«Σωτηρία»: ένα συγκλονιστικό ιστορικό ντοκουμέντο με πολλαπλά μηνύματα για το σήμερα

Πρόσφατα ανακάλυψα καταχωνιασμένο ένα βιβλίο που μου είχε δώσει μια εκλεκτή συνάδελφος πριν καιρό, με τίτλο «Η ‘Σωτηρία’ τόπος μαρτυρίου των φθισικών», που γράφηκε το 1936 από τον δημοσιογράφο Κώστα Στούρνα. Το βιβλίο ρίχτηκε στην πυρά από τη δικτατορία του Μεταξά, ξεχάστηκε και εκδόθηκε πολύ καιρό μετά, το 2010, από τον «Σύλλογο Φίλων Περιθαλπομένων Νοσοκομείου Σωτηρία», σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, με επιμέλεια του Γιώργου Σταυράκη. Το βιβλίο αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο, τόσο συγκλονιστικό, που από ένα τυχαίο ξεφύλλισμα, τελικά το διάβασα όλο μονορούφι μέσα σε μία ώρα.

Ο Κώστας Στούρνας περιγράφει με γλαφυρότατο τρόπο, αλλά και με μια συμπόνοια κι αθωότητα που σε αγγίζει λες και τα βλέπεις μπροστά σου, για τις απίστευτες συνθήκες που βίωναν οι φθισικοί στο σανατόριο της Σωτηρίας, για πάνω από τρεις δεκαετίες.  Το σανατόριο δεν είχε καθαρισθεί ούτε μία φορά για  χρόνια… Πτώματα άθαφτα ανάμεσα στους ασθενείς, μερμηγκιασμένα, ακόμη και για πέντε ημέρες. Βετεράνοι πολέμου, ηλικιωμένοι και νέοι, χιλιάδες εγκαταλελειμμένοι άρρωστοι, στο κολαστήριο της Σωτηρίας, σε συνθήκες σχεδόν απόλυτης αστεγίας. Ο Κ. Στούρνας περιγράφει αναλυτικά πώς οι θέσεις στα ελάχιστα κτίσματα ήταν πολλάκις λιγότερες από τις ανάγκες, κι έτσι οι φθισικοί είχαν καταλάβει όλα τα ημιτελή γιαπιά, όλες τις τουαλέτες, κοιμόνταν στα υπόγεια χάμω και τέλος, έφτιαχναν παράγκες από ξύλινες τάβλες ανάμεσα στα δέντρα. Μόνη προστασία από το κρύο και τη βροχή  ήταν τίποτα τενεκέδες, τάβλες, παλιές κουβέρτες που έστηναν γύρω τους για να τους…προστατεύουν από τη βροχή και το κρύο… Οι πιο φτωχοί ακόμη, δεν είχαν ούτε κουβέρτα, ούτε τάβλες. Αυτοί οι δύστυχοι προσπαθούσαν να προστατευτούν από το κρύο, βάζοντας πέτρες και χαρτιά γύρω από τη στρωματσάδα τους…έτσι έβγαζαν τις παγωμένες μακρές νύχτες του χειμώνα μέσα στο βασανιστικό βήχα και τις ψείρες. Περιγράφει την απόλυτη απλυσιά, τις ουρές για μία και μόνο βρύση μέσα στην οποία πλένονταν τα πάντα, από τα πτυεολοδοχεία μέχρι τα σφουγγαρόπανα-πάντα μόνο  με κρύο νερό, γιατί δεν υπήρχε ούτε σαπούνι, ούτε κλίβανος. Περιγράφει το ελάχιστο φαγητό που δεν ήταν ποτέ αρκετό και τις εργάτριες που μαγείρευαν κι έτρωγαν από τα ίδια (πλυμένα με κρύο νερό) πιάτα, με αποτέλεσμα να παίρνουν κι εκείνες τη σειρά τους ως ασθενείς. Τα ρυάκια των βόθρων που έρεαν ανάμεσα στις παράγκες ορθάνοιχτα, καθώς δεν υπήρχε λειτουργικό σύστημα αποχέτευσης. Το απόλυτο σκοτάδι μετά το σούρουπο και τους κατάκοιτους ετοιμοθάνατους να σαπίζουν μέσα στις ακαθαρσίες τους, με μόνη βοήθεια την αλληλεγγύη των πιο ικανών ασθενών που τους τάιζαν και τους βοηθούσαν να αλλάξουν ρούχα -αν τύχαινε και παρέμεναν ζωντανοί στο διάστημα των δύο μηνών (που γινόταν το καθάρισμα των ρούχων), καθώς περισσότεροι από τους μισούς από τη στιγμή της εισόδου δεν επεβίωναν πάνω από ένα μήνα. Όταν ο αριθμός των ασθενών ήταν μέχρι και 3000 τη φορά, και με το ρυθμό που εναλλάσσονταν, καταλαβαίνει ότι στις τρεις αυτές δεκαετίες, εκατοντάδες χιλιάδες ψυχές μαρτύρησαν εκεί...

Πώς είναι δυνατόν να έγιναν αυτά τα πράγματα στην Ελλάδα; Για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα;  Πέρα από την ιστορικότητα του νοσοκομείου δεν γνώριζα τίποτε για αυτές τις φρικιαστικές συνθήκες. Πώς είναι δυνατόν να έγιναν αυτά τα πράγματα στην Ελλάδα; Έκλεισα το βιβλίο με την αίσθηση ότι η Ελλάδα είχε το δικό της στρατόπεδο συγκέντρωσης εκείνη τη σκοτεινή εποχή. Στο οποίο ο δήμιος δεν ήταν οι ναζί, αλλά η αρρώστια και η αδιαφορία…. Πώς είναι δυνατόν να έγιναν  αυτά τα πράγματα στην Ελλάδα; αυτή η σκέψη μου τριβέλιζε το μυαλό... Στη χώρα που γέννησε όχι μόνο την ιατρική, αλλά και την ηθική της ιατρικής; Στη χώρα που ήταν γεμάτη Ασκληπιεία από το βάθος των χρόνων, προσβλέποντας στην ανάπαυση, φροντίδα και θεραπεία των ασθενών; Δεν μπορούσα παρά να συμπεράνω ότι η παραμέληση εκείνη ήταν εσκεμμένη. Μπορεί να μην υπήρχαν αποτελεσματικά φάρμακα εκείνη την εποχή, υπήρχαν όμως σε αφθονία και πιάτα και σεντόνια και σαπούνια. Γιατί όχι στο Σωτηρία;  Ίσως αυτός ήταν ο τρόπος  των διεστραμμένων εξουσιών της εποχής να κάνουν τους ανθρώπους να υποφέρουν, ώστε να ανταγωνιστούν επάξια τους ανερχόμενους στην Ευρώπη ναζί. Και μετά από το ερώτημα «πώς είναι δυνατόν;» έρχεται ένα άλλο, ακόμη πιο αδυσώπητο. «Θα μπορούσε το ίδιο να γίνει ξανά σήμερα;»….

Το 1936 δεν είναι και τόσο μακριά…. Το δηλητηριώδες μείγμα της αναλγησίας, του απομονωτισμού και της εσκεμμένης αποστέρησης, θα μπορούσε κάλλιστα να  δημιουργήσει τέρατα, ακόμη και σήμερα. Δεν συγκρίνεται φυσικά με τον τότε ‘ανθρώπινο στάβλο’, αλλά όταν στα νοσοκομεία σήμερα βρίσκεις εγκαταλελειμμένους κατάκοιτους ασθενείς, σε απόκεντρα δωμάτια, χωρίς σαπούνι και νερό, να έχουν σκάσει από τη δίψα και τη μυρωδιά των ούρων να είναι αποπνικτική, ίσως τίποτε δεν είναι απίθανο. Ίσως ακόμη μια φορά, πρέπει να διδαχθούμε από την ιστορία.

Το πιο συγκλονιστικό όμως από όλα δεν ήταν οι φρικαλεότητες που περιγράφει ο Κ. Στούρνας. Ήταν οι εξεγέρσεις των φθισικών. Από το 1921 ως το 1936 που γράφηκε το ντοκουμέντο  (και πριν ακόμη η Σωτηρία γίνει κέντρο ανάρρωσης αντιστασιακών) έγιναν κοντά στις δέκα εξεγέρσεις, ακόμη και με πορείες προς το Σύνταγμα,  από τους ίδιους τους ασθενείς. Σε μια τέτοια πορεία, σύμφωνα με τον Κ. Στούρνα, το ελληνικό κράτος έδειξε τον (από τότε) απύθμενο κρετινισμό του, με την απαράμιλλη ελληνική αστυνομία να χτυπά βάναυσα με γκλομπς τους διαμαρτυρόμενους φθισικούς στα πλευρά, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να κάνουν αιμόπτυση και πολλοί να πεθάνουν πολύ σύντομα από τα τραύματα στα καταπονημένα τους πνευμόνια. Τον Ιούλιο του 1932, πρόεδρος της Πανελληνίου Ενώσεως Φυματικών ήταν ένα 28χρονο παλληκάρι, ο  Χαρ. Σωχωράκης. Στην ακμή της ηλικίας του, τότε που θα μπορούσε να βλέπει  με ανυπομονησία τη ζωή να ανοίγεται μπροστά του, να προσδοκά τις χαρές της ζωής, τον έρωτα, την επαγγελματική προκοπή, τη δημιουργία του δικού του σπιτικού, -ό,τι τέλος πάντων σημαίνει για τον μέσο άνθρωπο η ζωή-  βρέθηκε άρρωστος, στην εξορία της Σωτηρίας, με μόνη βεβαιότητα το ραντεβού με τον θάνατο. Παρόλα αυτά, δεν παραιτήθηκε στη μοίρα του, ούτε αποσύρθηκε πικραμένος. Σε αυτό το πλαίσιο που βρέθηκε, στο λίγο χρόνο που του απόμεινε, αποφάσισε να παλέψει για τους άλλους, τους δύσμοιρους συνασθενείς του- ανθρώπους αγνώστους μέχρι τότε σε αυτόν, αλλά με τους οποίους ξαφνικά ένιωσε ενωμένος σε αυτή τη σκληρή μοίρα. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, δολοφονήθηκε άνανδρα μέσα στο Σωτηρία τον Ιούλιο του 1932, ηγούμενος των εξεγέρσεων της ‘Ενωσης εναντίον των καταχρήσεων της διεύθυνσης και της εξαθλίωσης των συνθηκών ζωής. Η διαφθορά και το παρακράτος λειτουργούσαν από τότε… ακόμη και ανάμεσα στους μελλοθάνατους…..

Το επαναστατικό πνεύμα άνθισε έκτοτε στο Σωτηρία. Ανάμεσα στο θάνατο ξεπήδησε η φλόγα για μια καλύτερη ζωή, έστω κι αν η καλύτερη ζωή αφορούσε  αποκλειστικά πια μόνο τους άλλους. Ίσως τόσο κοντά στο θάνατο, οι άνθρωποι αποκτούν περισσότερο θάρρος, περισσότερη εκτίμηση για τη ζωή -τη ζωή των άλλων…. Μετά τη συγγραφή του ντοκουμέντου του Κ. Στουρνά, σημαντικοί αντιστασιακοί κατά τη διάρκεια της κατοχής αγωνίζονται και εκτελούνται μέσα στη Σωτηρία .

Ο Χαρ. Σωχωράκης είναι δυστυχώς παντελώς άγνωστος στην ελληνική κοινωνία σήμερα, όπως και πολλοί άλλοι ήρωες. Θα έπρεπε η ιστορία του- όπως και η ιστορία του "Σωτηρία"- να διδάσκεται στα ελληνικά σχολεία. Όχι μόνο γιατί πρέπει να γνωρίζουμε τις πιο σκοτεινές πτυχές της ιστορίας μας ώστε να μην τις επαναλάβουμε. Όχι μόνο γιατί ήταν μια κοιτίδα ηρωισμού και αλληλεγγύης στις πιο δύσκολες συνθήκες που μπορεί να συλλάβει ανθρώπινος νους. Αλλά γιατί -πώς να το κάνουμε-, όταν άνθρωποι αποστεωμένοι από την πείνα, εξαντλημένοι από την ασθένεια, παρατημένοι από όλη την κοινωνία -ακόμη και την ίδια τους την οικογένεια- όταν άνθρωποι μελλοθάνατοι, κατεβαίνουν στο Σύνταγμα με 40 πυρετό για να διεκδικήσουν καλύτερη ζωή, τότε τι δικαιολογία έχουμε εμείς να παραιτηθούμε;;;;;;……….

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 15/10/2015

Ριψοκίνδυνη συμπεριφορά στην εφηβεία

Οι έφηβοι, ειδικά τα αγόρια, πολλές φορές αναζητούν την αδρεναλίνη και το αίσθημα ηρωισμού που τους προσφέρουν το ρίσκο, οι περιπέτειες κι ενδεχομένως μια ελαφρά «παραβατική» συμπεριφορά. Δοκιμάζουν τα όρια των ενηλίκων, καθώς και τα δικά τους, όπως επίσης και την ανεξαρτητοποίησή τους. Η εντός λογικής πειραματισμοί είναι φυσιολογικοί σε αυτήν την ηλικία, παρόλο που δημιουργούν μεγάλο στρες στους γονείς. Ο έλεγχος της παρορμητικότητας δεν είναι τόσο ανεπτυγμένος όπως στους ενήλικες και πολλές φορές παίρνουν αποφάσεις χωρίς να σκεφτούν τις συνέπειες. Όταν όμως η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά γίνεται ιδιαίτερα επίμονη, συχνή ή έντονη, χρειάζεται να ασχοληθούμε με τα αίτιά της πριν καταλήξει σε τραγικές συνέπειες.

Ριψοκίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να αποτελούν:

Οι τσακωμοί, ιδιαίτερα σε οργανωμένα πλαίσια «συμμοριών» κλπ.

Σεξ χωρίς προφυλάξεις, που μπορεί να οδηγήσει σε βία/βιασμό/ σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, που θα απομακρύνουν το παιδί από το σχολικό πλαίσιο με μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Χρήση ουσιών ή υπερβολική χρήση αλκοόλ. Οι αρνητικές συνέπειες της χρήσης αλκοόλ και ουσιών (συμπεριλαμβανομένης της μαριχουάνας) είναι γνωστές. Τα αποτελέσματά τους συμπεριλαμβάνουν βλάβες στον εγκέφαλο (ειδικά τον αναπτυσσόμενο εφηβικό εγκέφαλο) και ζωτικά όργανα. Ταυτόχρονα, η χρήση συχνά σχετίζεται με άλλες αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, όπως σεξ χωρίς προφύλαξη, βίαιοι τσακωμοί, επικίνδυνη οδήγηση.

Βανδαλισμοί, χουλιγκανισμός/καταστροφές

Εγκατάλειψη του σχολείου για εντονότερη εμπλοκή στην ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, με αρνητικές μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Αυτοτραυματισμός/αυτοκτονικότητα/ πράξεις που προκαλούν πόνο, όπως υπερβολική χάραξη τατουάζ.

Η ριψοκίνδυνη οδήγηση είναι η σημαντικότερη κατηγορία, με τα περισσότερα νεαρά θύματα, ειδικά στη χώρα μας. Υπερβολική ταχύτητα/ ‘κόντρες’/ οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ/ουσιών/ οδήγηση χωρίς ζώνη/ οδήγηση χωρίς συγκέντρωση, π.χ. με άλλους εφήβους στο αμάξι, που γελούν, πίνουν, εμπλέκονται σε σεξουαλική δραστηριότητα/ οδήγηση και χρήση κινητού-sms την ίδια στιγμή. Στις ΗΠΑ, η επικίνδυνη οδήγηση είναι η πρώτη αιτία θανάτου στην εφηβεία, ακολουθούμενη από τους τραυματισμούς, δολοφονία και αυτοκτονία.

Η «παραβατικότητα» αυτών των συμπεριφορών είναι ακριβώς αυτό που έλκει τους εφήβους, που αναζητούν τη γοητεία του απαγορευμένου και τον ηρωισμό εκείνου που ‘σπάει τους κανόνες’.

Επιβαρυντικοί παράγοντες

Χαμηλή αυτό-εκτίμηση/ αρνητική επιρροή από συνομιλήκους/ έλλειψη φιλοδοξιών-ονείρων για το μέλλον/έλλειψη ενδιαφέροντος από την οικογένεια/ κακές οικογενειακές σχέσεις/ κακή επικοινωνία μεταξύ μελών της οικογένειας/ χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο.

Τι μπορούμε να κάνουμε

Η υπερβολική υπερπροστασία, σε σημείο συναισθηματικού ευνουχισμού του παιδιού, θα επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα: αναζήτηση ανόητου (και επικίνδυνου) ρίσκου. Η εφηβεία είναι μια περίοδος που το παιδί επαναδιαπραγματεύεται τις σχέσεις του και αναζητά νέες τοποθετήσεις και ρόλους σε αυτές. Δυστυχώς, πολλές φορές οι γονείς, δεν ‘μεγαλώνουν’ αντίστοιχα κι επιμένουν να βλέπουν το παιδί όπως ήταν στα 9 και στα 10. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι απρόβλεπτες εκρήξεις, ή διαφυγή προς επικίνδυνες ατραπούς. Αναγνωρίστε ότι το παιδί σας μεγαλώνει και φροντίστε να επαναδιαπραγματευτείτε τα όρια μαζί του, δίνοντάς του σταδιακά όλο και περισσότερη ελευθερία/ανεξαρτησία, ενώ ταυτόχρονα διατηρείστε μια στενή σχέση επικοινωνίας μαζί του. Παρότι τα σώματά τους μοιάζουν με αυτά των ενηλίκων, γνωσιακά δεν αναπτύσσονται πλήρως παρά μόνο στα 20. Έτσι δεν έχουν την ικανότητα να ζυγίζουν όλα τα ενδεχόμενα και να λαμβάνουν αποφάσεις, υπολογίζοντας τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Μπορεί το παιδί σας να εκτονώσει της αίσθηση περιπέτειας που αναζητά μέσα από μια οργανωμένη οδό με ασφαλή τρόπο, όπως π.χ. κάποιο άθλημα, προσκοπισμό, θέατρο κλπ. Αν το παιδί έχει ανάγκη την αδρεναλίνη που του προκαλεί η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, είναι προτιμότερο να εκπαιδευτεί σε ένα άθλημα εξωτερικού χώρου, π.χ. ορειβασία, αναρρίχηση, κατάδυση, που προσφέρει την ευφορία της αδρεναλίνης, αλλά σε ασφαλή πλαίσια. Επίσης, ο εθελοντισμός είναι μια δραστηριότητα που δίνει μεγάλη ικανοποίηση σε νέα άτομα και τα οδηγεί σε βελτιωμένες συμπεριφορές, και καλύτερες αξίες σε βάθος χρόνου.

Μιλήστε αναλυτικά και με επιχειρήματα στο παιδί για τις συνέπειες της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς-και με πραγματικά παραδείγματα αν είναι δυνατόν. Τα μνήματα στους δρόμους δεν είναι εκεί τυχαία, αντιπροσωπεύουν ένα πραγματικό πρόσωπο που χάθηκε-ας το θυμίζουμε αυτό στα παιδιά.

Συμφωνήστε σε κοινούς κανόνες με το παιδί σας και προσπαθήστε να είστε λογικοί σε αυτούς. Δώστε τους εναλλακτικές σε εκείνο που δεν μπορείτε να δεχτείτε. Πάντα εξηγείστε την λογική πίσω από έναν κανόνα. Στερήστε προνόμια από το παιδί σας όταν παραβιάζει αυτούς τους κανόνες αλλά όχι με εκδικητικό τρόπο. Φροντίστε οι κανόνες και οι προσδοκίες να είναι ξεκάθαροι και να έχουν αιτιολογηθεί.

Μιλήστε για τις αξίες, για την αξία της ζωής, του σεβασμού των άλλων. Όσο νωρίτερα γίνει το παιδί συνειδητοποιημένο στις αξίες, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να τις παραβιάσει.

Προσέξτε τις παρέες του παιδιού σας- μιλήστε του αν κρίνετε ότι εμπλέκονται σε ριψοκίνδυνη συμπεριφορά και τονώστε την αυτό-εκτίμησή του, ότι μπορεί να αρνείται να αντιγράψει τις συμπεριφορές των άλλων. Φροντίστε να γνωρίζετε-διακριτικά-τις παρέες του παιδιού σας. Προσκαλέστε τους στο σπίτι. Φροντίστε επίσης να γνωρίζετε και τους ενήλικες με τους οποίους το παιδί σας έρχεται σε επαφή κι επικοινωνία. Φροντίστε να γνωρίζετε που κινείται, αλλά να έχετε και επικοινωνία με το σχολείο, ώστε τουλάχιστον να γνωρίζετε τις συμπεριφορές και κοινωνικοποίηση του παιδιού. Στην επικοινωνία σας με τον έφηβο, φροντίστε να γίνεται με έναν τρόπο που του είναι αποδεκτός, π.χ. με μηνύματα την ώρα που είναι με τους φίλους τους.

Φροντίστε επίσης το παιδί σας να έχει ανοιχτό κι ευρύ κύκλο γνωριμιών, ώστε να μην είναι ευάλωτο στο ‘παραστράτημα’ μιας παρέας.

Διατηρήστε μια στενή σχέση επικοινωνίας με το παιδί σας, ώστε να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο ανοιχτό σε εσάς. Αν υπάρχει μια στενή σχέση οικειότητας κι εμπιστοσύνης με το παιδί, θα είναι πιο ανθεκτικό στις πιέσεις συνομιλήκων για χρήση ουσιών/σεξ κλπ.

Μπορείτε να δώσετε στο παιδί σας κάποιες έτοιμες απαντήσεις στη πίεση των συνομιλήκων και να τις κάνετε πρόβα μαζί του. Π.χ. αν επιμένουν οι παρέες για κάπνισμα, μπορεί να πει απλά «δεν μου αρέσει, μου φέρνει ναυτία» ή «μου προκαλεί άσθμα».

Αν το παιδί είναι ιδιαίτερα αντιδραστικό, διαπραγματευτείτε μαζί του τους χώρους που θα επιτρέψετε τον πειραματισμό. Καλύτερα να βάψει τα μαλλιά του πράσινα (έστω κι αν δεν σας αρέσουν!) παρά να δοκιμάσει μαριχουάνα.

Όταν η ριψοκίνδυνη-παραβατική συμπεριφορά είναι συστηματική και ακραία, ίσως είναι ένδειξη βαθύτερου προβλήματος, οπότε χρειάζεται η συνδρομή ειδικού.

Δείτε κατά πόσον η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά του παιδιού οφείλεται στην έλλειψη αυτό-εκτίμησης και στην ανάγκη του να επιδειχτεί στους συνομιλήκους τους, ειδικά εκείνους του αντίθετου φύλου. Η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, ακόμη κι αν έχει ‘επιτυχές’ αποτέλεσμα, ΔΕΝ θα του δώσει αυτό-εκτίμηση. Ακόμη κι αν εισπράξει τον πρόσκαιρο θαυμασμό, σύντομα θα νιώσει πάλι όπως πριν.

Κρατήστε ανοιχτή τη γραμμή επικοινωνίας με το παιδί. Όσο κι αν τα δικά του προβλήματα σας φαίνονται ‘μικρά’, δείξτε του ότι τα παίρνετε στα σοβαρά.  Χρησιμοποιήστε μικρές καθημερινές αφορμές για να μιλήσετε στα παιδιά για σημαντικά ζητήματα, έστω και για λίγο. Μην προσβάλλετε και μη μειώνετε τα παιδιά. Μην το παίρνετε προσωπικά αν κάποιες στιγμές τα παιδιά δείχνουν θυμωμένα μαζί σας- είναι μέρος της εφηβείας.

Βοηθήστε το παιδί να αναπτύξει δικές του δεξιότητες αυτοβοήθειας και αυτοπροστασίας, π.χ. να διακρίνει πότε ένα άτομο είναι έμπιστο και πότε όχι, ποιες συνθήκες μπορεί να είναι απειλητικές για την ασφάλειά του, πώς να λέει όχι κλπ.

Τέλος, φροντίστε να μην εμπλέκεστε σε ριψοκίνδυνες συμπεριφορές οι ίδιοι. Ένας γονιός που καπνίζει ή πίνει ασταμάτητα και οδηγεί χωρίς ζώνη, δεν μπορεί να πείσει το παιδί του να μην κάνει το ίδιο. Τα παιδιά μαθαίνουν από αυτά που κάνουμε, όχι αυτά που λέμε.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 11/10/2015

Πηγές/περισσότερες πληροφορίες

http://raisingchildren.net.au/articles/risktaking_teenagers.html

http://www.ianrpubs.unl.edu/pages/publicationD.jsp?publicationId=786

Σεξουαλική ελευθεριότητα στην εφηβεία

Η έναρξη έντονης σεξουαλικής ζωής σε πρώιμη ηλικία έχει γίνει το κυρίαρχο πρότυπο που προωθούν χρόνια τώρα μεγάλες μερίδες των ΜΜΕ σε αγόρια και κορίτσια. Η πίεση είναι τέτοια που πολλά παιδιά νιώθουν μειονεκτικά αν δεν έχουν «εμπειρίες» στην ηλικία π.χ. των 15 ή ακόμη μικρότερα. Η πίεση για σεξουαλική δραστηριότητα παρουσιάζεται ως αυτοσκοπός, απογυμνωμένη από το προστατευτικό κάλυμμα μιας ισορροπημένης  συναισθηματικής σχέσης. Τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, επιδίδονται σε έναν κρυφό ανταγωνισμό ποιος θα κάνει τα περισσότερα, ποιος θα συγκεντρώσει τις πιο ασυνήθιστες εμπειρίες, ενίοτε σύμφωνα με παραφιλικές συμπεριφορές  που συχνά προωθούν τα ΜΜΕ και έντεχνα απευθύνονται σε αυτές τις ηλικίες. Στις δε φοιτητικές ηλικίες, η σεξουαλική ελευθεριότητα εξελίσσεται σε ξέφρενη κούρσα, όπου για ένα μέρος της νεολαίας, η εναλλαγή ερωτικών συντρόφων ακόμη και κάθε βράδυ, ακόμη και με αγνώστους, είναι πλέον ρουτίνα.

Ποια όμως παιδιά έλκονται αλήθεια από αυτού του είδους την πίεση; Και είναι αυτός ο εθισμός η ‘διασκέδαση’ που υπόσχεται; Είναι όλες οι ‘εμπειρίες’ επιθυμητές; Ή μήπως μαζί με τις σεξουαλικές εμπειρίες, που σύντομα θα ξεχαστούν, θα παραμείνει η συναισθηματική διάσταση τους, η οποία δεν θα είναι καθόλου ευχάριστη καθώς συχνά συνοδεύεται από βαθιά ντροπή κι ενοχές, έλλειψη σεβασμού και αυτοσεβασμού; Αυτή τη διάσταση δεν διαφημίζουν τα ΜΜΕ, όμως αυτή είναι που θα παραμείνει στη συνέχεια της ζωής τους.

Η σεξουαλική ελευθεριότητα, ιδιαίτερα σε μικρή ηλικία, διαστρεβλώνει την εκκολαπτόμενη εικόνα του νεαρού ατόμου για τον εαυτό του, σε μια περίοδο ιδιαίτερα ευαίσθητη, όταν αυτή η εικόνα είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Επίσης διαστρεβλώνει το πώς βλέπει το νεαρό άτομο τις συντροφικές σχέσεις. Ταυτόχρονα, αυξάνει τον κίνδυνο για άλλα προβλήματα, όπως σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, και βιασμό.

Αίτια

Η πίεση από τα ΜΜΕ είναι ένας ισχυρά επιβαρυντικός παράγοντας, αλλά συνήθως η πρωταρχική αιτία αυτής της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς ανάγεται στην οικογενειακή ζωή. Η χαμηλή αυτό-εκτίμηση συνήθως πρωτοστατεί και το άτομο (είτε αγόρι, είτε κορίτσι)  προσπαθεί να αποδείξει την αξία του με αυτόν τον τρόπο. Όσους περισσότερους ερωτικούς συντρόφους ‘κατακτούν’ τόσο περισσότερο μπορούν να λένε στον εαυτό τους ότι είναι επιθυμητοί. Δυστυχώς η ψευδαίσθηση διαρκεί μόνο μερικά δευτερόλεπτα και το άτομο ξεκινά μια νέα μάταιη αναζήτηση. Αιτία μπορεί να είναι επίσης η εφηβική κατάθλιψη.  Σύμφωνα με διαχρονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Abnormal Psychology δείχνει ότι έφηβοι με συχνές εμπειρίες περιστασιακού σεξ έχουν διπλάσιες πιθανότητες να πάσχουν από κατάθλιψη από ότι οι υπόλοιποι. Οι ερευνητές κάνουν ξεκάθαρη διάκριση μεταξύ περιστασιακού σεξ και ερωτικών εμπειριών μέσα σε μια συντροφική σχέση. Η συσχέτιση μεταξύ συχνότητας περιστασιακού σεξ και κατάθλιψης είναι τόσο ισχυρή, ώστε η σεξουαλική ελευθεριότητα στην εφηβεία να θεωρείται πλέον συμπτωματική της εφηβικής κατάθλιψης. Η μελέτη καταλήγει το συμπέρασμα ότι νεαρά άτομα με κατάθλιψη ψάχνουν για εμπειρίες που τους προσφέρουν αδρεναλίνη και απόλαυση, ώστε να ξεφεύγουν από τα συναισθήματα χρόνιας λύπης, απελπισίας, έλλειψη νοήματος κι απάθειας.

Η σεξουαλική ελευθεριότητα είναι ένας εθισμός κι ως τέτοιος, στοχεύει στην αποφυγή μιας επώδυνης πραγματικότητας και την αλλαγή διάθεσης. Πολλές φορές είναι μια απεγνωσμένη έκκληση για βοήθεια και προσοχή από νέα άτομα που δεν έχουν μάθει να προσελκύουν προσοχή με άλλο τρόπο. Νιώθοντας ανασφαλή και ανεπαρκή να διαχειριστούν τις συναισθηματικές τους ανάγκες με πιο λειτουργικό τρόπο, καταφεύγουν στην καταναγκαστική αναζήτηση ερωτικών συντρόφων, τον ένα μετά τον άλλον. Άλλα αίτια μπορεί να  είναι η αντίδραση εναντίον των γονιών, η προσπάθεια απόσχισης και ανεξαρτητοποίησης από την οικογένεια. Ιδιαίτερα για τα κορίτσια, όταν μεγαλώνουν χωρίς πατρικό πρότυπο, είναι ίσως μια αντίδραση αναπλήρωσης της πατρικής προσοχής που δεν είχαν ποτέ.  

Υπάρχει συνήθως διαφοροποίηση στον ορισμό της σεξουαλικής ελευθεριότητας μεταξύ  κοριτσιών κι αγοριών. Η κοινωνική κατάκριση εναντίον των κοριτσιών είναι εξαιρετικά έντονη, ενώ ταυτόχρονα τα μηνύματα που δέχονται από τα ΜΜΕ είναι εντελώς αντίθετα με αποτέλεσμα την αντίφαση και τη σύγχυση. Για τα αγόρια, η σεξουαλική ελευθεριότητα θεωρείται συχνά ως ανδροπρεπής τολμηρή συμπεριφορά, σχετικά φυσιολογική για τα χρόνια της νιότης, αν όχι επιθυμητή. Δεν παύει όμως να είναι ένας εθισμός για τα δύο φύλα, με όλες τις συνέπειες ενός εθισμού.

Η σεξουαλική ελευθεριότητα που ξεκινά στην εφηβεία πολλές φορές παγιώνεται σε εθισμό που συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή. Είναι από τις πιο αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, που περιέχουν πολλούς κινδύνους, από εκτρώσεις σε μικρή ηλικία μέχρι και βιασμό/ληστεία/βία, ενώ η απιστία που είναι σύνηθες επακόλουθο της ελευθεριότητας καταστρέφει τις οικογενειακές και συντροφικές σχέσεις.

Ενδείξεις σεξουαλικής ελευθεριότητας

Πολλαπλές ταυτόχρονες σχέσεις

Πολλές και συχνές περιστασιακές σχέσεις

Παραπάνω από ένας ερωτικός παρτενέρ σε μία νύχτα

Πολλές ερωτικές σχέσεις με ανθρώπους που γνωρίζει για λιγότερο από ένα μήνα

Σεξ με αγνώστους/ ή υπό την επήρεια αλκοόλ

Αναζήτηση ερωτικών περιπετειών σε ταξίδια

Διατήρηση διάφορων κοινωνικών επαφών σε διάφορα σημεία ως ‘ρεζέρβα’ για ερωτικές επαφές

Εκπόρνευση χωρίς καθαρά οικονομικούς λόγους

Αίσθηση ‘επιτεύγματος’ όταν κατακτούν ένα νέο άτομο, ειδικά όταν το άτομο αυτό είναι ‘δύσκολο’

Αναζήτηση αδρεναλίνης και ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, ειδικά για γυναίκες που εμπλέκονται με εντελώς άγνωστους άνδρες

Σεξ σε κοινόχρηστους χώρους με κίνδυνο έκθεσης σε άλλους

Ταυτόχρονη χρήση αλκοόλ/ουσιών

 Συστηματικά ψεύδη για να καλύψουν τη συμπεριφορά τους

Έλλειψη αυτοσεβασμού (η οποία γίνεται ιδιαίτερα έντονη όταν αποπειραθούν να συνάψουν σοβαρή σχέση)

Υπονόμευση και καταστροφή μιας σοβαρής σχέσης που θα μπορούσε να καλύψει τις συναισθηματικές τους ανάγκες, ώστε να επιστρέψουν στην αναζήτηση ερωτικού ρίσκου.

Τι μπορεί να γίνει

Το «κήρυγμα» από μόνο του όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά ίσως εντείνει την ελευθεριότητα του εφήβου ως αντίδραση. Χρειάζεται ειλικρινής συζήτηση μεταξύ γονιών κι εφήβων σχετικά με τους σωματικούς και ψυχικούς κινδύνους της εθιστικής αυτής συμπεριφοράς, καθώς και συζήτηση σχετικά με τις υγιείς σχέσεις και την αυτοεκτίμηση. Χρειάζεται οι έφηβοι να γνωρίζουν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτής της ‘διασκέδασης’, κυρίως σε σχέση με τον αντίκτυπο στον ψυχικό τους κόσμο, αλλά και τον αυτοσεβασμό τους. Παράλληλα είναι σημαντικό να δεχτεί το παιδί κατάλληλη κοινωνικοσυναισθηματική αγωγή καθώς και αγωγή διαφυλικών σχέσεων, ώστε να θεωρηθεί η σεξουαλική δραστηριότητα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανθρωπίνων σχέσεων που βασίζονται σε αλληλοσεβασμό κι όχι  ένα ‘χόμπι’ που γίνεται εγωιστικός αυτοσκοπός. Βεβαίως, τα παιδιά μαθαίνουν από αυτά που κάνουμε, όχι αυτά που λέμε. Αν η  συντροφική σχέση των γονιών πάσχει, αν υπάρχει κρυφός (ή/και φανερός) σεξουαλικός εθισμός στους γονείς, δεν μπορούν απλά τα αποτρεπτικά λόγια να αλλάξουν τη συμπεριφορά του εφήβου. Ο έφηβος ασυνείδητα φέρνει στην επιφάνεια αυτό που συμβαίνει υπόγεια στην οικογένεια. Θα πρέπει τα παιδιά να έχουν κάποιο άτομο εμπιστοσύνης στο οποίο μπορούν να εκμυστηρευτούν τις δυσκολίες και τις απορίες τους. Αν η προσέγγισή μας είναι να κατακεραυνώσουμε ηθικολογικά το παιδί, αν το κατηγορούμε ως ‘αμαρτωλό’, χωρίς πειστικά επιχειρήματα και προπαντός χωρίς συμπόνια, τότε απλώς το βοηθούμε να συνεχίσει τον εθισμό κρυφά- με όποιους κινδύνους συνεπάγεται. Τα παιδιά θα πρέπει επίσης να ενημερωθούν για τους κινδύνους που εμπεριέχονται στην αποστολή σεξουαλικών εικόνων, βίντεο, ή μηνυμάτων στον/ην σύντροφό τους (sexting). Ο,τιδήποτε αποστέλλεται ηλεκτρονικά  δεν είναι ασφαλές και δεν είναι σήμερα ασυνήθιστα τα περιστατικά ‘εκδικητικής πορνογραφίας’. Αν τα θέματα του παιδιού σας προβληματίζουν σε σημείο που δεν μπορείτε να διαχειριοτείτε, σκεφτείτε την περίπτωση συμβουλευτικής.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 29/9/2015

Πηγές

http://www.counseling4less.com/blog/promiscuity-a-form-ofself-mutilation

http://www.troubledteens.com/parenting-resources/common-teen-issues/teenage-promiscuity.html

 https://www.psychologytoday.com/blog/promoting-empathy-your-teen/201301/link-between-sexual-promiscuity-and-depression-in-teens

Εφηβική κατάθλιψη

Τα σημάδια και συμπτώματα της κατάθλιψης στους εφήβους είναι παρόμοια με αυτά της κατάθλιψης των ενηλίκων, όμως η εικόνα μπορεί να είναι πιο θολή, καθώς πολλά από αυτά  συχνά αποτελούν περιστασιακές εκφάνσεις των αλλαγών της εφηβικής ηλικίας. Όταν όμως τα συμπτώματα αυτά διαρκούν περισσότερο από 2 εβδομάδες, είναι ιδιαίτερα έντονα, συχνά ή επίμονα, τότε θα πρέπει να αναρωτηθούμε κατά πόσον δεν είναι «απλή εφηβεία», και να αναζητήσουμε βοήθεια ειδικού.

Συμπτώματα/σημάδια

• Απουσία ενδιαφέροντος για καθημερινές ασχολίες/έλλειψη χαράς από προηγούμενες  ευχάριστες δραστηριότητες
• Θλίψη/έλλειψη χαμόγελου-γέλιου
• Υπερβολικό κλάμα ή κατήφεια
• Συνεχής εκνευρισμός και ξεσπάσματα χωρίς λόγο
• Απόσυρση και απομόνωση από οικογένεια και φίλους
• Υπερβολικά χαμηλή αυτό-εκτίμηση/αίσθημα αναξιότητας και ματαιότητας
• Υπερβολική ευαισθησία στην κριτική και την απόρριψη
• Έλξη σε μουσική/αισθητική/ντύσιμο/λογοτεχνία που είναι σκοτεινή, απαισιόδοξη, εξυμνεί τον πόνο, και την αυτοκαταστροφή
• Αλλαγές στις συνήθειες ύπνου/διατροφής
• Κόπωση/έλλειψη ενέργειας/βραδυκινησία
• Ψυχοσωματικά συμπτώματα, ανεξήγητοι πόνοι
• Πτώση στη σχολική επίδοση/ έλλειψη ενδιαφέροντος για μαθήματα/ έλλειψη στόχων-ονείρων για το μέλλον
• Παραμελημένη εμφάνιση/παραμέληση υποχρεώσεων ή δεσμεύσεων
• Δυσκολίες στην μνήμη και συγκέντρωση/πτώση νοητικών ικανοτήτων
• Ριψοκίνδυνη συμπεριφορά/σεξουαλική ελευθεριότητα/ εθισμοί/ χρήση ουσιών
• Αυτοτραυματισμός/ υπερβολικά χρήση τατουάζ body piercing

Αν το παιδί έχει εκφράσει σκέψεις αυτοκτονίας («θέλω να πεθάνω», «μακάρι να τελειώσει η ζωή μου» κλπ.) τότε θα πρέπει να το πάρουμε σοβαρά, να μιλήσουμε μαζί του και να αναζητήσουμε βοήθεια. Άλλα σημεία που θα πρέπει να μας θορυβήσουν είναι η αναζήτηση στο Διαδίκτυο για μεθόδους αυτοκτονίας, συζητήσεις στο Διαδίκτυο σχετικά με την αυτοκτονία, τακτοποίηση πραγμάτων-εκκρεμοτήτων. Μην απορρίπτετε αυτά τα προειδοποιητικά σημάδια ως "αναζήτηση προσοχής". Η πλειοψηφία των ολοκληρωμένων αυτοκτονιών είχε δώσει προειδοποιήσεις.

Αίτια/επιβαρυντικοί παράγοντες

• Ορμονικές αλλαγές
• Χαμηλή αυτό-εκτίμηση/ανασφάλεια σε σχέση με το σχολείο, την εμφάνιση, τους συνομίληκους
• Κακοποίηση/παραμέληση στην παιδική ηλικία
• Σχολικός εκφοβισμός
• Ιστορικό κατάθλιψης στην οικογένεια

Οι απόπειρες αυτοκτονίες και ο αυτοτραυματισμός είναι συχνότεροι στα κορίτσια, ενώ η ολοκληρωμένη αυτοκτονία συνηθέστερη στα αγόρια. Οι ηλικίες 18-24 είναι από τις πιο ευάλωτες για αυτοκτονία.

Θεραπεία

Ψυχοθεραπεία/συμβουλευτική (ατομική και οικογενειακή)/φαρμακευτική αγωγή/ ή και νοσηλεία σε βαριές περιπτώσεις. Ο συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής και συμβουλευτικής φαίνεται πιο αποτελεσματικός στις δύσκολες περιπτώσεις- μόνο με τη συμβουλή γιατρού.

Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός να βοηθήσει;

• Ενίσχυση/ Επιβράβευση
• Κλίμα ηρεμίας και ασφάλειας στο σχολείο
• Συζήτηση για την ενίσχυση της αυτό-εκτίμησης
• Ακρόαση/ανοιχτές ερωτήσεις

Πώς μπορούν να βοηθήσουν γονείς

• Όχι υπερβολική υπερπροστασία ή έλεγχος/όχι ευνουχισμός του «θελήματος» του εφήβου
• Δείξτε συνεχές ενδιαφέρον για το παιδί, ακόμη κι αν δείχνει απόσυρση
• Βοηθήστε το παιδί να μιλήσει σε κάποιον που εμπιστεύεται/μιλήστε με τους φίλους του παιδιού, που θα μπορούσαν να τον ενθαρρύνουν
• Αφιερώστε ποιοτικό χρόνο στο παιδί
• Δείτε τις δυσλειτουργίες και το πιθανό αρνητικό κλίμα στην οικογένειά σας
• Προσέξτε τις επιρροές που δέχεται το παιδί από το διαδίκτυο/ή τα ΜΜΕ
• Ρωτήστε το παιδί τι το ευχαριστεί και φροντίστε να του  το παρέχετε
• Δώστε του θάρρος κι ελπίδα-οι δυσκολίες θα ξεπεραστούν και μπορεί να ανυπομονεί για μια ζωή που θα χαρεί να τη ζήσει και θα είναι όλη δική του.

Πρεκατέ Βικτωρία, www.brightplanet.blogspot.gr, 24/9/2015

 Πηγές

http://www.webmd.com/depression/guide/teen-depression?page=4

http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/teen-depression/basics/symptoms/con-20035222

Σχετικά με τον εγχώριο ανθελληνισμό...

Σε αυτό το ιστολόγιο, έχω πολύ συχνά στηλιτεύσει τις αρνητικές πτυχές της νεοελληνικής νοοτροπίας και συμπεριφοράς, όπως την απληστία, τη ζήλεια, τον εγωκεντρισμό και τη διαφθορά. Δεν τρέφω αυταπάτες για τα ελαττώματά μας. Από κάποιο σημείο και μετά όμως, οι αλλεπάλληλες και στοχευμένες επιθέσεις εναντίον των Ελλήνων ως έθνος, του πατριωτικού αισθήματος, αλλά και των ιστορικών μας επιτευγμάτων, είναι τόσο προκλητικές, που πραγματικά αρχίζω να πιστεύω ότι θα καταρρακώσουν κάθε εναπομείνουσα αυτοεκτίμησης στον λαό μας. Δεν μπορούν να εξηγηθούν αλλιώς δηλώσεις όπως:  "Πολλές φορές τα ΌΧΙ στην ιστορία έχουν οδηγήσει σε εξελίξεις υπαναχώρησης. Το ΌΧΙ του 1940 ακολούθησε μια τετράχρονη κατοχή". Δεν μπορούμε να σταματήσουμε την συκοφάντηση των πιο ιερών ιστορικών μας στιγμών; Με ποιο δικαίωμα κάποιοι γελοιοποιούν και διαστρεβλώνουν τις πιο ηρωικές στιγμές αντίστασης στην ελληνική ιστορία;

Οδηγείται να ευτελιστεί κάθε ίχνος αντίστασης στο θυμικό των Ελλήνων, να καταστεί η αντίσταση «γραφική», «μη ρεαλιστική», μια «κουτουρουράδα», «μη αποτελεσματική» και στην τελική ανάλυση ΛΑΘΟΣ…. μια άχρηστη θυσία βρε αδερφέ… Αφού ούτως ή άλλως θα χάσουμε, γιατί να παλέψουμε…Να δεν είδατε… και τι έγινε που είπαν ΟΧΙ το 40; Πάλι κατοχή είχαμε… Ενώ αν είχαν συνθηκολογήσει…θα τα γλυτώναμε όλα αυτά… Η πτώση της αυταξίας είναι τέτοια, που νιώθουμε ότι ο μόνος δρόμος που του έχει απομείνει είναι να κάνουμε μια ακόμη προδοσία. Η προδοσία από εδώ και μετά γίνεται εθιστική, για όλους. Εξ’ ου και η ανατριχιαστική δήλωση βουλευτή που διάβασα στον Guardian «Η πρώτη ψηφοφορία (σ.σ.στο ναι) ήταν ένας εφιάλτης. Μετά αρχίσαμε να το συνηθίζουμε…».

Το θέμα του ΟΧΙ δεν περιορίζεται ούτε στην αριστερά ούτε στη δεξιά. Το ΟΧΙ είναι θέμα εθνικής και δημοκρατικής επιβίωσης. Θα πρέπει να συμπεριληφθούν σε ισότιμη συνεργασία (όχι απορρόφηση) και δεξιές, κεντρώες ή αχρωμάτιστες δυνάμεις- αν καταφέρουν να συνεργαστούν, μπας και καταφέρουμε να περισώσουμε ό,τι μπορεί να περισωθεί... 

Βικτωρία Πρεκατέ, www.brightplanet.blogspot.gr, 31/8/2015