Αρπαγή γης, το νέο κυνήγι θησαυρού των επενδυτών

Εδώ και αρκετό διάστημα, έχει ανοίξει έντονη συζήτηση σχετικά με την «αξιοποίηση» πλουτοπαραγωγικών πόρων της χώρας, ειδικά του χρυσού και των πιθανολογούμενων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Ταυτόχρονα όμως, καραδοκεί, πολύ πιο ύπουλα και αθόρυβα, ένας ακόμη μεγαλύτερος κίνδυνος: η αρπαγή γης (land grabbing)- και ιδιαίτερα, καλλιεργήσιμης γης. Μπορεί αυτή τη στιγμή η αξία της ελληνικής καλλιεργήσιμης γης να είναι μικρότερη από την αξία του χρυσού ή του πετρελαίου, σε μία ενδεχόμενη κατάρρευση όμως, εκείνη που θα βοηθήσει το λαό να επιβιώσει είναι η καλλιεργήσιμη γη-ο χρυσός και το πετρέλαιο δεν τρώγονται! Αυτό το απλό μυστικό έχουν ήδη μυριστεί από το 2008 (όταν οι τιμές των τροφίμων ανέβηκαν απότομα), τα επενδυτικά κοράκια:

«Όλο και λιγότεροι άνθρωποι παράγουν όλο και περισσότερη τροφή για έναν ολοένα αυξανόμενο πληθυσμό. Η τάση αυτή θα χειροτερέψει τα επόμενα 20 με 30 χρόνια. Αν είσαι ξύπνιος, τοποθέτησε κεφάλαια σε ο,τιδήποτε σχετίζεται με αγροτική παραγωγή» Jim Rogers, επενδυτής (1)

Ας δούμε λοιπόν τι λέει η διεθνής εμπειρία σχετικά με τις αγροτικές μεγαλο-επενδύσεις την τελευταία δεκαετία. Η Oxfam είναι διεθνής οργάνωση που δραστηριοποιείται εδώ και 70 έτη για την αντιμετώπιση της φτώχειας στον πλανήτη. Ιδρύθηκε στην Μεγάλη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου πολέμου, για να βοηθήσει τα παιδιά που πέθαιναν από ασιτία στην κατεχόμενη Αθήνα. Σήμερα, είναι από τις λίγες οργανώσεις διεθνούς βεληνεκούς, που εκτός από ανθρωπιστική βοήθεια, αρθρώνουν έναν σαφή πολιτικό λόγο και δεν διστάζουν να  καταγγείλουν πολυεθνικές εταιρίες, αλλά και οργανισμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, ή το ΔΝΤ για το ρόλο τους στην καταλήστευση φτωχών κρατών (2), (8). Σύμφωνα λοιπόν με την διακήρυξη των Τιράνων, η «αρπαγή γης» (land grabbing) ορίζεται ως: «Η απόκτηση γης έκτασης μεγαλύτερης των 2000 στρεμμάτων ή διπλάσιας του εθνικού διάμεσου όρου αγροτεμαχίων,  για την οποία ισχύει τουλάχιστον ένα από τα παρακάτω:

α)η απόκτηση καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα,

β)παραβαίνει τον κανόνα της «ελεύθερης, προγενέστερης και ενημερωμένης συγκατάθεσης» (Free Prior Informed Consent),όπου οι ντόπιες κοινότητες που επηρεάζονται ενημερώνονται για την επένδυση και έχουν τη δυνατότητα να την απορρίψουν,

γ)δεν βασίζεται σε εκτενή αξιολόγηση, ή παραβλέπει τις κοινωνικές, οικονομικές, ή περιβαλλοντικές επιπτώσεις της επένδυσης,

δ)δεν παρέχει διαφανή συμβόλαια με ξεκάθαρες δεσμεύσεις προς τους εργοδότες και μοίρασμα των ωφελειών,

ε)παρακάμπτει το δημοκρατικό σχεδιασμό, την ανεξάρτητη επίβλεψη και την ουσιαστική συμμετοχή της κοινότητας»(3)

Πριν εξετάσουμε αν οι πολλά υποσχόμενες «αξιοποιήσεις» της ελληνικής γης από τους διευκολυνόμενους από το ΤΑΙΠΕΔ «σωτήρες» μεγαλοεπενδυτές  σέβονται οτιδήποτε από τα παραπάνω, ας δούμε και τη συνέχεια της διεθνούς εμπειρίας «αξιοποίησης»… Σύμφωνα με παραδοχή της ίδιας της Παγκόσμιας Τράπεζας, «πολλές επενδύσεις […] αντί να δημιουργήσουν βιώσιμο όφελος, οδήγησαν σε απώλεια των πόρων της χώρας και άφησαν τους ντόπιους σε χειρότερη κατάσταση από ό,τι πριν την επένδυση» (4). Σύμφωνα με το ανεξάρτητο διεθνές παρατηρητήριο για τις επενδύσεις γης www.landmatrix.org, την τελευταία δεκαετία γη έκτασης 15 φορές όσο η Ελλάδα έχει πουληθεί παγκοσμίως. Αυτή η γη θα μπορούσε να θρέψει ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους, αριθμός ίσος με τον αριθμό των πεινασμένων του πλανήτη. Ιδιαίτερα, από το 2008 και μετά, δηλαδή μετά την έκρηξη στις τιμές τροφίμων, ο αριθμός των συμβολαίων απόκτησης αγροτικής γης από ξένους επενδυτές σε αναπτυσσόμενες χώρες εκτοξεύθηκε κατά 200%, όμως ελάχιστες από αυτές τις επενδύσεις βοήθησαν το ντόπιο πληθυσμό. Τα δύο τρίτα  αυτών των συμβολαίων ήταν σε χώρες με πολύ σοβαρό πρόβλημα υποσιτισμού και αδύναμη προστασία των δικαιωμάτων του λαού στη γη του. Και για να μην έχουμε ψευδαισθήσεις για την «πανάκεια» των «επενδύσεων»: Η γη που αγοράζεται στον αναπτυσσόμενο κόσμο την τελευταία δεκαετία, όχι μόνο στερείται από τους πεινασμένους ντόπιους πληθυσμούς για να καλλιεργήσουν, να βοσκήσουν τα κοπάδια τους ή να ψαρέψουν, αλλά είτε αφήνεται παντελώς ανεκμετάλλευτη, καθώς οι σπεκουλαδόροι περιμένουν να ανέβει η αξία της για να την πουλήσουν κερδοσκοπώντας, είτε χρησιμοποιείται για μονοκαλλιέργειες βιοκαυσίμων και ζαχαρότευτλων που εξάγονται εξολοκλήρου (4). Όσο για τις τιμές, οι παραχωρησιούχοι επενδυτές πληρώνουν το ιλιγγιώδες ποσό των μερικών λεπτών ως και 8 ευρώ το στρέμμα κάθε χρόνο (5) και η τιμή αυτή δεν έχει να κάνει με τις χαμηλές τοπικές τιμές, αλλά με την έλλειψη κανονισμών για την προστασία των δικαιωμάτων στην αγροτική γη. Για όσους θεωρούν αυτές τις επαχθείς πωλήσεις ως μεμονωμένα, μικρής έκτασης φαινόμενα, πάνω από 30% της γης της Λιβερίας, δηλαδή το 1/3 της χώρας, έχει πουληθεί τα τελευταία 5 χρόνια με καταστροφικές συνέπειες  για τον πληθυσμό της (6). Ας μην ξεχνούμε, ότι πέρα από όλα τα άλλα πλεονεκτήματα, η Ελλάδα διαθέτει εγγενή δυνατότητα διατροφικής επάρκειας. Σύμφωνα με την έκθεση της Oxfam (2), «η αστάθεια στις τιμές τροφίμων έχει οδηγήσει πλούσια κράτη που δεν διαθέτουν διατροφική επάρκεια, όπως τα κράτη του Κόλπου, στην απόκτηση μεγάλων εκτάσεων σε αναπτυσσόμενες χώρες, ώστε να εξασφαλίσουν σίγουρη παροχή τροφής για τις δικές τους διατροφικές ανάγκες». Μια ακόμη πιο σοκαριστική διαπίστωση: οι δορυφορικές απεικονίσεις της γης καταρρίπτουν το μύθο ότι η προς πώληση γη ήταν «αναξιοποίητη» και «περίμενε την ανάπτυξη» πριν τα συμβόλαια. Σε όλες τις περιπτώσεις καταχρηστικών συμβολαίων, η γη ήταν ήδη σε χρήση από ντόπιους μικροκαλλιεργητές και βοσκούς, που έχασαν τα πάντα (5). Έχει βρεθεί ότι υπάρχει ένας κρίσιμος αριθμός, των 20 στρεμμάτων, με τα οποία μπορεί η οικογένεια ενός μικροκαλλιεργητή να επιβιώσει και να θρέψει, μέσω μικροεμπορίου, άλλες τέσσερις οικογένειες.  Όταν χάνουν ακόμη και αυτή τη λίγη γη, οι άνθρωποι δεν μπορούν να επιβιώσουν.

«Μας είπαν ότι η μονοκαλλιέργεια θα μας έφερνε δουλειές κι ευημερία. Το μόνο που έφερε ήταν ανεργία και φτώχεια» Daniel Santos, Bajo Aguán, Ονδούρα

«Οι άντρες έφυγαν προς τα βουνά, οι γυναίκες έπρεπε να ψάξουν άλλο τρόπο να επιβιώσουν. Οι άνθρωποι έχασαν τα πάντα. Έγιναν ένα τίποτα, ένα φθηνό εργατικό δυναμικό» Maria Josefa Macz, Γουατεμάλα, περιγράφει την αρπαγή γης για μονοκαλλιέργεια φοινικέλαιου (2)

Ίσως αναρωτηθεί κανείς γιατί αυτές οι ιστορίες του Τρίτου Κόσμου να αφορούν την Ελλάδα, η οποία ακολουθεί ένα διαφορετικό διατροφικό μοντέλο. Το μοντέλο αυτό όμως καταρρέει, θα πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη προτεραιότητα στην υπεράσπιση της ελληνικής γης. Σε αλλεπάλληλα παραδείγματα ανά τον κόσμο, βλέπουμε ότι οι «επενδύσεις» αντί να οδηγήσουν σε θέσεις εργασίας, μείωση φτώχειας και περιβαλλοντική βιωσιμότητα, οδηγούν σε παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, απώλεια περιουσιών και εργασίας, αποξένωση των ανθρώπων από τις πολιτιστικές και πνευματικές ρίζες της γης τους, βία και καταστροφή. Αυτό που η Oxfam αποκαλεί «αντίστροφη ανάπτυξη»(7). Η ελληνική γη δεν είναι απλά ένα περιουσιακό στοιχείο ή πλουτοπαραγωγικός πόρος -αποτελεί μέρος της ταυτότητάς μας, της ιστορίας μας και της ψυχής μας. Είτε αποτελεί στοιχείο προς «αξιοποίηση» από το ΤΑΙΠΕΔ, είτε κινδυνεύει με κατάσχεση λόγω κόκκινων αγροτικών δανείων ή χρεών προς την εφορία, (και στη συνέχεια, «αξιοποίηση»), η ελληνική γη, ειδικά η καλλιεργήσιμη, ίσως κινδυνεύσει από το νέο κυνήγι θησαυρού των επενδυτικών κορακιών. Η διεθνής εμπειρία μας έχει δώσει  ξεκάθαρα διδάγματα.

(1)   J. Rogers (2012), see http://jimrogers-investments.blogspot.co.uk/2012/05/if-youre-smart-put-your-money-into.html

(2)   http://www.oxfam.org/sites/www.oxfam.org/files/bn-land-lives-freeze-041012-en_1.pdf

(3)   ILC (2011) „Tirana Declaration: Securing Land Access for the Poor in Times of Intensified Natural Resources Competition‟, Rome: International Land Coalition, www.landcoalition.org/about-us/aom2011/tirana-declaration

(4)   K. Deininger and D. Byerlee (2011) op. cit.; Oxfam (2012) „The Hunger Grains‟, op. cit. See also W. Anseeuw, et al (2012) op. cit.

(5)   W. Anseeuw et al (2012) „Transnational Land Deals for Agriculture in the Global South. Analytical Report based on the Land Matrix Database‟, CDE/CIRAD/GIGA, Bern/Montpellier/Hamburg, http://landportal.info/landmatrix/media/img/analytical-report.pdf

(6)   A. Brownell (2012) op. cit. Another recent report on land deals in Liberia, by the Centre for International Conflict Resolution of Columbia University (www.cicr-columbia.org/wp-content/uploads/2012/01/Smell-No-Taste.pdf, p.10) cites the Minister for Planning‟s estimate that land concessions cover nearly half Liberia‟s total land mass.

(7)   Oxfam press release, 2/10/2013

(8)   http://policy-practice.oxfam.org.uk/blog/2013/10/the-top-10-brands-and-land-rights

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 14/1/2014

Καλή χρονιά (ή πώς να την κάνουμε...)

Αυτή η χρονιά σίγουρα θα είναι διαφορετική από την προηγούμενη. Αν η προηγούμενη ήταν η χρονιά της ακινησίας, της απάθειας, της κατάθλιψης και της παράλυσης, αυτή η χρονιά ίσως φέρει πολλές αλλαγές για όλους μας και σε προσωπικό και σε συλλογικό επίπεδο. Αν εργαστούμε συνειδητά για αυτές, τόσο πιο εύκολες θα είναι. Ούτως ή άλλως, για πολλούς από εμάς, η αλλαγή δεν τρομάζει. Ακόμη και επώδυνη, είναι προτιμότερη από τον αργό βασανιστικό θάνατο, με τον οποίο οδηγείται ολόκληρη τη χώρα και ο λαός της μαζί. Αυτή η χρονιά θα φέρει μια νέα ανάσα θάρρους και κουράγιου, θάρρος αντί για φόβο, αλλά και αυτοπεποίθηση, αντί για αναξιότητα. Η πατρίδα μας και ο λαός μας δέχονται, ειδικά το τελευταίο διάστημα, επίθεση σε όλα τα επίπεδα. Εκτός από τον οικονομικό, γίνεται κι ένας πιο ύπουλος, αλλά ανελέητος ψυχολογικός πόλεμος. Οι εικόνες πεσιμισμού, ασχήμιας, φτώχειας και  εξαθλίωσης που δείχνουν οι τηλεοράσεις, συχνά με προσποιητά δάκρυα και ψεύτικη οργή (μόνο και μόνο για να ερεθίζουν το θυμικό του θεατή, ώστε να ταυτιστεί μαζί τους) δεν είναι τόσο ‘αθώα' όσο φαίνονται. Απλά προάγουν ακόμη περισσότερο φόβο κι απελπισία. Το υποσυνείδητο μήνυμά τους είναι: «Είδες πώς κατέληξε αυτός; Εσύ θα είσαι ο επόμενος. Δεν είσαι τίποτα άλλο, παρά μια κουκίδα σκόνης, ένα τίποτα για μένα. Εγώ είμαι το σύστημα και είσαι απόλυτα εξαρτημένος από εμένα. Κάνε ό,τι λέω και πες κι ευχαριστώ μήπως και πάρεις δύο ψίχουλα, αντί ένα. Αλλιώς θα καταλήξεις σαν αυτόν που βλέπεις τώρα, ένας τιποτένιος ζητιάνος».

Καμία τηλεόραση δεν θα πει φυσικά ότι στον καθένα από εμάς αξίζει το καλύτερο, γιατί δεν είμαστε τιποτένιοι ζητιάνοι, αλλά παιδιά του Θεού. Καμία τηλεόραση δεν θα πει, ότι δεν είμαστε πιόνια που πετιούνται από εδώ κι από εκεί, ανάλογα με τις διαθέσεις τους, αλλά άξια ανθρώπινα πλάσματα, τα οποία μέσα από την απευθείας σύνδεσή μας με το Θεό, του οποίου είμαστε όλοι παιδιά, μπορούμε να αλλάξουμε άμεσα τις τύχες μας και τις ζωές μας, γιατί όλα τα καλά και όλη η δύναμη και όλη η καλή ‘μοίρα’ προέρχεται από Εκείνον και μόνο- από κανένα ανθρώπινο μεσάζοντα, που ενδεχομένως μιλά στο όνομά Του, αλλά λογαριάζει μόνο το δικό του. Δεν είμαστε ντροπιασμένα απύθμενα καλάθια ανάγκης, που με ζηλοφθονία ανταγωνιζόμαστε για τα τελευταία ψίχουλα. Είμαστε φωτεινές ψυχές και ο καθένας από εμάς δεν έχει βρεθεί τυχαία στο περιβάλλον που βρίσκεται. Μας κατηγοροποιούν ως ασήμαντους σβώλους  σκουπιδιών. Μα πως αλλιώς μπορεί να εξηγηθεί η ρήση ‘αν δεν πληρώνεις κάτι, δεν το εκτιμάς’. Βέβαια. Για να ζήσεις πρέπει να πληρώσεις. Τόσο αξίζει η ζωή σου. Φορολογούνται τα παιδιά ως τεκμήριο. Για να ζήσεις, πρέπει να με πληρώσεις. Ποιοι είναι αυτοί που ορίζουν τιμή στη ζωή ; Όποτε ο άνθρωπος προσπαθεί να το παίξει θεός, το σενάριο δεν τελειώνει καλά… Η μόνη δύναμη που έχουν είναι αυτή που εμείς του δίνουμε, πιστεύοντας τον τρόμο που μας πουλούν. Η ενεργεία τους αντλείται από τη δική μας απαξίωση του εαυτού μας. Όση αυταξία χάνουμε, τη ρουφούν με το καλαμάκι, για να θεριεύουν σε θράσος. Η τροφή τους είναι ο δικός μας φόβος της έλλειψης και ο ανταγωνισμός μεταξύ μας. Δεν τα χρειαζόμαστε όλα αυτά.

Προσευχή. Δεν μπορεί να μπει κανένα παράσιτο στην προσευχή, όσο κι αν προσπαθούν να το παίξουν εκείνοι θεοί. Στην νέα χρονιά, θα κληθούμε να βγούμε από το φόβο και να δείξουμε κουράγιο. Το κουράγιο το δίνει ο Θεός και η προσευχή. Το κουράγιο έρχεται επίσης, όταν υπερβαίνουμε τον εαυτό μας, όταν βγαίνουμε από τον εαυτό μας και  νοιαζόμαστε για τον άλλον και συνδεόμαστε με τον άλλον. Το κουράγιο έρχεται όταν δίνουμε ό,τι μπορούμε και παύουμε να αγωνιούμε για τα λίγα που έχουμε, γιατί μπροστά στην ακεραιότητα της ψυχής μας δεν αξίζουν τον κόπο. Και όταν συνδεόμαστε σε κοινό σκοπό με τους συνανθρώπους μας. Ο καθένας θα επιλέξει το χώρο που τον εκφράζει. Όμως μετά από τις γιορτές αυτές, όπου είδα πολύ κόσμο δυστυχώς ακόμη κρυμμένο ντροπιασμένα στο καβούκι του, να μην ομολογεί ούτε στους πιο κοντινούς του τις δυσκολίες, το μόνο που μπορώ να πω είναι:  μη μένεις μόνος, κρυμμένος, ταπεινωμένος. Τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως σου τα είπαν, δεν είσαι ούτε αδύναμος, ούτε ανίσχυρος, η ζωή σου μπορεί να αλλάξει και υπάρχει ‘νοιάξιμο’ σε αυτή τη ζωή- αρκετό για όλους. Όσο απίθανο κι αν ακούγεται…

Πρεκατέ Βικτωρία, 8/1/2014, www.brightplanet.blogspot.gr

Κλείνοντας το 2013

Κλείνοντας το 2013, μια δύσκολη χρονιά για πολλούς από εμάς, παραθέτω λίγες σκέψεις πάνω σε κάποιες επίκαιρες αφορμές…Πρόσφατα είχα την τιμή να είμαι προσκεκλημένη σε ένα Χριστουγεννιάτικο γεύμα πρώην χρηστών σε κοινότητα απεξάρτησης. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι κλειστό, στεγνό (χωρίς υποκατάστατα) και με αυστηρά καθορισμένη δομή, ημερήσιο πρόγραμμα, κανόνες και όρια. Οι θεραπευόμενοι κατοικούν στο χώρο που λειτουργεί η κοινότητα και  κάποιος που έρχεται ως προσκεκλημένος νιώθει ιδιαίτερα έντονα αυτήν την αντιπαραβαλή μεταξύ του ‘μέσα’ και του ‘έξω’. Παρά την αυστηρή οριοθέτηση της ζωής μέσα στην κοινότητα, έχει κανείς την αίσθηση ότι οι θεραπευόμενοι είναι ιδιαίτερα προστατευμένοι. Διαρκώς έρχονταν στο νου μου οι εικόνες του ‘έξω’ σε αντιπαράθεση με το ‘μέσα’. Πώς θα ήταν οι συγκεκριμένοι άνθρωποι έξω; Τι υπάρχει εκεί έξω που ώθησε τους ανθρώπους στη χρήση; Πώς θα αντιμετωπίσουν αυτοί οι άνθρωποι το ‘έξω’, όταν βγουν από την κοινότητα; Θα τους υποστηρίξει το ‘έξω’ ή θα τους οδηγήσει πάλι στη χρήση;

Δεν μπορούσα παρά να σκεφτώ την απόλυτη ζούγκλα κι ερημιά που υπάρχει εκεί ‘έξω’. Πώς θα στηριχθεί ένας οποιοσδήποτε ενήλικας στη σημερινή ελληνική κοινωνία, αν δεν έχει ένα οικογενειακό πλαίσιο γύρω του; Δεν το συζητούμε για δουλειά, αλλά ειδικά η έλλειψη οικογένειας σήμερα καθιστά τους ανθρώπους εξαιρετικά ευάλωτους. Η ελληνική κοινωνία δεν τιμά καθόλου την αξία της κοινότητας στους ανθρώπινους δεσμούς. Η φιλία από καθαρά ανθρώπινο ενδιαφέρον, η αγάπη ως φυσική και αυθόρμητη έκφραση της κοινής ανθρώπινης φύσης μας, πολύ απλά δεν ανήκουν στο νέο-ελληνικό ρεπερτόριο αξιών. Αυτό προϋπήρχε της κρίσης, ίσως χάνεται στα βάθη των αιώνων. Η αξία της ανθρώπινης αλληλεγγύης στην ελληνική κοινωνία, εξαντλείται στα όρια ‘των δικών μας ανθρώπων’. Οποιαδήποτε άλλη έννοια αλληλεγγύης βάζει τον άλλον απέναντι, ως ένα κατώτερο αντικείμενο, στο οποίο θα ‘δίνει’ , αλλά σίγουρα δεν θέλει να τον κάνει μέρος της ζωής του. Το να έχουμε απλή ανθρώπινη επικοινωνία, φιλία και επαφή με τον συνάνθρωπο που είναι φτωχότερους σε υλικούς και συναισθηματικούς πόρους (π.χ. χωρίς οικογένεια), ως ίσοι προς ίσοι, δεν μας περνά από το μυαλό. Οι κοινωνικές μας σχέσεις βασίζονται πάνω στην υπολογιστική ιδιοτέλεια, από το στάτους που έχει ο άλλος στην ελληνική κοινωνία και τι μπορούμε να πάρουμε εμείς από αυτό. Αν το στάτους δεν υπάρχει (π.χ. δουλειά, οικογένεια, χρήματα), φεύγουμε με τα χίλια από το απομονωμένο άτομο. Η κατάστασή του μας τρομάζει. Δεν έχουμε να πάρουμε τίποτα από αυτόν, αλλά φοβόμαστε μη βρεθούμε κι εμείς στη θέση του. Αυτή είναι η ελληνική κοινωνία. Βαθιά ατομικιστική, βαθιά ρατσιστική και βαθιά τρομαγμένη απέναντι στο μοναχικό, σε αυτόν που δεν έχει στήριγμα. Με αυτήν την έννοια, η επιβίωση είναι αρκετά δύσκολα ακόμη και για κάποιον που δεν έχει περάσει από το μαρτύριο της χρήσης. Πόσο μάλλον όταν προσπαθεί να ξεπεράσει ένα τέτοιο εχθρό. Δεν μπορούσα παρά να σκεφτώ ότι είναι ο εθισμός στον φιλοτομαρισμό  όλων των υπολοίπων εκεί ‘έξω’ είναι που  έχει οδηγήσει αυτά τα νέα παιδιά στη χρήση. Με τόση απόλυτη αδιαφορία για τους συνανθρώπους, είναι απορίας άξιο πως δεν υπάρχουν περισσότεροι στη χρήση. Ίσως τελικά ο Θεός δίνει τη δική Του αγάπη, εκεί που τσιγκουνευόμαστε εμείς. Όσο προσπαθούσα να φανταστώ τους θεραπευόμενους ‘έξω’, δεν μπορούσα παρά να σκεφτώ ότι  ολόκληρη η ελληνική κοινωνία χρειάζεται σε θεραπευτική κοινότητα κι όχι μόνο οι χρήστες. Ο εθισμός στο φιλοτομαρισμό είναι πολύ σοβαρότερος από τον εθισμό στη σκόνη.

Δεν ξέρω τι  άλλο θα χρειαστεί για να ταρακουνηθεί η ελληνική κοινωνία και να ξεκολλήσει από την φιλαυτία της, η οποία συνεπάγεται φόβο και η οποία προέρχεται από την απιστία. Γιατί όποιος αληθινά πιστεύει, μπορεί να νιώσει την ανεξάντλητη αγάπη του Θεού. Γνωρίζει ότι δεν κινδυνεύει, όποιες κι αν είναι οι δοκιμασίες. Έχει αρκετά αποθέματα αγάπης για να δώσει, γιατί ο Θεός του δίνει ανεξάντλητα, Εκείνος που είναι η πηγή όλης της αγάπης και της δύναμης. Ο πραγματικά πιστός έχει το περιθώριο της γενναιοδωρίας στην αγάπη, μπορεί να αγαπά και κάνει την αγάπη πράξη. Όχι από την υπεροπτική ελεημοσύνη, αλλά γιατί απλά αναγνωρίζει την απόλυτη ισότητα μεταξύ του εαυτού του και του αδερφού του, καθώς είναι και οι δύο παιδιά του Θεού, όποιες και αν είναι οι πρόσκαιρες, επιφανειακές διαφορές στη γήινη ζωή τους.  Ακόμη και αν δεν πιστεύει, εκείνος που δίνει με γενναιοδωρία την αγάπη, με κάποιο παράδοξο τρόπο πιστεύει επίσης, έστω και να δεν είναι συνειδητά. Δεν ξέρω τι άλλο θα χρειαστεί - αλλά αφού δεν μαθαίνουμε αλλιώς, ίσως χρειαστεί κι άλλο. Ώστε να φτάσει κάποια στιγμή η ελληνική κοινωνία, να καταλάβει ότι μόνο μέσω της κοινοτικής ζωής, όπου το πρωταρχικό ενδιαφέρον θα είναι να είναι όλα της τα μέλη φροντισμένα, όλα και το καθένα ξεχωριστά- ισότιμα και δίκαια. Όπου η απώτερη και ιερότερη προτεραιότητα θα είναι ο αδερφός- και αδερφός είναι το κάθε ανθρώπινο πλάσμα, χωρίς καμία διάκριση. Όταν το «Από το εγώ στο εμείς» γίνει πράξη. Και πράξη δεν είναι μόνο η ελεημοσύνη. Αλλά και η φιλία. Η φιλία όχι μόνο προς εκείνους που μας εξυπηρετούν. Η φιλία προς όλους. 

Μια άλλη διάσταση της έλλειψης αγάπης φαίνεται στη διάθεση ανθρωποφαγίας. Πρώην υπουργός βρέθηκε να οδηγεί χωρίς δίπλωμα και με πλαστές πινακίδες. Βεβαίως, προκλητικό και μέγα λάθος. Αναρωτηθήκαμε όμως κατά πόσο, αν συνέβαινε το ίδιο σε άτομα του άμεσου περιβάλλοντος εκείνων που έχουν πραγματικά εξουσία σήμερα (και δεν είναι αναλώσιμοι), αν θα ακούγαμε τίποτα… Κανάλια μαζικής αποβλάκωσης, για τα οποία για πολλοστή φορά αναβάλλεται η καταβολή φόρου διαφημίσεων,  αφιέρωναν  ολόκληρα δεκάλεπτα για την αναλυτική δημόσια διαπόμπευση επειδή κάποιος δεν είχε πινακίδες. Η υποκρισία σε όλο της το μεγαλείο. Αλλά δεν θα έπιανε τόπο αν δεν υπήρχε κανείς από κάτω να παρακολουθήσει το ‘θέαμα’ και να το ευχαριστηθεί, νιώθοντας ότι ‘παίρνει το αίμα του πίσω’, αντί να κάτσει να σκεφτεί τους πραγματικούς λόγους πίσω από την τηλεοπτική χαιρεκακία. Δυστυχώς, θα δούμε πολλές τέτοιες εκδικητικές ταπεινώσεις, που όμως σχεδόν σπάνια αγγίζουν τους πραγματικούς ενόχους της συγκεκριμένης στιγμής. Ο αληθινός ηγέτης θα αποδώσει δικαιοσύνη, αλλά δεν θα επιδιώξει το δημόσιο εξευτελισμό του ενόχου, ό,τι κι αν έχει κάνει. Ο αληθινός ηγέτης θα προχωρήσει μπροστά και καταλαβαίνει ότι είναι αποπροσανατολιστικό και βλαβερό για το λαό να τρέφει τα ανθρωποφαγικά του ένστικτα, δίνοντάς του αναλώσιμο αίμα για τηλεοπτική βορά.  Δεν μπορεί ούτε το μίσος, ούτε η εκδίκηση να αποτελέσουν κινητήριο δύναμη για πραγματική αλλαγή.

Η άλλη διάσταση της ανθρωποφαγίας φάνηκε στην περίπτωση της Βίκυς Σταμάτη. Δεν αντιλέγω ότι προφανώς ήταν ένα άτομο εθισμένο στο χρήμα, που εκμεταλλεύτηκε το στάτους του συζύγου της για να ικανοποιήσει τον εθισμό της. Όμως ο σύζυγός της, επίσης εθισμένος στο χρήμα, είχε ξεκινήσει τις παράνομες δραστηριότητές του από πριν. Εκείνη βεβαίως επαναπαύτηκε σε αυτή την κατάσταση, όμως πόσοι άλλοι και άλλες δεν το έχουν κάνει αυτό; Η συγκεκριμένη γυναίκα, αποδεικνύει με τον πιο τραγικό τρόπο, πώς καταρρέει η ανθρώπινη προσωπικότητα, όταν καταρρέει το ψέμα πάνω στο οποίο χτίζεται μια ανθρώπινη ζωή. Στην περίπτωση της, έχασε τα πάντα. Χρήματα, σπίτι, οικογένεια, υπόληψη, ελευθερία, υγεία. Πολλοί βιάζονται να την ειρωνευτούν, όμως κατά κάποιο παράδοξο τρόπο, η Βίκυ Σταμάτη δημιούργησε άθελά της μια μοναδική πνευματική ευκαιρία, παρότι οι υπόλοιποι που την χλευάζουν. Έχοντας χάσει τα πάντα, είναι ο δρόμος ολάνοιχτος για να δει ότι μόνο ο Θεός υπάρχει. Και Εκείνος είναι τα πάντα. Όλοι οι υπόλοιποι που χλευάζουν και καταδικάζουν, έχουν επίσης χτίσει τη ζωή τους πάνω σε κάποιο ψέμα, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, λιγότερο ή περισσότερο αθώο – ακόμη κι αν δεν θέλουν να το παραδεχτούν. Μπορεί το δικό τους ψέμα να μην έχει καταρρεύσει ακόμη. Η ταχύτητα αυτής της κατάρρευσης είναι που τρέμουμε. Θέλουμε η διάλυση των ψευδαισθήσεών μας να γίνει σιγά σιγά, ώστε να μας είναι λιγότερο επώδυνη. Όμως έτσι η πλάνη ( και η εναγώνιος προσπάθεια για τη διατήρησή της) τραβάει σε μάκρος. Για κάποιους άλλους, η διάλυση έγινε μονομιάς και καταλυτικά. Αντί να χλευάζουμε, λες και είμαστε ανώτεροι, καλά θα κάναμε να διδαχθούμε. Η κατάρρευση των ψευδαισθήσεων μας περιμένει όλους μας- μηδενός εξαιρουμένου. Κι αν νομίζουμε ότι δεν έχουμε ψευδαισθήσεις, τότε ίσως είμαστε οι πιο πλανεμένοι από όλους.

Κλείνοντας αυτό το κείμενο για το 2013, θα ήθελα απλά να πω ότι η μοναδική μας αποστολή είναι να αναζητούμε το Θεό και την αγάπη Του σε κάθε πτυχή και σπιθαμή της ζωής μας. Ο Θεός δεν είναι κάτι εξωτερικό, κάτι μακριά στο υπερπέραν, στο οποίο στοχεύουμε, σαν βέλη που θέλουν να φύγουν πανικόβλητα από αυτό τον κόσμο.  Ο Θεός, βρίσκεται κρυμμένος σε κάθε πλευρά και στιγμή αυτού του κόσμου και κάθε κόσμου. Η δική μας δουλειά, αντί αν απαξιούμε και αν κατακρίνουμε, είναι να αναγνωρίζουμε την αγάπη και το φως όπου υπάρχει, ακόμη και στις πιο σκοτεινές γωνίες της ζωής. Με τη δική μας ανταπόκριση αγάπης –ιδιαίτερα εκεί που είναι πιο δύσκολο- ενωνόμαστε με την αγάπη του Θεού και έτσι βοηθούμε  πραγματικά να χτιστεί αυτό που αποκαλείται η Βασιλεία του Θεού στη γη. Αυτή είναι η πραγματική αποστολή. Τα υπόλοιπα είναι λεπτομέρειες.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 22/12/2013

Έφηβοι και κίνδυνοι στο Διαδίκτυο

Μετά από μια πρόσφατη εκπαίδευση για την ασφάλεια στο Διαδίκτυο του NSPCC  (National  Society for the Prevention of Cruelty to Children), σημειώνω τις ακόλουθες σκέψεις σχετικά με τους κινδύνους, αλλά και τον εθισμό μεγάλης μερίδας των νέων ανθρώπων στο Διαδίκτυο. Θεωρώ ότι  ο εθισμός στο Διαδίκτυο και η ολοένα και περισσότερο αντικατάσταση της πραγματικής ζωής από την προσομοιωμένη εικονική ζωή, είναι πλέον ο μεγαλύτερος ίσως , και σιωπηλός κίνδυνος για την πνευματική και ψυχική υγεία των μελλοντικών ενηλίκων.

Σύμφωνα με τις στατιστικές , γύρω στο 90% των εφήβων στη Βρετανία χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο, ενώ  κατά μέσο όρο, παίζουν παιχνίδια στο διαδίκτυο πάνω από 10 ώρες την εβδομάδα. Δεν έχουμε λόγο να πιστεύουμε ότι τα ποσοστά είναι ιδιαίτερα χαμηλότερα στην Ελλάδα, καθώς το Διαδίκτυο, το videogaming, αλλά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μπει για τα καλά σχεδόν σε όλα τα νοικοκυριά. Νέοι όροι, όπως   ‘chat-roulette’ (πλατφόρμα που φέρνει σε επαφή δύο τυχαίους και άγνωστους συνομιλητές στο διαδίκτυο για συζήτηση), ‘flaming’ (σχόλια μίσους σε φόρουμ ή chat), ‘frape’ (χάκερ ανοίγει λογαριασμό στο facebook και υποκρίνεται ότι είναι ο κάτοχος του λογαριασμού, ανεβάζοντας ακατάλληλο υλικό), ‘geotagging’ (ο χρήστης δίνει γεωγραφικές πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο για το πού βρίσκεται), ‘pro-ana’ (ιστοσελίδες που ενθαρρύνουν τη νευρική ανορεξία ή τον αυτοτραυματισμό και την αυτοκτονία),  μας δίνουν μια ιδέα για τους άγνωστους κινδύνους, που συνεχώς αναδύονται μέσα σε αυτό το μηχανισμό που εισβάλλει όλο και περισσότερο στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή.

Δεν αμφισβητεί κανείς ότι το Διαδίκτυο αποτελεί ένα αναντικατάστατο εργαλείο για την πληροφόρηση, την ενημέρωση, την εκπαίδευση και την επικοινωνία. Παρόλα αυτά, ας θυμόμαστε ότι είναι και ο χώρος ανεξέλεγκτης κυκλοφορίας πορνογραφικού υλικού, όλων των πιθανών αποχρώσεων (το οποίο πολλοί παιδιά στην περιέργεια της εφηβικής ηλικίας αναζητούν). Χώρος που φιλοξενεί βίντεο με σκηνές ακραίας βίας και μίσους (τα οποία διαδίδονται με αστραπαία ταχύτητα, ενθαρρύνοντας το σχολικό εκφοβισμό, την κακοποίηση ζώων, τη βία εναντίον γυναικών, τη ρατσιστική βία, την τρομοκρατική βία, αλλά και οποιαδήποτε άλλη μορφή βίας υπάρχει). Χώρος που τα παιδιά χρησιμοποιούν για να γνωρίσουν ‘ενδιαφέροντα άτομα’, άτομα ‘ερωτεύσιμα’-ιδιαίτερα, αν ο έφηβος είναι ανασφαλής και μοναχικός και το ‘ενδιαφέρον άτομο’ γνωρίζει με επαγγελματική ακρίβεια πώς να έλξει ακαταμάχητα το διαδικτυακό θύμα του. Χώρος που πολλοί έφηβοι αφελώς δίνουν προσωπικές πληροφορίες, σχόλια, αλλά και φωτογραφίες τους, καθώς  το κλικ της δημοσίευσης είναι απατηλά απλό και δεν υπάρχει κανένα  προειδοποιητικό σήμα που να υπενθυμίζει πως «ό,τι αναρτάς στο Διαδίκτυο, ξεφεύγει εντελώς από τον έλεγχό σου για πάντα».  Ούτε γνωρίζουν ότι το ψηφιακό τους αποτύπωμα (digital footprint:  ό,τι έχουν αναρτήσει ποτέ στο διαδίκτυο) μπορεί να ανασυρθεί και να τους ακολουθεί ολόκληρη ζωή.

Το διαδίκτυο είναι ο χώρος που πολλοί έφηβοι χρησιμοποιούν προσπαθώντας να ανακουφίσουν τον πόνο της μοναξιάς , της υπαρξιακής κρίσης, της αναζήτησης ταυτότητας, της πρωτόγνωρης σεξουαλικότητας, αλλά και της ακόρεστης ανάγκης για θαυμασμό και προσοχή από τους άλλους. Η οθόνη προσφέρει μια εύκολη και ασφαλή λύση για τη συγκρότηση μιας ψευδαίσθησης επαφής, μιας ψευδαίσθησης επικοινωνίας. Είναι πιο εύκολο να πληκτρολογείς instant messages και να ‘χτυπάς’ ‘likes’, από το να βρίσκεσαι σε πραγματικό χώρο και χρόνο δίπλα σε ένα πραγματικό άνθρωπο, με σάρκα και οστά, και να προσπαθήσεις να χτίσεις αληθινή φιλία μαζί του. Είναι πιο εύκολο να μπαίνεις και να βγαίνεις από την πλατφόρμα όποτε θες, από ότι να αντιμετωπίσεις πρόσωπο με πρόσωπο τις δυσκολίες  στη φιλία, όπου μπορείς να εξαφανιστείς αυτόματα, να σηκωθείς και να φύγεις από το άτομο που είναι δίπλα σου. Στην πραγματική ζωή, είσαι αναγκασμένος να βλέπεις τα συναισθήματα του φίλου και εκείνος τα δικά σου-ενώ η οθόνη τα κρύβει.  Θα πρέπει να αφιερώσεις την προσοχή σου εξ ολοκλήρου, ενώ στην οθόνη φροντίζεις να τη διασπείρεις  στις εκατοντάδες επαφές και ιστοσελίδες, ώστε να λες πολλά, αλλά ταυτόχρονα και να μη λες τίποτα. Οι έφηβοι ανταγωνίζονται σε έναν αγώνα δρόμου για το ποιός θα έχει περισσότερους ‘φίλους’ , 500, 700, 2000. Όσο μεγαλύτερος ο αριθμός των ‘φίλων’ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τόσο περισσότερο αποσπάται και διασπάται η ενέργειά του, ώστε να μην έχει τελικά βαθύτερη επικοινωνία με κανένα, ούτε καν με τον εαυτό του. Το εθισμένο παιδί δεν αντέχει ούτε λεπτό χωρίς το διαδίκτυο. Αν χάσει το κινητό του, νιώθει σαν να χάνει τον κόσμο. Όταν γυρνά από το σχολείο, τρέχει κατευθείαν στην οθόνη. Προτιμά ακόμη και να φύγει από μια παρέα με τους συμμαθητές του για να μπει στο facebook και να συνομιλεί (με τους ίδιους συμμαθητές!) μέσα από την οθόνη.  Πηγαίνει εκδρομή με το σχολείο κι αντί να χαρεί, να τραγουδήσει, να διασκεδάσει, είναι κολλημένος σε ένα κινητό, στέλνοντας μηνύματα για το τι συμβαίνει στο πούλμαν εκείνη την ώρα.  Παρατηρητής και ρεπόρτερ της ίδιας του της ζωής, δεν προλαβαίνει  να τη ζήσει.

Πολλά παιδιά ψεύδονται για την ηλικία τους, δηλώνοντας ότι είναι μεγαλύτερα, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν πλατφόρμες παιχνιδιών και μέσα κοινωνικής δικτύωσης απεριόριστα. Έτσι, 8χρονα υποκρίνονται ότι είναι 15χρονα, χωρίς όμως να γνωρίζουν τους κανόνες ασφαλείας και πώς να θέσουν privacy settings στο προφίλ τους. Οι ‘φίλοι’ στα διαδικτυακά παιχνίδια (gaming friends) προσθέτονται αδιάκριτα ως ‘φίλοι’ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έτσι, άλλα, άγνωστα ‘15χρονα’ εισβάλλουν σιγά σιγά στην ιδιωτική ζωή του παιδιού, μόνο που τα άλλα, άγνωστα 15χρονα μπορεί να μην είναι 8χρονα, αλλά 48χρονα! Η απατηλή αμεσότητα και η στιγμιαία ανταπόκριση που προσφέρει η συζήτηση στο διαδίκτυο μειώνει τις αναστολές στα παιδιά, κάνοντάς τα να βλέπουν το Διαδίκτυο σαν παρηγορητή κι εξομολογητή. Ιδιαίτερα όταν λείπουν οι αντίστοιχες ανθρώπινες φιγούρες από τη ζωή τους. Οι κίνδυνοι για σεξουαλική θυματοποίηση μέσω διαδικτύου από ενήλικους έμπειρους δράστες (grooming) αυξάνονται αν το παιδί περνά πολύ χρόνο χωρίς επίβλεψη στον υπολογιστή και δεν έχει άλλες ασχολίες ή μια δομημένη, ενδιαφέρουσα καθημερινότητα. Δυστυχώς, το παρκάρισμα του παιδιού στον υπολογιστή είναι πολλές φορές βολικό για τους γονείς, οι οποίοι συχνά είναι υπερβολικά εξαντλημένοι για να τα απασχολήσουν με άλλους, πιο δημιουργικούς τρόπους. Οι κίνδυνοι επίσης αυξάνονται όταν τα παιδιά δεν γνωρίζουν τους κανόνες ασφαλούς λειτουργίας του διαδικτύου, όταν επιδιώκουν να κάνουν επίδειξη στους άλλους, όταν θέλουν να φανούν ως αντικομφορμιστές ήρωες που παίρνουν ρίσκα (ακόμη και ηλεκτρονικά ρίσκα), όταν είναι κακοποιημένα και παραμελημένα (Ming, Poke, Ping, ‘Vulnerable young people, social media and e-safety’, Stephen Carrick-Davies, 2011).

Οι επιτήδειοι που αποζητούν να κακοποιήσουν παιδιά μέσω του διαδικτύου, συχνά ξεκινούν εισάγοντας σεξουαλικό περιεχόμενο στη συζήτηση με το παιδί, ή εισάγοντας πορνογραφία , που δίνει μια διαστρεβλωμένη αντίληψη της σεξουαλικότητας.  Παρουσιάζουν στο παιδί την ιδέα ότι το σεξ μεταξύ ανήλικου κι ενήλικα είναι φυσιολογικό. Τελευταία υπάρχει μια αυξανόμενη τάση να κακοποιούν το παιδί αποκλειστικά μέσω διαδικτύου, χρησιμοποιώντας την κάμερα (webcam), ώστε να δίνει το παιδί ακατάλληλες εικόνες του εαυτού του διαδικτυακά (όπως επίσης και ο δράστης).  Τα παιδιά δεν γνωρίζουν ότι  οποιοδήποτε διακίνηση απρεπούς υλικού με παιδιά, είναι παράνομη-ακόμη κι αν τα ίδια τα παιδιά αναρτούν γυμνές φωτογραφίες του εαυτού τους. Το παιδί που νιώθει παραμελημένο ή απελπισμένο, εύκολα θα παρασυρθεί από κολακείες, δώρα και υποσχέσεις κάποιου που θα του παρουσιαστεί ως σωτήρας. Κορίτσια με χαμηλή αυτοεκτίμηση εύκολα θα πιστέψουν ότι βρήκαν τον άνδρα των ονείρων τους μέσα από το διαδίκτυο, αν αυτός είναι διατεθειμένος να τους δώσει λίγη προσοχή παραπάνω. Δεν γνωρίζουν ότι είναι λίγοι οι άνθρωποι σήμερα που θα δώσουν ανιδιοτελώς, δεν αναγνωρίζουν ότι κακοποιούνται, αλλά νομίζουν ότι είναι σε μια ρομαντική σχέση αγάπης με τον ενήλικα.   Οι δράστες είναι κατά κανόνα υπεράνω πάσης υποψίας -οικογενειάρχες, μορφωμένοι, επαγγελματικά καταξιωμένοι. Τελευταία επίσης, πολλοί δράστες χρησιμοποιούν τα διαδικτυακά βιντεοπαιχνίδια για να γίνουν ‘φίλοι’ και έτσι να θυματοποιήσουν αγοράκια.

Άλλοι κίνδυνοι στο διαδίκτυο μπορεί να είναι οι σεξουαλικοποιημένες διαφημίσεις σε ιστοσελίδες όπου συχνάζουν παιδιά (τα μικρά παιδιά μπερδεύουν το περιεχόμενο της ιστοσελίδας με τις διαφημίσεις), περιεχόμενο που προάγει τη βία και το μίσος, ιστοσελίδες που τα ωθούν σε τζόγο, καθώς και η πληθώρα των εξαιρετικά βίαιων βιντεοπαιχνδιών, όπου τα επιτεύγματα για να πάρουν πόντους, είναι π.χ. να κλέψουν αυτοκίνητα, να σπάσουν τζάμια ή να σκοτώσουν τη γιαγούλα στο δρόμο.

Η λύση για την αποφυγή των κινδύνων στο διαδίκτυο δεν είναι απλή. Και σίγουρα δεν είναι ‘τζάμπα’ -από άποψη χρόνου, προσοχής και προσπάθειας. Πέρα από τις δικλείδες ασφαλείας, όπως ενημέρωση, γονεϊκά φίλτρα προστασίας, επίβλεψη στον υπολογιστή κλπ., ο γονιός θα πρέπει να αφιερώσει χρόνο, προσοχή και ψυχική ενέργεια για να χτίσει μια ουσιαστική σχέση με το παιδί του, μια σχέση εμπιστοσύνης και μια σχέση όπου το παιδί θα νιώθει άνετα και χαρούμενα. Αν π.χ. η ατμόσφαιρα στο σπίτι είναι γεμάτη γκρίνια και κατάθλιψη, είναι αναμενόμενο να θέλει το παιδί να φύγει από το τραπέζι του μεσημεριανού όσο μπορεί πιο γρήγορα και να ‘καρφωθεί’ στην οθόνη του υπολογιστή. Τότε ο γονιός γκρινιάζει ακόμη περισσότερο, αλλά έχει να προσφέρει μια πιο ευχάριστη εναλλακτική στο παιδί του; Έχει να προτείνει μια άλλη ενδιαφέρουσα απασχόληση στο παιδί; Αν ο γονιός δυσφορεί με τον ίδιο του τον εαυτό, πώς θα περάσει το παιδί καλά μαζί του; Θα πρέπει  να υπάρχει ένας υποστηρικτικός ιστός και ένα πρόγραμμα από δημιουργικές δραστηριότητες, όπου θα έχει ο έφηβος την ευκαιρία να βρίσκεται με άλλα παιδιά. Καθώς πολλοί γονείς δυσκολεύονται να συντηρήσουν οικονομικά φροντιστήρια, αθλητικούς συλλόγους κλπ. πιστεύω ότι οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων των σχολείων θα πρέπει να δραστηριοποιηθούν ώστε να παρέχουν λέσχες δημιουργικής απασχόλησης (π.χ. γλώσσες, δημιουργική γραφή, καλλιτεχνικά και θεατρικά εργαστήρια), με μικρό κόστος, ώστε να στηριχθούν τα παιδιά, σε επίπεδο γειτονιάς, να εμψυχωθούν και να εκπαιδευτούν σε μια λογική αλληλεγγύης και δημιουργικότητας. Οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων στα σχολεία είναι από τα τελευταία υγιή κύτταρα συλλογικότητας στην ελληνική κοινωνία, τουλάχιστον στο επίπεδο γειτονιάς και θα πρέπει να κινητοποιηθούν για χάρη των παιδιών-ιδιαίτερα αυτή τη δύσκολη περίοδο. Η προστασία από οποιονδήποτε εθισμό μπορεί να γίνει μόνο με την συστηματική κι επίμονη προσπάθεια για την καλλιέργεια αυθεντικών ανθρώπινων σχέσεων αλληλοστήριξης κι εμπιστοσύνης. Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις και δεν υπάρχει άλλος δρόμος για να αποφευχθεί η παγίδα της ‘μαγικής’ οθόνης.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 7/12/2013

Αυτοπροστασία του παιδιού από τη λεκτική βία

Με αφορμή την χθεσινή παγκόσμια ημέρα για τα δικαιώματα του παιδιού, αναρτώ αυτό το άρθρο σχετικά με την αυτό-προστασία του παιδιού από τη λεκτική βία-και κυρίως τη λεκτική-συναισθηματική βία που προέρχεται από τους γονείς. Μέσα σε όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα, το συμπέρασμά μου ως ψυχολόγος είναι ότι η μεγαλύτερη αιτία ανθρώπινου πόνου εξακολουθεί να προέρχεται από τις λαβωμένες σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, ιδιαίτερα των κοντινών σχέσεων, που σχεδόν πάντα ανάγονται σε προβλήματα στην παιδική ηλικία. Οι λαβωμένες σχέσεις με τους γονείς επίσης επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού, το οποίο αποτελεί τη ρίζα για προβλήματα σε πολλούς διαφορετικούς τομείς στη μελλοντική ζωή του παιδιού. Κι επειδή, η λεκτική-συναισθηματική βία είναι η συνηθέστερη μορφή κακομεταχείρισης και η πιο παραγνωρισμένη, αποφάσισα να γράψω αυτές τις σύντομες οδηγίες αυτό-προστασίας για το παιδί.

Αν οι γονείς σου σε μειώνουν, σε υποτιμούν ή σε βρίζουν, θυμήσου:

Η λεκτική βία (βρισιές, ταπεινώσεις, ειρωνείες, απειλές) δεν δικαιολογείται –ό,τι κι αν έχει κάνει ένα παιδί.

Το κάθε παιδί δικαιούται να σέβονται την αξία και την προσωπικότητά του.

Άλλο κριτική στην πράξη, άλλο κριτική στο άτομο. Οι ενήλικες έχουν δικαίωμα να κριτικάρουν τις πράξεις και τα λάθη σου. Αλλά κανείς δε δικαιούται να σε μειώνει ως άτομο, π.χ. με αρνητικά κοσμητικά επίθετα σε δεύτερο ενικό ή γενικόλογες φράσεις που σε καταδικάζουν (όπως «ποτέ σου δεν θα καταφέρεις τίποτα», «όλα λάθος τα κάνεις» κλπ.)

Αν σε υποτιμούν και σε ταπεινώνουν, μην πιστεύεις τους χαρακτηρισμούς αυτούς για τον εαυτό σου. Μην κάνεις τις αρνητικές λέξεις κτήμα σου. Δεν σε αντιπροσωπεύουν.

Είναι πολύ δύσκολο για ένα παιδί να μην πιστέψει το γονιό του όταν εκείνος βρίζει το παιδί, γιατί πολύ απλά αγαπά το γονιό του. Μπορείς όμως να αγαπάς κάποιον, χωρίς να δέχεσαι τη γνώμη του για το άτομό σου-ακόμη κι αν αυτό το άτομο είναι ο γονιός σου.

Αν νιώθεις θυμό και πίκρα (για τις βρισιές και ταπεινώσεις από τους γονείς σου) κατανόησε ότι είναι φυσιολογικό να έχεις αντικρουόμενα συναισθήματα όταν κάποιον που αγαπάς σε πληγώνει. Το να είσαι θυμωμένος μαζί του για κάτι που θεωρείς άδικο, δεν σημαίνει ότι είσαι «κακό παιδί», ούτε ότι δεν τον αγαπάς πια.

Θυμήσου ότι πολλές από τις βρισιές-ειρωνείες ή ταπεινώσεις που εκστομίζουν οι γονείς σου, δεν τις πιστεύουν καν οι ίδιοι. Συχνά δεν τις παίρνουν καν σοβαρά, απλά όταν είναι εκνευρισμένοι και κουρασμένοι τους ξεφεύγουν κουβέντες που δεν τις εννοούν –αλλά δυστυχώς πληγώνουν.

Θυμήσου επίσης ότι οι γονείς σου  απλά αναπαράγουν τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι ανατράφηκαν, ίσως έχουν μάθει ότι έτσι πρέπει να διαπαιδαγωγούνται τα παιδιά. Η σημερινή επιστήμη δεν αποδέχεται τη λεκτική βία ως σωστό τρόπο διαπαιδαγώγησης, αλλά πολλοί γονείς (και πολλά παιδιά) δεν το γνωρίζουν αυτό. Οι γονείς σου, όσο κι αν τους αγαπάς, δεν είναι αλάνθαστοι!

Αξίζεις πάρα πολλά, είσαι ένα δώρο σε αυτόν τον κόσμο. Η αξία σου δεν μπορεί να αλλάξει, όσα λάθη κι αν έχεις κάνει, όσες άσχημες κουβέντες κι αν σου έχουν πει.

Αν σου έχουν πει κουβέντες που πληγώνουν, να επαναλαμβάνεις μέσα σου το αντίθετο, δηλαδή θετικές φράσεις. Αν λοιπόν σου έχουν πει «είσαι άχρηστος», εσύ μέσα σου να επαναλαμβάνεις «είμαι χρήσιμος». Αν σου λένε «είσαι βλάκας», εσύ να λες από μέσα σου «είμαι έξυπνος». Η σχέση με τους γονείς σου είναι πολύ σημαντική, σημαντικότερη όμως είναι η σχέση με τον εαυτό σου- ζεις μαζί του κάθε στιγμή όλης σου της ζωής!

Πρόσεξε να μην παγιδευτείς στον φαύλο κύκλο της χαμηλής αυτοεκτίμησης: τα παιδιά που τα υποτιμούν οι γονείς τους, νιώθουν μειονεκτικά και ίσως απομονώνονται ή εκτονώνουν το θυμό τους και την ανασφάλειά τους, μειώνοντας άλλα παιδιά. Στην τελευταία περίπτωση τιμωρούνται από τους εκπαιδευτικούς και οι γονείς τους τα μαλώνουν ακόμη περισσότερο. Έτσι λοιπόν εγκλωβίζονται σε μια αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, που συνεχώς επιβεβαιώνει την αρνητική εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.

Θυμήσου ότι η ταπείνωση από ένα πρόσωπο που αγαπάμε –ιδιαίτερα αν είναι γονείς- είναι αρκετά επώδυνη από μόνη της. Μην πληγώνεις ακόμη περισσότερο τον εαυτό σου, με το να πιστεύεις τα λεγόμενά τους.

Έχεις δικαίωμα να σε αγαπούν, να σε στηρίζουν και να έχουν υπομονή με τα λάθη σου. Έχεις δικαίωμα να αγαπάς τον εαυτό σου και να πιστέψεις στον εαυτό σου, ότι κι αν έχουν πει οι άλλοι, ακόμη κι αν είναι ενήλικες, ακόμη κι αν τους αγαπάς, ακόμη κι αν τους χρειάζεσαι. Την αυτοεκτίμησή σου δεν μπορεί να την ελέγξει κανείς. Επέλεξε να πιστέψεις στον εαυτό σου. Θα σε βοηθήσει για μια ολόκληρη ζωή.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 21/11/2013