Η φροντίδα μικρών παιδιών με ειδικές ανάγκες

Η φροντίδα μικρών παιδιών με ειδικές ανάγκες

Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας

3 Δεκεμβρίου 2009 Παγκόσμια Ημέρα ΑΜΕΑ


Τα μικρά παιδιά με ειδικές ανάγκες (π.χ. αυτισμός, νοητική υστέρηση, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση) θα πρέπει να τα προσεγγίζουμε με σεβασμό, προσοχή και ταπεινότητα. Να είμαστε δηλαδή έτοιμοι να διδαχτούμε από εκείνα, όπως και εκείνα από εμάς. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι τα παιδιά με ειδικές ανάγκες «καταλαβαίνουν» λιγότερα από ότι τα παιδιά του μέσου πληθυσμού, άρα να συμπεραίνουμε ότι δεν χρειάζεται να τους μιλάμε όπως στα υπόλοιπα παιδιά. Κάποια σημεία που είναι σημαντικό να προσέχουμε στην φροντίδα μικρών παιδιών με ειδικές ανάγκες, τα οποία προέκυψαν μέσα από την πολύτιμη για εμένα εμπειρία, της εθελοντικής εργασίας είναι τα εξής:

Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, από τη βρεφική ηλικία ακόμη, μπορούν να εισπράξουν τις αρνητικές διαθέσεις, σκέψεις, σχόλια, όπως και τα παιδιά του υπόλοιπου πληθυσμού. Δεν μπορούμε να σχολιάζουμε π.χ. αρνητικά την κατάσταση ενός παιδιού μπροστά του και να θεωρούμε ότι «δεν καταλαβαίνει». Ποτέ δεν λέμε μπροστά τους καταστροφικά σενάρια για το «τι θα απογίνει». Τα παιδιά συχνά εισπράττουν αρκετά βλέμματα λύπης και σοκ από τρίτους.. Ας μη το δυσχεραίνουμε περαιτέρω. Από την άλλη μεριά, είναι ικανά να εισπράττουν τα θετικά σχόλια, διαθέσεις και σκέψεις, τα οποία τα χαροποιούν και τα οποία θα πρέπει να προσφέρουμε άφθονα.

Το παιδί τραυματίζεται από την ατμόσφαιρα των αρνητικών σχολίων, αλλά και της αρνητικής σκέψης. Ακόμη κι αν σκεφτόμαστε αρνητικά για τα παιδιά ή είμαστε εκνευρισμένοι ή έχουμε πικρία, γιατί θα θέλαμε να κάνουμε κάτι άλλο από το να είμαστε μαζί τους, τα παιδιά το εισπράττουν σε κάποιο επίπεδο. Όσο είναι ανθρωπίνως δυνατό, να τα φροντίζουμε με χαρά κι αίσθημα ευγνωμοσύνης…

Δεν φοβόμαστε τον πόνο. Κάποιες φορές, κατά τη φροντίδα παιδιών που υποφέρουν, θα στεναχωρηθούμε, είναι ανθρώπινο. Όμως, η χαρά κι η ανακούφιση που τους δίνουμε είναι πολύ μεγαλύτερη και σημαντικότερη από τον πόνο που νιώθουμε.

Δεν νιώθουμε οίκτο ή υποτίμηση για τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, σαν να είναι «ελαττωματικά».. Η ψυχή τους ακολουθεί αυτό το δύσκολο δρόμο και πολλά από αυτά αγωνίζονται αξιοθαύμαστα, πολύ περισσότερο ίσως από ότι θα μπορούσαμε εμείς. Περνούν πολύ μεγάλη δοκιμασία και αξίζουν το θαυμασμό και την αναγνώρισή μας, όχι τον οίκτο μας. Η ψυχή τους μπορεί να περιέχει μεγάλη σοφία, για αυτό ας δούμε τι μπορούν να μας διδάξουν εκείνα. Πάντα μαθαίνουμε από τα παιδιά - όλα τα παιδιά-, αν τα προσεγγίζουμε με ταπεινότητα και ειλικρίνεια.

Πολλές φορές, στην προκατάληψή μας, θεωρούμε ότι το παιδί «δεν καταλαβαίνει».. Όμως, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πλήρως τι ακριβώς καταλαβαίνει και τι όχι… Τους μιλούμε κανονικά, η επικοινωνία είναι το ίδιο απαραίτητη, όπως σε όλα τα παιδιά. Τα κοιτούμε στα μάτια, όταν μιλούμε, χωρίς όμως να τα πιέζουμε. Τους ζητούμε συγνώμη, όταν κάνουμε κάτι λανθασμένα ή τους προκαλέσουμε δυσφορία. Όταν κουραζόμαστε, αντί να εκνευριστούμε και να φωνάξουμε «αμάν τι κουραστικός που είσαι ή δεν σε μπορώ άλλο» , τους εξηγούμε ότι χρειαζόμαστε λίγο χρόνο έξω ή για να κάτσουμε. Όταν φεύγουμε τους λέμε «γεια», ότι τα αγαπάμε, ότι περάσαμε πολύ ωραία μαζί τους, ότι θα ξανάρθουμε (αν πρόκειται να το κάνουμε). Τα παιδιά επικοινωνούν πάντα με τον τρόπο τους, π.χ. με τη γλώσσα του σώματος: Η αγκαλιά και το τραγούδι μπορεί να χαλαρώσει ένα παιδί με σπασμούς και το κάνει να γέρνει χαμογελαστό προς το μέρος μας... Η γλωσσική επικοινωνία δεν είναι το μόνο είδος επικοινωνίας. Προσέχουμε πολύ πώς τα αγγίζουμε, χρειάζονται ήπιες κινήσεις, με σεβασμό και χωρίς ασφυκτικές αγκαλιές. Δίνουμε τρυφερότητα στο παιδί, αλλά του δίνουμε και το χώρο να πει «όχι», αν δε θέλει το άγγιγμα.

Τέλος, πάντα χρειάζεται η αυτοεξέταση στα κίνητρα της προσφοράς μας, ειδικά όταν πρόκειται για εθελοντική εργασία. Το δόσιμο είναι σημαντικό να γίνεται για τη χαρά της προσφοράς, όχι για να αποδείξουμε στους εαυτούς μας και στους άλλους ότι είμαστε «καλοί». Δεν πρέπει να έχουμε τη νοοτροπία του «μάρτυρα», ότι κάνουμε «θυσίες» για εκείνα, ούτε να κρατούμε στάση ανωτερότητας. Ακόμη κι όταν δεν τους το λέμε απευθείας, τα παιδιά εισπράττουν τη νοοτροπία «είδες τι έκανα, θυσιάστηκα για σένα?» και συνεπώς νιώθουν ενοχή, μόνο και μόνο γιατί υπάρχουν και γιατί έχουν ανάγκες. Από την άλλη μεριά, δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε για την αξία της προσφοράς μας, όταν γίνεται από καρδιάς. Ακόμη κι η διακριτική παρουσία μας όταν το παιδί κοιμάται είναι ένα πολύτιμο δώρο στο παιδί, που νιώθει γαλήνη και στοργή, που νιώθει ότι δεν είναι μόνο...

18 Νοεμβρίου 2009 (δημοσίευση "Ελευθεροτυπία, 22/12/2009")

Έφηβοι σε συμμορίες

Έφηβοι σε συμμορίες

Πρεκατέ ΒικτωρίαΨυχολόγος-Συγγραφέας
www.brightplanet.blogspot.com


Τελευταία, χρησιμοποιείται στην Ευρώπη ευρέως ο όρος «συμμορία» για να περιγραφεί η επιθετική συμπεριφορά των εφήβων σε ομάδες. Καθώς ο όρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί λανθασμένα, δημιουργώντας αρνητικά στερεότυπα, που κάθε άλλο παρά βοηθούν τους νέους μας, είναι σημαντικό να διασαφηνίσουμε τι ακριβώς είναι η «συμμορία».Σύμφωνα με το Center for Social Justice της Αγγλίας, «συμμορία» μπορεί να ονομαστεί μια σχετικά διαρκής ομάδα νέων ατόμων, που 1)έχουν ως βάση τους το δρόμο, 2) βλέπουν τον εαυτό τους και τους βλέπουν οι άλλοι ως διακριτή ομάδα, 3) εμπλέκονται σε κάποιου είδους παραβατική δραστηριότητα, 4) ταυτίζονται, τους ανήκει κάποια γεωγραφική περιοχή, 5)έχουν κάποια εσωτερική δομή, νόμους, ιεραρχία, κώδικα επικοινωνίας και 6)συγκρούονται με άλλες αντίστοιχες ομάδες-συμμορίες.
Κάποιες τέτοιες ομάδες, όσο μικρό κι αν είναι το μέγεθός τους, όσο «ελαφριά» κι αν είναι η παραβατική δραστηριότητά τους έχουν κάνει την εμφάνισή τους και στις μεγαλουπόλεις της χώρας μας.

Τι ωθεί όμως έναν έφηβο να ενταχθεί σε συμμορία; Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική, όμως κάποια πιθανά αίτια συναντώνται συχνά. Η συμμετοχή στις συμμορίες είναι ανεξάρτητη από εθνικότητα, αλλά σχετίζεται με την κοινωνική ή/και οικονομική εξαθλίωση των μελών. Συχνά οι νέοι προέρχονται από στερημένα οικογενειακά περιβάλλοντα ή έχουν κακοποιηθεί στην οικογένεια. Η σχολική αποτυχία και η περαιτέρω απομόνωση στο σχολείο επιβεβαιώνει την απόρριψη που ήδη ένιωθαν στο σπίτι. Οι νέοι αυτοί παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο: απόρριψη από το περιβάλλον- θυμός- αντικοινωνική συμπεριφορά-περισσότερη απόρριψη από το περιβάλλον. Νιώθουν αδικημένοι από την κακοποίηση και παραμέληση, ενώ ταυτόχρονα χάνουν το δρόμο τους σε μια κουλτούρα άκρατου εγωκεντρισμού, υλισμού, πνευματικού κενού, κακής ανταγωνιστικότητας, ισοπεδωμένων αξιών, εξαθλιωμένης σεξουαλικότητας. Εισπράττουν από την καταναλωτική, ατομικιστική, αναξιοκρατική κουλτούρα μας ότι «το μόνο που έχει σημασία είναι να τ’ αρπάξεις», ότι «ο καθένας κοιτάει την πάρτη του» .

Η συμμορία γίνεται τότε μια ελκυστική επιλογή για τα παιδιά. Από τη στιγμή που μπαίνουν στη συμμορία, αποκτούν οικογένεια, αποκτούν ταυτότητα. Τα άλλα μέλη θέλουν να γίνουν φίλοι τους, οι ίδιοι γίνονται μέλη μιας ομάδας, ανήκουν κάπου. Ο αρχηγός της συμμορίας γίνεται ο πατέρας που ίσως δεν είχαν ποτέ. Εκεί που στη ζωή τους βασίλευε η απόλυτη αδιαφορία και το κενό, τώρα η συμμορία τους δίνει νόημα και σκοπό. Αν η συμμετοχή συνοδεύεται και από υλικές απολαβές, η πρόκληση είναι ακόμη ισχυρότερη.

Από τη στιγμή που λειτουργούν ως ομάδα, τροποποιείται ο τρόπος σκέψης, γίνεται πιο απόλυτος και διαχωριστικός. Δεν βλέπουν τους «άλλους» ως άτομα, βλέπουν μόνο το «εμείς εναντίον εκείνων». Η σκέψη γίνεται απόλυτη «άσπρο-μαύρο» και αναπτύσσεται ρατσισμός προς τους «άλλους». Αυτοί οι «άλλοι» μπορεί να είναι π.χ. η «άλλη συμμορία», οι «ενήλικες», «το κράτος», «οι μετανάστες», η αντίπαλη ποδοσφαιρική ή ιδεολογική ομάδα κλπ.: «Οι άλλοι» γίνονται η πηγή όλων του κακών. Τότε, η βία, πυροδοτούμενη από το θυμό για την απόρριψη και τις απώλειες που έχουν βιώσει, τους φαίνεται ως «αποδεκτή» λύση. Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο, γιατί από τη στιγμή που θεωρούν τη βία εναντίον των «άλλων» δικαιολογημένη, τότε όλα είναι πιθανά. Όταν τα παιδιά είναι σε ομάδα, λειτουργεί μια τρομακτική συνέργεια. Σε ομάδες, πραγματοποιούν πράξεις βίας, που κανείς από μόνος του δεν θα έκανε και δεν θα διανοούνταν να κάνει. Αλλά η συμμόρφωση προς τους συνομιλήκους, η επιθυμία του «ανήκειν», ο φόβος μιας ακόμη απόρριψης, τα οδηγεί να συναινούν, ακόμη κι αν μέσα τους δεν το θέλουν πραγματικά. Ταυτόχρονα, στην αρνητική αντιμετώπιση του εαυτού και των άλλων συνεισφέρει η «σκοτεινή» τέχνη (π.χ. μουσική, στίχοι, εικόνες σε T-shirt και graffiti), που ακολουθούν πολλοί έφηβοι και η οποία εξυμνεί το θάνατο, το μίσος, τον πόνο, τις δυνάμεις του κακού κλπ. Τέλος, η βία σιγά σιγά γίνεται ένας χρόνιος εθισμός…

Παρότι η βίαιη συμπεριφορά είναι κατακριτέα και συχνά αξιόποινη, σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να δαιμονοποιούμε τους εφήβους ως άτομα. Συνήθως, η βίαιη συμπεριφορά δεν είναι παρά μια δυσλειτουργική απόπειρα για να αποφευχθεί ο εσωτερικός πόνος. Επίσης, οι έφηβοι είναι το πιο ευαίσθητο θερμόμετρο της κοινωνίας μας, είναι ο καθρέφτης που μας δείχνει εκείνα που εμείς δεν θέλουμε να δούμε. Αν παρατηρούμε έξαρση στην επιθετικότητά των εφήβων, θα πρέπει να αναρωτηθούμε πού εμείς οι ενήλικες συμπεριφερόμαστε βίαια ο ένας στον άλλον, αλλά με «κοινωνικά αποδεκτό» τρόπο. Με άλλα λόγια, πού εμείς, ο κόσμος των ενηλίκων, κλέβουμε ή αδικούμε «με το γάντι»….
18 Νοέμβρη 2009

Οι φύλακες των φαναριών

Οι φύλακες των φαναριών

Είναι παντού. Στα φανάρια, στα πεζοδρόμια, στις παραλίες, άλλες φορές περπατώντας χιλιόμετρα με τα μακρομάνικα πουκάμισά τους μέσα στη ζέστη, κουβαλώντας τον πίνακα με τα μικροπράγματα και φορώντας τα πολλά καπέλα στο κεφάλι. Τους βλέπουμε καθημερινά, τους μελαψούς, αδύνατους φύλακες των φαναριών. Άλλοι από εμάς αδιαφορούν, άλλοι θυμώνουν, άλλοι βρίζουν, άλλοι νιώθουν οίκτο και άλλοι αρχίζουν το τελευταίο πολιτικάντικο τροπάρι, ότι τα προβλήματα της Ελλάδας οφείλονται στους ξένους και πώς η Ελλάδα δεν αντέχει άλλο. Συχνά, ενεργοποιούμε εκνευρισμένοι τους υαλοκαθαριστήρες, γιατί δεν θέλουμε τέλος πάντων να μας καθαρίσουν τα τζάμια με το έτσι θέλω και το τελευταίο πράγμα που έχουμε όρεξη πρωί πρωί είναι να χρειαστεί να μιλήσουμε στον μελαψό, απρόσκλητο φύλακα των φαναριών. Σε αυτόν και στη δυστυχία του.

Το πιο πιθανό είναι ότι ούτε κι εκείνος έχει όρεξη πρωί πρωί να πλησιάσει τον κάθε κακοξυπνημένο συμπολίτη μας, ο οποίος σχεδόν πάντα θα τον κοιτάξει απαξιωτικά, κάποιες φορές θα τον βρίσει, ενώ ποτέ δε θα του χαμογελάσει. Ο μελαψός φύλακας θα προτιμούσε κι ο ίδιος να έκανε κάτι άλλο.. Ίσως είχε όνειρα, ταλέντα.. Ίσως, σαν παιδί, να του άρεσε η μουσική ή να σχεδιάζει αυτοκίνητα. Ίσως, αν τον ρώταγες «τι θες να γίνεις όταν μεγαλώσεις», να έλεγε με καμάρι «γιατρός για τα ζωάκια!»..Ίσως να έχει υψηλή μαθηματική ευφυία, ίσως περισσότερη από το πετυχημένο στέλεχος με το τζιπ, που τον προσπερνά. Έχει όνειρα και ικανότητες, όπως όλοι μας. Όμως δεν είχε την ευκαιρία. Τα φανάρια είναι το μόνο που μπορεί να κάνει πριν την επαιτεία, για να ζήσει, όσο μπορεί, αξιοπρεπώς. Όταν το σκεφτούμε αυτό, ίσως δώσουμε κάτι, όσο αγουροξυπνημένοι κι αν είμαστε. Αν σκεφτούμε πόσο βαρετό θα πρέπει να είναι να πηγαίνει κανείς από το ένα αμάξι στο άλλο, στο ρυθμό του φαναριού, όλη μέρα, συχνά στα πιο πολυσύχναστα, βρώμικα κι αντιαισθητικά σημεία της πόλης και να σε αποφεύγουν σαν να είσαι χειρότερα κι από ζώο..

Ακούω ομοεθνείς μας να φωνάζουν «να πάνε πίσω στη χώρα τους, η Ελλάδα δεν μπορεί» και ταυτόχρονα οι ίδιοι ομοεθνείς να περηφανεύονται για τον Μέγα Αλέξανδρο που πήγε και μετέδωσε τα ιδανικά του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού στις χώρες αυτές. Όταν όμως βλέπω πώς τους έχουμε στα στρατόπεδα υποδοχής, όπου ελλείψει χώρου, κοιμούνται με βάρδιες, όταν βλέπω καλοθρεμμένο εργοδότη να απευθύνεται στο μελαψό του υπάλληλο κάθε φορά με βρισιά αντί για όνομα, σκέφτομαι ότι τα ιδανικά του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού δεν κατάφεραν να μεταδοθούν σε εμάς τους ίδιους. Δεν είναι ότι δεν έχουμε αρκετά. Ένα χιλιοστό, από όσα σπαταλώνται ή «χάνονται», σε οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία ή δήμο, θα αρκούσε για να φιλοξενηθούν αυτοί οι άνθρωποι αξιοπρεπώς. Δεν είναι ότι δεν έχουμε αρκετά λεφτά, αλλά δεν έχουμε αρκετή ανθρωπιά…

Κάποιοι από τους μελαψούς φύλακες μας διδάσκουν αξιοπρέπεια-αν έχουμε τα μάτια να τη δούμε. Πλένουν και το πίσω τζάμι, ακόμη και αφού έχουν πάρει τα χρήματα. Δεν θα ξεχάσω ένα καλοκαίρι, μεσημέρι, καύσωνας, μέσα στο λιοπύρι, ο μελαψός φύλακας περίμενε τους λιγοστούς εναπομείναντες Αθηναίους οδηγούς να καθαρίσει τζάμια. Όταν απόκαμε, καθόταν λίγο στο πυρωμένο μπετόν. Δεν είχαμε ψιλά, αλλά περνώντας, ο συνοδηγός μου σκέφτηκε να του δώσει μια παγωμένη κόκα κόλα που υπήρχε, για ανακούφιση στην τόση ζέστη. Όταν είδε την προσφορά, είπε ευγενικά «Όχι ευχαριστώ, έχουμε νηστεία, δεν τρώμε και δεν πίνουμε τίποτα μέχρι το βράδι». Δεν θα το ξεχάσω. Ποιος από εμάς, τους μοσχοαναθρεμμένους νεοέλληνες, που καταναλώνει και σπαταλά σαν να μην υπάρχει αύριο, θα είχε την ελάχιστη αυτοπειθαρχία να τηρήσει καθολική νηστεία από φαγητό (δε λέω καν για νερό, ειδικά σε τέτοιες συνθήκες) για μια ολόκληρη μέρα εργασίας? Και η δική μας χριστιανική ορθόδοξη θρησκεία διδάσκει τη νηστεία. Διδάσκει επίσης τη μοιρασιά, διδάσκει την ανθρωπιά, διδάσκει τη συμπόνια… Ίσως θα πρέπει να την ακούσουμε. Και την επόμενη φορά που θα συναντήσουμε το φύλακα των φαναριών, ας δώσουμε τουλάχιστον ένα χαμόγελο, -αν όχι χρήματα-, ας πούμε ένα ευχαριστώ, ένα γεια, ας δώσουμε ένα δείγμα ανθρώπινου σεβασμού, πριν αποχωρήσουμε από το φανάρι και επιστρέψουμε στις σκοτούρες της ιδιωτικής μας παχυλής ευδαιμονίας…

Πρεκατέ Βικτωρία
Αθήνα, Αύγουστος, 2009
www.brightplanet.blogspot.com

Δυσθυμία-η «καθημερινή» κατάθλιψη

Δυσθυμία-η «καθημερινή» κατάθλιψη
Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
www.brightplanet.blogspot.com

Δυσθυμία ονομάζεται η σχετικά ήπια μορφής κατάθλιψη, που τις περισσότερες φορές αναγνωρίζουμε στην καθημερινότητά μας, ως ένα συνδυασμό επίμονης μελαγχολίας, «κακοκεφιάς» και έλλειψης ενδιαφέροντος για τη ζωή. Μπορεί να μην περιλαμβάνει τα πιο ανησυχητικά συμπτώματα της βαριάς κατάθλιψης (όπως π.χ. αυτοκτονικότητα), είναι όμως συχνά μία χρόνια επώδυνη κατάσταση, η οποία χρήζει προσοχής.
Τα συμπτώματά της μοιάζουν με της κατάθλιψης, αλλά είναι λιγότερο έντονα. Περιλαμβάνουν ατονία, «βαριεστημάρα», έλλειψη κινήτρων για δραστηριότητες ή ακόμη και καθημερινές δουλειές, απάθεια, ληθαργικότητα, αργές κινήσεις, συνεχή κόπωση χωρίς οργανικά αίτια, δυσκολίες στον ύπνο (αϋπνία, ή υπερβολική ανάγκη για ύπνο), διαταραχές στην όρεξη για τροφή, επιθυμία να μένει το άτομο συνέχεια στο κρεβάτι, σκέψεις αναξιότητας, απόλυτες σκέψεις απαισιοδοξίας, διαστρέβλωση των πληροφοριών από το περιβάλλον, ώστε το άτομο πάντα να μειώνει τον εαυτό του και να βλέπει μόνο τα αρνητικά, έλλειψη ικανοποίησης από τη ζωή, μοναξιά, έλλειψη χαράς από καθημερινά πράγματα. Μακροπρόθεσμα όμως η δυσθυμία είναι επώδυνη και μπορεί, αν δεν υπάρξει άλλη παρέμβαση, σε κάποιες περιπτώσεις ή μετά από δυσχερή συμβάντα, να επιδεινωθεί σε κατάθλιψη.

Στις περιόδους διακοπών, όπως το καλοκαίρι, πολλοί άνθρωποι, παραδόξως, υποφέρουν από τη δυσθυμία περισσότερο. Υπάρχει έντονη κοινωνική πίεση και προσωπική προσδοκία ότι στις διακοπές θα «έπρεπε» να «περνούν καλά». Στην πραγματικότητα μπορεί να μην συμβαίνει κάτι τέτοιο. Απεναντίας, οι περίοδοι αυτοί συχνά υποχρεώνουν το άτομο να αντιμετωπίσει τον εαυτό του, τις κοντινές του σχέσεις και την ψυχική του κατάσταση. Εκείνο που συχνά δυσκολεύει τα πράγματα, είναι ότι ούτε το άτομο, ούτε το περιβάλλον του αναγνωρίζουν ότι πάσχει από δυσθυμία. Έτσι, το άτομο καταλήγει σε αυτό-κατάκριση, την οποία ενισχύει το περιβάλλον, όταν το κατηγορεί ότι είναι «γκρινιάρης», «μονόχνωτος», ότι «δεν προσπαθεί αρκετά», ότι «κλαίγεται» κλπ. Δεν ισχύουν. Αν το άτομο μπορούσε να περάσει καλά, θα το έκανε.

Τι μπορείτε λοιπόν να κάνετε αν υποφέρετε από δυσθυμία?
- Η διατροφή είναι σημαντική. Χρειάζεται ελάττωση ζάχαρης, αλκοόλ, καφεϊνης, ενώ ταυτόχρονα χρειάζονται περισσότερα φρέσκα φρούτα, λαχανικά, ψάρια, πουλερικά, και γενικά τροφές με πρωτεϊνες. Σημαντική είναι η ρύθμιση ζαχάρου και πίεσης σε σταθερά επίπεδα. Η φαρμακευτική αγωγή, αν κριθεί απαραίτητη, πρέπει να γίνεται πάντα μετά από συμβουλή γιατρού.
-Η αεροβική γυμναστική, όπως τρέξιμο και κολύμβηση, είναι πολύ σημαντική. Αξίζει τον κόπο να δοκιμάσετε άθληση στη φύση, όπως περπάτημα στο βουνό, ή σπορ με άλλους σε παιχνίδι, π.χ. τένις, ποδόσφαιρο. Συχνά θα νιώθετε αδύναμος ή βαριεστημένος να ξεκινήσετε. Από τη στιγμή όμως που κάνετε το ξεκίνημα, έστω και πιέζοντας λίγο τον εαυτό σας στην αρχή, θα δείτε να αλλάζει η διάθεσή σας.
-Αλλαγή νοοτροπίας. Χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια και εξάσκηση στη θετική σκέψη. Όταν έρχονται οι αρνητικές σκέψεις, θα πρέπει να τις αφήνετε να περνούν, χωρίς να τις παίρνετε σοβαρά, χωρίς να τις πιστεύετε και χωρίς να νιώθετε ενοχές που τις έχετε. Θα πρέπει να τις αντικαταστήσετε συντομότερα με θετικές σκέψεις. Ειδικά, οποιεσδήποτε σκέψεις αυτομομφής ή αυτό-υποτίμησης, θα πρέπει να τις σταματάτε αμέσως, χωρίς εσωτερικό «διάλογο».
-Δώστε την άδεια στον εαυτό σας να ασχοληθείτε με χόμπι ή δραστηριότητες που σας ευχαριστούν, χωρίς «αλλά»... Η κατάθλιψη συνήθως βρίσκει δικαιολογίες για να εμποδίσει αυτό που μας κάνει καλό και να σαμποτάρει αυτό που θα μας βοηθούσε περισσότερο.
-Γράψτε ημερολόγιο. Η συνεχής συστηματική γραφή, έστω και μια σελίδα την ημέρα, προσφέρει ανακούφιση από την πίεση των συναισθημάτων. Γράψτε ελεύθερα, ό,τι θέλετε, χωρίς λογοκρισία. Μην ανησυχείτε για τα ορθογραφικά λάθη ή για τη γλώσσα που χρησιμοποιείτε. Δε χρειάζεται να ξαναδιαβάσετε αυτό που γράψατε, αλλά μπορείτε να το κάψετε συμβολικά..
-Στη δυσθυμία, είναι εύκολο να νιώσει κανείς ακινητοποιημένος, σαν η παραμικρή κίνηση, να φαίνεται βουνό. Δημιουργείστε μια λίστα από εποικοδομητικές δραστηριότητες, μικρά πράγματα που θα σας άρεσε να κάνετε. Όταν «κολλήσετε» στην αρνητικότητα και την αυτό-λύπηση, κοιτάξτε τη λίστα σας και σκεφτείτε «τι από όλα αυτά θα μου άρεσε να κάνω τώρα?». Κάντε το, έστω και για πέντε λεπτά. Η λίστα δεν θα έχει το ρόλο της υποχρεωτικής ατζέντας, αλλά ενός «θησαυροφυλακίου» από χρήσιμες ιδέες.
-Εκτιμείστε τον εαυτό σας. Σταματήστε οποιαδήποτε κριτική στον εαυτό και μην τρομάζετε τον εαυτό σας με καταστροφικά σενάρια. Όπως αναφέρει το πρόγραμμα «Attacking Anxiety and Depression», του Midwest Center (με επικεφαλή την Lucinda Bassett), “Είμαστε εντάξει ακόμη κι όταν δε νιώθουμε έτσι”.
-Σταματήστε το αυτό-μαστίγωμα της ενοχής. Σταματήστε τις σκέψεις ότι θα έπρεπε να είμαστε ή να κάνουμε κάτι άλλο από αυτό που είμαστε ή κάνουμε τώρα. Αποδεχτείτε τον εαυτό σας και το παρόν. Δεν μπορούμε να κρίνουμε τον εαυτό μας, ούτε να τον συγκρίνουμε με άλλους, γιατί ποτέ δεν έχουμε όλα τα δεδομένα. Μπορούμε να εκτιμήσουμε αυτό που είμαστε τώρα και να προσπαθήσουμε για το καλύτερο που μπορούμε να γίνουμε.
Η ζωή είναι μικρή και είναι δώρο. Ας κάνουμε την κάθε ημέρα άξια να ζήσουμε πιο όμορφα, γιατί το αξίζουμε να χαρούμε. Αλλά ακόμη και αν κάποιες μέρες δεν είναι χαρούμενες, δεν σημαίνει αυτό αποτυχία. Αποδεχόμαστε ότι είναι ανθρώπινο και ξαναπροσπαθούμε την επομένη από την αρχή (Δημοσίευση www.healthnews.gr, 24/8/09)

Πένθος: Η ψευδαίσθηση του χρόνου

Όταν έρχεται η απώλεια ενός σημαντικού αγαπημένου προσώπου, οι λέξεις συχνά είναι δύσκολο να απομακρύνουν τον πόνο και το αίσθημα του κενού που απομένει. Οι θεωρητικές, επιστημονικές προσεγγίσεις και νουθεσίες αποδεικνύονται εκνευριστικά ανεπαρκείς. Στόχος δεν είναι να δοθούν προτάσεις ή έτοιμες λύσεις, που ούτως ή άλλως ακούγονται ανούσιες, αλλά το ειλικρινές μοίρασμα της βαθιάς αλλαγής στο «ποιος είμαι», που μπορεί να συμβεί μετά από μια σημαντική απώλεια.



Σε τέτοια περίπτωση, κανένα από τα προηγούμενα ψυχικά αποθέματα του ατόμου δε φαίνεται πλέον να αποδίδει: η οικογένεια, οι γνωστοί, τα χόμπι, η εργασία, η ίδια η κοσμοθεωρία του, συχνά χάνουν το νόημά τους, φαίνονται να καταρρέουν στα μάτια του, μπρος στο συθέμελο ταρακούνημα που προκαλεί η σημαντική απώλεια. Φάρμακα, εναλλακτικές θεραπείες, δημιουργικές ασχολίες, επαφή με τη φύση, προσευχή, παρέα με άλλους, κλάμα, δισκέδαση, όλα μπορούν να προσθέσουν το λιθαράκι τους να βοήθησουν, ανάλογα με το τι ταιριάζει στον καθένα. Όμως, το κενό κάποιες φορές φαίνεται αγεφύρωτο.Το άτομο, μετά από κάθε καλώς εννοούμενη απόπειρα των γύρω του να τον ενθαρρύνουν, παραμένει ξανά και ξανά μόνο, με τον εαυτό του, αντιμέτωπο με το βασικό κενό της ύπαρξής του- ερώτημα από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει πια.



Τότε- άλλαξε τη σχέση με το χρόνο: Ζήσε κάθε μέρα σαν να είναι η μοναδική ημέρα που έχεις ευθύνη να ζήσεις. Δεν λέω «ζήσε κάθε μέρα σαν αν είναι η τελευταία», γιατί ίσως ακουστεί σαν γλυκανάλατο χιλιοειπωμένο κλισέ. Απλά η ευθύνη σου για τη συναισθηματική ισορροπία, η προσπάθειά σου θα είναι για τη σημερινή ημέρα. Βρες τι μπορείς να κάνεις για να βοηθήσεις τον εαυτό σου και να περάσεις όσο καλύτερα γίνεται σήμερα. Μη σκέφτεσαι τα επόμενα 40 χρόνια, που τρέμεις πώς θα περάσεις μόνος. Στα επόμενα 40 χρόνια μπορεί να έχουν αλλάξει όλα τόσο, με τρόπο που εσύ δεν μπορείς να προβλέψεις. Και, ίσως βρεις ότι στο τέλος της ημέρας, η μέρα έφυγε. Ίσως με κάποιες διακυμάνσεις, ίσως με στιγμές έντονης θλίψης, και άλλες κούρασης, αφηρημάδας ή κάποιας ευχάριστης δραστηριότητας. Η μέρα βγήκε. Την επόμενη μέρα θα προσπαθήσεις ξανά για την ημέρα, τι είναι πιο εύκολο, πιο ευχάριστο να κάνεις για εκείνην την ημέρα.. Όχι για να ευτυχήσεις για τα επόμενα 40 χρόνια, αλλά για να είσαι γαλήνιος σήμερα.. Έτσι είναι πιο εύκολο. Ίσως βρεις ότι ξαφνικά ανακαλύπτεις πράγματα που σου αρέσουν ή που ήθελες καιρό να κάνεις. Και τώρα που έχεις το χρονικό περιθώριο, την άνεση, μιας ολόκληρης ημέρας, κι όχι το ασφυκτικό βιάσιμο των 40 χρόνων, τώρα ίσως βρεις ότι κάνεις επιτέλους πράγματα ευχάριστα, με ουσία…



Μετά την απώλεια του προσώπου, έρχεται κάποιες φορές κα η απώλεια κάθε νοήματος στη ζωή.. Ό,τι κι αν κάνουμε φαίνεται λίγο, ανούσιο, χάνουμε ελπίδα, τίποτε δεν μπορεί να αντικαταστήσει.. Νιώθουμε κενοί, άδειοι.. Ας βρούμε όμως το κομματάκι εκείνο, τη σπίθα εκείνη μέσα μας, που ακόμη αγαπά.. Ακόμη κι όταν νιώθουμε τόσο άδειοι και πονεμένοι, όταν μόνο πόνος και φθόνος βγαίνει προς τους άλλους, γιατί εκείνοι έχουν εκείνο που εμείς δεν έχουμε, ακόμη και τότε, ας ψάξουμε για εκείνη τη χαραμάδα φωτός στην ψυχή μας, που ακόμη αγαπά.. Ακόμη κι αν είναι ένα αφελές χαμόγελο στην γκάφα ενός μωρού με το φαγητό του. Ακόμη κι αν είναι η αυθόρμητη αντίδρασή μας να κρατήσουμε ένα παιδάκι να μην το χτυπήσει το κύμα. Ακόμη και αν είναι να ταϊσουμε μια γάτα της γειτονιάς. Ακόμη κι αν είναι να θαυμάσουμε, έστω και για λίγο, το γεμάτο φεγγάρι του καλοκαιριού, πριν ξαναπιάσουμε το πένθος μας. Αυτές οι στιγμές δείχνουν πως είμαστε ζωντανοί, γιατί ακόμη αγαπούμε. Κι από τη στιγμή που είμαστε ζωντανοί, όλα μπορούν να συμβούν κι όλα μπορούν να αλλάξουν.



Μίλησε σε εκείνον που «έφυγε».. Στείλε του γράμματα, μίλησέ του στην προσευχή σου... Ακούει. Μίλησέ του και θα δεις σιγά σιγά ότι είναι το ίδιο ζωντανός, όπως το κύμα, οι άγγελοι και το φεγγάρι. Θα δεις σιγά σιγά, ότι θα πάρει τη θέση του δίπλα τους και τότε δε θα έχει πια σημασία αν είχε ζήσει μερικά χρόνια περισσότερο ή λιγότερο, γιατί η αγάπη είναι άχρονη και γιατί το αγαπημένο πρόσωπο είναι πάντα εκεί. Μέρος του εαυτού μας, μέρος της καρδιάς μας. Τότε το πένθος, έχοντας εκπληρώσει το σκοπό του, εξαφανίζεται, μαζί με την ψευδαίσθηση του χρόνου…
(Δημοσίευση "Reiki time" βιβλιοπεριοδικό Ιανουάριος-Ιούνιος 2010)