Η οικονομική κρίση, εκτός από τις πρακτικές αλλαγές που φέρνει στο βιοτικό επίπεδο πολλών οικογενειών, επηρεάζει ψυχολογικά και τα παιδιά, με πολλούς τρόπους. Είτε μέσω των αλλαγών στον τρόπο ζωής της οικογένειας, είτε μέσω των αλλαγών στην ψυχολογική κατάσταση των γονέων (αν π.χ. έχουν χάσει τη δουλειά τους), είτε μέσω των στάσεων που προβάλλονται ιδιαίτερα από τα ΜΜΕ.
Τα παιδιά δεν ζουν σε μια μαγική γυάλα. Ακόμη κι αν στη δική τους οικογένεια δεν υφίστανται προβλήματα βιοτικού επίπεδο, τα παιδιά απορροφούν και εισπράττουν το αίσθημα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, που αυτή τη στιγμή στη χώρα μας, χαρακτηρίζεται από: 1)φόβο, 2) έλλειψη ελπίδας, προοπτικής για το μέλλον, 3)πλήρης απαξίωση της έννοιας της κοινωνικής δικαιοσύνης, 4)θυμό. Καθώς τα παιδιά βιώνουν την οικονομική και κοινωνική κρίση σε μια τρυφερή ηλικία, όπου διαμορφώνεται η κοσμοθεωρία τους, η αντίληψή τους για τη ζωή, είναι σημαντικό να φροντίσουμε να έχουν υγιείς τρόπους να ερμηνεύσουν και να ανταποκριθούν σε αυτήν. Είναι ανέφικτο, αλλά και ανεπιθύμητο, να τα απομονώσουμε από την πραγματικότητα, ώστε να μη βλέπουν τις δυσκολίες. Ζουν στον ίδιο κόσμο με εμάς.
Το κλειδί είναι να νοηματοδοτήσουν υγιώς όσα παρατηρούν και βιώνουν. Ένας συνήθης, μη υγιής τρόπος ερμηνείας είναι ο φόβος της έλλειψης. Ριζώνουν στο παιδί βαθιά αρνητικές πεποιθήσεις, όπως: «Τα λεφτά δεν είναι ποτέ αρκετά», «Δεν θα έχω ποτέ αρκετά λεφτά στη ζωή μου, δεν υπάρχουν αρκετά», «Οι άνθρωποι υποφέρουν για τα λεφτά», «Δεν θα καταφέρω να επιβιώσω», «Κανείς δεν νοιάζεται για κανένα», «Οι άνθρωποι πατούν επί πτωμάτων για τα λεφτά», «Ας αρπάξω όσο περισσότερα μπορώ, αλλιώς θα το κάνουν οι άλλοι πριν από εμένα». Αυτές οι θεμελιώδεις αρνητικές πεποιθήσεις, υπάρχουν σε πολλούς ενήλικες, ακόμη και αν δεν εκφράζονται ρητά. Επειδή οι ασυνείδητες πεποιθήσεις είναι τόσο θεμελιώδεις, καταλήγουν να υπαγορεύουν τη συμπεριφορά μας, τις επιλογές μας, τα σχόλια μας, ακόμη και τη στάση του σώματός μας. Μέσα από αυτά τα κωδικοποιημένα μηνύματα, οι αρνητικές πεποιθήσεις των ενηλίκων διαποτίζουν το νου των παιδιών, χωρίς τα ίδια να το καταλαβαίνουν. Αν παραμείνουν κρυμμένες κι ανέπαφες, χωρίς να τεθούν υπό αμφισβήτηση, μέσα από κάποια συζήτηση για παράδειγμα, μπορούν να επηρεάζουν τη ζωή και τις αποφάσεις του παιδιού για πολλά χρόνια μετά. Η Louise Hay μιλά χαρακτηριστικά για το πώς η γενιά της (παιδιά που μεγάλωσαν στην περίοδο της βαθιάς ύφεσης της Αμερικής του 1930) έγιναν ενήλικοι με έντονο άγχος για τα οικονομικά, καθώς και ισχυρές πεποιθήσεις έλλειψης (π.χ. «δεν θα καταφέρω να πετύχω», «δεν μπορώ να τα βγάλω πέρα», «πάντα τα οικονομικά μου θα είναι ένας επώδυνος αγώνας», «Είναι κακό να είμαι πιο πλούσιος από όσο ήταν οι γονείς μου»). Κι αυτό, παρόλο που η εθνική οικονομία ήταν σε πολύ καλύτερη κατάσταση, όταν η γενιά της ενηλικιώθηκε. Δεν θέλουμε λοιπόν να υιοθετήσουν τα παιδιά μας φοβίες κι ενοχές, που θα τα συνοδεύουν για μια ζωή. Για αυτό πρέπει να συζητούμε για τα θέματα αυτά μαζί τους με τρόπο ανοιχτό, εποικοδομητικό κι αισιόδοξο και να τα διδάξουμε να σκέφτονται με θετικές δηλώσεις, όπως «Έχω πάντα όσα χρειάζομαι», «Ό,τι και να γίνει, θα τα καταφέρω», «Υπάρχουν αρκετά για όλους», «Μου αξίζει να πετύχω», «Έχω καλούς ανθρώπους στη ζωή μου» κλπ.
Θα πρέπει οι γονείς να είναι πολύ προσεκτικοί να μην εκστομίζουν ασύστολα εκφράσεις φόβου μπροστά στα παιδιά, π.χ. «τι θα απογίνουμε», «θα μας καταστρέψουν», «θα αφανιστούμε», «σε λίγο δεν θα έχουμε να φάμε» κλπ… Το φόβο μας είναι σημαντικό να τον εκφράσουμε σε κάποιον ενήλικα που μας καταλαβαίνει και μπορεί να μας υποστηρίξει. Καλό όμως είναι να μη μας βλέπουν τα παιδιά εκτός ελέγχου. Για τα παιδιά, εμείς είμαστε η ασπίδα προστασίας τους. Χρειάζονται να νιώσουν ότι θα τα προστατέψουμε. Αν μας βλέπουν πανικόβλητους, νιώθουν πολύ ευάλωτα και μόνα απέναντι σε ένα τεράστιο σύστημα στέρησης, το οποίο δεν κατανοούν και βέβαια δεν μπορούν να ελέγξουν. Αυτό μπορεί να τα οδηγήσει σε έντονο άγχος, μαζί με αρνητικές πεποιθήσεις για το μέλλον. Το ενδιαφέρον είναι ότι πολλές από αυτές τις εκφράσεις καταστροφής, εμείς οι μεγάλοι τις λέμε, ελαφρά τη καρδία, χωρίς συχνά να τις πολυπιστεύουμε και μετά τις ξεχνάμε! Για τα παιδιά όμως οι λέξεις έχουν μεγάλη βαρύτητα και συχνά τις παίρνουν 100% τις μετρητοίς! Άρα ας είμαστε προσεκτικοί. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα μικρού μαθητή, που είχε σιωπηρά αναπτύξει τέτοιο άγχος από αυτά που άκουγε για την οικονομική κρίση, ώστε όταν χρειάστηκε να το πάνε στο γιατρό για να του δώσει φάρμακα για βρογχίτιδα, είπε στη μαμά του: «Όχι, μην με πάτε, προτιμάω να μείνω άρρωστος, μην ξοδέψουμε λεφτά, δεν υπάρχουν λεφτά σήμερα»! (παρότι η οικογένειά του δεν αντιμετώπιζε κάποιο ιδιαίτερο οικονομικό πρόβλημα…). Άρα λοιπόν, λέμε στα παιδιά, όταν προκύψει στην κουβέντα: «Ναι, υπάρχει η κρίση, τα πράγματα είναι στενόχωρα για όλους, αλλά μην ανησυχείς, εμείς είμαστε εδώ, ξέρουμε πώς να το διαχειριστούμε, κι όλα θα πάνε καλά».
Καθώς και η δική μας γενιά, αλλά και εκείνη των παιδιών μας, έχουμε μεγαλώσει σε σχετική οικονομική ευρωστία, η πρώτη δυσκολία μας παραλύει. Καλό είναι, αν έχουμε κάποιον συγγενή μεγάλης ηλικίας, που πέρασε πολύ δυσκολότερα χρόνια και μπορεί με τη γνώση του και τη σοφία του να βοηθήσει, να του ζητήσουμε να μιλήσει με τα παιδιά. Πώς τα κατάφερναν τότε. Τι ήταν αυτό που τους έδινε δύναμη. Πώς βλέπουν τη σημερινή κατάσταση. Τι, κατά τη γνώμη τους, λείπει σήμερα πραγματικά. Βεβαίως χρειάζεται διάκριση ποιόν ηλικιωμένο θα ρωτήσουμε, να έχει πραγματική σοφία. Υπάρχουν αρκετοί εν ζωή, που έχουν πολλά να πουν, αν ψάξουμε να τους βρούμε και να τους ακούσουμε.
Ο λόγος που επίσης δεν πρέπει να δείχνουμε αδυναμία κι άγχος μπροστά στα παιδιά, είναι γιατί μετά μπορεί να νιώσουνε εκείνα υπεύθυνα να βοηθήσουν την οικογένεια. Νιώθουν ενοχή κι ευθύνη που δεν τους αναλογεί, π.χ. «Ο μπαμπάς φαίνεται δυστυχισμένος. Πρέπει να κάνω κάτι για να το σώσω την οικογένειά μου». Καταλήγουν να υιοθετούν ενοχικά το ρόλο του γονιού. Όσο βλέπουν να αποτυγχάνουν (καθώς δεν είναι στη δύναμή τους να κάνουν το μπαμπά ευτυχισμένο), νιώθουν ακόμη πιο ένοχα κι αγχωμένα. Δεν προτείνω να παρουσιάζουμε ένα ψεύτικο προσωπείο στα παιδιά. Μπορούμε να τους πούμε, αν το φέρει η κουβέντα, ότι «Ναι, είμαι αγχωμένος/ στεναχωρημένος/ προβληματισμένος για οικονομικά θέματα», αλλά θα πρέπει πάντα να συμπληρώσουμε «μην ανησυχείς για μένα, δε φταις εσύ, το διαχειριζόμαστε με τη μαμά και θα βρούμε τη λύση, μη σε αγχώνει». Δείχνουμε ότι έχουμε τον έλεγχο και την ευθύνη του εαυτού μας.
Τα παιδιά αντιλαμβάνονται επίσης την μεγάλη κοινωνική αδικία που συντελείται αυτή τη στιγμή εις βάρος του λαού, όχι μόνο του δικού μας, αλλά και πολλών άλλων. Τα παιδιά δεν έχουν ανοσία στα μηνύματα της τηλεόρασης ή των κοινωνικών αναταράξεων. Βλέπουν την ατιμωρησία σε εκείνους που έχουν αποκτήσει τα πολλά αδίκως και βλέπουν την εξαθλίωση στους εργαζόμενους, που πάλευαν μια ζωή για ένα μεροκάματο. Ο θυμός που προκύπτει δεν είναι απαραίτητα αρνητικός, αρκεί να λειτουργήσει ως δημιουργική δύναμη, παρά καταστροφική (και για να γίνει αυτό χρειάζεται αυτό-εκτίμηση). Παρατηρώ όμως μια στάση εγκατάλειψης, παραίτησης, σαν να έχουν υιοθετήσει πολλά παιδιά την απελπισμένη στάση ότι «με την Ελλάδα δεν γίνεται τίποτα», «η Ελλάδα πάντα θα μας προδίδει». Ίσως αυτή η κυνική απαξίωση του λαού μας, να εξηγεί για ποιο λόγο η συντριπτική πλειοψηφία εφήβων (πάνω από 60% σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα) δηλώνουν «Θέλω να φύγω από την Ελλάδα». Παρότι είναι κατανοητή η απογοήτευση, χρειάζεται να συζητήσουμε με τους νέους μας, να δούμε αυτή τη «φυγή» λίγο πιο αντικειμενικά. Έχω την αίσθηση ότι λειτουργεί λίγο ως χίμαιρα, ότι «θα πάω εκεί έξω», στο «μαγικό εξωτερικό», όπου όλα θα είναι τέλεια και πολιτισμένα, ενώ αυτή η χώρα, αυτός ο λαός είναι καταδικασμένος για πάντα… (Βεβαίως το ανελέητο αυτομαστίγωμα που κάνουμε εμείς οι ενήλικες, βρίζοντας σε κάθε πιθανή ευκαιρία τη χώρα μας και το λαό μας δε βοηθά). Θα πρέπει όμως να απορριφθούν κάποιοι μύθοι. Στο εξωτερικό δεν είναι τα πράγματα τέλεια. Η οικονομική κρίση έχει ήδη ή θα χτυπήσει όλες τις χώρες. Άλλες χώρες έχουν άλλου είδους προβλήματα, κατά κάποια έννοια ίσως χειρότερα από τα δικά μας. Δεν σημαίνει ότι μια αποτρέπουμε μια σωστά μελετημένη απόφαση για μετανάστευση, αν αυτό πραγματικά θέλει το παιδί και αν είναι η μόνη αναγκαία λύση. Αλλά ας βάλουμε στα παιδιά ένα ερωτηματικό σχετικά με την ουτοπία του εξωτερικού και της φυγής… Νιώθουν ότι φεύγοντας από εδώ, θα φύγουν από τα προβλήματα. Δε δουλεύει έτσι στη ζωή. Προβλήματα υπάρχουν παντού. Ίσως υπάρχει ΕΔΩ τρόπος να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα. Ίσως μπορώ να φτιάξω ΕΔΩ τη δική μου «ουτοπία», να την δημιουργήσω με το δικό μου τρόπο, χωρίς να περιμένω από κάποιον άλλον. Ίσως υπάρχουν ευκαιρίες που δεν έχω ακόμη ανακαλύψει.
Τα παιδιά επηρεάζονται από τις στατιστικές και από την τρομολαγνεία των ΜΜΕ. Καταλήγουν και κρύβονται πίσω από μια απόλυτη σκέψη άσπρο-μαύρο: «Αδύνατον να βρω δουλειά». Κάποια παιδιά έχουν φτάσει στο σημείο να εμφανίζουν σημάδια παραίτησης ακόμη κι από το διάβασμα, λέγοντας: «Τι νόημα έχει; Και να περάσω, πού θα μπορέσω θα βρω δουλειά;» Ας τα αποτρέπουμε από τέτοιου είδους αρνητικές προφητείες, που τείνει να προσομοιώνουν καταθλιπτική παραίτηση. «Πώς το ξέρεις από τώρα ότι δεν θα βρεις δουλειά; Μη ακούς την τηλεόραση, υπάρχουν πολλές δουλειές που δεν διαφημίζονται, και ακόμη και σήμερα, υπάρχουν άνθρωποι που βρίσκουν δουλειά». Μια από τις σημαντικότερες αρετές για την επιβίωση οπουδήποτε είναι η επιμονή. Το παιδί πρέπει να βρει αυτό που τον ενδιαφέρει και να προσηλωθείς το στόχο του, να κάνει πραγματικότητα τον όνειρό του επαγγελματικά και να δείξει επιμονή σε αυτό. Με την δέσμευση, την επιμονή, και την υπομονή, ανοίγουν οι πόρτες. Αν τα παιδιά παραιτηθούν πριν ακόμη προσπαθήσουν, αυτό δεν θα οδηγήσει πουθενά. Ένα αντεπιχείρημα είναι ότι οι οικονομίες πάντα λειτουργούν με κύκλους ύφεσης κι ανάπτυξης, δεν σημαίνει δηλαδή ότι θα είναι για πάντα έτσι. Ένα άλλο αντεπιχείρημα είναι ότι μπορεί η Ελλάδα να μπήκε πρώτη στην κρίση, αλλά ίσως να είναι και η πρώτη που θα βγει. Ας παροτρύνουμε το παιδί να επιμείνει ότι «εγώ θα τα καταφέρω, θα κάνω το καλύτερο που μπορώ. Μαζί με εμένα υπάρχουν και πολλοί άλλοι κι έχουμε τη δύναμη να παλέψουμε στη χώρα μας για κάτι καλύτερο».
Τα παιδιά επίσης λαμβάνουν τα μηνύματα της απαξίωσης της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ισοπέδωσης της ανθρώπινης αξίας, όταν βλέπουν άστεγους κι ανθρώπους που δεν έχουν να φάνε Ανεξάρτητα από τις περίπλοκες οικονομικές αναλύσεις, τα επιτόκια δανεισμού, και το ποσοστό του χρέους, το αποτέλεσμα είναι πως πολλοί άνθρωποι έχουν οδηγηθεί σήμερα στην εξαθλίωση. Το κράτος που είναι εκεί για να εκπροσωπεί τον άνθρωπο και να προασπίζεται τα βασικά του δικαιώματα για μια αξιοπρεπή διαβίωση, δεν εκπληρώνει αυτό το ρόλο. Είναι σημαντικό να βρούμε εμείς άλλους τρόπους, άλλα παραδείγματα για να διδάξουμε στα παιδιά το σεβασμό στην αξία του ανθρώπου. Εναλλακτικές οδούς, όπως εθελοντικές οργανώσεις, τράπεζες χρόνου, οργανώσεις αλληλεγγύης σε γειτονιές που στηρίζουν τους ευάλωτους, καθώς και μέσα από τον ποιοτικό χρόνο που αφιερώνουμε εμείς στα παιδιά. Ας τους μιλήσουμε για άλλα κινήματα στον κόσμο, που αγωνίζονται για κοινωνική δικαιοσύνη, για την αραβική άνοιξη, για δίκτυα αλληλεγγύης, ανταλλακτικής οικονομίας, ζωντανά παραδείγματα, όπου οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για να μην καταρρακωθεί η εμπιστοσύνη τους στην ανθρώπινη κοινωνία. Η ισοπέδωση της ανθρώπινης αξίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας είναι το χειρότερο μήνυμα της σημερινής κοινωνικο-οικονομικής κρίσης και για αυτό κι εμείς πρέπει να κάνουμε το ακριβώς αντίθετο. Να στηρίξουμε όσο μπορούμε ο ένας τον άλλον, να νοιαστούμε όσο μπορούμε ο ένας για τον άλλον, αλλά και για τα παιδιά μας τα ίδια, αφιερώνοντας ποιοτικό χρόνο μαζί τους και αυτό τους δίνει μεγάλη δύναμη. Ας τους διδάξουμε με το παράδειγμά μας, να προσεγγίσουν τον πιο αδύναμο. Όχι να περιμένουμε εκείνοι να ζητήσουν από εμάς. Πολλοί άνθρωποι υποφέρουν σήμερα σιωπηλά, πίσω από κλειστές πόρτες, δεν υπήρξαν ποτέ επαγγελματίες επαίτες, αλλά είναι άνθρωποι όπως όλοι μας, που οι συνθήκες τους οδήγησαν σε αυτό το δύσκολο σημείο. Ας δείξουμε ηγεσία σε αυτό κι ας πάρουμε την πρωτοβουλία να δραστηριοποιηθούμε στην αρωγή κι αλληλεγγύη μέσα από κατάλληλες εθελοντικές οργανώσεις. Αυτό θα τα κάνει να νιώσουν ασφαλή, γιατί βλέπουν ανθρωπιά. Θα τα κάνει επίσης να νιώσουν δυνατά. Γιατί εκείνος που επιμένει να λειτουργεί καλοπροαίρετα, δύσκολα τον αγγίζει ο φόβος.
Ας τους δώσουμε ελπίδα και θετική οπτική, αισιοδοξία. Ας τους ρωτήσουμε «Αν μπορούσαν να προκύψουν κάποια καλά από την κρίση, ποια θα ήταν αυτά;» Πώς θα μπορούσαμε να αντιστρέψουμε αυτήν την κατάσταση στην κοινωνία μας σε κάτι θετικό;» Σύμφωνα με τη θεωρία της λογο-θεραπείας του Viktor Frankl, οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να αντιμετωπιστεί, αρκεί να βρεθεί κάποιο νόημα για το οποίο συμβαίνει. Αν ρωτήσουμε λοιπόν τα παιδιά ποια είναι τα πιθανά νοήματα-διδάγματα για την κρίση, μέσα από την καρδιά τους, ας είμαστε προετοιμασμένοι για αποκαλυπτικές απαντήσεις. Με την πίστη στον εαυτό τους, την αυτό-εκτίμηση , τη σύνδεση με άλλα άτομα με αντίστοιχε αξίες (γιατί υπάρχουν πολλοί καλοπροαίρετοι άνθρωποι, απλά δεν ακούγονται) μπορούν να σταθούν επάξια στις προκλήσεις .
Ας απαντήσουμε στην έλλειψη αξιών, με τις αξίες που έχουμε εμείς μέσα μας. Όταν ζούμε σύμφωνα με τις αξίες, δεν γίνεται μόνο η ζωή των άλλων καλύτερη, αλλά και η δική μας. Νιώθουμε ολοκληρωμένοι, νιώθουμε ισχυροί, νιώθουμε ότι έχουμε αξιοπρέπεια. Αυτό μας προσθέτει μια αόρατη δύναμη, που μας βοηθά να ανταπεξέλθουμε σε οποιαδήποτε δυσκολία. Το απόθεμα δύναμής μας είναι σαν να βρίσκεται σε ένα μεγάλο σακί με άμμο. Όταν παραβαίνουμε τις αξίες, όταν συμπεριφερόμαστε άδικα ή εγωιστικά είναι σαν να τρυπάμε το δοχείο, η δύναμή μας φεύγει προς τα έξω. Παρότι τα αποτελέσματα μπορεί να μην γίνονται άμεσα ορατά, όταν χρειαστούμε τη δύναμή μας για οποιαδήποτε είδους μελλοντική ανάγκη, δεν θα την έχουμε.
Ας θυμίσουμε στα παιδιά μας ότι το χρήμα δεν είναι το παν. Τα παιδιά, αν έχουν τα απολύτως στοιχειώδη, μπορούν να ζήσουν ευτυχισμένα σε μια οικογένεια, όπου υπάρχει το ψυχικό απόθεμα αγάπης κι αισιοδοξίας από τους γονείς. Τα παιδιά δεν θα στερηθούν τόσο πολύ τα υλικά αντικείμενα, αν και πολλές φορές φαίνεται να προσκολλούνται σε αυτά, γιατί τους λείπουν άλλα ουσιαστικότερα. Αν ο πατέρας έχασε τη δουλειά του δεν χρειάζεται να ντρέπεται για αυτό, οδηγώντας εμμέσως έτσι και το παιδί σε ενοχές. Ας προσπαθήσει να μην περικυκλωθεί από καταθλιπτικές σκέψεις, ας το δει σαν μια ευκαιρία να αφιερώσει ποιοτικό χρόνο στο παιδί, να κάνουν πράγματα μαζί. Αν νιώθει ο γονιός θετικά, με ισχυρή αυτοεκτίμηση, όσο είναι ανθρωπίνως δυνατό (βλέπε άρθρα "Ψυχολογική αντιμετώπιση της ανεργίας") μπορεί το χρονικό αυτό διάστημα να χρησιμοποιηθεί στην οικογένεια τελικά προς όφελος όλων.
Αν η οικογένεια μοιράζεται κάποιες πνευματικές/θρησκευτικές πεποιθήσεις που της προσφέρουν αντοχή και ελπίδα, ας το συζητήσουν ανοικτά με τα παιδιά, καθώς η πνευματικότητα μπορεί να είναι σημαντική πηγή παρηγοριάς και σθένους γα πολλά παιδιά. Η ζωή είναι για όλους αβέβαιη -και για εμάς και για τα παιδιά μας. Ας προβάλλουμε εμείς τη θετική σκέψη και την αισιοδοξία ότι κάτι καλό θα προκύψει στο τέλος. Αν δεν μπορούμε εμείς να αντιμετωπίσουμε το μέλλον, πώς θα το δουν εκείνα; Με το παράδειγμά μας διδάσκουμε.
Αν προκύψουν πρακτικές αλλαγές στη ζωή του παιδιού, μπορούμε να συζητήσουμε μαζί τους ότι η αλλαγή είναι μέρος της ζωής κι ότι με κάθε αλλαγή ανοίγονται νέες ευκαιρίες. Μπορεί από μια αλλαγή (π.χ. αλλαγή πόλης, σχολείου κλπ.) να προκύψουν ακόμη καλύτερα πράγματα, οπότε ας μην το φοβόμαστε. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον χρόνο για δημιουργικές δραστηριότητες με τα παιδιά, όπως θέατρο ζωγραφική, αθλητισμός, περπάτημα στη φύση, μελέτη μέσω Διαδικτύου ή δημόσιας βιβλιοθήκης, λύσεις σχετικά ανέξοδες, που όμως καλλιεργούν την ψυχή τους, αντί να τα αφήνουμε μόνα να βρίσκουν διέξοδο στα βιντεοπαιχνίδια. Ας φροντίσουμε να δίνουμε χρόνο προσοχής σε όλα τα παιδιά μέσα στην οικογένεια, ώστε να μην υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ τους. Ας φροντίσουμε όσο μπορούμε, ώστε οι επαγγελματίες που βοηθούν τα παιδιά μας, εκπαιδευτικοί, baby sitters, να είναι άνθρωποι με αγάπη. Αυτό είναι πάντα σημαντικό, αλλά ειδικά σε μια μεταβατική κατάσταση είναι σημαντικότερο από ποτέ. Καλοπροαίρετοι άνθρωποι με αγάπη, μπορούν να θρέψουν τη ψυχή των παιδιών και να τα βοηθήσουν να προασπίσουν τις ψυχικές τους δυνάμεις. Άνθρωποι που είναι πάνω από όλα καλοήθεις, με την καρδιά τους ανοιχτή είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες για μια ουσιαστικά ποιοτική ζωή, ακόμη και σε μια οικονομική δυσχέρεια.
Πρεκατέ Βικτωρία, 7/12/2011, www.brightplanet.blogspot.com
Δημοσιεύτηκε στο http://toblogsas.skai.gr/post/13878542174, 7.12.11
Τα ακόλουθα άρθρα έχουν γραφεί από την ψυχολόγο και συγγραφέα Πρεκατέ Βικτωρία, πολλά εκ των οποίων έχουν αποσταλεί στον τύπο (όπου είναι γνωστό, αναφέρεται η πηγή δημοσίευσης).Το υλικό εκφράζει τις προσωπικές απόψεις της συγγραφέως και δεν εκπροσωπεί κάποιο φορέα ή οργανισμό. Παρακαλείσθε αν αναδημοσιεύετε κάποιο άρθρο, να αναφέρετε ως πηγή αυτό το ιστολόγιο.
ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ:H ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΣΩΖΕΙ!!
• Τι είναι η παιδική σεξουαλική κακοποίηση;
Όλα τα είδη της σεξουαλικής δραστηριότητας μεταξύ ενηλίκων όταν πραγματοποιούνται σε παιδί, αλλά και δραστηριότητες χωρίς άγγιγμα, όπως το να παίρνει ο μπαμπάς το παιδί να δουν πορνογραφία μαζί, να ενθαρρύνει κανείς το παιδί να παρακολουθεί σεξουαλικές πράξεις κλπ. Γενικά, οποιαδήποτε πράξη με παιδιά, περιλαμβάνει σεξουαλική διέγερση του ενήλικα είναι κακοποίηση. Το παιδί μπορεί πάντα να αντιληφθεί ότι υπάρχει κάτι «περίεργο» στην ατμόσφαιρα και τραυματίζεται από αυτό.
• Πόσο συχνά συμβαίνει;
Ο πραγματικός αριθμός των περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί, καθώς η ντροπή και ο φόβος εμποδίζει τα παιδιά να μιλήσουν. Οι περισσότεροι ερευνητές διεθνώς συμφωνούν ότι περίπου 1 στις 4 ή 5 γυναίκες και 1 στους 6 ή 7 άνδρες έχουν υποστεί κάποια μορφή σεξουαλικής κακοποίησης μέχρι να ενηλικιωθούν, ενώ ο 3 στα 4 παιδιά δε θα μιλήσουν κατά τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας για την κακοποίηση. Πάνω από 90% των ατόμων που κακοποιούν παιδιά είναι άτομα γνωστά στο παιδί, είτε από το άμεσο ή έμμεσο οικογενειακό περιβάλλον, ή φίλοι της οικογένειας, γείτονες, επαγγελματίες που ασχολούνται με παιδιά κλπ. Ένα μεγάλο ποσοστό δραστών είναι έφηβοι ή νεαροί ενήλικες. Για αυτό όταν παρατηρούνται έφηβοι να έχουν σεξουαλικό ενδιαφέρον για μικρότερα παιδιά, θα πρέπει να αναζητηθεί ψυχοθεραπευτική βοήθεια, πριν παγιωθεί η τάση σε παιδοφιλία. Όσο νωρίτερα γίνει η παρέμβαση, τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι. Επίσης θα πρέπει να διερευνηθεί γιατί ο έφηβος έχει αυτήν την συμπεριφορά- συχνά έχουν κακοποιηθεί οι ίδιοι από ενήλικες κι επαναλαμβάνουν το τραύμα σε μικρότερα παιδιά (acting out).
• Πώς μπορείτε να καταλάβετε ότι ένα παιδί κακοποιείται σεξουαλικά;
Τα παιδιά σιωπούν, γιατί οι δράστες ίσως έχουν απειλήσει ότι θα τα βλάψουν ή τα έχουν κατηγορήσει ότι προκάλεσαν την κακοποίηση ή φοβούνται ότι θα διαλυθεί η οικογένεια ή ακόμη δεν γνωρίζουν ότι έχουν δικαίωμα να πουν όχι και να μιλήσουν. Για αυτό θα πρέπει οι ενήλικες να επαγρυπνούν για τις άμεσες ενδείξεις, όπως:
-Σωματικά προβλήματα, ευαισθησία, μώλωπες, πόνος στη στοματική ή γεννητική περιοχή, δυσκολία να καθίσει, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, εγκυμοσύνη
-Εφιάλτες, δυσκολία και τρόμος στον ύπνο, κούραση, τικ, τραύλισμα, ξαφνική ανορεξία ή βουλιμία,. Παίρνει βάρος για να «κρύψει» το σώμα του.
-Παλινδρόμηση σε συμπεριφορές μικρότερης ηλικίας, π.χ. πιπιλά το δάχτυλο, ενούρηση τη νύχτα.
-Ξαφνικές απρόσμενες αλλαγές στη διάθεση, όπως κατάθλιψη, απόσυρση, μυστικοπάθεια, απομόνωση. Φόβος ή φοβία για συγκεκριμένα άτομα ή τοποθεσίες, ξαφνική ντροπαλότητα.
-Απομακρύνεται από γονείς και φίλους. Δεν μιλάει, δεν ανοίγεται όπως παλαιότερα. Φοβάται να βγει από το σπίτι ή το δωμάτιο.
-Ανεξήγητη γνώση σεξουαλικών θεμάτων για την ηλικία του, η οποία εκδηλώνεται μέσα από ακατάλληλη σεξουαλική δραστηριότητα με παιχνίδια, κούκλες ή αντικείμενα και κατοχή νέων ενήλικων λέξεων για μέρη του σώματος ή σεξουαλικές δραστηριότητες προς μικρότερα παιδιά. Ζωγραφιές που επιδεικνύουν σεξουαλική επιθετικότητα, σεξουαλικές πράξεις.
-Ντρέπεται για το σώμα του και δε θέλει να ξεντύνεται ή να αλλάζει ρούχα μπροστά σε άλλους. Ή αρχίζει να «χαϊδεύεται», να αγγίζει ενηλίκους και άλλα παιδιά με επίμονο και ακατάλληλο τρόπο. Δε θέλει να συμμετέχει σε εκδρομές, γυμναστική, παιχνίδι, ομαδικές δραστηριότητες κλπ. με άλλα παιδιά.
-Δείχνει εμμονή για ένα καινούργιο μεγαλύτερο “φίλο” και κατέχει ξαφνικά αδικαιολόγητα δώρα ή χρήματα.
-Οι έφηβοι εμφανίζουν συχνά κατάχρηση ουσιών, αυτό-τραυματισμό ή αποπειρώνται να φύγουν από το σπίτι.
• Πώς μπορείτε να προστατέψετε τα παιδιά από τη σεξουαλική κακοποίηση;
-Να πείτε στα παιδιά ότι έχουν δικαίωμα να πουν ΟΧΙ κι ότι ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΠΟΤΕ να κρατούν κανένα ΜΥΣΤΙΚΟ για αγγίγματα κι αγκαλιές. Πείτε τους ότι έχουν δικαίωμα και πρέπει να μιλήσουν κι ότι δε θα θυμώσετε. Πείτε τους ότι το σώμα τους ανήκει σε εκείνα κι ότι κανείς δεν έχει δικαίωμα να τα αγγίζει με τρόπο που τους είναι άβολος. Πείτε τους να εμπιστεύονται το ένστικτό τους για το αν κάποιο άγγιγμα είναι σωστό ή λάθος.
-Αναπτύξετε μια ανοιχτή σχέση εμπιστοσύνης με τα παιδιά σας. Να ακούτε τους φόβους τους και τις ανησυχίες τους .
-Υπάρχουν στο εμπόριο σήμερα εκπαιδευτικές ταινίες για παιδιά διαφόρων ηλικιών που εξηγούν στα παιδιά τι είναι η σεξουαλική κακοποίηση και πώς να προφυλαχθούν από αυτήν.
- Αν υποπτεύεστε ότι κάποιος συγγενής κακοποιεί ένα παιδί, είναι σημαντικό να μιλήσετε για την κατάσταση παρά να αψηφήσετε την ανησυχία σας και να ανακαλύψετε αργότερα ότι όντως συνέβαινε κάτι τέτοιο. Δεν θα πρέπει να αφήσετε την αγάπη για το δράστη ή την ντροπή για το «τι θα πει ο κόσμος» ή το φόβο «μη χαλάσουμε σχέσεις» να σας σταματήσει από το να αναζητήσετε βοήθεια από ειδικό επαγγελματία και τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας
-Είναι κρίσιμης σημασίας να πιστέψετε το παιδί, όταν κάνει την αποκάλυψη. Αν δεν πιστέψουμε τα παιδιά, πολύ πιθανόν να μην ξαναδοκιμάσουν ποτέ να ανοιχτούν σε κάποιον. Σε πολλές κουλτούρες, όπως και στη δική μας, η παιδική σεξουαλική κακοποίηση αποσιωπάται ως ταμπού, και είναι πολύ πιο εύκολο να πιστέψουν οι ενήλικες ότι το παιδί 'ψεύδεται' ή ' τα βγάζει από το μυαλό του', παρά ότι η κακοποίηση πραγματικά συμβαίνει. Ίσως γιατί μας είναι πολύ πιο εύκολο και βολικό να πιστέψουμε ότι δεν υπάρχει, παρά να αναλάβουμε τις ευθύνες μας και να αντιμετωπίσουμε την σεξουαλική θυματοποίηση των παιδιών στην κοινωνία που ζούμε. Στην πραγματικότητα γίνεται ακριβώς το αντίθετο: Σύμφωνα με τις στατιστικές, είναι πολύ πιο πιθανό τα παιδιά να κακοποιούνται, παρά να ψεύδονται ή να έχουν ψευδαισθήσεις. Ακόμη κι αν το παιδί αρνηθεί ή ανασκευάσει, μπορεί να είναι λόγω φόβου αντιποίνων από το δράστη για την αποκάλυψη. Ας μη ξεχνούμε ότι οι δράστες της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης πολύ συχνά απειλούν ευθέως το παιδί να μην αποκαλύψει, να αρνηθεί υποψίες τρίτων, να μη μιλήσει. Οι επαγγελματίες παιδικής προστασίας θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα έμπειροι και προσεκτικοί.Τα παιδιά δεν ψεύδονται από μόνα τους για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση.
-Διδάξτε στα παιδιά ότι πρέπει να λένε όχι όταν δε θέλουν να παίξουν, να τα γαργαλήσουν, να τα αγκαλιάσουν ή να τα φιλήσουν. Βοηθήστε τα να καταλάβουν ποια συμπεριφορά είναι λάθος κι ότι θα πρέπει πάντα να σας πουν αν κάποιος τους φέρθηκε έτσι, ακόμη κι αν τους ήταν αδύνατο να πουν όχι εκείνη τη στιγμή. Αρχικά οι δράστες χρησιμοποιούν αθώα αγγίγματα για να εξοικειώσουν το παιδί. και μετά προχωρούν σε σεξουαλική κακοποίηση.
-Θα πρέπει να είστε πολύ προσεκτικοί και μην αφήνετε τα παιδιά με κάποιον που έχετε επιφυλάξεις.
• Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες κακοποιούνται;
Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, όπως εγκεφαλική παράλυση, δυσμορφίες, νοητική καθυστέρηση, τύφλωση, κώφωση, επιληψία, ψυχιατρικές διαταραχές είναι ιδιαίτερα ευάλωτα για κακοποίηση κι οι έρευνες διεθνώς δείχνουν ότι κακοποιούνται σε συχνότητα 3-4 φορές μεγαλύτερη από ότι τα παιδιά του γενικού πληθυσμού. Οι λόγοι για αυτό είναι ότι ίσως δεν κατανοούν, δεν αναγνωρίζουν την κακοποίηση, ίσως δυσκολεύονται να εκφράσουν αυτό που τους συμβαίνει, ίσως είναι πολύ απομονωμένα, ίσως αντιμετωπίζονται με περισσότερη δυσπιστία από τους άλλους , αν αποκαλύψουν κάτι. Τα παιδιά συχνά βρίσκονται σε απόλυτη εξάρτηση από έναν ενήλικα παροχό φροντίδας, ενώ αν παραμελούνται, έχουν ιδιαίτερη ανάγκη από προσοχή και άγγιγμα κι είναι πιο ευάλωτα στους χειρισμούς των παιδόφιλων. Όπως η πλειοψηφία των παιδιών στη χώρα μας, έτσι και τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, δεν έχουν εκπαιδευτεί στην αυτοπροστασία τους.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην επιλογή προσωπικού σε όλους τους χώρους πους απασχολούν ή φροντίζουν παιδιά. Οι παιδόφιλοι έλκονται από αυτούς ακριβώς τους χώρους και αναζητούν εργασία, με αμοιβή ή συχνά εθελοντική, ώστε να έχουν πρόσβαση στα παιδιά-θύματα. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι σχολεία, παιδικές κατασκηνώσεις, αθλητικοί σύλλογοι, ιδρύματα παιδικής φιλοξενίας επίσης είναι χώροι, που έλκουν παιδόφιλους και όπου έχουν παρατηρηθεί περιστατικά παιδικής κακοποίησης, για αυτό και θα πρέπει να λειτουργούν ανεξάρτητες αρχές εποπτείας τους, καθώς και πολύ αυστηρές προδιαγραφές κι έλεγχος στη στελέχωσή τους.
«Η κακοποίηση του παιδιού στο σχολείο και την οικογένεια», Πρεκατέ Βικτωρία, Ιατρικές Εκδόσεις ΒΗΤΑ, 2008
Όλα τα είδη της σεξουαλικής δραστηριότητας μεταξύ ενηλίκων όταν πραγματοποιούνται σε παιδί, αλλά και δραστηριότητες χωρίς άγγιγμα, όπως το να παίρνει ο μπαμπάς το παιδί να δουν πορνογραφία μαζί, να ενθαρρύνει κανείς το παιδί να παρακολουθεί σεξουαλικές πράξεις κλπ. Γενικά, οποιαδήποτε πράξη με παιδιά, περιλαμβάνει σεξουαλική διέγερση του ενήλικα είναι κακοποίηση. Το παιδί μπορεί πάντα να αντιληφθεί ότι υπάρχει κάτι «περίεργο» στην ατμόσφαιρα και τραυματίζεται από αυτό.
• Πόσο συχνά συμβαίνει;
Ο πραγματικός αριθμός των περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί, καθώς η ντροπή και ο φόβος εμποδίζει τα παιδιά να μιλήσουν. Οι περισσότεροι ερευνητές διεθνώς συμφωνούν ότι περίπου 1 στις 4 ή 5 γυναίκες και 1 στους 6 ή 7 άνδρες έχουν υποστεί κάποια μορφή σεξουαλικής κακοποίησης μέχρι να ενηλικιωθούν, ενώ ο 3 στα 4 παιδιά δε θα μιλήσουν κατά τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας για την κακοποίηση. Πάνω από 90% των ατόμων που κακοποιούν παιδιά είναι άτομα γνωστά στο παιδί, είτε από το άμεσο ή έμμεσο οικογενειακό περιβάλλον, ή φίλοι της οικογένειας, γείτονες, επαγγελματίες που ασχολούνται με παιδιά κλπ. Ένα μεγάλο ποσοστό δραστών είναι έφηβοι ή νεαροί ενήλικες. Για αυτό όταν παρατηρούνται έφηβοι να έχουν σεξουαλικό ενδιαφέρον για μικρότερα παιδιά, θα πρέπει να αναζητηθεί ψυχοθεραπευτική βοήθεια, πριν παγιωθεί η τάση σε παιδοφιλία. Όσο νωρίτερα γίνει η παρέμβαση, τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι. Επίσης θα πρέπει να διερευνηθεί γιατί ο έφηβος έχει αυτήν την συμπεριφορά- συχνά έχουν κακοποιηθεί οι ίδιοι από ενήλικες κι επαναλαμβάνουν το τραύμα σε μικρότερα παιδιά (acting out).
• Πώς μπορείτε να καταλάβετε ότι ένα παιδί κακοποιείται σεξουαλικά;
Τα παιδιά σιωπούν, γιατί οι δράστες ίσως έχουν απειλήσει ότι θα τα βλάψουν ή τα έχουν κατηγορήσει ότι προκάλεσαν την κακοποίηση ή φοβούνται ότι θα διαλυθεί η οικογένεια ή ακόμη δεν γνωρίζουν ότι έχουν δικαίωμα να πουν όχι και να μιλήσουν. Για αυτό θα πρέπει οι ενήλικες να επαγρυπνούν για τις άμεσες ενδείξεις, όπως:
-Σωματικά προβλήματα, ευαισθησία, μώλωπες, πόνος στη στοματική ή γεννητική περιοχή, δυσκολία να καθίσει, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, εγκυμοσύνη
-Εφιάλτες, δυσκολία και τρόμος στον ύπνο, κούραση, τικ, τραύλισμα, ξαφνική ανορεξία ή βουλιμία,. Παίρνει βάρος για να «κρύψει» το σώμα του.
-Παλινδρόμηση σε συμπεριφορές μικρότερης ηλικίας, π.χ. πιπιλά το δάχτυλο, ενούρηση τη νύχτα.
-Ξαφνικές απρόσμενες αλλαγές στη διάθεση, όπως κατάθλιψη, απόσυρση, μυστικοπάθεια, απομόνωση. Φόβος ή φοβία για συγκεκριμένα άτομα ή τοποθεσίες, ξαφνική ντροπαλότητα.
-Απομακρύνεται από γονείς και φίλους. Δεν μιλάει, δεν ανοίγεται όπως παλαιότερα. Φοβάται να βγει από το σπίτι ή το δωμάτιο.
-Ανεξήγητη γνώση σεξουαλικών θεμάτων για την ηλικία του, η οποία εκδηλώνεται μέσα από ακατάλληλη σεξουαλική δραστηριότητα με παιχνίδια, κούκλες ή αντικείμενα και κατοχή νέων ενήλικων λέξεων για μέρη του σώματος ή σεξουαλικές δραστηριότητες προς μικρότερα παιδιά. Ζωγραφιές που επιδεικνύουν σεξουαλική επιθετικότητα, σεξουαλικές πράξεις.
-Ντρέπεται για το σώμα του και δε θέλει να ξεντύνεται ή να αλλάζει ρούχα μπροστά σε άλλους. Ή αρχίζει να «χαϊδεύεται», να αγγίζει ενηλίκους και άλλα παιδιά με επίμονο και ακατάλληλο τρόπο. Δε θέλει να συμμετέχει σε εκδρομές, γυμναστική, παιχνίδι, ομαδικές δραστηριότητες κλπ. με άλλα παιδιά.
-Δείχνει εμμονή για ένα καινούργιο μεγαλύτερο “φίλο” και κατέχει ξαφνικά αδικαιολόγητα δώρα ή χρήματα.
-Οι έφηβοι εμφανίζουν συχνά κατάχρηση ουσιών, αυτό-τραυματισμό ή αποπειρώνται να φύγουν από το σπίτι.
• Πώς μπορείτε να προστατέψετε τα παιδιά από τη σεξουαλική κακοποίηση;
-Να πείτε στα παιδιά ότι έχουν δικαίωμα να πουν ΟΧΙ κι ότι ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΠΟΤΕ να κρατούν κανένα ΜΥΣΤΙΚΟ για αγγίγματα κι αγκαλιές. Πείτε τους ότι έχουν δικαίωμα και πρέπει να μιλήσουν κι ότι δε θα θυμώσετε. Πείτε τους ότι το σώμα τους ανήκει σε εκείνα κι ότι κανείς δεν έχει δικαίωμα να τα αγγίζει με τρόπο που τους είναι άβολος. Πείτε τους να εμπιστεύονται το ένστικτό τους για το αν κάποιο άγγιγμα είναι σωστό ή λάθος.
-Αναπτύξετε μια ανοιχτή σχέση εμπιστοσύνης με τα παιδιά σας. Να ακούτε τους φόβους τους και τις ανησυχίες τους .
-Υπάρχουν στο εμπόριο σήμερα εκπαιδευτικές ταινίες για παιδιά διαφόρων ηλικιών που εξηγούν στα παιδιά τι είναι η σεξουαλική κακοποίηση και πώς να προφυλαχθούν από αυτήν.
- Αν υποπτεύεστε ότι κάποιος συγγενής κακοποιεί ένα παιδί, είναι σημαντικό να μιλήσετε για την κατάσταση παρά να αψηφήσετε την ανησυχία σας και να ανακαλύψετε αργότερα ότι όντως συνέβαινε κάτι τέτοιο. Δεν θα πρέπει να αφήσετε την αγάπη για το δράστη ή την ντροπή για το «τι θα πει ο κόσμος» ή το φόβο «μη χαλάσουμε σχέσεις» να σας σταματήσει από το να αναζητήσετε βοήθεια από ειδικό επαγγελματία και τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας
-Είναι κρίσιμης σημασίας να πιστέψετε το παιδί, όταν κάνει την αποκάλυψη. Αν δεν πιστέψουμε τα παιδιά, πολύ πιθανόν να μην ξαναδοκιμάσουν ποτέ να ανοιχτούν σε κάποιον. Σε πολλές κουλτούρες, όπως και στη δική μας, η παιδική σεξουαλική κακοποίηση αποσιωπάται ως ταμπού, και είναι πολύ πιο εύκολο να πιστέψουν οι ενήλικες ότι το παιδί 'ψεύδεται' ή ' τα βγάζει από το μυαλό του', παρά ότι η κακοποίηση πραγματικά συμβαίνει. Ίσως γιατί μας είναι πολύ πιο εύκολο και βολικό να πιστέψουμε ότι δεν υπάρχει, παρά να αναλάβουμε τις ευθύνες μας και να αντιμετωπίσουμε την σεξουαλική θυματοποίηση των παιδιών στην κοινωνία που ζούμε. Στην πραγματικότητα γίνεται ακριβώς το αντίθετο: Σύμφωνα με τις στατιστικές, είναι πολύ πιο πιθανό τα παιδιά να κακοποιούνται, παρά να ψεύδονται ή να έχουν ψευδαισθήσεις. Ακόμη κι αν το παιδί αρνηθεί ή ανασκευάσει, μπορεί να είναι λόγω φόβου αντιποίνων από το δράστη για την αποκάλυψη. Ας μη ξεχνούμε ότι οι δράστες της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης πολύ συχνά απειλούν ευθέως το παιδί να μην αποκαλύψει, να αρνηθεί υποψίες τρίτων, να μη μιλήσει. Οι επαγγελματίες παιδικής προστασίας θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα έμπειροι και προσεκτικοί.Τα παιδιά δεν ψεύδονται από μόνα τους για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση.
-Διδάξτε στα παιδιά ότι πρέπει να λένε όχι όταν δε θέλουν να παίξουν, να τα γαργαλήσουν, να τα αγκαλιάσουν ή να τα φιλήσουν. Βοηθήστε τα να καταλάβουν ποια συμπεριφορά είναι λάθος κι ότι θα πρέπει πάντα να σας πουν αν κάποιος τους φέρθηκε έτσι, ακόμη κι αν τους ήταν αδύνατο να πουν όχι εκείνη τη στιγμή. Αρχικά οι δράστες χρησιμοποιούν αθώα αγγίγματα για να εξοικειώσουν το παιδί. και μετά προχωρούν σε σεξουαλική κακοποίηση.
-Θα πρέπει να είστε πολύ προσεκτικοί και μην αφήνετε τα παιδιά με κάποιον που έχετε επιφυλάξεις.
• Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες κακοποιούνται;
Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, όπως εγκεφαλική παράλυση, δυσμορφίες, νοητική καθυστέρηση, τύφλωση, κώφωση, επιληψία, ψυχιατρικές διαταραχές είναι ιδιαίτερα ευάλωτα για κακοποίηση κι οι έρευνες διεθνώς δείχνουν ότι κακοποιούνται σε συχνότητα 3-4 φορές μεγαλύτερη από ότι τα παιδιά του γενικού πληθυσμού. Οι λόγοι για αυτό είναι ότι ίσως δεν κατανοούν, δεν αναγνωρίζουν την κακοποίηση, ίσως δυσκολεύονται να εκφράσουν αυτό που τους συμβαίνει, ίσως είναι πολύ απομονωμένα, ίσως αντιμετωπίζονται με περισσότερη δυσπιστία από τους άλλους , αν αποκαλύψουν κάτι. Τα παιδιά συχνά βρίσκονται σε απόλυτη εξάρτηση από έναν ενήλικα παροχό φροντίδας, ενώ αν παραμελούνται, έχουν ιδιαίτερη ανάγκη από προσοχή και άγγιγμα κι είναι πιο ευάλωτα στους χειρισμούς των παιδόφιλων. Όπως η πλειοψηφία των παιδιών στη χώρα μας, έτσι και τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, δεν έχουν εκπαιδευτεί στην αυτοπροστασία τους.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην επιλογή προσωπικού σε όλους τους χώρους πους απασχολούν ή φροντίζουν παιδιά. Οι παιδόφιλοι έλκονται από αυτούς ακριβώς τους χώρους και αναζητούν εργασία, με αμοιβή ή συχνά εθελοντική, ώστε να έχουν πρόσβαση στα παιδιά-θύματα. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι σχολεία, παιδικές κατασκηνώσεις, αθλητικοί σύλλογοι, ιδρύματα παιδικής φιλοξενίας επίσης είναι χώροι, που έλκουν παιδόφιλους και όπου έχουν παρατηρηθεί περιστατικά παιδικής κακοποίησης, για αυτό και θα πρέπει να λειτουργούν ανεξάρτητες αρχές εποπτείας τους, καθώς και πολύ αυστηρές προδιαγραφές κι έλεγχος στη στελέχωσή τους.
«Η κακοποίηση του παιδιού στο σχολείο και την οικογένεια», Πρεκατέ Βικτωρία, Ιατρικές Εκδόσεις ΒΗΤΑ, 2008
Πίστη, φόβος και δοτικότητα
Το παρόν άρθρο απευθύνεται σε όσους πιστεύουν στο Θεό ή είναι ανοιχτοί να ακούσουν για θέματα πίστης και πώς η πίστη μπορεί να βοηθήσει στις δυσκολίες της ζωής. Το άρθρο δεν στοχεύει να πείσει ή να «προσηλυτίσει» κανέναν, ούτε να μπει σε επιχειρηματολογία για το αν υπάρχει Θεός ή όχι, καθώς αυτό είναι εντελώς προσωπική απόφαση και βίωμα του καθενός. Για όσους δεν πιστεύουν, υπάρχουν βεβαίως οι μέθοδοι της ψυχολογικής στήριξης, που μπορούν να βοηθήσουν το άτομο. Κατά τη γνώμη μου όμως, αυτές οι μέθοδοι μπορούν να βοηθήσουν μέχρι κάποιο σημείο. Από κάποιο σημείο και μετά, πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν την ανάγκη να βρουν την ταπεινότητα να αναζητήσουν βοήθεια από κάποια ανώτερη πηγή- όλα τα υπόλοιπα μπορεί να μην αρκούν. Διαπιστώνω πολλές φορές την θυμωμένη, σχεδόν απαξιωτική, στάση μέρους της «επιστημονικής» κοινότητας σχετικά με οτιδήποτε αναφέρεται στο Θεό (ειδικά στη χώρα μας, ενώ στο εξωτερικό ο όρος «spiritual psychotherapy» είναι δόκιμος και αντιπροσωπεύει μια εξίσου αποδεκτή σχολή ψυχοθεραπείας). Η ανθρώπινη επιστήμη έχει το δικό της αντικείμενο και η πίστη έχει το δικό της, και είναι διαφορετικά…
Η πίστη είναι το αντίδοτο στην τρομολαγνεία των ημερών μας.
Η τρομοκρατία των εντυπώσεων από τα ΜΜΕ αποδυναμώνει. Δεν μιλώ για άρνηση της πραγματικότητας, ούτε για ωραιοποίηση ή ελαχιστοποίηση. Συχνά η θετική σκέψη και η αισιοδοξία παρερμηνεύονται ως παθητικότητα για να αφήσουμε κάποιους να μας εκμεταλλεύονται. Δεν ισχύει αυτό. Η θετική σκέψη και η αισιοδοξία είναι που μας δίνουν τη δύναμη για να αντιμετωπίσουμε τις αδικίες. Τα τρομοσενάρια για το μέλλον ΔΕΝ μας ενδυναμώνουν, μας παραλύουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα γνωστού που μου ανέφερε πρόσφατα για τεράστιες μειώσεις μισθών σε ήδη χαμηλούς μισθούς σε κάποιον οργανισμό. Στην ερώτηση « δεν διαμαρτύρονται;», η απάντηση ήταν «είναι τρομοκρατημένοι, λένε κι ευχαριστώ που έχουν δουλειά»… Αυτό είναι το αποτέλεσμα της τρομολαγνείας. Η πίστη μας ενδυναμώνει. Είναι από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να αντιμετωπισθεί η τρομολαγνεία.
Η τρομοκρατία είναι μέρος μηχανισμών πίεσης αυτή τη στιγμή για την όξυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών, για την επιδείνωση της κοινωνικής αδικίας, ώστε να γίνονται οι φτωχοί ακόμη πιο φτωχοί και πιο τρομοκρατημένοι. Πώς αντιμετωπίζουμε αυτήν την σχεδιασμένη τρομο-πίεση; Όσο οι καιροί δυσκολεύουν και ελάχιστοι από τη γενιά μας είμαστε μαθημένοι στις δυσκολίες (πολύ περισσότερο να βοηθούμε στις δυσκολίες των άλλων), από πού θα αντλήσουμε δύναμη; Από πού θα αντλήσουμε δύναμη για να αντιμετωπίσουμε καταστάσεις για τις οποίες ακόμη και οι ειδικοί δεν έχουν εμπειρία; Από πού θα αντλήσουμε δύναμη, γαλήνη, παρηγοριά, σοφία και κουράγιο; Ας μην θεοποιούμε τις ανθρώπινες δυνάμεις, καθώς σε μια πραγματικά δύσκολη στιγμή, οι άνθρωποι που βασίζονται μόνο στις ανθρώπινες δυνάμεις, ίσως δεν μπορούν να βρουν εύκολα την βοήθεια που ζητούν.
Το βλέπω αυτό, έστω και μεταφορικά, στον φόβο έλλειψης που παρατηρώ σε πολλούς ανθρώπους γύρω μου, από όλους τους χώρους, ακόμη και συναδέλφους ψυχολόγους. Πολύ συχνά βλέπω τους ανθρώπους να αποζητούν από τους άλλους απεγνωσμένα ενέργεια, κάθε μορφής ενέργεια… Είτε είναι χρήματα, δουλειά, προσοχή, αγάπη, αναγνώριση, παρηγοριά, χρόνο, έγκριση, βοήθεια, οτιδήποτε, βλέπω ειδικά στη χώρα μας, να έχουμε μετατραπεί σε ένα λαό φοβισμένο, που βλέπει το διπλανό του σε σχέση με τι μπορεί κερδίσει από εκείνον. Αν δεν υπολογίζει να κερδίσει κάτι, δεν λέει ούτε γεια…Έτσι, νιώθει ακόμη πιο άδειος, ακόμη πιο πεινασμένος και βέβαια είναι ακόμη πιο απωθητικός προς τους άλλους. Ούτως ή άλλως, οι άλλοι άνθρωποι δεν μπορούν να μας δώσουν παρά ελάχιστα από εκείνα που χρειαζόμαστε. Οι άλλοι άνθρωποι δεν είναι εκεί για να καλύψουν τις ανάγκες μας. Αυτός είναι ένας μύθος, ένα τεφτέρι και υπολογίζουμε «τι δίνω, τι παίρνω»… Βεβαίως ποτέ δεν μπορεί να βγει ο λογαριασμός ίσα, καθώς τα δύο μέρη βρίσκονται σε πόλεμο ποιος θα κερδίσει από τη σχέση περισσότερα για τον εαυτό του. Τώρα που οι δυσκολίες εντείνονται, γίνεται φανερότερο από ποτέ ότι δεν μπορούμε να «αρπάξουμε» από τους άλλους ανθρώπους.
Θεωρώ ότι ίσως αυτός είναι ένας από τους πνευματικούς σκοπούς της κρίσης… Να ανασυσταθεί η σύνδεση τους καθενός από εμάς με την πηγή όλων των καλών, που είναι ο Θεός. Μας προσφέρει, αυτή τη στιγμή που μιλάμε, άπειρα πράγματα που θεωρούμε δεδομένα, ακόμη και τον αέρα που αναπνέουμε. Επειδή ακριβώς θεωρούμε τα πάντα δεδομένα κι αυτονόητα, μια μικρή στέρηση, ίσως μας υπενθυμίσει την πραγματική πηγή. Αυτή είναι η πηγή για όλα όσα έχουμε ανάγκη, την αγάπη, την καθοδήγηση, τη σοφία, την προσοχή, την παρηγοριά, αλλά και πιο πρακτικά πράγματα, όπως φαγητό, δουλειά, χρήματα. Αν κάποια από αυτά τα πράγματα έρχονται σε εμάς μέσω άλλων ανθρώπων, οι άλλοι άνθρωποι λειτουργούν ως κανάλια, ως μεσολαβητές, αλλά δεν είναι οι ίδιοι η πηγή…Αν δεν ήταν αυτοί, θα ήταν κάποιοι άλλοι. Όταν βλέπουμε τους ανθρώπους ως πηγή, τότε δημιουργούμε είδωλα. Και τα είδωλα πάντα πέφτουν.
Για αυτό είναι σημαντική η προσευχή. Να ευχαριστούμε για αυτό που έχουμε, να ζητούμε τη γενική ποιότητα εκείνου που επιθυμούμε και να τον τρόπο αφήνουμε στα χέρια του Θεού. Να είμαστε ανοιχτοί να ακούσουμε την καρδιά μας, μέσα από την οποία μας μιλά ο Θεός, για τις σωστές κινήσεις. «Συν Αθηνά και χείρα κίνει», που μας έλεγε κι ο πάνσοφος Αίσωπος. Δεν θα καθόμαστε άπραγοι, περιμένοντάς τα όλα έτοιμα. Ούτε όμως θα κινούμε τα χέρια δεξιά κι αριστερά, απερίσκεπτα και φρενωδώς, προκαλώντας ζημιές. Μόνο όταν μπορέσουμε να επανασυνδεθούμε με τον Θεό, μέσω της πίστης, της καλής πρόθεσης, της ευγνωμοσύνης, της ταπεινότητας, της εμπιστοσύνης, αλλά με γνώμονα και το καλό των άλλων, μόνο τότε θα μπορέσουμε να νιώσουμε πλήρεις, μόνο τότε η ζωή μας θα ρέει, μόνο τότε θα έχουμε το σθένος να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα, να γίνουμε μέρος της λύσης, βοηθώντας τους άλλους, όχι να είμαστε μέρος τους προβλήματος, ζητώντας, ζητώντας, ζητώντας. Πριν λοιπόν ζητήσουμε κάτι από τους άλλους, έστω και να είναι η ενέργειά τους (προσοχή, χρόνος κλπ), ας σκεφτούμε μήπως μπορούμε αυτό να το ζητήσουμε πρώτα από το Θεό; Μήπως αντί να ζητάμε μόνο για τον εαυτό μας, να προσευχηθούμε και για εκείνους που έχουν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη; Για εκείνους που είναι ακόμη πιο φτωχοί και ακόμη πιο μόνοι;
Στις πραγματικές δοκιμασίες, η πίστη είναι που διακρίνει ποιος θα έχει τα ψυχικά αποθέματα να παραμείνει και να βοηθήσει τους άλλους από εκείνον που θα κάνει το λιγότερο που μπορεί για τους άλλους και θα κατηγορεί μετά τη φτώχεια του για αυτό…
Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.com, 6/12/2011
Η πίστη είναι το αντίδοτο στην τρομολαγνεία των ημερών μας.
Η τρομοκρατία των εντυπώσεων από τα ΜΜΕ αποδυναμώνει. Δεν μιλώ για άρνηση της πραγματικότητας, ούτε για ωραιοποίηση ή ελαχιστοποίηση. Συχνά η θετική σκέψη και η αισιοδοξία παρερμηνεύονται ως παθητικότητα για να αφήσουμε κάποιους να μας εκμεταλλεύονται. Δεν ισχύει αυτό. Η θετική σκέψη και η αισιοδοξία είναι που μας δίνουν τη δύναμη για να αντιμετωπίσουμε τις αδικίες. Τα τρομοσενάρια για το μέλλον ΔΕΝ μας ενδυναμώνουν, μας παραλύουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα γνωστού που μου ανέφερε πρόσφατα για τεράστιες μειώσεις μισθών σε ήδη χαμηλούς μισθούς σε κάποιον οργανισμό. Στην ερώτηση « δεν διαμαρτύρονται;», η απάντηση ήταν «είναι τρομοκρατημένοι, λένε κι ευχαριστώ που έχουν δουλειά»… Αυτό είναι το αποτέλεσμα της τρομολαγνείας. Η πίστη μας ενδυναμώνει. Είναι από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να αντιμετωπισθεί η τρομολαγνεία.
Η τρομοκρατία είναι μέρος μηχανισμών πίεσης αυτή τη στιγμή για την όξυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών, για την επιδείνωση της κοινωνικής αδικίας, ώστε να γίνονται οι φτωχοί ακόμη πιο φτωχοί και πιο τρομοκρατημένοι. Πώς αντιμετωπίζουμε αυτήν την σχεδιασμένη τρομο-πίεση; Όσο οι καιροί δυσκολεύουν και ελάχιστοι από τη γενιά μας είμαστε μαθημένοι στις δυσκολίες (πολύ περισσότερο να βοηθούμε στις δυσκολίες των άλλων), από πού θα αντλήσουμε δύναμη; Από πού θα αντλήσουμε δύναμη για να αντιμετωπίσουμε καταστάσεις για τις οποίες ακόμη και οι ειδικοί δεν έχουν εμπειρία; Από πού θα αντλήσουμε δύναμη, γαλήνη, παρηγοριά, σοφία και κουράγιο; Ας μην θεοποιούμε τις ανθρώπινες δυνάμεις, καθώς σε μια πραγματικά δύσκολη στιγμή, οι άνθρωποι που βασίζονται μόνο στις ανθρώπινες δυνάμεις, ίσως δεν μπορούν να βρουν εύκολα την βοήθεια που ζητούν.
Το βλέπω αυτό, έστω και μεταφορικά, στον φόβο έλλειψης που παρατηρώ σε πολλούς ανθρώπους γύρω μου, από όλους τους χώρους, ακόμη και συναδέλφους ψυχολόγους. Πολύ συχνά βλέπω τους ανθρώπους να αποζητούν από τους άλλους απεγνωσμένα ενέργεια, κάθε μορφής ενέργεια… Είτε είναι χρήματα, δουλειά, προσοχή, αγάπη, αναγνώριση, παρηγοριά, χρόνο, έγκριση, βοήθεια, οτιδήποτε, βλέπω ειδικά στη χώρα μας, να έχουμε μετατραπεί σε ένα λαό φοβισμένο, που βλέπει το διπλανό του σε σχέση με τι μπορεί κερδίσει από εκείνον. Αν δεν υπολογίζει να κερδίσει κάτι, δεν λέει ούτε γεια…Έτσι, νιώθει ακόμη πιο άδειος, ακόμη πιο πεινασμένος και βέβαια είναι ακόμη πιο απωθητικός προς τους άλλους. Ούτως ή άλλως, οι άλλοι άνθρωποι δεν μπορούν να μας δώσουν παρά ελάχιστα από εκείνα που χρειαζόμαστε. Οι άλλοι άνθρωποι δεν είναι εκεί για να καλύψουν τις ανάγκες μας. Αυτός είναι ένας μύθος, ένα τεφτέρι και υπολογίζουμε «τι δίνω, τι παίρνω»… Βεβαίως ποτέ δεν μπορεί να βγει ο λογαριασμός ίσα, καθώς τα δύο μέρη βρίσκονται σε πόλεμο ποιος θα κερδίσει από τη σχέση περισσότερα για τον εαυτό του. Τώρα που οι δυσκολίες εντείνονται, γίνεται φανερότερο από ποτέ ότι δεν μπορούμε να «αρπάξουμε» από τους άλλους ανθρώπους.
Θεωρώ ότι ίσως αυτός είναι ένας από τους πνευματικούς σκοπούς της κρίσης… Να ανασυσταθεί η σύνδεση τους καθενός από εμάς με την πηγή όλων των καλών, που είναι ο Θεός. Μας προσφέρει, αυτή τη στιγμή που μιλάμε, άπειρα πράγματα που θεωρούμε δεδομένα, ακόμη και τον αέρα που αναπνέουμε. Επειδή ακριβώς θεωρούμε τα πάντα δεδομένα κι αυτονόητα, μια μικρή στέρηση, ίσως μας υπενθυμίσει την πραγματική πηγή. Αυτή είναι η πηγή για όλα όσα έχουμε ανάγκη, την αγάπη, την καθοδήγηση, τη σοφία, την προσοχή, την παρηγοριά, αλλά και πιο πρακτικά πράγματα, όπως φαγητό, δουλειά, χρήματα. Αν κάποια από αυτά τα πράγματα έρχονται σε εμάς μέσω άλλων ανθρώπων, οι άλλοι άνθρωποι λειτουργούν ως κανάλια, ως μεσολαβητές, αλλά δεν είναι οι ίδιοι η πηγή…Αν δεν ήταν αυτοί, θα ήταν κάποιοι άλλοι. Όταν βλέπουμε τους ανθρώπους ως πηγή, τότε δημιουργούμε είδωλα. Και τα είδωλα πάντα πέφτουν.
Για αυτό είναι σημαντική η προσευχή. Να ευχαριστούμε για αυτό που έχουμε, να ζητούμε τη γενική ποιότητα εκείνου που επιθυμούμε και να τον τρόπο αφήνουμε στα χέρια του Θεού. Να είμαστε ανοιχτοί να ακούσουμε την καρδιά μας, μέσα από την οποία μας μιλά ο Θεός, για τις σωστές κινήσεις. «Συν Αθηνά και χείρα κίνει», που μας έλεγε κι ο πάνσοφος Αίσωπος. Δεν θα καθόμαστε άπραγοι, περιμένοντάς τα όλα έτοιμα. Ούτε όμως θα κινούμε τα χέρια δεξιά κι αριστερά, απερίσκεπτα και φρενωδώς, προκαλώντας ζημιές. Μόνο όταν μπορέσουμε να επανασυνδεθούμε με τον Θεό, μέσω της πίστης, της καλής πρόθεσης, της ευγνωμοσύνης, της ταπεινότητας, της εμπιστοσύνης, αλλά με γνώμονα και το καλό των άλλων, μόνο τότε θα μπορέσουμε να νιώσουμε πλήρεις, μόνο τότε η ζωή μας θα ρέει, μόνο τότε θα έχουμε το σθένος να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα, να γίνουμε μέρος της λύσης, βοηθώντας τους άλλους, όχι να είμαστε μέρος τους προβλήματος, ζητώντας, ζητώντας, ζητώντας. Πριν λοιπόν ζητήσουμε κάτι από τους άλλους, έστω και να είναι η ενέργειά τους (προσοχή, χρόνος κλπ), ας σκεφτούμε μήπως μπορούμε αυτό να το ζητήσουμε πρώτα από το Θεό; Μήπως αντί να ζητάμε μόνο για τον εαυτό μας, να προσευχηθούμε και για εκείνους που έχουν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη; Για εκείνους που είναι ακόμη πιο φτωχοί και ακόμη πιο μόνοι;
Στις πραγματικές δοκιμασίες, η πίστη είναι που διακρίνει ποιος θα έχει τα ψυχικά αποθέματα να παραμείνει και να βοηθήσει τους άλλους από εκείνον που θα κάνει το λιγότερο που μπορεί για τους άλλους και θα κατηγορεί μετά τη φτώχεια του για αυτό…
Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.com, 6/12/2011
Η ορειβασία και οι άστεγοι
Χρόνια τώρα ασχολούμαι με την ορειβασία, καθώς λατρεύω τα ελληνικά βουνά, αλλά πρόσφατα μου έδωσαν ένα διαφορετικό μήνυμα. Σε μια πρόσφατη εκδρομή, στα 2000μ, έστρωσα τη νύχτα έξω από το καταφύγιο για να δω τα αστέρια. Εξοπλισμένη με τον πιο hi-tech υπνόσακο, θερμο-εσώρουχα, fleece, αντιανεμικά κλπ. δεν μπόρεσα να μείνω πάνω από μισή ώρα, όσο κι αν η θέα ήταν εκπληκτική. Ο καιρός ήταν παγωμένος, γύρω στους -2 βαθμούς, αλλά και ξάστερος, χωρίς αέρα. Παρ’ όλα αυτά, το κρύο ήταν διαπεραστικό. Το κρύο είναι σαν μια απλωμένη μάζα υγρού σιδήρου, κρύου υγρού σιδήρου. Διαποτίζει όλα τα σκεπάσματα, αγκαλιάζει το σώμα, ό,τι κι αν φορά, και μετά στερεοποιείται παίρνοντας τη φόρμα του σώματος. Από εκεί και μετά αρχίζει τη δουλειά του. Ρουφά διαρκώς θερμότητα από το σώμα. Όση κι αν παράγεις, άλλη τόση ρουφά. Ο παγωμένος αέρας συμπληρώνει το έργο, ρουφώντας όλη τη θερμότητα από τα σωθικά, μέσω της αναπνοής. Πρώτα παγώνουν τα άκρα, τόσο που πονούν. Αρχίζεις και τρέμεις και προσπαθείς να τρίψεις τα δάχτυλα των ποδιών μεταξύ τους μπας και ζεσταθούν, αλλά επειδή είναι παγωμένα, απλώς πονάνε ακόμη χειρότερα. Εκεί, το πείραμα σταμάτησε. Μπήκα στο καταφύγιο και πήγα δίπλα στη φωτιά. Ήταν το μόνο που δούλεψε. Μου πήρε πάνω από ώρα να ξεπαγώσω.
Όμως εγώ είχα την επιλογή της φωτιάς…
Αν δεν έκανα ορειβασία, δεν θα μπορούσα να νιώσω πώς μπορεί να νιώθουν οι άστεγοι με το κρύο. Θα έλεγα, ναι ,πράγματι, είναι δύσκολο, αλλά δεν θα μπορούσα να νιώσω πώς είναι να προσπαθείς να παλέψεις, με το κρύο να σε πνίγει από παντού…Δεν παλεύεται… Τώρα πια δεν μπορώ να πάω για ύπνο, στη ζεστασιά του σπιτιού μου, χωρίς να σκέφτομαι, πώς θα βγάλει τη σημερινή νύχτα εκείνος που θα κοιμηθεί στη θερμοκρασία που έχει το μπαλκόνι έξω. Τώρα ξέρω πώς θα ήταν να κοιμάται κανείς το Δεκέμβρη στο μπαλκόνι…Δεν παλεύεται… Πώς περνούν εκείνοι κάθε νύχτα έξω;… Το να προσπαθείς να κοιμηθείς με το κρύο, είναι μαρτύριο. Πώς μπορεί να είναι να πεθαίνεις από το κρύο; Δεν ξέρω, δεν μπορώ να φανταστώ…
Πέρσι το χειμώνα πέθαναν τρεις άστεγοι από το κρύο στην Αθήνα, μια παγωμένη νύχτα του Φλεβάρη…. Φέτος είναι πολύ περισσότεροι στους δρόμους. Πόσοι άστεγοι μπορεί να παλεύουν κάθε νύχτα ανά τον κόσμο, σε μεγάλες χώρες, όπως ΗΠΑ και Ρωσία ή και σε μικρότερες, φτωχές, πλούσιες, δεν έχει σημασία, πόσοι μπορεί να παλεύουν το καθημερινό μαρτύριο του να προστατευτούν από το σιδερένιο καλούπι γύρω από το σώμα, που ανελέητα ρουφά θερμότητα;
Δεν ξέρω, αλλά ας ξαναγυρίσουμε στην Αθήνα. Πολλοί περνούν το μαρτύριο αυτό καθημερινά, ενώ υπάρχουν πάμπολλοι χώροι, που ανήκουν είτε στο δήμο είτε στο κράτος, κάποιοι λειτουργούν ως γραφεία, άλλοι εγκαταλελειμμένοι, οι οποίοι κλειδώνουν καλά καλά τη νύχτα, κρατώντας τους άστεγους έξω. Υπάρχουν πάμπολλοι ιδιωτικοί χώροι, δωμάτια, διαμερίσματα, ακόμη και διάδρομοι, θερμαινόμενοι. Κοιτώντας το λίγο από μακριά, αναρωτιέμαι…Πώς θα εξηγήσουμε μετά από χρόνια, μετά από αιώνες, στους απογόνους μας, σε κάποιο μελλοντικό πολιτισμό, στο Θεό... ότι υπήρχαν, κάποτε, στις πόλεις των ανθρώπων, χιλιάδες αχρησιμοποίητα τετραγωνικά κτισμένου ζεστού χώρου...κι ότι οι άνθρωποι τα κλείδωναν, ενώ χιλιάδες άλλοι άνθρωποι- άστεγοι- τουρτουρίζαν και πέθαιναν από το κρύο; Πώς θα εξηγήσουμε αυτό το παράδοξο; Υπάρχει κάτι θεμελιωδώς λάθος, κάτι τραγικά λάθος σε όλο αυτό…
Ναι, ίσως δεν έπαιρνε κάποιος εύκολα έναν άστεγο μέσα στο δωμάτιό του. Στην είσοδο της πολυκατοικίας του όμως; Οι διάδρομοι των πολυκατοικιών, ακόμη και των γραφείων είναι ζεστοί…Κι αυτό που έχει ανάγκη ο άστεγος, ακόμη πιο πολύ κι από το κρεβάτι, είναι η ζεστασιά… Θα μπορούσαν διάδρομοι που δεν χρησιμοποιούνται, με μια κοινόχρηστη τουαλέτα σε ένα κτίριο γραφείων, να παραχωρούνται στους άστεγους τουλάχιστον το βράδυ, κι ας ερχόταν το πρωί μια καθαρίστρια, το κόστος θα ήταν ελάχιστο. Ναι, το ιδανικό θα ήταν να έχουν κανονικά δωμάτια, αυτό δικαιούνται…Όμως με τη δικαιολογία έλλειψης πόρων για δωμάτια, τελικά δεν κάνουμε το απολύτως τίποτα - αφήνοντας ως μόνη επιλογή το δρόμο. Αυτό δεν είναι έλλειψη πόρων, αυτό είναι έλλειψη στοιχειώδους ανθρωπιάς. Το μόνο που μπορώ να σκεφτώ για την αδράνεια απέναντι στους άστεγους είναι ότι πρέπει, έστω και για μία φορά, να δοκιμάσουμε όλοι ορειβασία… Μόνο τότε θα καταλάβουμε…
Πρεκατέ Βικτωρία, 1/12/2011, www.brightplanet.blogspot.com
Αν θέλετε να βοηθήσετε τους άστεγους και άπορους, δείτε τις ακόλουθες πηγές:
Οδηγός επιβίωσης αστέγων της «Κλίμακας» http://www.klimaka.org.gr/newsite/downloads/astegoi_odigos_epiviosis.pdf
Συσίτα της Εκκλησίας της Ελλάδος http://www.ecclesia.gr/greek/koinonia/fagito.html
Καταφύγιο Αγάπης και Συμπαράστασης, Αθήνα τηλ. 201-5012608
Πρόγραμμα Άρτος Επιούσιος. Εθελοντές σε κάθε γειτονιά συλλέγουν και διανέμουν προϊόντα από βιολογικές αγορές και ψωμί για ιδρύματα και άπορες οικογένειες στην γειτονιά τους. Αν έχετε ομάδα 5-6 εθελοντών κι ενδιαφέρεστε να ξεκινήσετε το πρόγραμμα στην περιοχή σας, τηλεφωνήστε στο 210-9948456
Το ακόλουθο απόσπασμα είναια πό την εφημερίδα Έθνος και δίνει πληροφορίες για βοήθεια στους άστεγους στην Αθήνα
"Το Κέντρο Υποδοχής του δήμου (ΚΥΑΔΑ) το οποίο είναι σε επιφυλακή επί 24ώρου βάσεως, οργανώνει τις δράσεις ανάλογα με τις αναφορές. Ομάδες εργαζομένων και εθελοντών πηγαίνουν στα σημεία που έχουν εντοπιστεί άστεγοι, με τρόφιμα και ρούχα, ενώ όπου χρειαστεί τους μεταφέρουν στους κλειστούς χώρους φιλοξενίας, οι οποίοι είναι:
• Πολιτιστικός Χώρος 4ης Δημοτικής Κοινότητας, Λένορμαν και Αλεξανδρείας.
• Λέσχη Φιλίας Αγίου Μελετίου και Ξεναγόρα 6.
• Λέσχη Φιλίας Κίου 5, Κυψέλη.
• Κλειστό Γυμναστήριο Ρουφ, Πειραιώς και Εχελιδών 69.
Επίσης, οι πολίτες μπορούν να επικοινωνούν με το τηλεφωνικό κέντρο του Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης του Δήμου Αθηναίων στους αριθμούς: 210 5246515 και 210 5239465. Επίσης, καθ' όλη τη διάρκεια του 24ώρου στον τετραψήφιο τηλεφωνικό αριθμό 1960."
Πηγή:
http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63609755
Όμως εγώ είχα την επιλογή της φωτιάς…
Αν δεν έκανα ορειβασία, δεν θα μπορούσα να νιώσω πώς μπορεί να νιώθουν οι άστεγοι με το κρύο. Θα έλεγα, ναι ,πράγματι, είναι δύσκολο, αλλά δεν θα μπορούσα να νιώσω πώς είναι να προσπαθείς να παλέψεις, με το κρύο να σε πνίγει από παντού…Δεν παλεύεται… Τώρα πια δεν μπορώ να πάω για ύπνο, στη ζεστασιά του σπιτιού μου, χωρίς να σκέφτομαι, πώς θα βγάλει τη σημερινή νύχτα εκείνος που θα κοιμηθεί στη θερμοκρασία που έχει το μπαλκόνι έξω. Τώρα ξέρω πώς θα ήταν να κοιμάται κανείς το Δεκέμβρη στο μπαλκόνι…Δεν παλεύεται… Πώς περνούν εκείνοι κάθε νύχτα έξω;… Το να προσπαθείς να κοιμηθείς με το κρύο, είναι μαρτύριο. Πώς μπορεί να είναι να πεθαίνεις από το κρύο; Δεν ξέρω, δεν μπορώ να φανταστώ…
Πέρσι το χειμώνα πέθαναν τρεις άστεγοι από το κρύο στην Αθήνα, μια παγωμένη νύχτα του Φλεβάρη…. Φέτος είναι πολύ περισσότεροι στους δρόμους. Πόσοι άστεγοι μπορεί να παλεύουν κάθε νύχτα ανά τον κόσμο, σε μεγάλες χώρες, όπως ΗΠΑ και Ρωσία ή και σε μικρότερες, φτωχές, πλούσιες, δεν έχει σημασία, πόσοι μπορεί να παλεύουν το καθημερινό μαρτύριο του να προστατευτούν από το σιδερένιο καλούπι γύρω από το σώμα, που ανελέητα ρουφά θερμότητα;
Δεν ξέρω, αλλά ας ξαναγυρίσουμε στην Αθήνα. Πολλοί περνούν το μαρτύριο αυτό καθημερινά, ενώ υπάρχουν πάμπολλοι χώροι, που ανήκουν είτε στο δήμο είτε στο κράτος, κάποιοι λειτουργούν ως γραφεία, άλλοι εγκαταλελειμμένοι, οι οποίοι κλειδώνουν καλά καλά τη νύχτα, κρατώντας τους άστεγους έξω. Υπάρχουν πάμπολλοι ιδιωτικοί χώροι, δωμάτια, διαμερίσματα, ακόμη και διάδρομοι, θερμαινόμενοι. Κοιτώντας το λίγο από μακριά, αναρωτιέμαι…Πώς θα εξηγήσουμε μετά από χρόνια, μετά από αιώνες, στους απογόνους μας, σε κάποιο μελλοντικό πολιτισμό, στο Θεό... ότι υπήρχαν, κάποτε, στις πόλεις των ανθρώπων, χιλιάδες αχρησιμοποίητα τετραγωνικά κτισμένου ζεστού χώρου...κι ότι οι άνθρωποι τα κλείδωναν, ενώ χιλιάδες άλλοι άνθρωποι- άστεγοι- τουρτουρίζαν και πέθαιναν από το κρύο; Πώς θα εξηγήσουμε αυτό το παράδοξο; Υπάρχει κάτι θεμελιωδώς λάθος, κάτι τραγικά λάθος σε όλο αυτό…
Ναι, ίσως δεν έπαιρνε κάποιος εύκολα έναν άστεγο μέσα στο δωμάτιό του. Στην είσοδο της πολυκατοικίας του όμως; Οι διάδρομοι των πολυκατοικιών, ακόμη και των γραφείων είναι ζεστοί…Κι αυτό που έχει ανάγκη ο άστεγος, ακόμη πιο πολύ κι από το κρεβάτι, είναι η ζεστασιά… Θα μπορούσαν διάδρομοι που δεν χρησιμοποιούνται, με μια κοινόχρηστη τουαλέτα σε ένα κτίριο γραφείων, να παραχωρούνται στους άστεγους τουλάχιστον το βράδυ, κι ας ερχόταν το πρωί μια καθαρίστρια, το κόστος θα ήταν ελάχιστο. Ναι, το ιδανικό θα ήταν να έχουν κανονικά δωμάτια, αυτό δικαιούνται…Όμως με τη δικαιολογία έλλειψης πόρων για δωμάτια, τελικά δεν κάνουμε το απολύτως τίποτα - αφήνοντας ως μόνη επιλογή το δρόμο. Αυτό δεν είναι έλλειψη πόρων, αυτό είναι έλλειψη στοιχειώδους ανθρωπιάς. Το μόνο που μπορώ να σκεφτώ για την αδράνεια απέναντι στους άστεγους είναι ότι πρέπει, έστω και για μία φορά, να δοκιμάσουμε όλοι ορειβασία… Μόνο τότε θα καταλάβουμε…
Πρεκατέ Βικτωρία, 1/12/2011, www.brightplanet.blogspot.com
Αν θέλετε να βοηθήσετε τους άστεγους και άπορους, δείτε τις ακόλουθες πηγές:
Οδηγός επιβίωσης αστέγων της «Κλίμακας» http://www.klimaka.org.gr/newsite/downloads/astegoi_odigos_epiviosis.pdf
Συσίτα της Εκκλησίας της Ελλάδος http://www.ecclesia.gr/greek/koinonia/fagito.html
Καταφύγιο Αγάπης και Συμπαράστασης, Αθήνα τηλ. 201-5012608
Πρόγραμμα Άρτος Επιούσιος. Εθελοντές σε κάθε γειτονιά συλλέγουν και διανέμουν προϊόντα από βιολογικές αγορές και ψωμί για ιδρύματα και άπορες οικογένειες στην γειτονιά τους. Αν έχετε ομάδα 5-6 εθελοντών κι ενδιαφέρεστε να ξεκινήσετε το πρόγραμμα στην περιοχή σας, τηλεφωνήστε στο 210-9948456
Το ακόλουθο απόσπασμα είναια πό την εφημερίδα Έθνος και δίνει πληροφορίες για βοήθεια στους άστεγους στην Αθήνα
"Το Κέντρο Υποδοχής του δήμου (ΚΥΑΔΑ) το οποίο είναι σε επιφυλακή επί 24ώρου βάσεως, οργανώνει τις δράσεις ανάλογα με τις αναφορές. Ομάδες εργαζομένων και εθελοντών πηγαίνουν στα σημεία που έχουν εντοπιστεί άστεγοι, με τρόφιμα και ρούχα, ενώ όπου χρειαστεί τους μεταφέρουν στους κλειστούς χώρους φιλοξενίας, οι οποίοι είναι:
• Πολιτιστικός Χώρος 4ης Δημοτικής Κοινότητας, Λένορμαν και Αλεξανδρείας.
• Λέσχη Φιλίας Αγίου Μελετίου και Ξεναγόρα 6.
• Λέσχη Φιλίας Κίου 5, Κυψέλη.
• Κλειστό Γυμναστήριο Ρουφ, Πειραιώς και Εχελιδών 69.
Επίσης, οι πολίτες μπορούν να επικοινωνούν με το τηλεφωνικό κέντρο του Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης του Δήμου Αθηναίων στους αριθμούς: 210 5246515 και 210 5239465. Επίσης, καθ' όλη τη διάρκεια του 24ώρου στον τετραψήφιο τηλεφωνικό αριθμό 1960."
Πηγή:
http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63609755
Οκτάποδο (Χταπόδι): Το πιο ευφυές ασπόνδυλο
Καθώς περπατούσα στην παραλία τις προάλλες, είδα ψαράδες με ενθουσιασμό να περικυκλώνουν κάτι. Η λεία τους, ένα χταπόδι, πάνω από τρία κιλά, όπως έλεγαν… Το χταπόδι ήταν ακόμη ζωντανό, ξετυλίγοντας τα πόδια του. Τότε όμως άρχισε και η φρίκη, όπου προσπαθούσε ο ψαράς, άτσαλα και ανεπίδεκτα να το σκοτώσει, τραβώντας το δέρμα από το κεφάλι και προσπαθώντας να το αναποδογυρίσει, όπως κάνεις με ένα σκούφο το ‘μέσα’, ‘έξω’. Το μαρτύριο κρατούσε, ενώ το πλάσμα ήταν ζωντανό και κουνούσε τα πόδια και ήθελα να πω στον ψαρά «Επιτέλους σκότωσέ το, μην το βασανίζεις». Όμως δεν μπορούσα να αρθρώσω τις λέξεις «σκότωσέ το». Είτε έτσι είτε αλλιώς, γρήγορος ή αργός θάνατος, το όλο πράγμα μου φάνηκε τελείως λάθος. Το σωστό μέρος για το χταπόδι είναι η θάλασσα. Μετά, αφού το κεφάλι κακοποιήθηκε με πολλαπλούς αδέξιους τρόπους, ο ψαράς έκανε τη γνωστή κίνηση, όπου έπιασε το χταπόδι από το κεφάλι και άρχισε να χτυπά με δύναμη τα πόδια (τα οποία ΑΚΟΜΗ κουνιόνταν) στο τσιμέντο. Για να «μαλακώσει» υποτίθεται, το κρέας του… Έφυγα με εμφανή φρίκη ζωγραφισμένη στο πρόσωπό μου. Εδώ και κάποια χρόνια, τρώω ψάρια ή θαλασσινά πολύ σπάνια, επειδή η Μεσόγειος έχει υπεραλιευτεί και, επίσης, δεν είναι σωστό να παίρνουμε ψάρια από θάλασσες, όπως π.χ. της Σενεγάλης, για να χορτάσουμε κι άλλο, οι ήδη χορτασμένοι Ευρωπαίοι, κλέβοντας τη λεία των πεινασμένων Αφρικανών ψαράδων. Ύστερα, όμως από αυτήν την εμπειρία, το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν πρόκειται να ξαναφάω, ποτέ μα ποτέ, χταπόδι!
Στο δρόμο πίσω, σκεφτόμουν την ταινία «Αβατάρ». Έδειχνε πως ο εξωγήινος πολιτισμός (που συμβολίζει τους ιθαγενείς στην Αμερική) , ήταν πάντα πολύ προσεκτικοί να σκοτώνουν όσο πιο γρήγορα και ανώδυνα γίνεται το θήραμά τους, ευχαριστώντας το, που δίνει τη ζωή του για να τραφούν. Και τα δύο αυτά στοιχεία έλειπαν, και από τους ψαράδες και από τους κυνηγούς που έχω δει κατά καιρούς. Δεν τους ενδιαφέρει αν θα υποφέρει το θήραμα, αλλά δε λένε ούτε κι ένα ευχαριστώ. Φίλε, το πλάσμα δίνει το ζωή του για να έχεις εσύ μεσημεριανό. Πες ένα ευχαριστώ τουλάχιστον! Το μόνο που ακούω είναι να συγχαίρουν ο ένας τον άλλον για το πόσο καλή ψαριά έπιασαν. Μέχρι πότε θα συνεχίσει αυτή η υπεροψία και βαρβαρότητα από τον άνθρωπο; Τι θα χρειαστεί για να προσεγγίσουμε επιτέλους τη φύση με λίγο σεβασμό και λίγη ταπεινότητα; Θα χρειαστεί να πεινάσουμε; θα χρειαστεί να γίνουμε εμείς θηράματα άλλων μεγαλύτερων ζώων για να νιώσουμε λιγάκι πώς είναι; Θα μαζευόμασταν αλήθεια τότε;
Στη συνέχεια, έκανα λίγη έρευνα, κυρίως στη Wikipedia, σχετικά με το χταπόδι. Το χταπόδι δεν είναι τυχαίο ζώο. Έχει οκτώ πόδια και το 8 είναι το σύμβολο του απείρου γυρισμένο κατά 90 μοίρες… Το χταπόδι απεικονίζεται σε πολλά αρχαιοελληνικά αγγεία, ενώ στη Χαβάη ένας μύθος λέει ότι το χταπόδι ήταν έποικος από κάποιο άλλο Σύμπαν, πολύ πριν δημιουργηθεί το δικό μας. Σίγουρα το χταπόδι είναι εδώ, πολύ πιο πριν δημιουργηθεί ο άνθρωπος... Μόνο και μόνο για αυτό, θα άξιζε περισσότερο σεβασμό από ό,τι δείχνουμε. Κατά κάποια έννοια, η έλευση του ανθρώπου ση Γη, θυμίζει «ήρθαν τα άγρια να διώξουν τα ήμερα».
Αν παρατηρήσει κανείς την υπνωτική κίνηση των ποδιών του την ώρα που περπατά στο βυθό, είναι σαν να ξετυλίγεται η φούστα της μπαλαρίνας. Έχει τέτοια χάρη που είναι πραγματικά μαγευτικό. Αξίζει τον κόπο να ψάξει κανείς στο Διαδίκτυο βίντεο σχετικά με τα χταπόδια και να παρατηρήσει τη μαγεία του χορού τους. Αυτό και μόνο θα έπρεπε να μας συνετίσει λίγο, να μας ευαισθητοποιήσει ότι ‘ε, υπάρχει κάτι άλλο εδώ, κάτι θαυμαστό, κάτι ασυνήθιστο…το πλάσμα αυτό μπορεί να μην είναι μόνο το κρέας που βλέπουμε’… Αλλά τίποτα… Το μόνο που βλέπουμε είναι το κρέας…Το μόνο που σκεφτόμαστε είναι το στομάχι μας (και να σκεφτεί κανείς πως δεν είμαστε καν πεινασμένοι). Αυτή η τυφλότητά μας όμως, αν συνεχιστεί, είναι που θα μας στερήσει τα πάντα. Αν μη τι άλλο, τον αυτοσεβασμό μας.
Εκτός από την εξαιρετικά μαγευτική κίνηση, που κανένα ανθρώπινο πλάσμα δεν μπορεί να μιμηθεί, στο χταπόδι υπάρχουν και άλλα αξιοσημείωτα. Το χταπόδι είναι αποδεδειγμένα το πιο ευφυές ασπόνδυλο. Μπορεί να ξεβιδώνει καπάκια από μπουκάλια, μπορεί να μιμείται άλλα ζώα, μπορεί να επανασυνδέει σωστά τα σπασμένα κομμάτια μιας καρύδας. Μπορεί να κάνει, να νιώθει και να βλέπει πολύ περισσότερα από όσο εμείς γνωρίζουμε, για αυτό θα πρέπει να είμαστε λιγότερο βιαστικοί πριν το χαρακτηρίσουμε ως απλά ένα ζώο που ‘δεν καταλαβαίνει’. Πώς θα μας φαινόταν αλήθεια αν κάποια στιγμή η επιστήμη ανακάλυπτε ότι το χταπόδι καταλαβαίνει, γνωρίζει και νιώθει πολλά περισσότερα από τον άνθρωπο; Κι ότι εμείς το μόνο που κάναμε ήταν να το χτυπάμε στο δάπεδο; Τι εξηγήσεις θα δίναμε τότε;
Το χταπόδι επίσης έχει ιδιοφυείς μηχανισμούς για να αποφεύγει τους εχθρούς του. Αντί να αντεπιτίθεται, τους πετά μελάνι, για να θολώσει τα νερά και να ξεφύγει. Μπορεί και καμουφλάρεται, παίρνοντας το χρώμα του βράχου. Καθώς δεν έχει κόκκαλα, μπορεί και μικραίνει σε μέγεθος και διεισδύει μέσα από πολύ μικρές σχισμές. Το χταπόδι αμύνεται χωρίς να επιτίθεται. Ίσως θα είχαμε κάποια πράγματα να μάθουμε από το χταπόδι σε αυτόν τον τομέα! Ακόμη και στην καθημερινή μας ζωή, συχνά αμυνόμαστε με την αντεπίθεση, είτε αυτή σημαίνει να φωνάξουμε, να βρίσουμε, να εκδικηθούμε, ή να δημιουργήσουν πόλεμο τα έθνη μεταξύ μας.
Το χταπόδι με τις βεντούζες του, μπορεί και προσκολλάται στα βράχια, χωρίς να πληγώνει ή να επηρεάζει με κανένα τρόπο την επιφάνεια της γης. Αλήθεια, εμείς θα μπορούσαμε να εφεύρουμε κάτι αντίστοιχο; Οποιοδήποτε κατασκεύασμα του ανθρώπου, αγκυρώνεται στη γη, πληγώνοντάς την. Θα πρέπει είτε να την σκάψει, είτε να την αλλάξει με κάποιο τρόπο, αφήνοντας μόνιμα το στίγμα του επάνω της. Δεν έχουμε την ευφυία του χταποδιού που χρησιμοποιεί τη διαφορά πίεσης για να προσκολληθεί σταθερά και χωρίς ζημιά.
Το χταπόδι έχει τρεις καρδιές. Εμείς έχουμε μόνο μία. Δεν μπορούμε να ξέρουμε τι αισθάνεται το χταπόδι, αλλά και μόνο ο αριθμός των τριών καρδιών, θα έπρεπε να μας κάνει να σωπάσουμε και να αναλογιστούμε…
Και τα αρσενικά και τα θηλυκά χταπόδια πεθαίνουν σύντομα μετά την αναπαραγωγή. Προτίθενται να αυτοθυσιαστούν, ώστε να δώσουν ζωή στην επόμενη γενιά. Η μητέρα προσέχει τα αυγά της για ένα μήνα, κατά τη διάρκεια του οποίου δεν μπορεί να κυνηγήσει. Καμιά φορά μπορεί να φάει και τα ίδια της τα πόδια από την πείνα. Όταν τελειώσει η φύλαξη, είναι πολύ αδύναμη για να υπερασπιστεί τον εαυτό της και συνήθως πέφτει θύμα θηρευτών. Πόσες ανθρώπινες μαμάδες θα προχωρούσαν να κάνουν παιδί, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι θα πεθάνουν ένα μήνα μετά τη γέννησή του;
Το νευρικό σύστημα στα πόδια του χταποδιού έχει μεγάλη αυτονομία και αυτό εξηγεί γιατί τα πόδια του χταποδιού κουνιόνταν ακόμη και αφού το κεφάλι είχε κατατμηθεί. Παρά την αυτονομία, υπάρχει εξαίρετος συντονισμός και αυτό φαίνεται με το αποτέλεσμα της εκπληκτικής κίνησης, είτε περπατά, είτε τρέχει, είτε κολυμπά. Επίσης, στα πόδια του το χταπόδι έχει χημειο-υποδοχείς, ώστε «να γεύεται αυτό που αγγίζει» (λαμβάνοντας τη χημική ουσία της επιφάνειας). Μπορούμε να φανταστούμε λοιπόν, με το εξαιρετικά περίπλοκο, αυτόνομο και ευαίσθητο νευρικό σύστημα στα πόδια του, πώς μπορεί να νιώθει ένα χταπόδι, του οποίου τα πόδια ακόμη κουνιούνται, όταν τα χτυπάμε με δύναμη στο έδαφος; Σίγουρα δεν είναι μια εμπειρία που θα θέλαμε εμείς να ζήσουμε…
Αυτά, για ένα ζώο εξαιρετικό και ιδιαίτερο, αλλά πολύ παραγνωρισμένο.
Όλο και πιο συχνά, θα μας υπενθυμίζεται ότι τα ζώα δεν είναι απλώς ζώα. Η φύση δεν είναι απλώς φύση. Όλο και πιο συχνά, θα μας έρχονται υπενθυμίσεις να χειριζόμαστε τη φύση και τα πλάσματά της με το σεβασμό που τους αξίζει. Θα βγούμε από την πρώτη θέση του λεωφορείου που λέγεται ‘Γη’. Τελευταία, προσπαθήσαμε να καταλάβουμε ακόμη και τη θέση του οδηγού, κατευθύνοντας το λεωφορείο προς το γκρεμό. Διαφωνώ ότι τα ζώα φτιάχτηκαν στη Γη για να εξυπηρετούν τον ανώτερο άνθρωπο. Όχι. Τα ζώα φτιάχτηκαν στη Γη όπως φτιαχτήκαμε κι εμείς. Για να ζήσουν. Ευτυχώς για εμάς, και όλους του επιβαίνοντες, θα βγούμε από την πρώτη θέση του λεωφορείου. Θα είμαστε ένας ίσος επιβάτης με όλους τους άλλους. Θα σταματήσουμε να κάνουμε τον αφέντη, αλλά θα είμαστε ένας όπως όλοι οι άλλοι, σε αρμονία με όλους. Θα είμαστε έτσι πολύ πιο ευτυχισμένοι.
Πρεκατέ Βικτωρία,www.brightplanet.blogspot.com, 24/11/11
Υ.Γ.Σε μια μεταγενέστερη επιβεβαίωση των όσων γράφηκαν εδώ (http://www.efsyn.gr/arthro/diavastike-dna-toy-panexypnoy-htapodioy) οι επιστήμονες κατάφεραν να αποκωδικοποιήσουν τo DNA του χταποδιού, το οποίο υπάρχει για πάνω από 400 εκ. χρόνια στη Γη, έχει 10,000 περισσότερα γονίδα από τον άνθρωπο, υψηλή νοημοσύνη (ώστε να απαγορεύεται η χρήση του ως πειραματόζωο) και πολλούς νευρώνες στα πλοκάμια του, τα οποία αναγεννώνται όταν κοπούν. Σκεφτείτε τι πόνο μπορεί να νιώθει ένα χταπόδι όταν το χτυπούν ζωντανό με τόσους νευρώνες στα πλοκάμια του! Εγώ προσωπικά δεν ξανατρώω χταπόδι!
Στο δρόμο πίσω, σκεφτόμουν την ταινία «Αβατάρ». Έδειχνε πως ο εξωγήινος πολιτισμός (που συμβολίζει τους ιθαγενείς στην Αμερική) , ήταν πάντα πολύ προσεκτικοί να σκοτώνουν όσο πιο γρήγορα και ανώδυνα γίνεται το θήραμά τους, ευχαριστώντας το, που δίνει τη ζωή του για να τραφούν. Και τα δύο αυτά στοιχεία έλειπαν, και από τους ψαράδες και από τους κυνηγούς που έχω δει κατά καιρούς. Δεν τους ενδιαφέρει αν θα υποφέρει το θήραμα, αλλά δε λένε ούτε κι ένα ευχαριστώ. Φίλε, το πλάσμα δίνει το ζωή του για να έχεις εσύ μεσημεριανό. Πες ένα ευχαριστώ τουλάχιστον! Το μόνο που ακούω είναι να συγχαίρουν ο ένας τον άλλον για το πόσο καλή ψαριά έπιασαν. Μέχρι πότε θα συνεχίσει αυτή η υπεροψία και βαρβαρότητα από τον άνθρωπο; Τι θα χρειαστεί για να προσεγγίσουμε επιτέλους τη φύση με λίγο σεβασμό και λίγη ταπεινότητα; Θα χρειαστεί να πεινάσουμε; θα χρειαστεί να γίνουμε εμείς θηράματα άλλων μεγαλύτερων ζώων για να νιώσουμε λιγάκι πώς είναι; Θα μαζευόμασταν αλήθεια τότε;
Στη συνέχεια, έκανα λίγη έρευνα, κυρίως στη Wikipedia, σχετικά με το χταπόδι. Το χταπόδι δεν είναι τυχαίο ζώο. Έχει οκτώ πόδια και το 8 είναι το σύμβολο του απείρου γυρισμένο κατά 90 μοίρες… Το χταπόδι απεικονίζεται σε πολλά αρχαιοελληνικά αγγεία, ενώ στη Χαβάη ένας μύθος λέει ότι το χταπόδι ήταν έποικος από κάποιο άλλο Σύμπαν, πολύ πριν δημιουργηθεί το δικό μας. Σίγουρα το χταπόδι είναι εδώ, πολύ πιο πριν δημιουργηθεί ο άνθρωπος... Μόνο και μόνο για αυτό, θα άξιζε περισσότερο σεβασμό από ό,τι δείχνουμε. Κατά κάποια έννοια, η έλευση του ανθρώπου ση Γη, θυμίζει «ήρθαν τα άγρια να διώξουν τα ήμερα».
Αν παρατηρήσει κανείς την υπνωτική κίνηση των ποδιών του την ώρα που περπατά στο βυθό, είναι σαν να ξετυλίγεται η φούστα της μπαλαρίνας. Έχει τέτοια χάρη που είναι πραγματικά μαγευτικό. Αξίζει τον κόπο να ψάξει κανείς στο Διαδίκτυο βίντεο σχετικά με τα χταπόδια και να παρατηρήσει τη μαγεία του χορού τους. Αυτό και μόνο θα έπρεπε να μας συνετίσει λίγο, να μας ευαισθητοποιήσει ότι ‘ε, υπάρχει κάτι άλλο εδώ, κάτι θαυμαστό, κάτι ασυνήθιστο…το πλάσμα αυτό μπορεί να μην είναι μόνο το κρέας που βλέπουμε’… Αλλά τίποτα… Το μόνο που βλέπουμε είναι το κρέας…Το μόνο που σκεφτόμαστε είναι το στομάχι μας (και να σκεφτεί κανείς πως δεν είμαστε καν πεινασμένοι). Αυτή η τυφλότητά μας όμως, αν συνεχιστεί, είναι που θα μας στερήσει τα πάντα. Αν μη τι άλλο, τον αυτοσεβασμό μας.
Εκτός από την εξαιρετικά μαγευτική κίνηση, που κανένα ανθρώπινο πλάσμα δεν μπορεί να μιμηθεί, στο χταπόδι υπάρχουν και άλλα αξιοσημείωτα. Το χταπόδι είναι αποδεδειγμένα το πιο ευφυές ασπόνδυλο. Μπορεί να ξεβιδώνει καπάκια από μπουκάλια, μπορεί να μιμείται άλλα ζώα, μπορεί να επανασυνδέει σωστά τα σπασμένα κομμάτια μιας καρύδας. Μπορεί να κάνει, να νιώθει και να βλέπει πολύ περισσότερα από όσο εμείς γνωρίζουμε, για αυτό θα πρέπει να είμαστε λιγότερο βιαστικοί πριν το χαρακτηρίσουμε ως απλά ένα ζώο που ‘δεν καταλαβαίνει’. Πώς θα μας φαινόταν αλήθεια αν κάποια στιγμή η επιστήμη ανακάλυπτε ότι το χταπόδι καταλαβαίνει, γνωρίζει και νιώθει πολλά περισσότερα από τον άνθρωπο; Κι ότι εμείς το μόνο που κάναμε ήταν να το χτυπάμε στο δάπεδο; Τι εξηγήσεις θα δίναμε τότε;
Το χταπόδι επίσης έχει ιδιοφυείς μηχανισμούς για να αποφεύγει τους εχθρούς του. Αντί να αντεπιτίθεται, τους πετά μελάνι, για να θολώσει τα νερά και να ξεφύγει. Μπορεί και καμουφλάρεται, παίρνοντας το χρώμα του βράχου. Καθώς δεν έχει κόκκαλα, μπορεί και μικραίνει σε μέγεθος και διεισδύει μέσα από πολύ μικρές σχισμές. Το χταπόδι αμύνεται χωρίς να επιτίθεται. Ίσως θα είχαμε κάποια πράγματα να μάθουμε από το χταπόδι σε αυτόν τον τομέα! Ακόμη και στην καθημερινή μας ζωή, συχνά αμυνόμαστε με την αντεπίθεση, είτε αυτή σημαίνει να φωνάξουμε, να βρίσουμε, να εκδικηθούμε, ή να δημιουργήσουν πόλεμο τα έθνη μεταξύ μας.
Το χταπόδι με τις βεντούζες του, μπορεί και προσκολλάται στα βράχια, χωρίς να πληγώνει ή να επηρεάζει με κανένα τρόπο την επιφάνεια της γης. Αλήθεια, εμείς θα μπορούσαμε να εφεύρουμε κάτι αντίστοιχο; Οποιοδήποτε κατασκεύασμα του ανθρώπου, αγκυρώνεται στη γη, πληγώνοντάς την. Θα πρέπει είτε να την σκάψει, είτε να την αλλάξει με κάποιο τρόπο, αφήνοντας μόνιμα το στίγμα του επάνω της. Δεν έχουμε την ευφυία του χταποδιού που χρησιμοποιεί τη διαφορά πίεσης για να προσκολληθεί σταθερά και χωρίς ζημιά.
Το χταπόδι έχει τρεις καρδιές. Εμείς έχουμε μόνο μία. Δεν μπορούμε να ξέρουμε τι αισθάνεται το χταπόδι, αλλά και μόνο ο αριθμός των τριών καρδιών, θα έπρεπε να μας κάνει να σωπάσουμε και να αναλογιστούμε…
Και τα αρσενικά και τα θηλυκά χταπόδια πεθαίνουν σύντομα μετά την αναπαραγωγή. Προτίθενται να αυτοθυσιαστούν, ώστε να δώσουν ζωή στην επόμενη γενιά. Η μητέρα προσέχει τα αυγά της για ένα μήνα, κατά τη διάρκεια του οποίου δεν μπορεί να κυνηγήσει. Καμιά φορά μπορεί να φάει και τα ίδια της τα πόδια από την πείνα. Όταν τελειώσει η φύλαξη, είναι πολύ αδύναμη για να υπερασπιστεί τον εαυτό της και συνήθως πέφτει θύμα θηρευτών. Πόσες ανθρώπινες μαμάδες θα προχωρούσαν να κάνουν παιδί, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι θα πεθάνουν ένα μήνα μετά τη γέννησή του;
Το νευρικό σύστημα στα πόδια του χταποδιού έχει μεγάλη αυτονομία και αυτό εξηγεί γιατί τα πόδια του χταποδιού κουνιόνταν ακόμη και αφού το κεφάλι είχε κατατμηθεί. Παρά την αυτονομία, υπάρχει εξαίρετος συντονισμός και αυτό φαίνεται με το αποτέλεσμα της εκπληκτικής κίνησης, είτε περπατά, είτε τρέχει, είτε κολυμπά. Επίσης, στα πόδια του το χταπόδι έχει χημειο-υποδοχείς, ώστε «να γεύεται αυτό που αγγίζει» (λαμβάνοντας τη χημική ουσία της επιφάνειας). Μπορούμε να φανταστούμε λοιπόν, με το εξαιρετικά περίπλοκο, αυτόνομο και ευαίσθητο νευρικό σύστημα στα πόδια του, πώς μπορεί να νιώθει ένα χταπόδι, του οποίου τα πόδια ακόμη κουνιούνται, όταν τα χτυπάμε με δύναμη στο έδαφος; Σίγουρα δεν είναι μια εμπειρία που θα θέλαμε εμείς να ζήσουμε…
Αυτά, για ένα ζώο εξαιρετικό και ιδιαίτερο, αλλά πολύ παραγνωρισμένο.
Όλο και πιο συχνά, θα μας υπενθυμίζεται ότι τα ζώα δεν είναι απλώς ζώα. Η φύση δεν είναι απλώς φύση. Όλο και πιο συχνά, θα μας έρχονται υπενθυμίσεις να χειριζόμαστε τη φύση και τα πλάσματά της με το σεβασμό που τους αξίζει. Θα βγούμε από την πρώτη θέση του λεωφορείου που λέγεται ‘Γη’. Τελευταία, προσπαθήσαμε να καταλάβουμε ακόμη και τη θέση του οδηγού, κατευθύνοντας το λεωφορείο προς το γκρεμό. Διαφωνώ ότι τα ζώα φτιάχτηκαν στη Γη για να εξυπηρετούν τον ανώτερο άνθρωπο. Όχι. Τα ζώα φτιάχτηκαν στη Γη όπως φτιαχτήκαμε κι εμείς. Για να ζήσουν. Ευτυχώς για εμάς, και όλους του επιβαίνοντες, θα βγούμε από την πρώτη θέση του λεωφορείου. Θα είμαστε ένας ίσος επιβάτης με όλους τους άλλους. Θα σταματήσουμε να κάνουμε τον αφέντη, αλλά θα είμαστε ένας όπως όλοι οι άλλοι, σε αρμονία με όλους. Θα είμαστε έτσι πολύ πιο ευτυχισμένοι.
Πρεκατέ Βικτωρία,www.brightplanet.blogspot.com, 24/11/11
Υ.Γ.Σε μια μεταγενέστερη επιβεβαίωση των όσων γράφηκαν εδώ (http://www.efsyn.gr/arthro/diavastike-dna-toy-panexypnoy-htapodioy) οι επιστήμονες κατάφεραν να αποκωδικοποιήσουν τo DNA του χταποδιού, το οποίο υπάρχει για πάνω από 400 εκ. χρόνια στη Γη, έχει 10,000 περισσότερα γονίδα από τον άνθρωπο, υψηλή νοημοσύνη (ώστε να απαγορεύεται η χρήση του ως πειραματόζωο) και πολλούς νευρώνες στα πλοκάμια του, τα οποία αναγεννώνται όταν κοπούν. Σκεφτείτε τι πόνο μπορεί να νιώθει ένα χταπόδι όταν το χτυπούν ζωντανό με τόσους νευρώνες στα πλοκάμια του! Εγώ προσωπικά δεν ξανατρώω χταπόδι!
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
