Η βρεφική ηλικία είναι κρίσιμης σημασίας για το πώς θα νιώθει ένα άτομο για τον εαυτό του στο μέλλον, για το πόσο θα φροντίσει τον εαυτό του, καθώς και για το είδος των σχέσεων που θα αναπτύξει με τους άλλους. Η ασφαλής προσκόληση στο σημαντικό πρόσωπο-παροχό-τροφό (συνήθως τη μητέρα) βοηθά το βρέφος να αναπτύξει μια ασφαλή αίσθηση του εαυτού, ως υπαρκτό πρόσωπο. Βρέφη που αγνοούνται από τους ενήλικες, αναρωτιούνται σε ασυνείδητο επίπεδο κατά πόσον υπάρχουν, κατά πόσο είναι ορατά προς τους άλλους. Αυτή η αίσθηση μπορεί να ακολουθεί το άτομο σε όλη του τη ζωή. Βρέφη που παραμελούνται αδυνατούν να νιώσουν ότι έχουν αρκετή αξία, ώστε να φροντίσουν τον εαυτό τους αργότερα. Αυτό μπορεί να είναι τόσο έντονο, σε σημείο που να παραμελούν τον εαυτό τους στην ενήλικη ζωή, να ζουν εντελώς απομονωμένοι, άπλυτοι, αφρόντιστοι κλπ. Βρέφη που απορρίπτονται ως ανεπιθύμητα, ακόμη κι όταν η απόρριψη δεν είναι έκδηλη με λόγια, είναι εύκολο να απορρίπτουν τον εαυτό τους ως ανεπιθύμητα στη ζωή. Είναι πιθανόν να βιώνουν αλλεπάλληλες απορρίψεις στις σχέσεις τους, οι οποίες τους είναι ιδιαίτερα επώδυνες, σε σημείο να σκέφτονται την αυτοκτονία. Βρέφη που αντιμετωπίζονται ως βάρος, με τις ανάγκες και τις απαιτήσεις τους, είναι πολύ πιθανόν να μεγαλώσουν νιώθοντας ενοχή και ντροπή που έχουν ανάγκες, νιώθοντας ανάξια να ζητήσουν από τη ζωή αυτά που για τους περισσότερους ανθρώπους είναι δεδομένα. Βρέφη που κακοποιούνται μπορεί να βιώσουν όλα τα παραπάνω, μαζί με το θυμό, που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να τείνει να εκραγεί εναντίον του εαυτού ή εναντίον άλλων.
Για τις σκέψεις αυτές, αφορμή ήταν οι παρατηρήσεις μου σε ανθρώπους παραμελημένους, άστεγους, μοναχικούς. Ακόμη κι όταν έχουν σπίτι, πανεπιστημιακή μόρφωση, γνωριμίες, ιστορικό επαγγελματικής σταθερότητας, κάποιοι άνθρωποι αδυνατούν να φροντίσουν τον εαυτό τους. Μπορεί να είχαν ολόκληρη τη ζωή τους δουλειά, ακόμη κι οικογένεια, όμως στο τέλος καταλήγουν μόνοι, χωρίς καμιά επαφή με τα παιδιά τους ή τους συγγενείς, ατημέλητοι, άπλυτοι, χωρίς να προσέχουν την υγεία τους. Η τρυφερότητα, η στοργή και η φροντίδα με την οποία αντιμετωπίζει ο άνθρωπος τον εαυτό του σε δύσκολες στιγμές ή στα χρόνια ασθένειας ή γήρατος, δεν θα εξαρτηθεί από την πανεπιστημιακή του μόρφωση. Δεν θα εξαρτηθεί από τις συμβουλές που του δίνει το περιβάλλον «κάνε αυτό, κάνε εκείνο». Δεν θα εξαρτηθεί από τις γνώμες των ειδικών στη τηλεόραση. Θα εξαρτηθεί από την τρυφερότητα, την στοργή και τη φροντίδα, που έχει εισπράξει το παιδί στη μικρή ηλικία κι ιδιαίτερα στην βρεφική ηλικία. Αν δεν έχει βιώσει το βρέφος την εμπειρία της αξίας που δίνει η γεμάτη στοργή κι ενδιαφέρον φροντίδα του σημαντικού ενήλικα, οι συμβουλές «φάε, πλύσου, πάρε τα φάρμακά σου» δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα Απεναντίας ορισμένοι ηλικιωμένοι, κατά την παλινδρόμηση σε βρεφικές ανάγκες, αρνούνται να συνεργαστούν, σε μια προσπάθεια ίσως να «εκδικηθούν» για τις απώλειες της βρεφικής ηλικίας και να προκαλέσουν την προσοχή, καλύπτοντας τις ανικανοποίητες από παλιά ναρκισιστικές τους ανάγκες.
Αν το άτομο δεν έχει εισπράξει κατά τη βρεφική ηλικία την επικύρωση και τη φροντίδα, είναι πολύ σημαντικό να θεραπευτεί μαθαίνοντας να φροντίζει και να αγαπά τον εαυτό του στην πράξη κατά την ενήλικη ζωή. Το να διαβάζει βιβλία αυτοβοήθειας ή να ακούει θεωρητικές συμβουλές δεν αρκεί. Οφείλει να μάθει πρακτικά τι σημαίνει φροντίζω την υγεία μου, το σπίτι μου, τα οικονομικά μου, την εμφάνισή μου, τις φιλίες μου κλπ. Για πολλούς ανθρώπους είναι αυτόματο κι αυτονόητο, για πολλούς άλλους όμως θέλει δουλειά και μπορεί αν είναι μια επίπονη εργασία, καθώς δεν έχουν μάθει να την κάνουν. Αξίζει όμως τον κόπο να γίνει η φροντίδα του εαυτού συνήθεια. Είναι μια συνήθεια που θα ακολουθεί το άτομο σε όλη του τη ζωή κι ιδιαίτερα στα χρόνια του γήρατος.
Τι μπορούμε να κάνουμε οι υπόλοιποι για να βοηθήσουμε άτομα γύρω μας, που ίσως έχουν παραμεληθεί?
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πάντα ότι οι άνθρωποι έχουν σημασία για αυτό που είναι. Όχι για αυτό που κάνουν, ούτε για την ταυτότητα που έχουν αποκτήσει στην μεταβλητή διαρκώς κοινωνία μας. Η σημασία των ανθρώπων δεν έχει σχέση με την εργασία που κάνουν, με την οικογενειακή κατάσταση, με τα ενδιαφέροντά τους, με τον πλούτο, ή με τις γνωριμίες. Παρατηρεί κανείς στη σημερινή οικονομική κρίση ανθρώπους να χάνουν ξαφνικά τα πάντα: εργασία, σύντροφο, οικογένεια, χρήματα, χόμπι, σπίτι. Ποια είναι η ταυτότητα του ατόμου μετά? Είναι δύσκολο το ίδιο το άτομο να τη δει και θα πρέπει πραγματικά να έχει πολύ ισχυρά ψυχικά αποθέματα για να το καταφέρει.Πώς ξεκινά κανείς από το μηδέν, όταν νιώθει ότι έχει ξαφνικά χάσει τα πάντα κι όταν οι γύρω του τον απορρίπτουν επειδή ακριβώς τους τρομάζει η απώλεια όλων αυτών που η κοινωνία μας θεωρεί ότι δίνουν αξία και σημασία σε ένα άτομο?
Κάποιοι άνθρωποι μπορούν να εκτιμούν την ουσία των άλλων καλύτερα και πιο αυθόρμητα από άλλους. Είναι εκείνοι που έχουν διατηρήσει την παιδική τους ευαισθησία κι αθωότητα σε μεγάλο βαθμό. Πότε εκτιμούμε την ουσία του άλλου κι όχι τις λεπτομέρειες της προσωπικότητας? Μπορούμε να το καταλάβουμε από το συναίσθημα που έχουμε, έστω και στιγμιαία, όταν κάποιος πεθαίνει…Τότε νιώθουμε εκείνη τη θλίψη, γιατί στην οριστική απώλεια θυμόμαστε, νιώθουμε την ουσία της ψυχής του-πέρα από τις κατακρίσεις που μας έχει γεμίσει ο ανθρώπινος νους, πέρα από τα λάθη και τις αδυναμίες του ατόμου. Γιατί όμως χρειάζεται να πεθάνει κάποιος για να άρουμε τις κατακρίσεις και να δούμε αυτό που πραγματικά είναι?
Δίνουμε στους ανθρώπους σημασία με τη στάση μας…Με το χαμόγελο, με το βλέμμα, με την ακρόαση, με το να βλέπουμε το καλό σε αυτούς…Δε χρειάζεται κάτι ακραίο ή υπερβολικό. Όταν βλέπουμε το καλό στους άλλους, αυτό που είναι μοναδικό στον καθένα και δεν αφήνουμε το νου μας να παρασυρθεί από τα φαινόμενα, τους βοηθούμε να δουν κι εκείνοι το καλό στον εαυτό τους. Συνήθως δεν βλέπουμε το καλό στους άλλους είτε γιατί δεν το βλέπουμε στον εαυτό μας, είτε γιατί είμαστε πολύ απασχολημένοι με τις δικές μας σκέψεις, απορροφημένοι, η προσοχή μας αποσπάται, κουρασμένοι…και βλέπουμε τους άλλους ανθρώπους, όπως βλέπουμε ένα αντικείμενο στο δρόμο…δε σημαίνουν τίποτα….
Είναι σημαντικό να βλέπουμε το καλό στους άλλους, ειδικά όταν εκείνοι είναι λιγότερο ελκυστικοί…Είναι εύκολο να κανακέψουμε ένα παιδί ή έναν ενήλικα που έχει αυτοπεποίθηση ή φαίνεται να ξέρει που πηγαίνει και νιώθει καλά με τον εαυτό του…. Εκείνος όμως που το έχει περισσότερο ανάγκη είναι εκείνος που φαίνεται κλεισμένος στον εαυτό του, φοβισμένος, επιθετικός, αδύναμος, βαρετός, οτιδήποτε τον κάνει μη ελκυστικό…Εκείνα τα παιδιά το έχουν περισσότερο ανάγκη. Αν πούμε τον καλό λόγο, αν δώσουμε την αγκαλιά σε αυτά ακριβώς τα παιδιά, είμαστε οι καταλύτες για να αλλάξουν, να νιώσουν καλά και να γίνουν ελκυστικά. Θα πρέπει να είμαστε εμείς που θα κάνουμε το πρώτο βήμα. Όλες οι συναντήσεις με τους ανθρώπους, όσο καθημερινές ή τετριμμένες κι αν είναι έχουν σημασία: όχι σε τι θα καταλήξουν, όχι το πάρουμε, αλλά πώς θα νιώσουμε με τους ανθρώπους και πώς θα τους κάνουμε να νιώσουν. Το να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον να νιώσει καλά, είναι εύκολο… δε χρειάζεται χρήματα, ούτε υπερβολική προσπάθεια…χρειάζεται απλά καλή διάθεση….
Πρεκατέ Βικτωρία, 8/3/2011
Τα ακόλουθα άρθρα έχουν γραφεί από την ψυχολόγο και συγγραφέα Πρεκατέ Βικτωρία, πολλά εκ των οποίων έχουν αποσταλεί στον τύπο (όπου είναι γνωστό, αναφέρεται η πηγή δημοσίευσης).Το υλικό εκφράζει τις προσωπικές απόψεις της συγγραφέως και δεν εκπροσωπεί κάποιο φορέα ή οργανισμό. Παρακαλείσθε αν αναδημοσιεύετε κάποιο άρθρο, να αναφέρετε ως πηγή αυτό το ιστολόγιο.
Παιδόφιλοι και θεραπεία
Πρεκατέ Βικτωρία
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
Ακούμε κατά καιρούς στα ΜΜΕ, για πολίτες υπεράνω πάσης υποψίας, οι οποίοι κατέχουν και διακινούν υλικό παιδικής πορνογραφίας. Η χρήση του υλικού αυτού τους καθιστά ευάλωτους στην έκθεση και σύλληψη, όμως σπάνια γνωρίζουν οι αρχές αν οι άνθρωποι αυτοί έχουν επίσης κακοποιήσει παιδιά στην πράξη και ακόμη σπανιότερα αποκαλύπτονται οι πράξεις άλλων παιδόφιλων, οι οποίοι εγκληματούν εναντίον παιδιών, χωρίς να αφήνουν κανένα ίχνος, εκτός από το αόρατο αλλά τεράστιο τραύμα στην ψυχή του παιδιού.
Το ευρύ κοινό αντιδρά με αποτροπιασμό και οργή, όμως σπάνια υπάρχει η επιστημονική ενημέρωση για τη φύση και τα αίτια αυτής της διαταραχής, καθώς και πώς μπορεί να αντιμετωπισθεί και να προληφθεί. Η άγνοια, το στίγμα και η αποσιώπηση αποτρέπουν τον εκκολαπτόμενο παιδόφιλο από το να αναζητήσει ψυχιατρική/ψυχολογική βοήθεια, ώστε να μην προχωρήσει στις αποτρόπαιες πράξεις του. Όμως γνωρίζουμε ότι πάνω από το ένα τέταρτο των δραστών (Elizabeth Lovell, NSPCC Public Policy Group, 2002, www.nspcc.org.uk) δείχνουν τα πρώτα σημάδια παιδοφιλικών τάσεων από την εφηβεία ακόμη. Έτσι, κατανοούμε την αναγκαιότητα να υπάρχει η ανάλογη ενημέρωση στο ευρύ κοινό, ώστε να αναζητηθεί θεραπεία όσο το δυνατόν νωρίτερα, πριν εδραιωθεί η έντονα εθιστική παιδοφιλική διαταραχή.
Τι οδηγεί κάποιον σε αυτή τη συμπεριφορά; Χωρίς να μπορεί να απομονωθεί ένας και μόνο παράγοντας, έχει πάντως βρεθεί ερευνητικά ότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002), συχνά με προτιμώμενη ηλικία επιλογής θύματος, την ηλικία στην οποία οι ίδιοι κακοποιήθηκαν. Άλλες φορές μπορεί αν έχουν κακοποιηθεί με άλλους τρόπους ή αν έχουν ταπεινωθεί ακόμη κι από συνομιλήκους. Συχνά συνυπάρχουν στην παιδική του ηλικία στοιχεία παραμέλησης, υποτίμησης και ταπείνωσης καθώς κι επιβολής ισχύος. Αν λάβουμε υπόψη δε ότι συχνά το τραύμα της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης απωθείται και ο δράστης δεν έχει συνειδητή επίγνωση για το τι του είχε συμβεί ως παιδί, το ποσοστό των δραστών που είχαν υπάρξει θύματα οι ίδιοι, μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερο από ότι παρουσιάζουν οι μελέτες. Είτε υπάρχει συνειδητή επίγνωση είτε όχι, η επανάληψη του δικού τους τραύματος σε άλλο θύμα λειτουργεί σε πολλούς δράστες εθιστικά, ως μια δυσλειτουργική κι εντέλει εγκληματική προσπάθεια να ‘υπερβούν’ τη δική τους απώλεια. Η επανάληψη του τραύματος ίσως είναι ο μόνος τρόπος που γνωρίζουν για να «νιώσουν ζωντανοί», ή να προσπαθήσουν να έρθουν σε επαφή με το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, το οποίο έχει «παγώσει» για χρόνια σε εκείνη τη χρονική στιγμή. Κάποιες φορές τα παιδιά που κακοποιούνται, μην αντέχοντας την φρίκη της εμπειρίας, διασχίζονται από τον δικό τους εαυτό, (ώστε να μην αισθάνονται) και ταυτίζονται με το δράστη (απορροφούν τη στιγμή του τραύματος τα συναισθήματα και τις σκέψεις του δράστη). Μεγαλώνοντας, αν δεν υπάρξει θεραπεία του πρωταρχικού τραύματος, ώστε να μπορέσουν να ανακτήσουν το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, είναι πιθανό να επαναλάβουν το τραύμα, με τον ίδιο συχνά τρόπο που συμπεριφέρθηκε ο δράστης σε εκείνους. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει το στοιχείο της εκδίκησης, της επιβολής δύναμης κι ελέγχου, της ταπείνωσης, της κακόβουλης καταστροφής της αξίας και της αθωότητας του παιδιού-θύματος. Οι περιπτώσεις που ο δράστης είναι ιδιαίτερα επιθετικός, σαδιστής ή κακόβουλος, είναι και οι δυσκολότερες να αντιμετωπισθούν θεραπευτικά.
Η επανάληψη του τραύματος, παρά τη στιγμιαία ευφορία που φέρνει στο δράστη, βέβαια δε λειτουργεί, απεναντίας ενισχύει την ενοχή του, το αίσθημα ανημπόριας, αναξιότητας, αθλιότητας που τον κάνει να πιστεύει ότι η μόνη του επιλογή πια είναι να κάνει μια από τα ίδια. Όσο περισσότερο περνά το δικό του αίσθημα ντροπής στο αθώο θύμα, τόσο περισσότερο ενισχύεται η δική του ντροπή. Όσο περισσότερο μειώνει την αξία του παιδιού μέσω της ταπείνωσης, τόσο πιο ανάξιος νιώθει ο ίδιος. Είναι ένας ολοένα βαθύτερος φαύλος κύκλος ενοχής κι απαξίωσης, όπου θύτης και θύμα χάνουν, όλο και περισσότερο-με αποκλειστική όμως ευθύνη του θύτη.
Έχοντας να αναφέρει τα παραπάνω, πρέπει να τονιστεί ότι παρότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί ως παιδιά, το αντίστροφο δεν ισχύει. Η πλειοψηφία των κακοποιημένων παιδιών καταφέρνει να θεραπευτεί και συχνά είναι ευαισθητοποιημένοι ως ενήλικες και βοηθούν, συμπαραστέκονται σε άλλους που είναι ευάλωτοι. Επίσης, η θεραπεία του δράστη δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δεν θα πρέπει να τιμωρηθεί ποινικά. Η ποινική τιμωρία είναι αναπόσπαστο τμήμα της θεραπείας, καθώς ο δράστης οφείλει να αναλάβει την ευθύνη και να πληρώσει το κοινωνικά αποδεκτό τίμημα για την παραβατική του πράξη.
Οι παιδόφιλοι συχνά αναφέρονται ως συναισθηματικά απομονωμένα άτομα, χωρίς αυτοπεποίθηση, με μικρή ικανότητα να αντιμετωπίσουν συναισθηματικό στρες ή να κατανοήσουν τα συναισθήματα των άλλων. Πολλούς από αυτούς βρίσκεται να έχουν διαστρεβλωμένες απόψεις σχετικά με το τραύμα που προκαλεί η κακοποίηση στα παιδιά (το ελαχιστοποιούν) ή ακόμη και να κατηγορούν τα παιδιά ότι επιθυμούν την κακοποίηση (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002). Στην πραγματικότητα όμως, η κακοποίηση δεν είναι ποτέ ευθύνη ή επιθυμία του παιδιού, αλλά μόνο ευθύνη και επιθυμία του δράστη, η οποία μάλιστα μπορεί να ελεγχθεί από τον ίδιο. Δεν υπάρχει κάποιος βιολογικός παράγοντας που καθιστά το δράστη ανήμπορο έρμαιο των ορμών του. Η σεξουαλική κακοποίηση εμπεριέχει στοιχεία επιβολής ισχύος κι εκδίκησης και σίγουρα το κίνητρό της δεν είναι μόνο η βιολογική «ανάγκη». Ο δράστης νιώθει εντελώς αδύναμος απέναντι στον εθισμό του κι έτσι έχει την ανάγκη να επιβάλλει δύναμη στους άλλους. Το γεγονός ότι επιλέγει αδύναμα θύματα-παιδιά- δείχνει πόσο αδύναμος νιώθει ο ίδιος.
Το παιδί που κακοποιείται σεξουαλικά είναι ανίσχυρο και χωρίς άμυνα. Το στοιχείο του φόβου είναι εξαιρετικά έντονο σε κάθε περίπτωση κακοποίησης, καθώς το παιδί δεν έχει κανέναν έλεγχο στο σώμα του ή σε ό,τι μπορεί να ακολουθήσει. Η ενοχή, η ντροπή, η υποτίμηση, η περιφρόνηση, ο αποτροπιασμός που φέρει ο δράστης για τον εαυτό του, περνούν στο παιδί και μπορούν να το τραυματίσουν για μια ζωή, αν δεν θεραπευτεί ώστε να απαιτήσει να επανακτήσει την αθωότητά του. Τα δηλητηριώδη συναισθήματα του δράστη περνούν στο παιδί μέσα από την πράξη της κακοποίησης, παρότι το παιδί δεν ευθύνεται για αυτήν.
Όμως το παιδί, δεν θα είναι ένα ανήμπορο παιδί για πάντα. Μπορεί να θεραπευτεί και να διώξει αυτή τη «μελανιά» της ντροπής, που τοποθετήθηκε στην ψυχή του από το δράστη. Παρότι συνήθως αυτή είναι μια θεραπευτική διαδικασία που ολοκληρώνεται στην ενήλικη ζωή, το «εσωτερικό παιδί» παραμένει πάντα παιδί μέσα μας και η αθωότητά μας μπορεί να ανακτηθεί ανά πάσα στιγμή. Είναι πηγή ανακούφισης να γνωρίζουν τα θύματα της παιδικής κακοποίησης ότι «δεν είναι ποτέ αργά για μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία». Η αθωότητα δεν μπορεί να καταστραφεί, παρά μόνο να «παγώσει», ακίνητη, σε κάποιο σημείο στην άκρη του νου. Όταν το άτομο είναι έτοιμο να θεραπευτεί, μπορεί να διώξει το λάθος της ντροπής που του έχει επιβληθεί και να ξαναζεστάνει την αίσθηση της αθωότητας στην καρδιά του. Το θύμα μπορεί να ανακτήσει τη δύναμή του και να νιώσει ασφαλές με τη δύναμή του.
Ο δράστης μπορεί επίσης να θεραπευτεί. Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να παραδεχτεί ότι αυτό που κάνει είναι εγκληματικό, με καταστροφικές συνέπειες στο θύμα, να αναλάβει την ευθύνη για τη συμπεριφορά και τις σκέψεις του, να παραδεχτεί ότι μπορεί να τα ελέγξει, να δεχτεί να μιλήσει ανοιχτά στη θεραπεία και να δεσμευτεί στη θεραπεία του. Να δεχτεί την ταπεινότητα που χρειάζεται η θεραπεία κάθε εθισμού. Στις ομάδες 12 βημάτων (12 step programs) για τις θεραπείες των εθισμών, η βασική παραδοχή είναι ότι ο θεραπευόμενος μπορεί να μην έχει τη δύναμη να θεραπεύσει τον εθισμό του από μόνος του, αλλά έχει την ταπεινότητα να ζητήσει βοήθεια από την ανώτερη δύναμη στην οποία πιστεύει, ή από τον ανώτερο μέρος του εαυτού του, ώστε να μπορέσει να κάνει για εκείνον, εκείνο που δεν μπορεί να κάνει ο ίδιος για τον εαυτό του. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί παιδόφιλοι φοβούνται να ζητήσουν βοήθεια, είτε από την ανώτερη δύναμη, είτα από άλλους ανθρώπους, καθώς, λόγω της ενοχής, δεν πιστεύουν ότι την αξίζουν, πιστεύουν ότι το μόνο που τους αξίζει είναι να τιμωρηθούν. Έτσι συνεχίζουν να τιμωρούν τον εαυτό τους και τους άλλους με ακόμη πιο πολλή κακοποίηση. Όμως, ανεξάρτητα από τις ποινικές συνέπειες, αξίζει σε κάθε άνθρωπο, όποιο κι αν είναι το αδίκημα, να θεραπευτεί. Να σημειωθεί ότι ενοχή υπάρχει πάντα στο δράστη, παρότι ο βαθμός της ενσυνείδητης ενοχής διαφέρει. Πάντα καθορίζει τη ζωή του και τον τρόπο που αισθάνεται για τον εαυτό του.
Η κατανόηση και η θεραπεία (συνήθως γνωσιακής-συμπεριφοριστικής προσέγγισης, και σε κάποιες περιπτώσεις χημικής) βοηθούν στην αποδυνάμωση του κύκλου της κακοποίησης (φαντασιώσεις-διέγερση-κακοποίηση-ενοχή-απόδραση από την ενοχή με περισσότερες φαντασιώσεις) και στον τερματισμό της φάσης της πράξης (κακοποίηση προς άλλους). Η κατανόηση και η θεραπεία του αρχικού του τραύματος μπορούν επίσης να τον βοηθήσουν να μην επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά. Η ανάληψη της ευθύνης για τις πράξεις του όμως είναι κάτι ανεξάρτητο από την θεραπεία των δικών του προσωπικών τραυμάτων. Το γεγονός ότι κακοποιήθηκε ενδεχομένως σεξουαλικά ως παιδί δεν δικαιολογεί το να κακοποιεί στη συνέχεια άλλους. Σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, η ενημέρωση για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση, η γνώση των τρόπων προστασίας, η κατανόηση ότι τα πρώτα σημάδια της παιδοφιλικής διαταραχής εμφανίζονται συχνά στην εφηβεία κι η αναγνώριση της ανάγκης θεραπείας σε αυτήν την περίπτωση, μπορούν να συνεισφέρουν στη μείωση των ποσοστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης στη χώρα μας, όπως έχει συμβεί σε άλλες χώρες.
5/3/2011
Ψυχολόγος-Συγγραφέας
Ακούμε κατά καιρούς στα ΜΜΕ, για πολίτες υπεράνω πάσης υποψίας, οι οποίοι κατέχουν και διακινούν υλικό παιδικής πορνογραφίας. Η χρήση του υλικού αυτού τους καθιστά ευάλωτους στην έκθεση και σύλληψη, όμως σπάνια γνωρίζουν οι αρχές αν οι άνθρωποι αυτοί έχουν επίσης κακοποιήσει παιδιά στην πράξη και ακόμη σπανιότερα αποκαλύπτονται οι πράξεις άλλων παιδόφιλων, οι οποίοι εγκληματούν εναντίον παιδιών, χωρίς να αφήνουν κανένα ίχνος, εκτός από το αόρατο αλλά τεράστιο τραύμα στην ψυχή του παιδιού.
Το ευρύ κοινό αντιδρά με αποτροπιασμό και οργή, όμως σπάνια υπάρχει η επιστημονική ενημέρωση για τη φύση και τα αίτια αυτής της διαταραχής, καθώς και πώς μπορεί να αντιμετωπισθεί και να προληφθεί. Η άγνοια, το στίγμα και η αποσιώπηση αποτρέπουν τον εκκολαπτόμενο παιδόφιλο από το να αναζητήσει ψυχιατρική/ψυχολογική βοήθεια, ώστε να μην προχωρήσει στις αποτρόπαιες πράξεις του. Όμως γνωρίζουμε ότι πάνω από το ένα τέταρτο των δραστών (Elizabeth Lovell, NSPCC Public Policy Group, 2002, www.nspcc.org.uk) δείχνουν τα πρώτα σημάδια παιδοφιλικών τάσεων από την εφηβεία ακόμη. Έτσι, κατανοούμε την αναγκαιότητα να υπάρχει η ανάλογη ενημέρωση στο ευρύ κοινό, ώστε να αναζητηθεί θεραπεία όσο το δυνατόν νωρίτερα, πριν εδραιωθεί η έντονα εθιστική παιδοφιλική διαταραχή.
Τι οδηγεί κάποιον σε αυτή τη συμπεριφορά; Χωρίς να μπορεί να απομονωθεί ένας και μόνο παράγοντας, έχει πάντως βρεθεί ερευνητικά ότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002), συχνά με προτιμώμενη ηλικία επιλογής θύματος, την ηλικία στην οποία οι ίδιοι κακοποιήθηκαν. Άλλες φορές μπορεί αν έχουν κακοποιηθεί με άλλους τρόπους ή αν έχουν ταπεινωθεί ακόμη κι από συνομιλήκους. Συχνά συνυπάρχουν στην παιδική του ηλικία στοιχεία παραμέλησης, υποτίμησης και ταπείνωσης καθώς κι επιβολής ισχύος. Αν λάβουμε υπόψη δε ότι συχνά το τραύμα της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης απωθείται και ο δράστης δεν έχει συνειδητή επίγνωση για το τι του είχε συμβεί ως παιδί, το ποσοστό των δραστών που είχαν υπάρξει θύματα οι ίδιοι, μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερο από ότι παρουσιάζουν οι μελέτες. Είτε υπάρχει συνειδητή επίγνωση είτε όχι, η επανάληψη του δικού τους τραύματος σε άλλο θύμα λειτουργεί σε πολλούς δράστες εθιστικά, ως μια δυσλειτουργική κι εντέλει εγκληματική προσπάθεια να ‘υπερβούν’ τη δική τους απώλεια. Η επανάληψη του τραύματος ίσως είναι ο μόνος τρόπος που γνωρίζουν για να «νιώσουν ζωντανοί», ή να προσπαθήσουν να έρθουν σε επαφή με το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, το οποίο έχει «παγώσει» για χρόνια σε εκείνη τη χρονική στιγμή. Κάποιες φορές τα παιδιά που κακοποιούνται, μην αντέχοντας την φρίκη της εμπειρίας, διασχίζονται από τον δικό τους εαυτό, (ώστε να μην αισθάνονται) και ταυτίζονται με το δράστη (απορροφούν τη στιγμή του τραύματος τα συναισθήματα και τις σκέψεις του δράστη). Μεγαλώνοντας, αν δεν υπάρξει θεραπεία του πρωταρχικού τραύματος, ώστε να μπορέσουν να ανακτήσουν το δικό τους τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, είναι πιθανό να επαναλάβουν το τραύμα, με τον ίδιο συχνά τρόπο που συμπεριφέρθηκε ο δράστης σε εκείνους. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει το στοιχείο της εκδίκησης, της επιβολής δύναμης κι ελέγχου, της ταπείνωσης, της κακόβουλης καταστροφής της αξίας και της αθωότητας του παιδιού-θύματος. Οι περιπτώσεις που ο δράστης είναι ιδιαίτερα επιθετικός, σαδιστής ή κακόβουλος, είναι και οι δυσκολότερες να αντιμετωπισθούν θεραπευτικά.
Η επανάληψη του τραύματος, παρά τη στιγμιαία ευφορία που φέρνει στο δράστη, βέβαια δε λειτουργεί, απεναντίας ενισχύει την ενοχή του, το αίσθημα ανημπόριας, αναξιότητας, αθλιότητας που τον κάνει να πιστεύει ότι η μόνη του επιλογή πια είναι να κάνει μια από τα ίδια. Όσο περισσότερο περνά το δικό του αίσθημα ντροπής στο αθώο θύμα, τόσο περισσότερο ενισχύεται η δική του ντροπή. Όσο περισσότερο μειώνει την αξία του παιδιού μέσω της ταπείνωσης, τόσο πιο ανάξιος νιώθει ο ίδιος. Είναι ένας ολοένα βαθύτερος φαύλος κύκλος ενοχής κι απαξίωσης, όπου θύτης και θύμα χάνουν, όλο και περισσότερο-με αποκλειστική όμως ευθύνη του θύτη.
Έχοντας να αναφέρει τα παραπάνω, πρέπει να τονιστεί ότι παρότι η πλειοψηφία των δραστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης έχουν οι ίδιοι κακοποιηθεί ως παιδιά, το αντίστροφο δεν ισχύει. Η πλειοψηφία των κακοποιημένων παιδιών καταφέρνει να θεραπευτεί και συχνά είναι ευαισθητοποιημένοι ως ενήλικες και βοηθούν, συμπαραστέκονται σε άλλους που είναι ευάλωτοι. Επίσης, η θεραπεία του δράστη δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δεν θα πρέπει να τιμωρηθεί ποινικά. Η ποινική τιμωρία είναι αναπόσπαστο τμήμα της θεραπείας, καθώς ο δράστης οφείλει να αναλάβει την ευθύνη και να πληρώσει το κοινωνικά αποδεκτό τίμημα για την παραβατική του πράξη.
Οι παιδόφιλοι συχνά αναφέρονται ως συναισθηματικά απομονωμένα άτομα, χωρίς αυτοπεποίθηση, με μικρή ικανότητα να αντιμετωπίσουν συναισθηματικό στρες ή να κατανοήσουν τα συναισθήματα των άλλων. Πολλούς από αυτούς βρίσκεται να έχουν διαστρεβλωμένες απόψεις σχετικά με το τραύμα που προκαλεί η κακοποίηση στα παιδιά (το ελαχιστοποιούν) ή ακόμη και να κατηγορούν τα παιδιά ότι επιθυμούν την κακοποίηση (Adult sex offenders, Marcus Erooga, www.nspcc.org.uk, April 2002). Στην πραγματικότητα όμως, η κακοποίηση δεν είναι ποτέ ευθύνη ή επιθυμία του παιδιού, αλλά μόνο ευθύνη και επιθυμία του δράστη, η οποία μάλιστα μπορεί να ελεγχθεί από τον ίδιο. Δεν υπάρχει κάποιος βιολογικός παράγοντας που καθιστά το δράστη ανήμπορο έρμαιο των ορμών του. Η σεξουαλική κακοποίηση εμπεριέχει στοιχεία επιβολής ισχύος κι εκδίκησης και σίγουρα το κίνητρό της δεν είναι μόνο η βιολογική «ανάγκη». Ο δράστης νιώθει εντελώς αδύναμος απέναντι στον εθισμό του κι έτσι έχει την ανάγκη να επιβάλλει δύναμη στους άλλους. Το γεγονός ότι επιλέγει αδύναμα θύματα-παιδιά- δείχνει πόσο αδύναμος νιώθει ο ίδιος.
Το παιδί που κακοποιείται σεξουαλικά είναι ανίσχυρο και χωρίς άμυνα. Το στοιχείο του φόβου είναι εξαιρετικά έντονο σε κάθε περίπτωση κακοποίησης, καθώς το παιδί δεν έχει κανέναν έλεγχο στο σώμα του ή σε ό,τι μπορεί να ακολουθήσει. Η ενοχή, η ντροπή, η υποτίμηση, η περιφρόνηση, ο αποτροπιασμός που φέρει ο δράστης για τον εαυτό του, περνούν στο παιδί και μπορούν να το τραυματίσουν για μια ζωή, αν δεν θεραπευτεί ώστε να απαιτήσει να επανακτήσει την αθωότητά του. Τα δηλητηριώδη συναισθήματα του δράστη περνούν στο παιδί μέσα από την πράξη της κακοποίησης, παρότι το παιδί δεν ευθύνεται για αυτήν.
Όμως το παιδί, δεν θα είναι ένα ανήμπορο παιδί για πάντα. Μπορεί να θεραπευτεί και να διώξει αυτή τη «μελανιά» της ντροπής, που τοποθετήθηκε στην ψυχή του από το δράστη. Παρότι συνήθως αυτή είναι μια θεραπευτική διαδικασία που ολοκληρώνεται στην ενήλικη ζωή, το «εσωτερικό παιδί» παραμένει πάντα παιδί μέσα μας και η αθωότητά μας μπορεί να ανακτηθεί ανά πάσα στιγμή. Είναι πηγή ανακούφισης να γνωρίζουν τα θύματα της παιδικής κακοποίησης ότι «δεν είναι ποτέ αργά για μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία». Η αθωότητα δεν μπορεί να καταστραφεί, παρά μόνο να «παγώσει», ακίνητη, σε κάποιο σημείο στην άκρη του νου. Όταν το άτομο είναι έτοιμο να θεραπευτεί, μπορεί να διώξει το λάθος της ντροπής που του έχει επιβληθεί και να ξαναζεστάνει την αίσθηση της αθωότητας στην καρδιά του. Το θύμα μπορεί να ανακτήσει τη δύναμή του και να νιώσει ασφαλές με τη δύναμή του.
Ο δράστης μπορεί επίσης να θεραπευτεί. Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να παραδεχτεί ότι αυτό που κάνει είναι εγκληματικό, με καταστροφικές συνέπειες στο θύμα, να αναλάβει την ευθύνη για τη συμπεριφορά και τις σκέψεις του, να παραδεχτεί ότι μπορεί να τα ελέγξει, να δεχτεί να μιλήσει ανοιχτά στη θεραπεία και να δεσμευτεί στη θεραπεία του. Να δεχτεί την ταπεινότητα που χρειάζεται η θεραπεία κάθε εθισμού. Στις ομάδες 12 βημάτων (12 step programs) για τις θεραπείες των εθισμών, η βασική παραδοχή είναι ότι ο θεραπευόμενος μπορεί να μην έχει τη δύναμη να θεραπεύσει τον εθισμό του από μόνος του, αλλά έχει την ταπεινότητα να ζητήσει βοήθεια από την ανώτερη δύναμη στην οποία πιστεύει, ή από τον ανώτερο μέρος του εαυτού του, ώστε να μπορέσει να κάνει για εκείνον, εκείνο που δεν μπορεί να κάνει ο ίδιος για τον εαυτό του. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί παιδόφιλοι φοβούνται να ζητήσουν βοήθεια, είτε από την ανώτερη δύναμη, είτα από άλλους ανθρώπους, καθώς, λόγω της ενοχής, δεν πιστεύουν ότι την αξίζουν, πιστεύουν ότι το μόνο που τους αξίζει είναι να τιμωρηθούν. Έτσι συνεχίζουν να τιμωρούν τον εαυτό τους και τους άλλους με ακόμη πιο πολλή κακοποίηση. Όμως, ανεξάρτητα από τις ποινικές συνέπειες, αξίζει σε κάθε άνθρωπο, όποιο κι αν είναι το αδίκημα, να θεραπευτεί. Να σημειωθεί ότι ενοχή υπάρχει πάντα στο δράστη, παρότι ο βαθμός της ενσυνείδητης ενοχής διαφέρει. Πάντα καθορίζει τη ζωή του και τον τρόπο που αισθάνεται για τον εαυτό του.
Η κατανόηση και η θεραπεία (συνήθως γνωσιακής-συμπεριφοριστικής προσέγγισης, και σε κάποιες περιπτώσεις χημικής) βοηθούν στην αποδυνάμωση του κύκλου της κακοποίησης (φαντασιώσεις-διέγερση-κακοποίηση-ενοχή-απόδραση από την ενοχή με περισσότερες φαντασιώσεις) και στον τερματισμό της φάσης της πράξης (κακοποίηση προς άλλους). Η κατανόηση και η θεραπεία του αρχικού του τραύματος μπορούν επίσης να τον βοηθήσουν να μην επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά. Η ανάληψη της ευθύνης για τις πράξεις του όμως είναι κάτι ανεξάρτητο από την θεραπεία των δικών του προσωπικών τραυμάτων. Το γεγονός ότι κακοποιήθηκε ενδεχομένως σεξουαλικά ως παιδί δεν δικαιολογεί το να κακοποιεί στη συνέχεια άλλους. Σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, η ενημέρωση για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση, η γνώση των τρόπων προστασίας, η κατανόηση ότι τα πρώτα σημάδια της παιδοφιλικής διαταραχής εμφανίζονται συχνά στην εφηβεία κι η αναγνώριση της ανάγκης θεραπείας σε αυτήν την περίπτωση, μπορούν να συνεισφέρουν στη μείωση των ποσοστών παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης στη χώρα μας, όπως έχει συμβεί σε άλλες χώρες.
5/3/2011
Η έξοδος από την κακοποιητική συντροφική σχέση
Η κακοποίηση στη συντροφική σχέση είναι μια ιδιαίτερα επώδυνη και περίπλοκη διαδικασία, συχνά με στοιχεία εξαρτητικότητας ή/και εθισμού, στην διατήρηση της οποίας η άρνηση παίζει σημαντικό ρόλο. «Θύτης» και «θύμα» εμπλέκονται σε ένα ολοένα βαθύτερο φαύλο κύκλο βίας, ενοχής, «δράματος», αισθήματος ανημποριάς, απομόνωσης κι απαξίωσης. Παρότι η κακοποίηση μπορεί να συμβαίνει στον σύντροφο οποιουδήποτε φύλου, το θύμα της σωματικής κακοποίησης είναι, ως επί το πλείστον, η γυναίκα.
Τα αίτια και οι παράγοντες επικινδυνότητας ποικίλουν. Ο θύτης, όπως και το θύμα, συχνά προέρχονται από οικογένειες στις οποίες υπήρχε βία, και στις οποίες πιθανότατα είχαν κακοποιηθεί ή παραμεληθεί ως παιδιά. Η απουσία πατρικής στοργής στο κορίτσι, καθώς και η κακοποίηση από τη μητέρα στο αγόρι, η θέαση από τα παιδιά συντροφικής βίας μεταξύ των γονιών, καθιστούν τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα στο να επαναλάβουν το σενάριο της βίας στο μέλλον. Ταυτόχρονα, η άγνοια για τα προειδοποιητικά σημάδια και την δυναμική της κακοποιητικής σχέσης, η απομόνωση που εγκαθίσταται σιγά σιγά ως μέρος της κακοποίησης, τα πολιτιστικά πρότυπα που θέλουν τη γυναίκα να υπομένει υπομονετικά την κακοποίηση ως φυσιολογικό μέρος οποιασδήποτε σχέσης, η άρνηση της πραγματικότητας, ο εθισμός στον κακοποιητικό κύκλο, οι πρακτικές δυσκολίες και οι απατηλές ελπίδες ότι κάποια στιγμή ο σύντροφος θα αλλάξει, κρατούν τη γυναίκα δέσμια για χρόνια σε έναν επώδυνο φαύλο κύκλο, ολοένα βαθύτερης βίας κι απόγνωσης.
Ποιος είναι ο δρόμος για να μπορέσει η κακοποιημένη γυναίκα να ξεφύγει από τη δίνη της κακοποιητικής συντροφικής σχέσης;
Το πρώτο και κυριότερο είναι ο θρυμματισμός της άρνησης. Τα θύματα συχνά διαστρεβλώνουν τόσο τη δική τους αντίληψη της πραγματικότητας, ώστε να πιστεύουν ότι «μερικές μελανιές δεν είναι και τίποτα σπουδαίο, προκειμένου να σώσεις το σπίτι σου…» Εξιδανικεύουν το θύτη, θεωρώντας ότι έχει καταπληκτικό δυναμικό κι εξακολουθούν να ελπίζουν, παρά τις απανωτές ματαιώσεις, σε αυτό που ο θύτης μπορεί κάποια μέρα να γίνει…Υιοθετούν συχνά τις απόψεις του θύτη ότι εκείνες φταίνε που προκαλούν την κακοποίηση, αγνοώντας το γεγονός ότι δεν υπάρχει δικαιολογία για τη βία κι ότι ο βίαιος άνθρωπος είναι ακέραια υπεύθυνος για τη βία που ασκεί. Με τον καιρό αναπτύσσεται ανοχή και στις πιο απαξιωτικές συμπεριφορές. Συμπεριφορές, που το περιβάλλον, και ίσως και οι ίδιες στο παρελθόν, θεωρούν απαράδεκτες, μαθαίνουν σιγά σιγά να τις αποδέχονται ως φυσιολογικές και μάλιστα να κατηγορούν τον εαυτό τους για αυτές. Αν η γυναίκα θέλει να δυναμώσει τον εαυτό της αρκετά, ώστε να μπορέσει να βγει από το φαύλο κύκλο της κακοποίησης, θα πρέπει να σταματήσει να αρνείται, να σταματήσει να ελπίζει ότι η συγκεκριμένη σχέση θα φτιάξει στο μέλλον και να αναρωτηθεί «Θα ανεχόμουν τέτοια συμπεριφορά από μια φίλη;» Αν όχι, δεν υπάρχει λόγος να την ανεχτεί από το σύντροφο.
Έπειτα χρειάζεται να θρυμματιστεί η συμπεριφορά διευκόλυνσης, δηλαδή το να καλύπτει το θύμα τα λάθη και τις συμπεριφορές του θύτη στους άλλους. Υπάρχουν κακοποιημένες γυναίκες, οι οποίες είναι οικονομικά εξαρτημένες από τον κακοποιητικό σύντροφο, αλλά υπάρχουν και άλλες, που όχι μόνο δεν τον χρειάζονται οικονομικά, αλλά τον στηρίζουν κιόλας! Παρόλα αυτά παραμένουν στη σχέση.
Η γυναίκα οφείλει να απενοχοποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Οφείλει στον εαυτό της να αποβάλλει όσες κατηγορίες κι ενοχές της έχουν επιρρίψει ο δράστης, ή συχνά και το οικογενειακό περιβάλλον, ότι «εκείνη προκαλεί την κακοποίηση», ή τις βαθύτερες ενοχές ότι δεν της αξίζει κάτι καλύτερο. Βοηθά να επαναλαμβάνει στον εαυτό της, όσο πιο συχνά γίνεται, ότι «Μου αξίζει να με σέβονται», «Μου αξίζει να με αγαπούν», μέχρις ότου να το πιστέψει. Αν δεν το πιστέψει, θα είναι πολύ δύσκολο να βρει την κινητήριο δύναμη να αγωνιστεί ψυχικά με την εξάρτησή της και την τάση του δράστη να την κρατήσει πίσω. Η αυτό-εκτίμηση είναι το πρώτο και πιο απαραίτητο βήμα για να φύγει. Να πιστέψει πραγματικά ότι της αξίζει κάτι καλύτερο.
Να πιστέψει ότι δε χρειάζεται να θυσιαστεί για να κερδίσει μια αξιοπρεπή ζωή, για να κερδίσει αγάπη. Να πιστέψει ότι ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η κακοποίηση δεν είναι να καλοπιάσει το δράστη, αλλά να πιστέψει μέσα της «όχι, αρκετά» και να φύγει. Γενικότερα, δε χρειάζεται να ενοχοποιεί τον εαυτό της, επειδή μια σχέση δεν περπατά, ακόμη κι αν αυτή δεν είναι κακοποιητική. Κάποιες φορές, κάποια πράγματα στη ζωή δεν πηγαίνουν όπως θα θέλαμε. Δε χρειάζεται να κατηγορηθεί κάποιος και σίγουρα, όχι ο εαυτός της.
Η γυναίκα είναι σημαντικό να θυμάται ότι με το να μένει στη σχέση και να ανέχεται καλοσυνάτα την υποτίμηση δε βοηθά το δράστη, δε βοηθά τον σχέση, δε βοηθά τον εαυτό της. Ο δράστης, με κάθε λεκτική ή σωματική επίθεση, νιώθει όλο και πιο έντονη ενοχή, ενώ περνά τη δική του ενοχή και στη γυναίκα, η οποία νιώθει όλο και πιο ανάξια και τιποτένια. Και οι δύο χάνουν. Αυτό που περιμένει ο δράστης από τη γυναίκα, είναι να μπορέσει να πει «όχι», να σταματήσει να δέχεται την υποτίμηση. Αυτό στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν επιτυγχάνεται με το να του εξηγεί τι κάνει λάθος και να παραμένει. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος να σταματήσει πραγματικά να δέχεται την κακοποίησης είναι να απομακρυνθεί, να φύγει. Έτσι θα βοηθήσει και εκείνον και τον εαυτό της. Αλλά για να καταφέρει να το κάνει, θα πρέπει οριστικά μέσα της να εγκαταλείψει την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα τον αλλάξει.
Αντί να πολεμά να αλλάξει το θύτη ή να αναλώνεται με αυτά που κάνει ή δεν κάνει ο θύτης, είναι πολύ σημαντικό για τη γυναίκα να χρησιμοποιήσει όλη την ενέργειά της για:
• Nα φροντίσει τον εαυτό της
• Nα αναζητά ενεργά να ασχολείται με τα πράγματα εκείνα που την κάνουν να νιώθει καλά
• Nα μιλά στον εαυτό της με τρυφερότητα
• Nα ακούει τη διαίσθησή της
• Nα αναγνωρίζει τα δώρα που προσφέρει και έχει να προσφέρει
• Nα προσπαθεί ξανά και ξανά να ξεκινά από την αρχή: όσα λάθη κι αν έχουν γίνει, δεν είναι ποτέ αργά, να ξεκινά ξανά και ξανά, γιατί κάθε μέρα είναι μια νέα αρχή
• Να φροντίζει το σώμα και το χώρο της, καθώς και οι λεπτομέρειες μπορούν να κάνουν τη διαφορά
• Να γνωρίζει ότι αξίζει να είναι γυναίκα! Το να είναι γυναίκα δεν είναι ούτε βάρος, ούτε δυστυχία, παρά τους αιώνες κακοποίησης που αμέτρητες γενιές γυναικών έχουν δεχθεί ανά τον κόσμο. Να γνωρίζει ότι ακόμη κι αν δεν τη τιμά κάποιος, μπορεί εκείνη να τιμήσει τον εαυτό της. Όσο περισσότερο χτίζει τον εαυτό της, τόσο ευκολότερο θα είναι για εκείνη να φύγει από την κακοποίηση.
• Στην περίπτωση που υπάρχουν πρακτικές ή οικονομικές δυσκολίες για να φύγει η γυναίκα, ή που η φυγή ενδέχεται να περιλαμβάνει κίνδυνο για την ακεραιότητά της ή των παιδιών της, η γυναίκα μπορεί να αναζητήσει συμβουλευτική στήριξη από το Εθνικό Κέντρο Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας, τηλέφωνο 197, καθώς και να ενημερώνει σχετικά το τοπικό αστυνομικό τμήμα.
Πρεκατέ Βικτωρία, 26/2/2011
Τα αίτια και οι παράγοντες επικινδυνότητας ποικίλουν. Ο θύτης, όπως και το θύμα, συχνά προέρχονται από οικογένειες στις οποίες υπήρχε βία, και στις οποίες πιθανότατα είχαν κακοποιηθεί ή παραμεληθεί ως παιδιά. Η απουσία πατρικής στοργής στο κορίτσι, καθώς και η κακοποίηση από τη μητέρα στο αγόρι, η θέαση από τα παιδιά συντροφικής βίας μεταξύ των γονιών, καθιστούν τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα στο να επαναλάβουν το σενάριο της βίας στο μέλλον. Ταυτόχρονα, η άγνοια για τα προειδοποιητικά σημάδια και την δυναμική της κακοποιητικής σχέσης, η απομόνωση που εγκαθίσταται σιγά σιγά ως μέρος της κακοποίησης, τα πολιτιστικά πρότυπα που θέλουν τη γυναίκα να υπομένει υπομονετικά την κακοποίηση ως φυσιολογικό μέρος οποιασδήποτε σχέσης, η άρνηση της πραγματικότητας, ο εθισμός στον κακοποιητικό κύκλο, οι πρακτικές δυσκολίες και οι απατηλές ελπίδες ότι κάποια στιγμή ο σύντροφος θα αλλάξει, κρατούν τη γυναίκα δέσμια για χρόνια σε έναν επώδυνο φαύλο κύκλο, ολοένα βαθύτερης βίας κι απόγνωσης.
Ποιος είναι ο δρόμος για να μπορέσει η κακοποιημένη γυναίκα να ξεφύγει από τη δίνη της κακοποιητικής συντροφικής σχέσης;
Το πρώτο και κυριότερο είναι ο θρυμματισμός της άρνησης. Τα θύματα συχνά διαστρεβλώνουν τόσο τη δική τους αντίληψη της πραγματικότητας, ώστε να πιστεύουν ότι «μερικές μελανιές δεν είναι και τίποτα σπουδαίο, προκειμένου να σώσεις το σπίτι σου…» Εξιδανικεύουν το θύτη, θεωρώντας ότι έχει καταπληκτικό δυναμικό κι εξακολουθούν να ελπίζουν, παρά τις απανωτές ματαιώσεις, σε αυτό που ο θύτης μπορεί κάποια μέρα να γίνει…Υιοθετούν συχνά τις απόψεις του θύτη ότι εκείνες φταίνε που προκαλούν την κακοποίηση, αγνοώντας το γεγονός ότι δεν υπάρχει δικαιολογία για τη βία κι ότι ο βίαιος άνθρωπος είναι ακέραια υπεύθυνος για τη βία που ασκεί. Με τον καιρό αναπτύσσεται ανοχή και στις πιο απαξιωτικές συμπεριφορές. Συμπεριφορές, που το περιβάλλον, και ίσως και οι ίδιες στο παρελθόν, θεωρούν απαράδεκτες, μαθαίνουν σιγά σιγά να τις αποδέχονται ως φυσιολογικές και μάλιστα να κατηγορούν τον εαυτό τους για αυτές. Αν η γυναίκα θέλει να δυναμώσει τον εαυτό της αρκετά, ώστε να μπορέσει να βγει από το φαύλο κύκλο της κακοποίησης, θα πρέπει να σταματήσει να αρνείται, να σταματήσει να ελπίζει ότι η συγκεκριμένη σχέση θα φτιάξει στο μέλλον και να αναρωτηθεί «Θα ανεχόμουν τέτοια συμπεριφορά από μια φίλη;» Αν όχι, δεν υπάρχει λόγος να την ανεχτεί από το σύντροφο.
Έπειτα χρειάζεται να θρυμματιστεί η συμπεριφορά διευκόλυνσης, δηλαδή το να καλύπτει το θύμα τα λάθη και τις συμπεριφορές του θύτη στους άλλους. Υπάρχουν κακοποιημένες γυναίκες, οι οποίες είναι οικονομικά εξαρτημένες από τον κακοποιητικό σύντροφο, αλλά υπάρχουν και άλλες, που όχι μόνο δεν τον χρειάζονται οικονομικά, αλλά τον στηρίζουν κιόλας! Παρόλα αυτά παραμένουν στη σχέση.
Η γυναίκα οφείλει να απενοχοποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Οφείλει στον εαυτό της να αποβάλλει όσες κατηγορίες κι ενοχές της έχουν επιρρίψει ο δράστης, ή συχνά και το οικογενειακό περιβάλλον, ότι «εκείνη προκαλεί την κακοποίηση», ή τις βαθύτερες ενοχές ότι δεν της αξίζει κάτι καλύτερο. Βοηθά να επαναλαμβάνει στον εαυτό της, όσο πιο συχνά γίνεται, ότι «Μου αξίζει να με σέβονται», «Μου αξίζει να με αγαπούν», μέχρις ότου να το πιστέψει. Αν δεν το πιστέψει, θα είναι πολύ δύσκολο να βρει την κινητήριο δύναμη να αγωνιστεί ψυχικά με την εξάρτησή της και την τάση του δράστη να την κρατήσει πίσω. Η αυτό-εκτίμηση είναι το πρώτο και πιο απαραίτητο βήμα για να φύγει. Να πιστέψει πραγματικά ότι της αξίζει κάτι καλύτερο.
Να πιστέψει ότι δε χρειάζεται να θυσιαστεί για να κερδίσει μια αξιοπρεπή ζωή, για να κερδίσει αγάπη. Να πιστέψει ότι ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η κακοποίηση δεν είναι να καλοπιάσει το δράστη, αλλά να πιστέψει μέσα της «όχι, αρκετά» και να φύγει. Γενικότερα, δε χρειάζεται να ενοχοποιεί τον εαυτό της, επειδή μια σχέση δεν περπατά, ακόμη κι αν αυτή δεν είναι κακοποιητική. Κάποιες φορές, κάποια πράγματα στη ζωή δεν πηγαίνουν όπως θα θέλαμε. Δε χρειάζεται να κατηγορηθεί κάποιος και σίγουρα, όχι ο εαυτός της.
Η γυναίκα είναι σημαντικό να θυμάται ότι με το να μένει στη σχέση και να ανέχεται καλοσυνάτα την υποτίμηση δε βοηθά το δράστη, δε βοηθά τον σχέση, δε βοηθά τον εαυτό της. Ο δράστης, με κάθε λεκτική ή σωματική επίθεση, νιώθει όλο και πιο έντονη ενοχή, ενώ περνά τη δική του ενοχή και στη γυναίκα, η οποία νιώθει όλο και πιο ανάξια και τιποτένια. Και οι δύο χάνουν. Αυτό που περιμένει ο δράστης από τη γυναίκα, είναι να μπορέσει να πει «όχι», να σταματήσει να δέχεται την υποτίμηση. Αυτό στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν επιτυγχάνεται με το να του εξηγεί τι κάνει λάθος και να παραμένει. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος να σταματήσει πραγματικά να δέχεται την κακοποίησης είναι να απομακρυνθεί, να φύγει. Έτσι θα βοηθήσει και εκείνον και τον εαυτό της. Αλλά για να καταφέρει να το κάνει, θα πρέπει οριστικά μέσα της να εγκαταλείψει την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα τον αλλάξει.
Αντί να πολεμά να αλλάξει το θύτη ή να αναλώνεται με αυτά που κάνει ή δεν κάνει ο θύτης, είναι πολύ σημαντικό για τη γυναίκα να χρησιμοποιήσει όλη την ενέργειά της για:
• Nα φροντίσει τον εαυτό της
• Nα αναζητά ενεργά να ασχολείται με τα πράγματα εκείνα που την κάνουν να νιώθει καλά
• Nα μιλά στον εαυτό της με τρυφερότητα
• Nα ακούει τη διαίσθησή της
• Nα αναγνωρίζει τα δώρα που προσφέρει και έχει να προσφέρει
• Nα προσπαθεί ξανά και ξανά να ξεκινά από την αρχή: όσα λάθη κι αν έχουν γίνει, δεν είναι ποτέ αργά, να ξεκινά ξανά και ξανά, γιατί κάθε μέρα είναι μια νέα αρχή
• Να φροντίζει το σώμα και το χώρο της, καθώς και οι λεπτομέρειες μπορούν να κάνουν τη διαφορά
• Να γνωρίζει ότι αξίζει να είναι γυναίκα! Το να είναι γυναίκα δεν είναι ούτε βάρος, ούτε δυστυχία, παρά τους αιώνες κακοποίησης που αμέτρητες γενιές γυναικών έχουν δεχθεί ανά τον κόσμο. Να γνωρίζει ότι ακόμη κι αν δεν τη τιμά κάποιος, μπορεί εκείνη να τιμήσει τον εαυτό της. Όσο περισσότερο χτίζει τον εαυτό της, τόσο ευκολότερο θα είναι για εκείνη να φύγει από την κακοποίηση.
• Στην περίπτωση που υπάρχουν πρακτικές ή οικονομικές δυσκολίες για να φύγει η γυναίκα, ή που η φυγή ενδέχεται να περιλαμβάνει κίνδυνο για την ακεραιότητά της ή των παιδιών της, η γυναίκα μπορεί να αναζητήσει συμβουλευτική στήριξη από το Εθνικό Κέντρο Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας, τηλέφωνο 197, καθώς και να ενημερώνει σχετικά το τοπικό αστυνομικό τμήμα.
Πρεκατέ Βικτωρία, 26/2/2011
Σεβασμός στα ζώα
Αφορμές για προβληματισμό προς τους έλληνες μαθητές
Υπάρχουν 6,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη μας σήμερα, οι περισσότεροι εκ των οποίων, βασίζονται στα ζώα, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, για την τροφή τους. Σκέψου πόσα δισεκατομμύρια ζώα υπάρχουν αυτή τη στιγμή, που δίνουν τη ζωή τους για να θρέψουν τους ανθρώπους. Δίνουν, όχι μόνο το κρέας τους, αλλά και το μαλλί τους, το γάλα τους, τα αυγά τους, την εργασία τους, την προστασία τους, την παρέα τους. Τα ζώα δίνουν τόσα πολλά στον άνθρωπο, χωρίς να ζητούν τίποτα ως αντάλλαγμα. Εκτιμά ο άνθρωπος την ανιδιοτελή προσφορά των ζώων; Ή απλά παίρνει και παίρνει και παίρνει, χωρίς να λέει ποτέ ευχαριστώ, αλλά επιπλέον κακοποιεί, κακομεταχειρίζεται και παραμελεί τα ζώα, σαν να ήταν απλά αντικείμενα, συσκευές που χρησιμοποιεί κι εκμεταλλεύεται; Τα ζώα δεν είναι αντικείμενα, έχουν καρδιά και ψυχή κι αισθήματα, όπως εμείς, και μάλιστα τα αισθήματά τους είναι πολύ ευαίσθητα και τρυφερά-περισσότερο από τα δικά μας. Προσφέρουν συνεχώς στον άνθρωπο, αλλά πολύ τους λείπει η ανθρώπινη αναγνώριση. Τα στεναχωρεί που τα θεωρούμε τόσο δεδομένα, που ποτέ δεν τους χαμογελούμε, ποτέ δεν εκτιμούμε τη θυσία τους για εμάς, ποτέ δεν παίρνουμε ένα δευτερόλεπτο για να τα χαϊδέψουμε ή αν τους μιλήσουμε.
Αυτό είναι που στεναχωρεί τα ζώα τόσο σήμερα: η έλλειψη ευγνωμοσύνης. Θα ήθελες να συνηθίσεις να λες από μέσα σου σιωπηλά ‘ευχαριστώ’ στο ζώο που έδωσε τη ζωή του, όταν τρως το κρέας του; Ίσως κάπου μακριά να υπάρχει η αθώα του ψυχή και να σε ακούει και να χαίρεται… Θα ήθελες να συνηθίσεις να χαιρετάς κάθε ζωάκι που βλέπεις στο δρόμο; Μπορείς να το κάνεις φωναχτά ή σιωπηλά, να σκέφτεσαι ‘γεια σου’ στο μυαλό σου και να το κοιτάς στα μάτια… Το ίδιο κάνει. Έχεις αναγνωρίσει την παρουσία τους. Δεν τα έχεις προσπεράσει σαν να μην υπάρχουν. Τα έχεις δει και σε έχουν δει.
Τα ζώα αγαπούν πολύ τα παιδιά, όπως και τα παιδιά, εκ φύσεως, αγαπούν τα ζώα. Οι αθωότητες στην ψυχή και των δύο επικοινωνούν μεταξύ τους. Τα ζώα, θα αναζητήσουν σε εσένα, μεταξύ όλων των ενηλίκων, την αγάπη, την τρυφερότητα, το παιχνίδι, την παρέα. Το χρειάζονται, όπως κι εσύ κι εγώ. Είναι τιμή σου να αναζητήσουν τα ζώα από εσένα βοήθεια. Δεν είναι μια δουλειά που μπορούν να την εμπιστευτούν στον καθένα. Ανταποκρίσου στην τιμή που σου δίνεται, όσο καλύτερα μπορείς. Χρειάζεται μόνο να ανοίξεις την καρδιά σου. Τα ζώα θα καταλάβουν. Ακόμη, κι αν καμιά φορά, τα μικρά παιδιά κατά λάθος πονέσουν τα ζώα, όπως αν πατήσουν στην ουρά τους, τα ζώα δεν θυμώνουν με τα παιδιά, γιατί καταλαβαίνουν. Τα ζώα έχουν πολύ υπομονή. Όμως, μην γελοιοποιείς, ούτε να βασανίσεις τα ζώα. Δεν είναι αστείο. Τα πονάει να τα κοροϊδεύουν ή να τα πειράζουν. Μην γελάς όταν άλλα παιδιά ταλαιπωρούν ένα ζώο. Σταμάτησέ τα, πες τους ότι αυτό δεν είναι αστείο, πες τους να αφήσουν το άμοιρο ζώο ήσυχο. Δείξε τη δύναμή σου σε αυτό.
Τα ζώα εμπιστεύονται. Εμπιστεύονται ξανά και ξανά και ξανά, μέχρι που να τα πληγώσουμε τόσο πολύ, ώστε να αποτραβηχτούν στον εαυτό τους. Δεν επιθυμούν εκδίκηση, ούτε κρατούν κακία. Απλά, γίνονται πιο επιφυλακτικά, για να προστατέψουν τον εαυτό τους από το να πληγωθούν ξανά. Έχεις παρατηρήσει πώς μερικά σκυλιά δείχνουν φοβισμένα όταν τα πλησιάζει άνθρωπος; Μερικά τρέμουν. Πάς να τα χαϊδέψεις και βάζοντας την ουρά στα σκέλια, τινάζονται μακριά από το φόβο τους. Γιατί πιστεύεις ότι τα ζώα φοβούνται τόσο τον άνθρωπο; Τι μπορεί να τους έχει συμβεί; Είναι αυτή μια κατάσταση να είμαστε εμείς οι άνθρωποι περήφανοι; Τι μπορείς να κάνεις για να βοηθήσεις ένα τέτοιο τραυματισμένο ζώο;
Τα ζώα πολλές φορές τα παραμελούμε. Μπορεί να υπάρχει αφθονία τροφής, όμως δυστυχώς σε πολλά μέρη στην πατρίδα μας, προτιμούμε να πετάξουμε το φαγητό στα σκουπίδια, παρά να το δώσουμε σε κάποιο ζώο που πεινάει. Ο άνθρωπος πιστεύει ότι τα ζώα έχουν μικρότερη αξία. Όμως ποιος δίνει την αξία; Ο άνθρωπος; Ο άνθρωπος δεν είναι εκείνος που δημιούργησε τα ζώα, άρα δεν έχει το δικαίωμα να καθορίζει την αξία τους. Τα ζώα νιώθουν τον πόνο με τον ίδιο τρόπο που νιώθουμε κι εμείς. Να το θυμάσαι αυτό όταν δεις ένα ζωάκι που είναι πεινασμένο, μόνο, τραυματισμένο ή που κρυώνει.
Μερικές φορές, ο άνθρωπος δείχνει τέτοια σκληρότητα στα ζώα, πραγματικά δε χρειάζεται…Μια μέρα ένα κοριτσάκι είδε ένα αρνί στο δρόμο του χωριού της ξαπλωμένο χάμω. ‘Τι συμβαίνει’ αναρωτήθηκε. Κοιτώντας πιο προσεκτικά, είδε ότι το αρνί είχε δεμένα τα τρία του πόδια πολύ σφιχτά με ένα σκληρό χοντρό σύρμα. Εκείνη τη στιγμή πέρασε ο βοσκός του χωριού και της είπε «Δικό μου είναι, άστο, θα το πάρω αργότερα» κι έφυγε. Το κοριτσάκι σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να κρατήσει το ζώο στη θέση του με άλλους τρόπους. Δεν ήταν ανάγκη να το έχει δεμένο με τέτοιο τρόπο και τόσο σφιχτά. Το αρνάκι έτρεμε από το φόβο του. Προσπάθησε να το χαϊδέψει και κάθε φορά που πήγαινε να το ακουμπήσει τιναζόταν, λες και το χτύπαγε ρεύμα. Του έφερε λίγο φαγητό και νερό. Το αρνάκι αρνούνταν να φάει ή να πιει οτιδήποτε. Απλά, ανοιγόκλεινε δυνατά τα ρουθούνια του, σαν τα παιδιά που είναι έτοιμα να ξεσπάσουν σε κλάματα, αλλά συγκρατιούνται για να μη δείξουν ότι ηττήθηκαν. Ποιος είπε ότι τα ζώα δεν νιώθουν; Προσπάθησε να πιάσει το σύρμα, κι ήταν πάρα πολύ σφιχτό. Θα πρέπει να είχαν μουδιάσει τα πόδια του ζώου τελείως…Αποφάσισε να χαλαρώσει το σύρμα, παρότι φοβόταν μη την πιάσει ο βοσκός στα πράσα. Έβαλε όλη της τη δύναμη και μετά από ώρα, όταν χαλάρωσε την τελευταία βόλτα του σύρματος γύρω από τα πόδια του ζώου, το αρνάκι έβγαλε ένα αναστεναγμό ανακούφισης. Κατάλαβε ότι το ζώο αυτό χρειαζόταν. Δεν έβγαλε τελείως το σύρμα, το κράτησε δεμένο, για να μη χάσει κι ο βοσκός την περιουσία του. Τουλάχιστον όμως θα μπορούσε το ζώο να περιμένει, χωρίς να υποφέρει. Ακόμη κι αν χαλάρωνε κι άλλο τα σύρματα, ώστε να μπορεί το ζώο να τα κλωτσήσει, ήξερε πώς το ζώο δεν θα το κάνει. Τα αρνάκια είναι τόσο φιλήσυχα και δειλά πλάσματα…Πώς είναι δυνατόν να τα δένει κανείς λες και είναι εγκληματίες… Πόσα ζώα μπορεί να υπάρχουν στον κόσμο, που υποφέρουν αυτήν την εντελώς αχρείαστη βαναυσότητα…
Εν αντιθέσει με τους ανθρώπους, τα ζώα έχουν πάντα την καρδιά τους ανοιχτή στην αγάπη. Ακόμη κι εκείνους που τα πληγώνουν, δεν αρνούνται να τους βοηθήσουν… Δεν κατεβάζουν μούτρα, ούτε σκέφτονται ‘αρκετά μαζί σου, δεν υπάρχεις για μένα’, όπως κάνουν οι άνθρωποι. Τα ζώα δεν πατούν το κουμπί ‘Διαγραφή’ για κανένα. Τα ζώα δεν έχουν ξεχάσει την αγάπη. Δεν έχουν κλείσει την πόρτα σε αυτήν. Πάντα ανταποκρίνονται στην αγάπη. Πάντα καταλαβαίνουν την τρυφερότητα και την προσοχή, με το δικό τους τρόπο. Πάντα χαίρονται όταν βλέπουν τα παιδιά να τα εκτιμούν. Θα τα κάνεις να χαρούν; Θα ανταποκριθείς; Θα τα προσέξεις; Θα το θυμηθείς;
Πρεκατέ Βικτωρία, 2011, www.mentoras.org
Υπάρχουν 6,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη μας σήμερα, οι περισσότεροι εκ των οποίων, βασίζονται στα ζώα, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, για την τροφή τους. Σκέψου πόσα δισεκατομμύρια ζώα υπάρχουν αυτή τη στιγμή, που δίνουν τη ζωή τους για να θρέψουν τους ανθρώπους. Δίνουν, όχι μόνο το κρέας τους, αλλά και το μαλλί τους, το γάλα τους, τα αυγά τους, την εργασία τους, την προστασία τους, την παρέα τους. Τα ζώα δίνουν τόσα πολλά στον άνθρωπο, χωρίς να ζητούν τίποτα ως αντάλλαγμα. Εκτιμά ο άνθρωπος την ανιδιοτελή προσφορά των ζώων; Ή απλά παίρνει και παίρνει και παίρνει, χωρίς να λέει ποτέ ευχαριστώ, αλλά επιπλέον κακοποιεί, κακομεταχειρίζεται και παραμελεί τα ζώα, σαν να ήταν απλά αντικείμενα, συσκευές που χρησιμοποιεί κι εκμεταλλεύεται; Τα ζώα δεν είναι αντικείμενα, έχουν καρδιά και ψυχή κι αισθήματα, όπως εμείς, και μάλιστα τα αισθήματά τους είναι πολύ ευαίσθητα και τρυφερά-περισσότερο από τα δικά μας. Προσφέρουν συνεχώς στον άνθρωπο, αλλά πολύ τους λείπει η ανθρώπινη αναγνώριση. Τα στεναχωρεί που τα θεωρούμε τόσο δεδομένα, που ποτέ δεν τους χαμογελούμε, ποτέ δεν εκτιμούμε τη θυσία τους για εμάς, ποτέ δεν παίρνουμε ένα δευτερόλεπτο για να τα χαϊδέψουμε ή αν τους μιλήσουμε.
Αυτό είναι που στεναχωρεί τα ζώα τόσο σήμερα: η έλλειψη ευγνωμοσύνης. Θα ήθελες να συνηθίσεις να λες από μέσα σου σιωπηλά ‘ευχαριστώ’ στο ζώο που έδωσε τη ζωή του, όταν τρως το κρέας του; Ίσως κάπου μακριά να υπάρχει η αθώα του ψυχή και να σε ακούει και να χαίρεται… Θα ήθελες να συνηθίσεις να χαιρετάς κάθε ζωάκι που βλέπεις στο δρόμο; Μπορείς να το κάνεις φωναχτά ή σιωπηλά, να σκέφτεσαι ‘γεια σου’ στο μυαλό σου και να το κοιτάς στα μάτια… Το ίδιο κάνει. Έχεις αναγνωρίσει την παρουσία τους. Δεν τα έχεις προσπεράσει σαν να μην υπάρχουν. Τα έχεις δει και σε έχουν δει.
Τα ζώα αγαπούν πολύ τα παιδιά, όπως και τα παιδιά, εκ φύσεως, αγαπούν τα ζώα. Οι αθωότητες στην ψυχή και των δύο επικοινωνούν μεταξύ τους. Τα ζώα, θα αναζητήσουν σε εσένα, μεταξύ όλων των ενηλίκων, την αγάπη, την τρυφερότητα, το παιχνίδι, την παρέα. Το χρειάζονται, όπως κι εσύ κι εγώ. Είναι τιμή σου να αναζητήσουν τα ζώα από εσένα βοήθεια. Δεν είναι μια δουλειά που μπορούν να την εμπιστευτούν στον καθένα. Ανταποκρίσου στην τιμή που σου δίνεται, όσο καλύτερα μπορείς. Χρειάζεται μόνο να ανοίξεις την καρδιά σου. Τα ζώα θα καταλάβουν. Ακόμη, κι αν καμιά φορά, τα μικρά παιδιά κατά λάθος πονέσουν τα ζώα, όπως αν πατήσουν στην ουρά τους, τα ζώα δεν θυμώνουν με τα παιδιά, γιατί καταλαβαίνουν. Τα ζώα έχουν πολύ υπομονή. Όμως, μην γελοιοποιείς, ούτε να βασανίσεις τα ζώα. Δεν είναι αστείο. Τα πονάει να τα κοροϊδεύουν ή να τα πειράζουν. Μην γελάς όταν άλλα παιδιά ταλαιπωρούν ένα ζώο. Σταμάτησέ τα, πες τους ότι αυτό δεν είναι αστείο, πες τους να αφήσουν το άμοιρο ζώο ήσυχο. Δείξε τη δύναμή σου σε αυτό.
Τα ζώα εμπιστεύονται. Εμπιστεύονται ξανά και ξανά και ξανά, μέχρι που να τα πληγώσουμε τόσο πολύ, ώστε να αποτραβηχτούν στον εαυτό τους. Δεν επιθυμούν εκδίκηση, ούτε κρατούν κακία. Απλά, γίνονται πιο επιφυλακτικά, για να προστατέψουν τον εαυτό τους από το να πληγωθούν ξανά. Έχεις παρατηρήσει πώς μερικά σκυλιά δείχνουν φοβισμένα όταν τα πλησιάζει άνθρωπος; Μερικά τρέμουν. Πάς να τα χαϊδέψεις και βάζοντας την ουρά στα σκέλια, τινάζονται μακριά από το φόβο τους. Γιατί πιστεύεις ότι τα ζώα φοβούνται τόσο τον άνθρωπο; Τι μπορεί να τους έχει συμβεί; Είναι αυτή μια κατάσταση να είμαστε εμείς οι άνθρωποι περήφανοι; Τι μπορείς να κάνεις για να βοηθήσεις ένα τέτοιο τραυματισμένο ζώο;
Τα ζώα πολλές φορές τα παραμελούμε. Μπορεί να υπάρχει αφθονία τροφής, όμως δυστυχώς σε πολλά μέρη στην πατρίδα μας, προτιμούμε να πετάξουμε το φαγητό στα σκουπίδια, παρά να το δώσουμε σε κάποιο ζώο που πεινάει. Ο άνθρωπος πιστεύει ότι τα ζώα έχουν μικρότερη αξία. Όμως ποιος δίνει την αξία; Ο άνθρωπος; Ο άνθρωπος δεν είναι εκείνος που δημιούργησε τα ζώα, άρα δεν έχει το δικαίωμα να καθορίζει την αξία τους. Τα ζώα νιώθουν τον πόνο με τον ίδιο τρόπο που νιώθουμε κι εμείς. Να το θυμάσαι αυτό όταν δεις ένα ζωάκι που είναι πεινασμένο, μόνο, τραυματισμένο ή που κρυώνει.
Μερικές φορές, ο άνθρωπος δείχνει τέτοια σκληρότητα στα ζώα, πραγματικά δε χρειάζεται…Μια μέρα ένα κοριτσάκι είδε ένα αρνί στο δρόμο του χωριού της ξαπλωμένο χάμω. ‘Τι συμβαίνει’ αναρωτήθηκε. Κοιτώντας πιο προσεκτικά, είδε ότι το αρνί είχε δεμένα τα τρία του πόδια πολύ σφιχτά με ένα σκληρό χοντρό σύρμα. Εκείνη τη στιγμή πέρασε ο βοσκός του χωριού και της είπε «Δικό μου είναι, άστο, θα το πάρω αργότερα» κι έφυγε. Το κοριτσάκι σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να κρατήσει το ζώο στη θέση του με άλλους τρόπους. Δεν ήταν ανάγκη να το έχει δεμένο με τέτοιο τρόπο και τόσο σφιχτά. Το αρνάκι έτρεμε από το φόβο του. Προσπάθησε να το χαϊδέψει και κάθε φορά που πήγαινε να το ακουμπήσει τιναζόταν, λες και το χτύπαγε ρεύμα. Του έφερε λίγο φαγητό και νερό. Το αρνάκι αρνούνταν να φάει ή να πιει οτιδήποτε. Απλά, ανοιγόκλεινε δυνατά τα ρουθούνια του, σαν τα παιδιά που είναι έτοιμα να ξεσπάσουν σε κλάματα, αλλά συγκρατιούνται για να μη δείξουν ότι ηττήθηκαν. Ποιος είπε ότι τα ζώα δεν νιώθουν; Προσπάθησε να πιάσει το σύρμα, κι ήταν πάρα πολύ σφιχτό. Θα πρέπει να είχαν μουδιάσει τα πόδια του ζώου τελείως…Αποφάσισε να χαλαρώσει το σύρμα, παρότι φοβόταν μη την πιάσει ο βοσκός στα πράσα. Έβαλε όλη της τη δύναμη και μετά από ώρα, όταν χαλάρωσε την τελευταία βόλτα του σύρματος γύρω από τα πόδια του ζώου, το αρνάκι έβγαλε ένα αναστεναγμό ανακούφισης. Κατάλαβε ότι το ζώο αυτό χρειαζόταν. Δεν έβγαλε τελείως το σύρμα, το κράτησε δεμένο, για να μη χάσει κι ο βοσκός την περιουσία του. Τουλάχιστον όμως θα μπορούσε το ζώο να περιμένει, χωρίς να υποφέρει. Ακόμη κι αν χαλάρωνε κι άλλο τα σύρματα, ώστε να μπορεί το ζώο να τα κλωτσήσει, ήξερε πώς το ζώο δεν θα το κάνει. Τα αρνάκια είναι τόσο φιλήσυχα και δειλά πλάσματα…Πώς είναι δυνατόν να τα δένει κανείς λες και είναι εγκληματίες… Πόσα ζώα μπορεί να υπάρχουν στον κόσμο, που υποφέρουν αυτήν την εντελώς αχρείαστη βαναυσότητα…
Εν αντιθέσει με τους ανθρώπους, τα ζώα έχουν πάντα την καρδιά τους ανοιχτή στην αγάπη. Ακόμη κι εκείνους που τα πληγώνουν, δεν αρνούνται να τους βοηθήσουν… Δεν κατεβάζουν μούτρα, ούτε σκέφτονται ‘αρκετά μαζί σου, δεν υπάρχεις για μένα’, όπως κάνουν οι άνθρωποι. Τα ζώα δεν πατούν το κουμπί ‘Διαγραφή’ για κανένα. Τα ζώα δεν έχουν ξεχάσει την αγάπη. Δεν έχουν κλείσει την πόρτα σε αυτήν. Πάντα ανταποκρίνονται στην αγάπη. Πάντα καταλαβαίνουν την τρυφερότητα και την προσοχή, με το δικό τους τρόπο. Πάντα χαίρονται όταν βλέπουν τα παιδιά να τα εκτιμούν. Θα τα κάνεις να χαρούν; Θα ανταποκριθείς; Θα τα προσέξεις; Θα το θυμηθείς;
Πρεκατέ Βικτωρία, 2011, www.mentoras.org
Αυτοδιαχείριση και κρίση: πόσο προετοιμασμένοι είμαστε;
Με συμπόνια (και σοκ) παρακολούθησα το χθεσινό ρεπορτάζ των «Νέων Φακέλων» του ΣΚΑΙ για την ανεργία. Με θάρρος και παραδειγματική ειλικρίνεια μίλησαν, συμπολίτες μας, άνθρωποι όπως εσείς κι εγώ, από καθ’ όλα «καλές» οικογένειες, με σπουδές και πτυχία, οι οποίοι βρέθηκαν ξαφνικά στο δρόμο. Άκουσα την αγωνία ενός ανώνυμου καλούντα σε τηλεφωνική γραμμή, απελπισμένος να βρει δουλειά, καθώς οι ατελείωτες κενές μέρες, μπροστά στην τηλεόραση, του έγιναν αβάσταχτες…
Συνειδητοποίησα για ακόμη μια φορά πόσο ριζικά και πόσο ραγδαία, αλλάζουν πολλά κοινωνικά δεδομένα και στάσεις-νοοτροπίες στη χώρα μας- μαζί με τις οικονομικές αλλαγές…Θαύμασα το θάρρος των ανθρώπων, που βγήκαν το πρόσωπο με φανερό να μιλήσουν, θρυμματίζοντας το ταμπού, το στίγμα και το φόβο, γύρω από αυτό που τείνει να θεωρείται ως «αποτυχία», ως «καταστροφή». Αναρωτήθηκα κατά πόσον το θάρρος αυτών των ανθρώπων θα κινητοποιήσει τη συμπόνια, που πιστεύω ότι έχουμε αρκετή σαν λαός… Κατά πόσον η συμπόνια μας θα ξεπεράσει το φόβο, την υποκρισία και την ειδωλολατρεία, που για χρόνια, στα χρόνια της εύκολης αφθονίας, μηρυκάζαμε, κοκορευόμενοι στους φίλους μας ποιος έχει το μεγαλύτερο 4Χ4 για να κυκλοφορεί στο κέντρο της Αθήνας και ποιος βγάζει την κοπέλα του στα πιο καλά μαγαζιά…
Πάνε αυτά.
Πιστεύω ότι η συμπόνια μας είναι αρκετή για να γίνουμε, μέσα από την κρίση, νέοι άνθρωποι, γιατί θα γίνουμε νέοι συν-άνθρωποι…Η κρίση δεν αλλάζει μόνο εκείνους που χάνουν τη δουλειά τους και μένουν στο δρόμο. Αλλάζει κι όλους εμάς τους υπολοίπους, Οι οποίοι βλέπουμε και λέμε «Αρκετά. Ο συνάνθρωπος είναι πιο σημαντικός από το φόβο μου».
Ακούγοντας τα λεγόμενά τους, επίσης προβληματίστηκα για την έλλειψη προετοιμασίας που έχουμε όλοι, μικροί, μεγάλοι για να αντιμετωπίσουμε μια προσωπική κρίση-είτε αυτό σημαίνει απώλεια εργασίας, διαζύγιο, ή κάποια άλλη μεγάλη αλλαγή… Η οικονομική κρίση οδηγεί με τη σειρά της πολλούς ανθρώπους να περάσουν βαθύτατες προσωπικές, υπαρξιακές, ψυχολογικές ή και πνευματικές δοκιμασίες- κρίσεις σε κάθε επίπεδο της ύπαρξής τους. Αν τις διαχειριστούν σωστά, τα οφέλη μπορεί να είναι εκπληκτικά και μοναδικά, αν και η διαδικασία μετάβασης ιδιαίτερα επώδυνη. Αναφέρεται πολλές φορές πώς στη σημερινή κοινωνία εκείνος που χάνει τη δουλειά του, νιώθει ότι χάνει την ταυτότητά του, το σκοπό ύπαρξής του, τη ρουτίνα του, τις επαφές του, το κοινωνικό του στάτους, τους «φίλους» και συχνά και την οικογένειά του. Δεν είναι λίγοι οι γάμοι οι διαλύονται μετά από ανεργία του συζύγου, ή επειδή η σχέση δεν ήταν ιδιαίτερα ανιδιοτελής και αυθεντική ευθύς εξαρχής. Ειδικά το ανδρικό φύλο, πιέζεται πάρα πολύ από το κοινωνικό (και άδικο) στερεότυπο ότι η μόνη αξία του άνδρα είναι να παράγει τα προς το ζην. Η κρίση μπορεί να τους επηρεάσει ανελέητα και οι άνδρες, που υποφέρουν από την ανεργία, είναι πολύ πιο ευάλωτοι. Πολλοί άνδρες, όταν απολυθούν, συνεχίζουν και φεύγουν κάθε πρωί από το σπίτι, την ίδια ώρα, χωρίς να πουν τίποτα στη γυναίκα τους, τίποτα για το γεγονός ότι δεν έχουν δουλειά πια… Τι μας λέει αυτό για την ειλικρίνεια στις σχέσεις μας, για την ιδιοτέλεια, για τις προσδοκίες;
Στη φάση ανεργίας, όλα τα ψυχικά αποθέματα που έχει χτίσει το άτομο στη ζωή του χρειάζονται άμεσα. Εκεί, η αυτό-εκτίμηση, που έχει χτίσει το άτομο από την πρώτη του ηλικία, θα παίξει καταλυτικό ρόλο. Υπάρχει όμως; Πόσοι άνθρωποι έχουν πραγματικά και συνειδητά χτίσει («χτίσει» είναι η πιο κατάλληλη λέξη) την αυτό-εκτίμησή τους; Ή μήπως, σε αυτές τις ευάλωτες στιγμές, όπου όλα τα θαμμένα τραύματα, τα απωθημένα μηνύματα του παρελθόντος, αναδύονται στην επιφάνεια, το άτομο θα παραλύσει ολοκληρωτικά, επειδή μια ζωή ο δάσκαλος του έλεγε ότι «είσαι ανεπρόκοπος» ή ο πατέρας του υπενθύμιζε «είσαι άχρηστος, κανείς δε θα γυρίσει να σε κοιτάξει έτσι όπως είσαι»… Πώς θα πλοηγήσει ο άνεργος τη ζωή του τώρα; Θα έχει τη δύναμη και τη διάκριση να διαγράψει και να αλλάξει τυχόν τέτοια μηνύματα; Ή μήπως η πεποίθηση που αυτά έχουν βαθιά ριζώσει, θα του κάνουν ανεπανόρθωτη ζημιά; Έχουμε επίγνωση εμείς οι εκπαιδευτικοί, στα απρόβλεπτα χρόνια που θα ακολουθήσουν για τα παιδιά μας, τι ζημιά μπορεί να κάνουμε με τέτοια απαξιωτικά μηνύματα; Ή, αντιθέτως, τι ισχυρά όπλα μπορούμε να τους δώσουμε χτίζοντας την αυτοπεποίθησή τους; Το παιδάκι που διδάσκουμε, δεν έχει τόση σημασία αν θα πάρει τώρα 12 ή 17 στο τρίμηνο. Αν όμως, το παιδάκι, μετά από 20 χρόνια, βρεθεί ξαφνικά άνεργος, και καταφέρει να πάρει θάρρος, επειδή η δασκάλα του είχε πει μια μέρα με θέρμη και πίστη, κοιτώντας το στα μάτια:
«Εσένα σε εμπιστεύομαι. Ό,τι κι αν γίνει, θα τα καταφέρεις!»
τότε… τι μεγαλύτερο έργο θα μπορούσαμε ποτέ να προσφέρουμε ως εκπαιδευτικοί….
Τα λεγόμενα στις συνεντεύξεις των ανέργων με έβαλαν και σε άλλες σκέψεις. Πόσο έχουμε διδάξει στα παιδιά μας την ενδυνάμωση, την αυτό-διαχείριση, την ψυχική αυτάρκεια, που θα χρειαστούν απαραίτητα σε μια περίοδο κρίσης. Ή περιμένουμε να έρθει πρώτα η κρίση (απώλεια εργασίας, μετανάστευση, απώλεια οικογένειας) για να μάθουμε; Αναφέρθηκε πως το μυαλό των ανθρώπων λειτουργεί πιο οργανωμένα όταν έχει κάποια ρουτίνα. Όσο βαρετή και αν είναι αυτή μερικές φορές, βοηθά πολλούς ανθρώπους να οργανώνουν την ημέρα τους με ένα προβλέψιμο τρόπο. Όταν χάνεται αυτή ρουτίνα, π.χ. δεν υπάρχει η δουλειά για να πηγαίνουν κάθε πρωί, δεν υπάρχει ο σύντροφος για να συζητούν τα βράδια, δεν υπάρχουν οι φίλοι για να κανονίζουν τα Σαββατόβραδα, τότε ξαφνικά, το άτομο βρίσκεται εντελώς μόνο, με τον εαυτό του, με όλον αυτόν τον αχανή κενό χρόνο, που δεν ξέρει τι να τον κάνει και πότε θα τελειώσει. Αυτό είναι ένα πολύ δύσκολο κομμάτι για όλους τους ανθρώπους. Ακόμη και οι μοναχοί, όλων των θρησκειών, δουλεύουν πάρα πολύ σκληρά με τον εαυτό τους, και βέβαια με την πίστη τους, για να μπορούν να είναι σε γαλήνη με τον εαυτό τους πολλές κενές ώρες για συνεχόμενες ημέρες. Οι άνθρωποι της Δύσης από την άλλη μεριά, εθισμένοι σε έναν ξέφρενο τρόπο ζωής, δεν το έχουμε μάθει καθόλου. Για όσους βρίσκονται ξαφνικά κι απροετοίμαστοι σε αυτή τη θέση, μπορεί να είναι εξαιρετικά επώδυνο.
Έχουμε λοιπόν διδάξει στα παιδιά μας την αυτοδιαχείριση; Την έχουμε μάθει εμείς οι ίδιοι; Έχουμε μάθει πώς να έχουμε το ημερολόγιο με μια λίστα από τις δραστηριότητες που μας ευχαριστούν, ώστε όταν νιώσουμε άσχημα να καταφεύγουμε σε αυτές; Έχουμε μάθει πώς να δημιουργούμε ευχάριστες για εμάς δραστηριότητες και να οργανώνουμε το χρόνο μας με τρόπο που μας βοηθά ή στηριζόμαστε πάντα στο σύντροφο και στους φίλους για να γεμίσουν τις ελεύθερες ώρες μας; Έχουμε μάθει να διακρίνουμε και να τρέφουμε αληθινές φιλίες, ή ‘σκοτώναμε’ χρόνο με ατελείωτα άσκοπα κουτσομπολιά στις καφετέριες; Έχουμε χτίσει φιλίες αληθινής επικοινωνίας, όχι εκείνες, που με φόβο, θα μας εγκαταλείψουν σε μια δύσκολη στιγμή; Έχουμε μάθει να είμαστε άνετα με τον εαυτό μας, όταν περνούμε πολλές ώρες μόνοι με τον εαυτό μας ή αγωνιούμε να ξεφύγουμε από τον εαυτό μας με το να παίρνουμε άσκοπα τηλέφωνα, να χαζεύουμε τηλεόραση, ή να χρησιμοποιούμε ουσίες (αλκοόλ ή οτιδήποτε άλλο), απλά και μόνο γιατί δεν αντέχουμε τη δική μας μοναχική παρέα… Έχουμε μάθει να στηρίζουμε τον εαυτό μας, να επιμείνουμε «όχι, αξίζω!» , όταν τα μηνύματα του περιβάλλοντος είναι αντίθετα, κι όταν ο πειρασμός να αυτοχαρακτηριστούμε «αποτυχημένοι» πλανάται σα σιωπηλός κι αόρατος ιός… Έχουμε μάθει να μη καταδικάζουμε τον εαυτό μας, αλλά να λέμε «κάθε εμπόδιο για καλό», έχουμε μάθει να δίνουμε στον εαυτό μας ελπίδα; Έχουμε μάθει να βρίσκουμε νόημα και δικαίωση στη ζωή μας, πέρα από την όποια εργασία ή το να έχουμε σύντροφο και παιδιά.. Όλα αυτά μπορεί να είναι παροδικά.. Η εργασία μπορεί να χαθεί, ο σύντροφος μπορεί να βρει άλλη γυναίκα, τα παιδιά κάποια στιγμή θα φύγουν από το σπίτι… Έχουμε μάθει πραγματικά να στεκόμαστε στα πόδια μας, όταν όλα γύρω γύρω πέφτουν;
Όσοι από εμάς πιστεύουμε στο Θεό, έχουμε μάθει να καλλιεργούμε τη σχέση μαζί του, να Του μιλάμε, να προσευχόμαστε, να ζητούμε βοήθεια και να έχουμε πίστη; Ή Τον θυμόμαστε κάθε Πάσχα στις 23.45; Όσοι δεν πιστεύουμε, έχουμε βρει τη δική μας πηγή γαλήνης και αλήθειας; Ή περιμένουμε μια κρίση για να την αναζητήσουμε;
Έχουμε μάθει να κλείνουμε την τηλεόραση στην τρομολαγνεία που μεταδίδει, καθώς και να κλείνουμε τα αυτιά μας σε όσους θέλουν να μας φοβίζουν; Έχουμε μάθει να δημιουργούμε τη δική μας πραγματικότητα με τη δική μας θετική διάθεση, αισιοδοξία κι αγάπη για ζωή-ό,τι κι αν γίνεται εκεί έξω; Έχουμε μάθει να φροντίζουμε και να χαλαρώνουμε το σώμα μας, με άσκηση, σωστή διατροφή, καλή αναπνοή, επαφή με τη φύση, αθλητισμό, κι αποφυγή κατάχρηση ουσιών; Αν δεν γνωρίζουμε τώρα πώς να χαλαρώνουμε και να δημιουργούμε ευεξία στο σώμα μας, πώς θα το καταφέρουμε αυτό κατά τη διάρκεια μιας κρίσης; Έχουμε μάθει ότι ο εαυτός μας είναι χρήσιμος ανεξάρτητα από το ποια δουλειά κάνουμε ή δεν κάνουμε; Έχουμε θρέψει τις δημιουργικές μας ικανότητες και διεξόδους (π.χ. καλλιτεχνική δραστηριότητα, εθελοντισμός, ενασχόληση με τα ζώα, άθλημα κοντά στη φύση), ώστε να μην είναι μόνο η τηλεόραση το αποκούμπι μας ή η «παρηγοριά» μας… Έχουμε μάθει να αγαπούμε τον εαυτό μας, όταν όλα φαίνονται να γκρεμίζονται, όταν φαίνεται να έχουμε «αποτύχει»σε όλα; Έχουμε μάθει να αγαπούμε τον εαυτό μας αρκετά; Αν δεν το έχουμε μάθει αυτό για τον εαυτό μας, τότε πώς μπορούμε να το διδάξουμε στα παιδιά μας;
Αυτή η περίοδος είναι κρίσιμη για πολλούς συμπολίτες μας. Η κοινωνία μας έχει συγκλονισθεί- μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο 20% των μικρών επιχειρήσεων έκλεισαν. Πράγματι, η Ελλάδα έχει περάσει και χειρότερα…πολέμους, κατοχή, πείνα.. Η διαφορά όμως τώρα είναι ότι, μετά από τα τελευταία 30 χρόνια άκρατου εγωκεντρικού υλισμού, ο κοινωνικός ιστός, συμπεριλαμβανομένης και της παραδοσιακά υποστηρικτικής ελληνικής οικογένειας, έχει διαρραγεί σοβαρά... Ταυτόχρονα, για πολλούς ανθρώπους δεν υπάρχει το αξιακό σύστημα που θα τους στηρίξει και θα τους δώσει αληθινό νόημα και δύναμη. Οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να αντιμετωπισθεί πολύ πιο εύκολα αν: α)έχουμε ανθρώπους δίπλα μας και β) πιστεύουμε σε κάποιο ιδανικό. Σήμερα, πολλοί άνθρωποι δεν έχουν ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Τότε, και η παραμικρή δυσκολία τσακίζει. Ας αρνηθούμε να μεταδώσουμε άλλο το φόβο, την υποτίμηση, και την αυτό-υποτίμηση (είτε για τον εαυτό μας προσωπικά, είτε για τον εαυτό μας ως έθνος). Ας σταθούμε, με δύναμη κι αισιοδοξία, δίπλα σε όσους, με τον δικό τους ανεπαίσθητο τρόπο, μας δείχνουν ότι θα ήθελαν λίγη απλή ανθρώπινη συμπαράσταση. Χωρίς φόβο. Αυτή κρίση δεν αλλάζει μόνο εκείνους. Αλλάζει κι εμάς. Μπορούμε να γίνουμε πιο άνθρωποι.
Πρεκατέ Βικτωρία, 23/11/2010
Συνειδητοποίησα για ακόμη μια φορά πόσο ριζικά και πόσο ραγδαία, αλλάζουν πολλά κοινωνικά δεδομένα και στάσεις-νοοτροπίες στη χώρα μας- μαζί με τις οικονομικές αλλαγές…Θαύμασα το θάρρος των ανθρώπων, που βγήκαν το πρόσωπο με φανερό να μιλήσουν, θρυμματίζοντας το ταμπού, το στίγμα και το φόβο, γύρω από αυτό που τείνει να θεωρείται ως «αποτυχία», ως «καταστροφή». Αναρωτήθηκα κατά πόσον το θάρρος αυτών των ανθρώπων θα κινητοποιήσει τη συμπόνια, που πιστεύω ότι έχουμε αρκετή σαν λαός… Κατά πόσον η συμπόνια μας θα ξεπεράσει το φόβο, την υποκρισία και την ειδωλολατρεία, που για χρόνια, στα χρόνια της εύκολης αφθονίας, μηρυκάζαμε, κοκορευόμενοι στους φίλους μας ποιος έχει το μεγαλύτερο 4Χ4 για να κυκλοφορεί στο κέντρο της Αθήνας και ποιος βγάζει την κοπέλα του στα πιο καλά μαγαζιά…
Πάνε αυτά.
Πιστεύω ότι η συμπόνια μας είναι αρκετή για να γίνουμε, μέσα από την κρίση, νέοι άνθρωποι, γιατί θα γίνουμε νέοι συν-άνθρωποι…Η κρίση δεν αλλάζει μόνο εκείνους που χάνουν τη δουλειά τους και μένουν στο δρόμο. Αλλάζει κι όλους εμάς τους υπολοίπους, Οι οποίοι βλέπουμε και λέμε «Αρκετά. Ο συνάνθρωπος είναι πιο σημαντικός από το φόβο μου».
Ακούγοντας τα λεγόμενά τους, επίσης προβληματίστηκα για την έλλειψη προετοιμασίας που έχουμε όλοι, μικροί, μεγάλοι για να αντιμετωπίσουμε μια προσωπική κρίση-είτε αυτό σημαίνει απώλεια εργασίας, διαζύγιο, ή κάποια άλλη μεγάλη αλλαγή… Η οικονομική κρίση οδηγεί με τη σειρά της πολλούς ανθρώπους να περάσουν βαθύτατες προσωπικές, υπαρξιακές, ψυχολογικές ή και πνευματικές δοκιμασίες- κρίσεις σε κάθε επίπεδο της ύπαρξής τους. Αν τις διαχειριστούν σωστά, τα οφέλη μπορεί να είναι εκπληκτικά και μοναδικά, αν και η διαδικασία μετάβασης ιδιαίτερα επώδυνη. Αναφέρεται πολλές φορές πώς στη σημερινή κοινωνία εκείνος που χάνει τη δουλειά του, νιώθει ότι χάνει την ταυτότητά του, το σκοπό ύπαρξής του, τη ρουτίνα του, τις επαφές του, το κοινωνικό του στάτους, τους «φίλους» και συχνά και την οικογένειά του. Δεν είναι λίγοι οι γάμοι οι διαλύονται μετά από ανεργία του συζύγου, ή επειδή η σχέση δεν ήταν ιδιαίτερα ανιδιοτελής και αυθεντική ευθύς εξαρχής. Ειδικά το ανδρικό φύλο, πιέζεται πάρα πολύ από το κοινωνικό (και άδικο) στερεότυπο ότι η μόνη αξία του άνδρα είναι να παράγει τα προς το ζην. Η κρίση μπορεί να τους επηρεάσει ανελέητα και οι άνδρες, που υποφέρουν από την ανεργία, είναι πολύ πιο ευάλωτοι. Πολλοί άνδρες, όταν απολυθούν, συνεχίζουν και φεύγουν κάθε πρωί από το σπίτι, την ίδια ώρα, χωρίς να πουν τίποτα στη γυναίκα τους, τίποτα για το γεγονός ότι δεν έχουν δουλειά πια… Τι μας λέει αυτό για την ειλικρίνεια στις σχέσεις μας, για την ιδιοτέλεια, για τις προσδοκίες;
Στη φάση ανεργίας, όλα τα ψυχικά αποθέματα που έχει χτίσει το άτομο στη ζωή του χρειάζονται άμεσα. Εκεί, η αυτό-εκτίμηση, που έχει χτίσει το άτομο από την πρώτη του ηλικία, θα παίξει καταλυτικό ρόλο. Υπάρχει όμως; Πόσοι άνθρωποι έχουν πραγματικά και συνειδητά χτίσει («χτίσει» είναι η πιο κατάλληλη λέξη) την αυτό-εκτίμησή τους; Ή μήπως, σε αυτές τις ευάλωτες στιγμές, όπου όλα τα θαμμένα τραύματα, τα απωθημένα μηνύματα του παρελθόντος, αναδύονται στην επιφάνεια, το άτομο θα παραλύσει ολοκληρωτικά, επειδή μια ζωή ο δάσκαλος του έλεγε ότι «είσαι ανεπρόκοπος» ή ο πατέρας του υπενθύμιζε «είσαι άχρηστος, κανείς δε θα γυρίσει να σε κοιτάξει έτσι όπως είσαι»… Πώς θα πλοηγήσει ο άνεργος τη ζωή του τώρα; Θα έχει τη δύναμη και τη διάκριση να διαγράψει και να αλλάξει τυχόν τέτοια μηνύματα; Ή μήπως η πεποίθηση που αυτά έχουν βαθιά ριζώσει, θα του κάνουν ανεπανόρθωτη ζημιά; Έχουμε επίγνωση εμείς οι εκπαιδευτικοί, στα απρόβλεπτα χρόνια που θα ακολουθήσουν για τα παιδιά μας, τι ζημιά μπορεί να κάνουμε με τέτοια απαξιωτικά μηνύματα; Ή, αντιθέτως, τι ισχυρά όπλα μπορούμε να τους δώσουμε χτίζοντας την αυτοπεποίθησή τους; Το παιδάκι που διδάσκουμε, δεν έχει τόση σημασία αν θα πάρει τώρα 12 ή 17 στο τρίμηνο. Αν όμως, το παιδάκι, μετά από 20 χρόνια, βρεθεί ξαφνικά άνεργος, και καταφέρει να πάρει θάρρος, επειδή η δασκάλα του είχε πει μια μέρα με θέρμη και πίστη, κοιτώντας το στα μάτια:
«Εσένα σε εμπιστεύομαι. Ό,τι κι αν γίνει, θα τα καταφέρεις!»
τότε… τι μεγαλύτερο έργο θα μπορούσαμε ποτέ να προσφέρουμε ως εκπαιδευτικοί….
Τα λεγόμενα στις συνεντεύξεις των ανέργων με έβαλαν και σε άλλες σκέψεις. Πόσο έχουμε διδάξει στα παιδιά μας την ενδυνάμωση, την αυτό-διαχείριση, την ψυχική αυτάρκεια, που θα χρειαστούν απαραίτητα σε μια περίοδο κρίσης. Ή περιμένουμε να έρθει πρώτα η κρίση (απώλεια εργασίας, μετανάστευση, απώλεια οικογένειας) για να μάθουμε; Αναφέρθηκε πως το μυαλό των ανθρώπων λειτουργεί πιο οργανωμένα όταν έχει κάποια ρουτίνα. Όσο βαρετή και αν είναι αυτή μερικές φορές, βοηθά πολλούς ανθρώπους να οργανώνουν την ημέρα τους με ένα προβλέψιμο τρόπο. Όταν χάνεται αυτή ρουτίνα, π.χ. δεν υπάρχει η δουλειά για να πηγαίνουν κάθε πρωί, δεν υπάρχει ο σύντροφος για να συζητούν τα βράδια, δεν υπάρχουν οι φίλοι για να κανονίζουν τα Σαββατόβραδα, τότε ξαφνικά, το άτομο βρίσκεται εντελώς μόνο, με τον εαυτό του, με όλον αυτόν τον αχανή κενό χρόνο, που δεν ξέρει τι να τον κάνει και πότε θα τελειώσει. Αυτό είναι ένα πολύ δύσκολο κομμάτι για όλους τους ανθρώπους. Ακόμη και οι μοναχοί, όλων των θρησκειών, δουλεύουν πάρα πολύ σκληρά με τον εαυτό τους, και βέβαια με την πίστη τους, για να μπορούν να είναι σε γαλήνη με τον εαυτό τους πολλές κενές ώρες για συνεχόμενες ημέρες. Οι άνθρωποι της Δύσης από την άλλη μεριά, εθισμένοι σε έναν ξέφρενο τρόπο ζωής, δεν το έχουμε μάθει καθόλου. Για όσους βρίσκονται ξαφνικά κι απροετοίμαστοι σε αυτή τη θέση, μπορεί να είναι εξαιρετικά επώδυνο.
Έχουμε λοιπόν διδάξει στα παιδιά μας την αυτοδιαχείριση; Την έχουμε μάθει εμείς οι ίδιοι; Έχουμε μάθει πώς να έχουμε το ημερολόγιο με μια λίστα από τις δραστηριότητες που μας ευχαριστούν, ώστε όταν νιώσουμε άσχημα να καταφεύγουμε σε αυτές; Έχουμε μάθει πώς να δημιουργούμε ευχάριστες για εμάς δραστηριότητες και να οργανώνουμε το χρόνο μας με τρόπο που μας βοηθά ή στηριζόμαστε πάντα στο σύντροφο και στους φίλους για να γεμίσουν τις ελεύθερες ώρες μας; Έχουμε μάθει να διακρίνουμε και να τρέφουμε αληθινές φιλίες, ή ‘σκοτώναμε’ χρόνο με ατελείωτα άσκοπα κουτσομπολιά στις καφετέριες; Έχουμε χτίσει φιλίες αληθινής επικοινωνίας, όχι εκείνες, που με φόβο, θα μας εγκαταλείψουν σε μια δύσκολη στιγμή; Έχουμε μάθει να είμαστε άνετα με τον εαυτό μας, όταν περνούμε πολλές ώρες μόνοι με τον εαυτό μας ή αγωνιούμε να ξεφύγουμε από τον εαυτό μας με το να παίρνουμε άσκοπα τηλέφωνα, να χαζεύουμε τηλεόραση, ή να χρησιμοποιούμε ουσίες (αλκοόλ ή οτιδήποτε άλλο), απλά και μόνο γιατί δεν αντέχουμε τη δική μας μοναχική παρέα… Έχουμε μάθει να στηρίζουμε τον εαυτό μας, να επιμείνουμε «όχι, αξίζω!» , όταν τα μηνύματα του περιβάλλοντος είναι αντίθετα, κι όταν ο πειρασμός να αυτοχαρακτηριστούμε «αποτυχημένοι» πλανάται σα σιωπηλός κι αόρατος ιός… Έχουμε μάθει να μη καταδικάζουμε τον εαυτό μας, αλλά να λέμε «κάθε εμπόδιο για καλό», έχουμε μάθει να δίνουμε στον εαυτό μας ελπίδα; Έχουμε μάθει να βρίσκουμε νόημα και δικαίωση στη ζωή μας, πέρα από την όποια εργασία ή το να έχουμε σύντροφο και παιδιά.. Όλα αυτά μπορεί να είναι παροδικά.. Η εργασία μπορεί να χαθεί, ο σύντροφος μπορεί να βρει άλλη γυναίκα, τα παιδιά κάποια στιγμή θα φύγουν από το σπίτι… Έχουμε μάθει πραγματικά να στεκόμαστε στα πόδια μας, όταν όλα γύρω γύρω πέφτουν;
Όσοι από εμάς πιστεύουμε στο Θεό, έχουμε μάθει να καλλιεργούμε τη σχέση μαζί του, να Του μιλάμε, να προσευχόμαστε, να ζητούμε βοήθεια και να έχουμε πίστη; Ή Τον θυμόμαστε κάθε Πάσχα στις 23.45; Όσοι δεν πιστεύουμε, έχουμε βρει τη δική μας πηγή γαλήνης και αλήθειας; Ή περιμένουμε μια κρίση για να την αναζητήσουμε;
Έχουμε μάθει να κλείνουμε την τηλεόραση στην τρομολαγνεία που μεταδίδει, καθώς και να κλείνουμε τα αυτιά μας σε όσους θέλουν να μας φοβίζουν; Έχουμε μάθει να δημιουργούμε τη δική μας πραγματικότητα με τη δική μας θετική διάθεση, αισιοδοξία κι αγάπη για ζωή-ό,τι κι αν γίνεται εκεί έξω; Έχουμε μάθει να φροντίζουμε και να χαλαρώνουμε το σώμα μας, με άσκηση, σωστή διατροφή, καλή αναπνοή, επαφή με τη φύση, αθλητισμό, κι αποφυγή κατάχρηση ουσιών; Αν δεν γνωρίζουμε τώρα πώς να χαλαρώνουμε και να δημιουργούμε ευεξία στο σώμα μας, πώς θα το καταφέρουμε αυτό κατά τη διάρκεια μιας κρίσης; Έχουμε μάθει ότι ο εαυτός μας είναι χρήσιμος ανεξάρτητα από το ποια δουλειά κάνουμε ή δεν κάνουμε; Έχουμε θρέψει τις δημιουργικές μας ικανότητες και διεξόδους (π.χ. καλλιτεχνική δραστηριότητα, εθελοντισμός, ενασχόληση με τα ζώα, άθλημα κοντά στη φύση), ώστε να μην είναι μόνο η τηλεόραση το αποκούμπι μας ή η «παρηγοριά» μας… Έχουμε μάθει να αγαπούμε τον εαυτό μας, όταν όλα φαίνονται να γκρεμίζονται, όταν φαίνεται να έχουμε «αποτύχει»σε όλα; Έχουμε μάθει να αγαπούμε τον εαυτό μας αρκετά; Αν δεν το έχουμε μάθει αυτό για τον εαυτό μας, τότε πώς μπορούμε να το διδάξουμε στα παιδιά μας;
Αυτή η περίοδος είναι κρίσιμη για πολλούς συμπολίτες μας. Η κοινωνία μας έχει συγκλονισθεί- μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο 20% των μικρών επιχειρήσεων έκλεισαν. Πράγματι, η Ελλάδα έχει περάσει και χειρότερα…πολέμους, κατοχή, πείνα.. Η διαφορά όμως τώρα είναι ότι, μετά από τα τελευταία 30 χρόνια άκρατου εγωκεντρικού υλισμού, ο κοινωνικός ιστός, συμπεριλαμβανομένης και της παραδοσιακά υποστηρικτικής ελληνικής οικογένειας, έχει διαρραγεί σοβαρά... Ταυτόχρονα, για πολλούς ανθρώπους δεν υπάρχει το αξιακό σύστημα που θα τους στηρίξει και θα τους δώσει αληθινό νόημα και δύναμη. Οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να αντιμετωπισθεί πολύ πιο εύκολα αν: α)έχουμε ανθρώπους δίπλα μας και β) πιστεύουμε σε κάποιο ιδανικό. Σήμερα, πολλοί άνθρωποι δεν έχουν ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Τότε, και η παραμικρή δυσκολία τσακίζει. Ας αρνηθούμε να μεταδώσουμε άλλο το φόβο, την υποτίμηση, και την αυτό-υποτίμηση (είτε για τον εαυτό μας προσωπικά, είτε για τον εαυτό μας ως έθνος). Ας σταθούμε, με δύναμη κι αισιοδοξία, δίπλα σε όσους, με τον δικό τους ανεπαίσθητο τρόπο, μας δείχνουν ότι θα ήθελαν λίγη απλή ανθρώπινη συμπαράσταση. Χωρίς φόβο. Αυτή κρίση δεν αλλάζει μόνο εκείνους. Αλλάζει κι εμάς. Μπορούμε να γίνουμε πιο άνθρωποι.
Πρεκατέ Βικτωρία, 23/11/2010
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
