ικανοποιημένοι. Όλων των ειδών οι εθισμοί, η αέναη δραστηριότητα, η ανάγκη για χρήματα, αναγνώριση, άλλους ανθρώπους, ουσίες διασκεδάσεις, να είμαστε συνεχώς απασχολημένοι, μια τεράστια σπατάλη ενέργειας και χρόνου, ενώ η αληθινή αγάπη προσφέρεται άφθονη και ανιδιοτελώς. Φαίνεται πάντως να υπάρχει μια στασιμότητα στον αριθμό των ανθρώπων, που στρέφονται προς το Χριστό, παρότι θα περίμενε κανείς η κρίση να οδηγήσει αρκετούς ανθρώπους τουλάχιστον  στο δυτικό κόσμο, να σκεφτούν διαφορετικά. Αρκετοί δεν μπορούν ακόμη να δουν ότι η  αυτή η κρίση (που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη χειραγώγηση μέσω του φόβου και τον έλεγχο του νου), μπορεί να λυθεί, ατομικά και συλλογικά, μόνο με τη φώτιση και την πρόνοια της Θείας Χάρης. Απεναντίας στρέφονται ακόμη περισσότερο στις ατομικιστικές αξίες των τελευταίων δεκαετιών, ‘ο καθένας για την πάρτη του’, ‘θα πατήσω επί πτωμάτων για αν επιβιώσω, γιατί αλλιώς θα το κάνουν οι άλλοι πριν από εμένα’, ο 'σώζων εαυτό σωθήτω' κλπ. Για αυτό και έχω την αίσθηση ότι η διαφθορά έχει τελευταία αυξηθεί- και αυτό είναι το λάθος μήνυμα από την κρίση. Ο εγωκεντρικός φόβος δεν πρόκειται να βοηθήσει στην επιβίωση-θα την κάνει ακόμη δυσκολότερη.

Όπως και αν εξελιχθούν τα πράγματα – και πολλοί νιώθουν ότι τους επόμενους μήνες η χώρα μας θα φτάσει σε κρίσιμη καμπή- χρειαζόμαστε την προσευχή. Η βοήθεια βρίσκεται εκεί απλόχερα κι αληθινά κι αποτελεσματικά. Δεν νομίζω ότι θα έχουμε πολλά χρονικά περιθώρια να κοροϊδεύουμε άλλο τους εαυτούς μας. Η μόνη λύση είναι ο πνευματικός δρόμος, που πραγματοποιείται όχι με τυπολατρίες, αλλά μόνο με την ουσιαστική εσωτερική εργασία του καθενός. Όσες άμυνες κι αν προσπαθήσουμε να ενεργοποιήσουμε, πολύ απλά δεν θα δουλεύουν πια…

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 25/4/2014

Ακραία βία στα παιδιά

Τα τραγικά περιστατικά ακραίας παιδικής κακοποίησης, που είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας (το δίχρονο αγοράκι που πέθανε από εγκαύματα από καυτό νερό και το 5χρονο κοριτσάκι στην Ξάνθη, θύμα πολλαπλού βιασμού) φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το σοβαρότατο πρόβλημα της παιδικής κακοποίησης. Για κάθε ακραίο περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας που φτάνει στο φως της δημοσιότητας, χιλιάδες άλλα αποσιωπώνται πίσω από κλειστές πόρτες, κρυμμένα σε οικογένειες που υποφέρουν, ενώ ο περίγυρος (γείτονες, ευρύτερο συγγενικό περιβάλλον, σχολείο κλπ.) είτε δεν ξέρει, είτε δεν θέλει να ξέρει, ή ακόμη κι αν ξέρει, δεν γνωρίζει πώς να βοηθήσει.

Η σωματική κακοποίηση  περιλαμβάνει ξύλο, δυνατό τράνταγμα (συνήθως των βρεφών, με συνέπεια σοβαρές εγκεφαλικές βλάβες), πέταγμα του παιδιού κάτω, κάψιμο του παιδιού, πνίξιμο, πρόκλησης ασφυξίας, ή άλλος τρόπος σωματικής βλάβης στο παιδί, ακόμη και  τεχνητή πρόκληση ασθένειας(1).Τα αίτια της παιδικής κακοποίησης είναι πολυσύνθετα και συχνά αλληλένδετα, όμως φαίνεται ότι το ιστορικό ψυχικής ασθένειας στην οικογένεια, το ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας (π.χ. μεταξύ των γονιών ή σε μεγαλύτερα παιδιά) και η κατάχρηση ουσιών ή αλκοόλ στους γονείς αποτελούν το «τοξικό τρίο» στις περιπτώσεις ακραίας σωματικής παιδικής κακοποίησης, σύμφωνα με αγγλική έρευνα(2). Η κακοποίηση του ίδιου του γονιού ως παιδί επίσης σχετίζεται με την αναπαραγωγή της βίαιης συμπεριφοράς στα δικά του παιδιά, είτε λόγω της χαμηλής αυτοεκτίμησης και ψυχικών του προβλημάτων,  είτε επειδή η βία αποτελεί για εκείνον μαθημένη συμπεριφορά επιβολής ‘πειθαρχίας’ στην αντιλαμβανόμενη ανυπακοή του παιδιού. Έτσι, η ενδο-οικογενειακή βία γίνεται διαγενεακό μοτίβο που αναπαράγεται. Οι συνέπειες της σωματικής βίας στα παιδιά, μπορεί να περιλαμβάνουν αλλοιώσεις στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, μετα-τραυματικό στρες, κατάθλιψη και φοβίες, προβληματική ή αντικοινωνική  συμπεριφορά, χρήση ουσιών στην εφηβεία, δυσκολία να συνάψουν προσωπικές σχέσεις, αναπαραγωγή της βίας στις διαπροσωπικές και στις κοινωνικές τους σχέσεις(3).

Πώς μπορεί η παιδική κακοποίηση να προληφθεί;

Χρειάζεται συστηματική αλλαγή νοοτροπίας σχετικά με την παιδική προστασία: τα παιδιά δεν είναι ιδιοκτησία των γονιών τους, για να τα μεταχειρίζονται όπως εκείνοι θέλουν. Δυστυχώς αποτελεί κοινή επιφύλαξη στη χώρα μας ‘να μην ανακατευτούμε στα οικογενειακά των άλλων’, ακόμη κι αν έχουμε υποψίες κακοποίησης. Θα πρέπει να υπάρξει εκτενής εκστρατεία ευαισθητοποίησης  ότι η παιδική κακοποίηση πρέπει να σταματήσει και αυτό είναι ευθύνη όλων μας. Ταυτόχρονα,  θα πρέπει να βελτιωθεί ο μηχανισμός καταγγελιών (έστω και ανώνυμων) παιδικής κακοποίησης, όπως και ο μηχανισμός διερεύνησης, με ενδυνάμωση των κοινωνικών υπηρεσιών. Θα πρέπει η διαδικασία διερεύνησης να γίνεται διακριτικά, με επαγγελματισμό, αλλά και με προστασία των μαρτύρων (καθώς ένας σημαντικός παράγοντας που εμποδίζει μάρτυρες να καταγγείλουν είναι ο φόβος αντιποίνων από τους κακοποιητικούς γονείς). Χρειάζεται συστηματική επιμόρφωση των κοινωνικών λειτουργών, παιδιάτρων, εκπαιδευτικών, αστυνομικών, αλλά και γονέων, σε σχέση με την παιδική κακοποίηση (αίτια, ενδείξεις, συνέπειες, δράση), ώστε να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα σημάδια  (όπως π.χ. μελανιές σε διαφορετικά στάδια ίασης που το παιδί προσπαθεί να κρύψει) και να γνωρίζουν πού να απευθυνθούν. Ιδιαίτερα, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι πλήρως ενημερωμένοι και σε στενή επικοινωνία με τις κοινωνικές υπηρεσίες του δήμου, καθώς συχνά είναι οι πρώτοι που αντιλαμβάνονται την παιδική κακοποίηση στις συχνά απομονωμένες δυσλειτουργικές οικογένειες. Εξειδικευμένη ενημέρωση, προστασία και στήριξη θα πρέπει να δίνεται στις γυναίκες σε κακοποιητικές σχέσεις, για τη δική τους προστασία, αλλά και αυτή των παιδιών τους. Ομάδες στήριξης οικογενειών και κατ’ οίκον επισκέψεις υποστηρικτικών λειτουργών, ιδιαίτερα στην φάση αμέσως μετά τη γέννηση (πρώιμη παρέμβαση) έχει βρεθεί ότι μπορεί να βοηθήσουν αποτελεσματικά τις υψηλού ρίσκου οικογένειες (π.χ. κοινωνικά απομονωμένες, με χρήση ουσιών, ψυχικά προβλήματα κλπ.). Σημαντικός είναι ο αποτελεσματικός συντονισμός και η επικοινωνία μεταξύ των φορέων, καθώς έχει βρεθεί ότι ακόμη και σε περιπτώσεις οικογενειών γνωστές στις κοινωνικές υπηρεσίες, δεν κατάφεραν να προλάβουν το μοιραίο, γιατί δεν υπήρχε σωστή διάχυση και διαχείριση πληροφορίας μεταξύ των υπεύθυνων φορέων.

Χρειάζεται τέλος το μάθημα της κοινωνικο-συναισθηματικής αγωγής να γίνει υποχρεωτικό στα σχολεία σε όλες τις βαθμίδες, ώστε να μάθουν τα παιδιά τον εαυτό τους, να διαχειρίζονται το συναίσθημά τους, να αναγνωρίζουν και να αποφεύγουν την κακοποίηση, να γίνουν σωστοί γονείς και να γνωρίζουν πού θα αναζητήσουν βοήθεια, όταν βιώνουν δυσκολίες. Η πρόληψη της παιδικής κακοποίησης χρειάζεται μακρόχρονη και συστηματική δουλειά, αλλά τα παιδιά αξίζουν κάθε δυνατή προστασία, όποιο κι αν είναι το οικονομικό κόστος. Η προστασία και ευημερία του παιδιού θα πρέπει να είναι υπέρτατη αξία κάθε κοινωνίας. Αλλιώς, θα περιμένουμε το επόμενο θύμα, ώστε να αναρωτούμαστε εκ των υστέρων γιατί συμβαίνουν αυτά τα τραγικά συμβάντα σήμερα.

1)      https://www.nspcc.org.uk/Inform/resourcesforprofessionals/physicalabuse/introduction_wda87937.html

2)      http://www.theguardian.com/society/2011/nov/10/newborn-babies-abuse-toxic-trio

3)      Buckley H, Holt S, Whelan S. Listen to me! Children’s experiences of domestic violence. Child Abuse Review 2007; 16:296-310

4)      http://www.nspcc.org.uk/what-we-do/the-work-we-do/priorities-and-programmes/physical-abuse/physical-abuse-theme/physical-abuse-leaflet_wdf87953.pdf

 Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 31/3/2014

Αυτο-τραυματισμός στους εφήβους

Ο αυτό-τραυματισμός στους εφήβους δεν είναι νέο φαινόμενο, αλλά φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια η συχνότητά του έχει αυξηθεί και στη χώρα μας.  Αυτό-τραυματισμός μπορεί να γίνει με κοψίματα, καψίματα, γδάρσιμο, κατάχρηση ουσιών, υπερβολική δόση χαπιών κλπ. Δεν συνδέεται απαραίτητα με απόπειρα αυτοκτονίας, αν και δεν αποκλείεται να είναι πρόδρομη συμπεριφορά. Ο έφηβος πραγματοποιεί την αυτό-τραυματική πράξη συνήθως σε απομόνωση και, αντίθετα με το κοινό στερεότυπο ότι «θέλει να προκαλέσει την προσοχή» , τις περισσότερες φορές προσπαθεί να καλύψει τα τραύματά του (π.χ. φορά μακρυμάνικα ρούχα ή γάντια το καλοκαίρι).

Ο αυτό-τραυματισμός ενδέχεται να προκαλείται από πολλά διαφορετικά αίτια: το παιδί προσπαθεί να εκφράσει, να εξωτερικεύσει τον εσωτερικό πόνο. Ο εσωτερικός πόνος είναι αρκετά δύσκολος από μόνος του, αλλά όταν η οποιαδήποτε έκφρασή του συναντάται με αδιαφορία, απόρριψη, γελιοποίηση ή όταν το παιδί δεν γνωρίζει πώς να εξωτερικεύσει το συναίσθημά του, τότε ο αυτό-τραυματισμός είναι για το παιδί ένας τρόπος να δηλώσει-έστω και στον εαυτό του: «να, αυτό νιώθω». Έφηβοι που αυτό-τραυματίζονται έχουν αναφέρει ότι τη στιγμή της πράξης ο εσωτερικός πόνος ήταν πιο έντονος από τον σωματικό. Μέσα από τον αυτό-τραυματισμό νιώθουν ότι δίνουν χώρο στον πόνο να υπάρχει, καθώς ο πόνος που δεν αναγνωρίζεται είναι ακόμη πιο αφόρητος. Ο αυτό-τραυματισμός μπορεί να λειτουργήσει επίσης ως καμπανάκι συναγερμού προς τους γονείς/κηδεμόνες του παιδιού, στέλνοντας το μήνυμα ότι «κάτι σοβαρό μου συμβαίνει» ή «δεν αντέχω άλλο» -αν και δεν είναι απαραίτητα αυτοσκοπός του παιδιού να χειριστεί ή να επηρεάσει τους γονείς του. Χρησιμοποιείται από το παιδί ως βαλβίδα εκτόνωσης έντονου συναισθήματος (π.χ. απελπισία, μοναξιά, ταπείνωση, απώλεια κλπ.),  το οποίο δεν μπορεί να διαχειριστεί διαφορετικά.

Καθώς όμως οποιαδήποτε συνήθεια που χρησιμοποιείται για την αποφυγή συναισθήματος γίνεται εθιστική, ο ίδιος κίνδυνος ενέχεται και  στον αυτό-τραυματισμό: αν δεν αντιμετωπισθούν τα βαθύτερα αίτια και αν δεν γίνει σωστά η αποδοχή και η διαχείριση συναισθήματος, ο αυτοτραυματισμός μπορεί να γίνει επίσης εθιστικός, με τη πρόκληση όλο και σοβαρότερων πληγών ώστε να ‘επιτύχει’ το ίδιο ‘αποτέλεσμα εκτόνωσης’.  Ο αυτό-τραυματισμός πάντα συνοδεύεται από βαθύ αίσθημα αυτό-απαξίωσης και πολύ χαμηλή αυτό-εκτίμηση, ενώ μπορεί να είναι ένας τρόπος εκδίκησης, τιμωρίας του εαυτού, για τα «λάθη», την «ανικανότητα», ή την «ενοχή» που το παιδί πιστεύει ότι έχει. Βεβαίως το έντονο συναίσθημα, όπως και η χαμηλή αυτό-εκτίμηση πολύ συχνά συνδέονται με το ψυχολογικό κλίμα στην οικογένεια. Έτσι, ένας έφηβος που βιώνει απόρριψη ή εγκατάλειψη από τον ένα ή και τους δύο γονείς, μπορεί -αν συνεισφέρουν κι άλλοι παράγοντες- να χρησιμοποιήσει το ξυράφι, για να δείξει με ορατό τρόπο το σχίσμα στην οικογένεια, ενώ ταυτόχρονα τιμωρεί τον εαυτό του για την (υποτιθέμενη) δική του ‘ανεπάρκεια’ να κρατήσει το γονιό κοντά του. 

Σε ένα ευρύτερο σύστημα, η ίδια η κοινωνία μας απαξιώνει τους εφήβους και τους νέους ανθρώπους, προάγοντας το bullying και τη βία από τα ΜΜΕ, τη σεξουαλική ελευθεριότητα από μικρή ηλικία, ενώ τους αντιμετωπίζει ως άβουλους καταναλωτές προϊόντων και  θεαμάτων βίας. Χωρίς να τους προσφέρει ελπίδα, προοπτική, όνειρα, δεν τους δίνει ούτε το χώρο να ανακαλύψουν τον εαυτό τους και να θρέψουν την ψυχή τους. Τα παιδιά εθισμένα σε βιντεοπαιχνίδια που διαφημίζουν τη βία,  σε  ιστοσελίδες ή ακόμη και ‘σκοτεινή’ μουσική, που άμεσα ή έμμεσα ενθαρρύνουν την αυτό-καταστροφική συμπεριφορά, βομβαρδίζονται από μηνύματα μηδενισμού, απαξίωσης της ζωής και εντέλει, μηνύματα θανάτου. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εθιστική κι ανεπιφύλακτη πλοήγηση στο διαδίκτυο, όπου αφθονούν ιστοσελίδες και μπλογκ που διαφημίζουν τον αυτό-τραυματισμό και την αυτοκτονία, με χιλιάδες φωτογραφίες αυτό-προκαλούμενων πληγών. Στις ιστοσελίδες αυτές , οι έφηβοι καταφεύγουν αρχικά για βοήθεια, να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι σε αυτό που κάνουν, αλλά καταλήγουν να ανταγωνίζονται  και να ενθαρρύνονται προς αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Σύμφωνα με ειδικούς παιδικής προστασίας  στην Αγγλία, ο ‘τοξικός ψηφιακός κόσμος’ είναι η μεγαλύτερη απειλή για τη νέα γενιά, η οποία συχνά έχει διπλή ζωή-την πραγματική ζωή και την διαδικτυακή ζωή…Η διαδικτυακή ζωή μπορεί να είναι εντελώς αποκομμένη από την πραγματική ζωή, βυθισμένη στην αρνητικότητα, το bullying, τον αυτό-τραυματισμό, την νευρική ανορεξία και το θάνατο. Δεν είναι λίγα τα παιδιά που αναφέρουν πως ανώνυμοι συνομιλητές σε τέτοιες ιστοσελίδες τους προέτρεπαν να αυτοκτονήσουν, ενώ υπάρχει η ανησυχία ότι θα χαθεί μια ολόκληρη γενιά, καθώς οι ενήλικες δεν έχουν αντιληφθεί το έκταση και την επιρροή της παράλληλης ‘διαδικτυακής’ ζωής των παιδιών.

Το σχολείο, από την άλλη μεριά, αντί να  προσφέρει στους εφήβους αυτό που έχουν βαθύτερη ανάγκη, απαιτεί από τους μαθητές να αποδίδουν και να ανταγωνίζονται. Σε μια κοινωνία που προδίδει τους νέους και επιτίθεται ανελέητα στους ενήλικες, οι έφηβοι, ήδη επιφορτισμένοι με την αναζήτηση ταυτότητας, νιώθουν ότι δεν μπορούν να βρουν καταφύγιο πουθενά. Η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά μπορεί τότε να γίνει ένας επικίνδυνος τρόπος να δηλώσουν ότι υπάρχουν και αγωνιούν.

Τι μπορεί να κάνει ο γονιός;

Κατ’ αρχάς να κρατήσει την ψυχραιμία του. Η θέα αίματος και πληγών στα χέρια του παιδιού είναι σοκαριστική, αλλά σπασμωδικές αντιδράσεις πανικού, θυμού ή ελέγχου (π.χ. να είναι συνέχεια πάνω από το παιδί, παρακολουθώντας πιεστικά κάθε του κίνηση) μπορεί να έχουν αντίθετα αποτελέσματα. Οι ειδικοί λένε ότι η εξαφάνιση των αιχμηρών αντικειμένων από το σπίτι, ούτε εφικτή είναι, ούτε αποτελεσματική, καθώς αν το παιδί θέλει να αυτό-τραυματιστεί, θα βρει τρόπο, ίσως πιο επικίνδυνο. Να είστε κοντά στο παιδί, διακριτικά, με ψυχραιμία. Να παραδεχτείτε ότι τα συναισθήματα δεν ξεφυτρώνουν από το πουθενά, δεν είναι το παιδί ‘τρελό’, αλλά κάτι συμβαίνει, ίσως μέσα στην ίδια την οικογένεια, οπότε να έχετε το θάρρος να το δείτε κατάματα. Να ακούσετε το παιδί και να αποδεχτείτε τη δική του εμπειρία στην οικογένεια, είτε σας αρέσει είτε όχι: πολλοί γονείς λένε ότι συζητούν με το παιδί, αλλά στην ουσία του κάνουν ΄κήρυγμα’ και δεν το ακούν. Όταν πάει να μιλήσει ή να εκφράσει ένα παράπονο, είτε απορρίπτουν αυτό που τους λέει, είτε με περίτεχνο τρόπο το διαστρεβλώνουν: «δεν είναι έτσι, ιδέα σου είναι, το λες από αντίδραση» κλπ. Όταν λοιπόν το παιδί δεν το ακούν με λέξεις, ίσως προσπαθήσει να το ακούσουν με πράξεις-και  ο αυτό-τραυματισμός είναι μια κραυγαλέα πράξη.

Βοηθήστε τα παιδιά να νιώσουν άξια. Ο αυτό-τραυματισμός σταματά οριστικά, όταν το παιδί πραγματικά νιώσει ότι ο εαυτός του αξίζει πάρα πολλά για να τον πληγώνει. Αλλά για να νιώσουν άξια, δεν αρκεί μόνο να λέμε, αλλά πρέπει να τους συμπεριφερόμαστε ανάλογα (όχι σαν τη μητέρα που ούρλιαζε στο 12χρονο γιο της: «Γιατί δεν πιστεύεις στον εαυτό σου! Πού είναι η αυτοεκτίμησή σου! Τι άντρας είσαι!»). Αναζητήστε την πραγματική αιτία αυτο-καταστροφικότητας στο παιδί: μοναξιά; νιώθει ανεπιθύμητο; στρες; υπερβολικές απαιτήσεις από την οικογένεια ή το σχολείο; έχει κακοποιηθεί; είναι θύμα σχολικού εκφοβισμού; Όταν ένα μέλος του συστήματος «οικογένεια» υποφέρει, δεν αρκεί  να αλλάξει μόνο το μέλος, αλλά πρέπει να αλλάξει ολόκληρο το  σύστημα. Δείτε με ειλικρίνεια τι μπορεί να συμβαίνει στην δική σας οικογένεια, αλλά και στον ίδιο σας τον εαυτό. Υπάρχει υποσυνείδητη αυτοκαταστροφικότητα και αυτοαπαξίωση σε εσάς τον ίδιο; Για παράδειγμα, το κάπνισμα είναι μια γνωστή εθιστική, αυτοκαταστροφική συνήθεια, αλλά είναι κοινωνικώς αποδεκτή. Δεν σημαίνει βέβαια ότι το κάπνισμα του γονιού οδηγεί το παιδί σε αυτό-τραυματισμό, αλλά το παιδί θα απορροφήσει και θα εκφράσει το απωθημένο συναίσθημα στην οικογένεια, αυτό που τα υπόλοιπα μέλη δεν θέλουν να δουν. Αν αυτό το συναίσθημα είναι πολύ μεγάλο, πολύ έντονο και πολύ απωθημένο, με κάποιο τρόπο το παιδί θα το εξωτερικεύσει. Η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά είναι ένας από αυτούς τους τρόπους.

Η νοητική εντολή του αυτό-τραυματισμού μπορεί να μεταφραστεί ως:  «Είσαι ένα λάθος. Δεν πρέπει να είσαι εδώ. Πρέπει να τιμωρηθείς». Αυτή αρνητική εντολή πρέπει να αναιρεθεί και να αντικατασταθεί από αποδοχή, έπαινο, αυταξία και αγάπη άνευ όρων. Βοηθήστε τα παιδιά να δουν την αξία τους, τα ταλέντα τους, τις ικανότητές τους και τις αρετές τους, να γνωρίσουν τις εσωτερικές επιθυμίες, σκέψεις και συναισθήματα, να θρέψουμε την ψυχή τους. Δώστε τους δημιουργική διέξοδο ώστε να εκφράσουν αυτό που είναι, βοηθήστε τα να δουν αυτό που πραγματικά έχει αξία, δηλαδή ο εαυτός τους, η ψυχή τους. Συζητήστε μαζί τους και δείξτε πραγματικό ενδιαφέρον να μάθετε τι τα απασχολεί. Ακόμη κι αν δεν έχουν τις λέξεις να εκφράσουν αυτό που νιώθουν, προσπαθήστε να τα κατανοήσετε.

Από τη στιγμή που θα γίνει ο αυτοτραυματισμός, θα πρέπει γενικά να είστε προσεκτικοί σε ποιον θα το πείτε. Κουτσομπολιά μεταξύ παιδιών αλλά και ενηλίκων, που δεν κατανοούν το φαινόμενο, μπορεί να στιγματίσουν το παιδί και να το αναστατώσουν ακόμη περισσότερο. Θα πρέπει να αναζητηθεί επαγγελματική βοήθεια από έμπειρους κι ευαισθητοποιημένους ειδικούς. Προληπτικά όμως, οι ομάδες στήριξης,  ομάδες κοινωνικο-συναισθηματικής αγωγής ή οποιαδήποτε ομάδα στο σχολείο ή αλλού προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο για να υπάρξει το παιδί και να μοιραστεί τα συναισθήματά του, σε βάση ισότητας και αλληλοσεβασμού, βοηθά στην ενίσχυση αυτό-εκτίμησης, αλληλεπίδρασης και αποτρέπει γενικά την αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Τα παιδιά είναι πολύ σημαντικά σε αυτόν τον κόσμο για να τα αγνοούμε, ή να τα χρησιμοποιούμε μόνο για την δική μας υπαρξιακή δικαίωση. Έχουν γεννηθεί σε πολύ δύσκολη εποχή, όπου η αξία της ανθρώπινης ζωής κι ευημερίας υφίσταται γενικευμένη επίθεση. Ενάντια στο πνεύμα των καιρών, ας τα βοηθήσουμε να δώσουν αξία στον εαυτό τους.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 19/3/2014
Δημοσιεύτηκε στο tvxs

Πηγές

http://www.theguardian.com/society/2014/mar/10/self-harm-sites-cyberbullying-suicide-web

http://www.nspcc.org.uk/help-and-advice/for-parents/positive-parenting-tips/self-harming/self-harming_wda94588.html